Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 22:15

Η διάχυση του φωτός της σελήνης γίνεται σε δεκατέσσερις και μισή ημέρες και τρεις ώρες. Κατά δε το πάθος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού υπερέβη τη δέκατη έκτη ημέρα, για να μαρτυρήσει ότι Εκείνος είναι αληθινός και αποτελεί την αιώνια ζωή. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουμε ότι από την εποχή του Χριστού και των αγίων αποστόλων Του, καμία Εκκλησία δεν παρέλαβε την παράδοση να τρώει ή να προσφέρει τη σεμίδαλι των Αζύμων. Επειδή εξάλλου ούτε ο ίδιος ο Χριστός κατά τον καιρό του πάθους Του έφαγε το νομικό Πάσχα, άκουσε τον ευαγγελιστή Ιωάννη που λέει: «Πριν από την εορτή του Πάσχα, γνωρίζοντας ο Ιησούς ότι ήλθε η ώρα Του για να μεταβεί από τον κόσμο τούτο προς τον Πατέρα, ... και κατά τη διάρκεια του δείπνου, ενώ ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Ιούδα, του γιου του Σίμωνα του Ισκαριώτη, τον λογισμό να τον παραδώσει»· και όταν, λέει, έφτασε η ώρα, δηλαδή όταν πλησίασε ο καιρός που επρόκειτο να προδοθεί, κάθισαν στο τραπέζι και οι δώδεκα απόστολοι μαζί Του, και τους είπε: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας, προτού να πάθω».

Βλέπεις, «προτού να πάθω», λέει. Επειδή λοιπόν έπρεπε να πάθει κατά την ημέρα του νομικού Πάσχα, κατά την οποία θυσιαζόταν και ο αμνός από τους Ιουδαίους, το δε πάθος επρόκειτο να λάβει χώρα από τους θεοκτόνους την ημέρα της Παρασκευής, όπως πάλι λέει ο Ιωάννης: «Επειδή ήταν Παρασκευή, διότι η ημέρα εκείνη του Σαββάτου ήταν μεγάλη», κατά την οποία τότε έτυχε να συμπέσει και η δέκατη τέταρτη ημέρα της σελήνης, κατά τον πρώτο μήνα, στο πεντακοσιοστό τριακοστό έτος, προκειμένου να μην παραδοθεί και δεν προλάβει να παραδώσει το δικό του Πάσχα στους μαθητές, αφού ανακλίθηκε στο δείπνο αργά, προχωρημένα μέσα στη νύχτα κατά τη βραδινή ώρα, δηλαδή της Πέμπτης, έφαγε μεν, αλλά το δικό του Πάσχα πριν από την εορτή των Αζύμων. Και αυτό είναι φανερό από το ότι ανακλίθηκε στο τραπέζι· διότι δεν ήταν νομοθετημένο κάτι τέτοιο· επειδή ο νόμος πρόσταζε τους Ιουδαίους να τρώνε το Πάσχα όρθιοι, ζωσμένοι, φορώντας τα υποδήματά τους, με βιασύνη, και έχοντας στα χέρια το ραβδί. Έτσι, κατέπαυσε κατά τους χρόνους του δικού του κηρύγματος το νομικό Πάσχα, και παρέδωσε το δικό του μέσω του δείπνου· γι' αυτό και μετά το δείπνο, αφού έλαβε άρτον και τον έκλασε, παρέδωσε στους αποστόλους το μυστήριο της δικής του Καινής Διαθήκης και Λειτουργίας· κατά τη νύχτα δηλαδή της Πέμπτης, κατά την οποία και παραδόθηκε.

Διότι δεν ανέφερε ένα τυχαίο πρόσωπο, αλλά έδωσε ένα σημείο, απλώς έναν άνθρωπο φορτωμένο με ένα πήλινο σκεύος. Τι λέμε, λοιπόν, ως προς αυτό; Ο προδότης είχε ήδη υποσχεθεί στους Ιουδαίους ότι θα τον παραδώσει. Για να μη μάθει, λοιπόν, ποιος ήταν ο άνθρωπος και τρέξει να το αναγγείλει σε αυτούς που τον είχαν μισθώσει, δίνει ένα σημείο· διότι ακόμη προσποιούνταν ότι είχε την αφοσίωση του μαθητή, ενώ κυοφορούσε τη δολοφονία. «Διότι θα σας συναντήσει», λέει, «ένας άνθρωπος που θα βαστάζει ένα πήλινο σταμνί με νερό». Ή ίσως μέσω αυτού φανερώνει και κάτι μυστικό και αναγκαίο· διότι όπου εισέλθει το νερό (και είναι προφανές ότι πρόκειται για το νερό του αγίου βαπτίσματος), εκεί θα καταλύσει ο Χριστός. Διότι μας απαλλάσσει από κάθε ρύπο, ώστε να γίνουμε και εμείς άγιος ναός του Θεού, και κοινωνοί της θείας του φύσεως μέσω της μετοχής στο Άγιο Πνεύμα. Δεν θα αστοχούσε, εξάλλου, ως προς την αλήθεια όποιος θα έλεγε ότι η ψυχή κάθε αγίου είναι δοχείο [ή ανώγειο] του Αγίου Πνεύματος. «Ας καυχάται», λέει, «ο ταπεινός αδελφός για το ύψος του». <Και όταν ήρθε η ώρα, κάθισε στο τραπέζι, και οι δώδεκα απόστολοι μαζί του.> (A f. 279) Αφού οι μαθητές ετοίμασαν το Πάσχα, ο Χριστός συνέφαγε μαζί τους· δείχνοντας δε ανεξικακία προς τον προδότη, λέει: «Επιθύμησα πολύ να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας». Τι φανερώνει, λοιπόν, αυτό;

Αναζητούσε ευκαιρία για την προδοσία ο φιλάργυρος μαθητής· για να μην τον παραδώσει, λοιπόν, σε αυτούς που διψούσαν για φόνο πριν από την εορτή του Πάσχα, ο Σωτήρας δεν φανέρωσε ούτε το σπίτι ούτε τον άνθρωπο, στον οποίο τέλεσε το Πάσχα. Εξηγώντας, επομένως, την αιτία για την οποία δεν θέλησε να πει ξεκάθαρα σε ποιον θα κατέλυε: «Πολύ επιθύμησα», λέει, «να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας». Σαν να έλεγε: Έδειξα κάθε σπουδή, ώστε να μπορέσω να διαφύγω από την ανοσιότητα εκείνου που θα με πρόδιδε, για να μην υποστώ πρόωρα το πάθος. Πλην όμως, δεν θα φάω αυτό το Πάσχα, μέχρις ότου εκπληρωθεί στη βασιλεία του Θεού. Ήταν δε συνήθειά του να ονομάζει βασιλεία του Θεού τη δικαίωση μέσω της πίστης, την κάθαρση μέσω του βαπτίσματος, τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος και τη δύναμη της εν πνεύματι λατρείας. Επομένως δεν θα γευτώ, λέει, τέτοιο Πάσχα, αυτό δηλαδή που εκδηλώνεται τυπικά μέσω της τροφής, μέχρις ότου εκπληρωθεί στη βασιλεία του Θεού· δηλαδή, όταν θα έχει φανερωθεί ο καιρός, κατά τον οποίο θα ευαγγελίζεται η βασιλεία των ουρανών. Διότι το αληθινό Πάσχα εκπληρώνεται σε εμάς, που τιμούμε τη λατρεία η οποία βρίσκεται πάνω από τον νόμο.

Το Πάσχα των Ιουδαίων ήταν πρόβατο και άζυμα, κρέατα προβάτου ψημένα στη φωτιά που τρώγονταν· όπως ακριβώς του λένε και οι μαθητές: «πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα;» Και ο ίδιος ο Κύριος λέει: «πηγαίνετε στην πόλη και θα βρείτε έναν άνθρωπο που θα κρατάει μια στάμνα με νερό, και ακολουθήστε τον όπου πηγαίνει, και πείτε στον οικοδεσπότη: πού είναι το κατάλυμα όπου θα κάνω το Πάσχα μαζί με τους μαθητές μου; Και αυτός θα σας δείξει ένα ανώγειο στρωμένο· εκεί να ετοιμάσετε». Και πάλι, ο ίδιος ο Κύριος λέει: «πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας»· και δεν είπε απλώς Πάσχα, αλλά αυτό το Πάσχα, ώστε να μη μεθοδεύσει κανείς το νόημα προς τη δική του άποψη. Και το Πάσχα ήταν, όπως είπα, κρέατα ψημένα στη φωτιά και τα υπόλοιπα. Αυτοί, όμως, έχοντας απολέσει από μέσα τους τη συνέπεια της αλήθειας, παραποίησαν το χωρίο, πράγμα που είναι φανερό σε όλους από τα συμφραζόμενα, και παρουσίασαν από τη μια τους μαθητές να λένε: «πού θέλεις να σου ετοιμάσουμε να φας το Πάσχα», και τον ίδιο δήθεν να λέει: «μη (μήπως) επιθύμησα να φάω κρέας αυτό το Πάσχα μαζί σας;». Πώς, όμως, δεν θα αποκαλυφθεί η ραδιουργία τους, όταν η συνέχεια του κειμένου κραυγάζει ότι τα γράμματα μι και ήτα (η λέξη "μη") είναι πρόσθετα; Διότι, αντί να πουν «πολύ επιθύμησα», αυτοί πρόσθεσαν το επίρρημα «μη».

Ο ίδιος βέβαια έλεγε αληθινά: «πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας»· αυτοί όμως, προσθέτοντας αυθαίρετα τη λέξη "κρέας", πλάνησαν τους εαυτούς τους, παραποιώντας τα λόγια του και λέγοντας: «μήπως με επιθυμία επιθύμησα να φάω κρέας αυτό το Πάσχα μαζί σας;». Αποδεικνύεται δε σαφώς ότι και το Πάσχα τέλεσε και κρέας έφαγε, όπως προείπα. Αλλά θα ελεγχθούν και από το όραμα που αποκαλύφθηκε στον άγιο Πέτρο μέσω της οθόνης που είχε μέσα της όλα τα θηρία και τα κτήνη και τα ερπετά και τα πτηνά, και από τη φωνή του Κυρίου που έλεγε: «σήκω, θυσίασε και φάε»· και όταν ο Πέτρος είπε: «σε καμία περίπτωση, Κύριε· διότι ποτέ δεν εισήλθε στο στόμα μου τίποτε κοινό ή ακάθαρτο», ο Κύριος λέει: «αυτά που ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς κοινά». Διότι η σύσταση της αλήθειας θα αποδειχθεί με δύο τρόπους. Εάν μεν, δηλαδή, ισχυριστούν ότι ο λόγος του αγίου Πέτρου αναφέρεται σε όλες τις τροφές, όταν έλεγε ότι ουδέποτε κοινό ή ακάθαρτο 〈εισήλθε στο στόμα μου〉, έτσι ώστε και τα βόδια και οι κατσίκες και τα πρόβατα και τα πτηνά να θεωρούνται από αυτόν κοινά, αμέσως θα ελεγχθούν από τον προηγούμενο τρόπο ζωής του. Διότι γνώρισε τον Σωτήρα αφού είχε πλέον παντρευτεί και αποκτήσει τέκνα και είχε πεθερά, καταγόμενος από τους Ιουδαίους. Οι δε Ιουδαίοι και σάρκες τρώνε, και η κρεοφαγία δεν θεωρείται βδελυρή σε αυτούς, ούτε απαγορεύεται.

Πάλι απέκοψε τα σχετικά με τον αμπελώνα που είχε εκμισθωθεί στους γεωργούς και το «τι σημαίνει λοιπόν αυτό: τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι;» 〈νστ΄〉. Απέκοψε το «ότι δε εγείρονται οι νεκροί, ο Μωυσής το φανέρωσε στο χωρίο περί της βάτου, καθώς αποκαλεί τον Κύριο Θεό του Αβραάμ και του Ισαάκ και του Ιακώβ. Είναι δε Θεός ζώντων και όχι νεκρών». 〈νζ΄〉. Δεν περιείχε τα εξής: «ότι δε εγείρονται οι νεκροί και ο Μωυσής το φανέρωσε λέγοντας Θεό του Αβραάμ και Θεό του Ισαάκ και Θεό του Ιακώβ, Θεό ζώντων». 〈νη΄〉. Πάλι παρέλειψε το «ούτε μία τρίχα από το κεφάλι σας δεν πρόκειται να χαθεί». 〈νθ΄〉. Πάλι παρέλειψε τα εξής: «τότε εκείνοι που βρίσκονται στην Ιουδαία ας φύγουν στα όρη» και τα υπόλοιπα, εξαιτίας αυτών που ακολουθούν στο χωρίο: «μέχρι να εκπληρωθούν όλα τα γεγραμμένα». 〈ξ΄〉. «Συνεννοήθηκε με τους στρατηγούς για το πώς να τον παραδώσει σε αυτούς». 〈ξα΄〉. «Και είπε στον Πέτρο και στους υπολοίπους: Πηγαίνετε και ετοιμάστε, για να φάμε το Πάσχα». 〈ξβ΄〉. «Και ανακλίθηκε στο δείπνο, και οι δώδεκα απόστολοι μαζί του, και είπε: Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας πριν από το πάθος μου». 〈ξγ΄〉. Παρέλειψε το «διότι σας λέω, δεν θα το φάω από τώρα και στο εξής, μέχρις ότου εκπληρωθεί στη βασιλεία του Θεού». 〈ξδ΄〉. Παρέλειψε το «όταν σας απέστειλα, μήπως στερηθήκατε κάτι;» και τα υπόλοιπα, εξαιτίας του «και αυτό που έχει γραφτεί πρέπει να εκπληρωθεί, το: και συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους». 〈ξε΄〉. «Απομακρύνθηκε από αυτούς περίπου σε απόσταση βολής λίθου και, αφού γονάτισε, προσευχόταν». 〈ξστ΄〉. «

Εναντίον του εαυτού σου όμως, ω Μαρκίωνα, επέφερες με πολλούς τρόπους τον έλεγχο, ή μάλλον αναγκαζόμενος από την ίδια την αλήθεια. Διότι το παλαιό Πάσχα δεν ήταν τίποτε άλλο παρά θυσία προβάτου και βρώση κρεάτων, και μετάληψη εμψύχου μαζί με άζυμα. Και ποιος σε ανάγκασε να μην εξαφανίσεις τελείως τον εναντίον σου έλεγχο, παρά (όπως είπα) η ίδια η αλήθεια; Διότι τη σαρκοφαγία που εσύ βδελύσσεσαι, ο Κύριος Ιησούς τη γεύθηκε μαζί με τους μαθητές Του, επιτελώντας το Πάσχα σύμφωνα με τον Νόμο. Και μη λες ότι το μυστήριο που επρόκειτο να επιτελέσει, αυτό προονόμαζε λέγοντας: «θέλω να φάω μαζί σας το Πάσχα». Διότι, για να σε καταισχύνει η αλήθεια με κάθε τρόπο, δεν τελεί το μυστήριο στην αρχή, για να μην το αρνηθείς, αλλά αναφέρει: αφού δείπνησαν, λαμβάνοντας τούτο και τούτο, είπε, αυτό είναι τούτο και τούτο, και δεν άφησε κανένα περιθώριο στη ραδιουργία. Διότι έδειξε ότι αφού έφαγαν το Πάσχα κατά τα ιουδαϊκά έθιμα, δηλαδή μετά το δείπνο, προχώρησε στο μυστήριο. 〈Σχόλιο〉 〈ξβ΄〉. «Και ανακλίθηκε στο δείπνο και οι δώδεκα απόστολοι μαζί Του, και είπε: με επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας προτού να πάθω». 〈Έλεγχος〉 〈ξβ΄〉. Ανακλίθηκε στο δείπνο ο Σωτήρας, ω Μαρκίωνα, και οι δώδεκα απόστολοι μαζί Του. Εάν ανακλίθηκε Εκείνος και συνανακλίθηκαν και εκείνοι, δεν είναι δυνατόν μία λέξη να έχει διαφορετική σημασία για τον καθένα, έστω κι αν παρουσιάζει διαφορά ως προς το αξίωμα και τον τρόπο.

Διότι είτε θα παραδεχθείς ότι και οι δώδεκα ανακλίθηκαν στο δείπνο φαινομενικά, είτε ότι και ο ίδιος, έχοντας αληθινά σάρκα, ανακλίθηκε πραγματικά. Και [το χωρίο]: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας προτού να πάθω», [ειπώθηκε] για να δείξει ότι το Πάσχα, πριν από το πάθος του, προτυπωνόταν στον νόμο και αποτελούσε βεβαίωση του ίδιου του πάθους του, και προσκαλούσε σε κάτι τελειότερο· και υποδεικνύοντας, όπως λέει και ο άγιος απόστολος, ότι «ο νόμος έγινε για εμάς παιδαγωγός προς τον Χριστό». Αν όμως ο νόμος είναι παιδαγωγός προς τον Χριστό, ο νόμος δεν είναι ξένος προς τον Χριστό. 〈Σχόλιο〉 〈ξγ'〉. Απέκοψε το «διότι σας λέω, δεν θα το ξαναφάω πλέον, μέχρις ότου εκπληρωθεί στη βασιλεία του Θεού». 〈Έλεγχος〉 〈ξγ'〉. Αυτό το αφαίρεσε και το παραποίησε, για να μη δεχθεί δήθεν ότι στη βασιλεία του Θεού υπάρχουν βρωτά ή ποτά, αγνοώντας ο κτηνώδης ότι τα πνευματικά και επουράνια μπορούν να είναι αντίστοιχα των επίγειων, από τα οποία θα μεταλαμβάνουμε με τρόπο που εμείς δεν γνωρίζουμε· διότι μαρτυρεί πάλι ο Σωτήρας και λέει: «Θα καθίσετε στο τραπέζι μου, τρώγοντας και πίνοντας στη βασιλεία των ουρανών». Ή πάλι τα απέκοψε αυτά, για να παρουσιάσει δήθεν ότι τα όσα αναφέρονται στον νόμο δεν έχουν θέση στη βασιλεία των ουρανών. Από πού λοιπόν ο Ηλίας και ο Μωυσής εμφανίστηκαν μαζί του στο όρος με δόξα; Αλλά κανείς δεν θα μπορέσει να κάνει τίποτα ενάντια στην αλήθεια. 〈Σχόλιο〉 〈ξδ'〉. Απέκοψε το «όταν σας απέστειλα, μήπως στερηθήκατε κάτι;»

Γι’ αυτό, σε αυτούς προστίθενται πέντε εμβόλιμοι μήνες κάθε δεκατέσσερα έτη, επειδή αφαιρείται μία ώρα από την ηλιακή τροχιά των τριακοσίων εξήντα πέντε ημερών και τριών ωρών· διότι με την προσθήκη των ωρών γίνονται τελικά 365 ημέρες παρά μία ώρα. Επομένως αυτοί, αφού πολλαπλασίασαν έξι φορές τα 14 έτη, μετά το 84ο έτος προσθέτουν στο ογδοηκοστό πέμπτο έναν εμβόλιμο μήνα, ώστε να υπάρχουν τριάντα ένας μήνες στα ογδόντα πέντε έτη, οι οποίοι θα έπρεπε κανονικά να είναι με ακρίβεια τριάντα ένας μήνες και 21 ημέρες και 3 ώρες. 27. Εξαιτίας αυτού λοιπόν, πέφτοντας τότε σε σφάλμα, όχι μόνο βιάστηκαν μέσα σε σύγχυση να φάνε το Πάσχα δύο ημέρες νωρίτερα, αλλά πρόσθεσαν και την επιπλέον μία ημέρα, σφάλλοντας οι ίδιοι με κάθε τρόπο· η οικονομία όμως της αλήθειας κατεργάστηκε τα πάντα για εμάς με απόλυτη ακρίβεια προς σωτηρία μας. Γι' αυτό και ο ίδιος ο Σωτήρας, αφού τέλεσε το Πάσχα, εξήλθε στο όρος αφού έφαγαν, «έχοντας επιθυμήσει σφόδρα». Και έφαγε εκείνο το ιουδαϊκό Πάσχα μαζί με τους μαθητές του, μη πράττοντας διαφορετικά, αλλά πράττοντας και ο ίδιος όμοια με αυτούς που το τελούσαν, για να μην καταλύσει τον νόμο, αλλά να τον εκπληρώσει.

Και γενικά, είναι πολλή η φλυαρία των ανθρώπων, όπως έχει ειπωθεί: «Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο απλό και ευθύ, αυτοί όμως επινόησαν για τον εαυτό τους πολλούς λογισμούς». Διότι, εάν, ενώ ομολογούμε απόλυτα ότι προσέλαβε ανθρώπινο νου, θεωρήσουμε ότι δέχθηκε στον εαυτό Του τα στοιχεία της δικής μας ελαττώσεως, τότε πολύ περισσότερο, ενώ ομολογούμε ότι προσέλαβε σάρκα, θα παραδεχθούμε ως προς αυτό το μέρος, με την ίδια λογική, ότι ελαττώθηκε στη σάρκα· πράγμα που μη γένοιτο. Όπως λοιπόν, ερχόμενος ο Λόγος, δεν ελαττώθηκε στη σάρκα, παρόλο που έφερε αληθινή σάρκα, έτσι ούτε και ως προς τον νου διανοήθηκε πράγματα που δεν αρμόζουν στη θεότητά Του. Απεναντίας, όσα ήταν εύλογα για την ανθρώπινη σάρκα, ψυχή και νου, αυτά εκτελούσε όταν ήρθε ο Κύριος, ώστε να μην διαταράξει τη συνέπεια της αληθινής ένσαρκης παρουσίας Του. Διότι ήταν εύλογα η πείνα και η δίψα, η κούραση και ο ύπνος, η οδοιπορία και η λύπη, το κλάμα και η εμβρίμηση. Αυτά δε, εφόσον συντελέστηκαν σε Αυτόν ακολουθώντας τη φυσική τάξη, φανέρωσαν εύλογα την αλήθεια της αληθινής ένσαρκης παρουσίας Του. 27. Διότι δεν έχει γραφτεί ότι επιθύμησε φαύλη επιθυμία. Αντιθέτως, επιθύμησε αγαθή επιθυμία λέγοντας: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας». Η επιθυμία όμως αυτή δεν πηγάζει από τη θεότητα, ούτε από μόνη τη σάρκα, ούτε από ψυχή στερημένη νου, αλλά προέρχεται από την τέλεια ενανθρώπηση σώματος, ψυχής, νου και καθετί που υπάρχει στη φύση του ανθρώπου.

Θ΄. Αλλά και ο Σωτήρας δεν επιτέλεσε το Πάσχα μαζί με τους Ιουδαίους κατά τον καιρό του δικού Του πάθους. Διότι δεν τέλεσε ο ίδιος το δικό Του Πάσχα μαζί με τους μαθητές Του τότε που εκείνοι θυσίαζαν το πρόβατο· επειδή εκείνοι μεν το έπρατταν αυτό κατά την Παρασκευή, την ημέρα κατά την οποία έπαθε ο Σωτήρας· γι' αυτό άλλωστε δεν εισήλθαν ούτε στο πραιτώριο, αλλά ο Πιλάτος εξήλθε προς αυτούς· Εκείνος όμως, μια ολόκληρη ημέρα νωρίτερα, την πέμπτη ημέρα της εβδομάδος, παρακάθισε σε δείπνο με τους μαθητές, και συντρώγοντας με αυτούς έλεγε: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας».

Βλέπεις πώς ο Σωτήρας δεν έτρωγε το Πάσχα μαζί με τους Ιουδαίους; Επειδή εκείνο ήταν νέο και πρωτόγνωρο σε σχέση με τα συνηθισμένα και ιουδαϊκά έθιμα, αναγκαστικά επέστησε την προσοχή λέγοντας: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας, προτού να πάθω»· διότι τα μεν παλαιά έθιμα, που είχαν πια παλιώσει και τα οποία βέβαια έτρωγε μαζί με τους Ιουδαίους, δεν ήταν επιθυμητά· το δε νέο μυστήριο της Καινής του Διαθήκης, το οποίο μετέδιδε στους μαθητές του, εύλογα του ήταν επιθυμητό· επειδή πολλοί προφήτες και δίκαιοι πριν από αυτόν επιθύμησαν να δουν τα μυστήρια της Νέας Διαθήκης· και ο ίδιος ο Λόγος, που πάντοτε διψά την κοινή σωτηρία, παρέδιδε ένα μυστήριο, μέσω του οποίου όλοι οι άνθρωποι επρόκειτο να εορτάζουν, ομολογώντας ότι αυτό του ήταν επιθυμητό. Το μεν Πάσχα του Μωυσή δεν άρμοζε σε όλα τα τότε έθνη· πώς θα μπορούσε άλλωστε, εφόσον είχε νομοθετηθεί να τελείται σε έναν μόνο τόπο, αυτόν της Ιερουσαλήμ; Γι' αυτό και δεν ήταν επιθυμητό· αντίθετα το σωτήριο μυστήριο της Καινής Διαθήκης, το οποίο αρμόζει σε όλους τους ανθρώπους, ήταν εύλογα επιθυμητό σε αυτόν.

Κύριε, ενώπιόν σου βρίσκεται όλη η επιθυμία μου. Και ποια είναι η επιθυμία του Χριστού; Το να επιτελέσει το Πάσχα για εμάς· γι' αυτό έλεγε στους αποστόλους: πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας πριν από το πάθος μου. Όχι απλώς το Πάσχα, αλλά αυτό κατά το οποίο, αφού παρήλθε ο τύπος, πραγματοποιήθηκε η αλήθεια. Και γιατί «μαζί σας»; Επειδή οι Ιουδαίοι δεν θέλουν να συμμετάσχουν στο μυστήριο, για τους οποίους και εύλογα αναστέναξε. Και αυτόν τον αναστεναγμό του ο Πατέρας, ως προγνώστης, τον γνώριζε, γι' αυτό και ο Παύλος, μιμούμενος αυτόν κατά το δυνατόν, έλεγε: έχω μεγάλη λύπη και αδιάκοπη οδύνη στην καρδιά μου· διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό, για χάρη των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου, οι οποίοι είναι Ισραηλίτες.

Γι' αυτό, συντασσόμενοι με όσους έχουν μυηθεί στα 〈νέα και τα παλαιά〉 με ιερή γνώση, τέτοια είναι λοιπόν η πάνδημη εορτή του Πάσχα, όπως μπορέσαμε με συντομία να εκθέσουμε· για να συμποσιαστούμε όμως και με τα επιμέρους του λόγου, τρεφόμενοι όχι με τα γήινα αλλά με τα επουράνια, ας φάμε και εμείς το λογικό Πάσχα με πνευματική επιθυμία, με την οποία ο ίδιος ο Κύριος επιθύμησε να φάει μαζί μας λέγοντας: 〈«Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω μαζί σας το πάσχα»〉.

Και τι λέω, ότι οι σύνδουλοί μας δεν ντρέπονται να συνεορτάσουν μαζί μας; Ο ίδιος ο Δεσπότης, και δικός τους και δικός μας, δεν ντρέπεται να συνεορτάσει μαζί μας. Και γιατί είπα ότι δεν ντρέπεται; Μάλιστα επιθυμεί διακαώς να συνεορτάσει μαζί μας. Από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσέ τον να λέει: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας»· εάν λοιπόν επιθύμησε να φάει το Πάσχα, είναι ολοφάνερο ότι επιθύμησε και να συνεορτάσει. Όταν λοιπόν βλέπεις όχι μόνο τους αγγέλους και το πλήθος όλων των επουράνιων δυνάμεων, αλλά και τον ίδιο τον Δεσπότη των αγγέλων να συνεορτάζει μαζί μας, τι σου λείπει πλέον ως αφορμή για ευφροσύνη; Κανείς λοιπόν ας μην είναι σκυθρωπός σήμερα εξαιτίας της φτώχειας του· διότι η εορτή είναι πνευματική.

Πώς όμως, εάν έτρωγαν το Πάσχα, το έτρωγαν παράνομα; Διότι δεν έπρεπε να φάνε όντας ανακεκλιμένοι. Τι πρέπει, λοιπόν, να πούμε; Ότι, αφού έφαγαν, παρέμειναν πλέον ανακεκλιμένοι συνεχίζοντας το δείπνο. Ένας άλλος ευαγγελιστής αναφέρει ότι κατά το βράδυ εκείνο όχι μόνο έτρωγε το Πάσχα, αλλά και έλεγε: «Πολύ επιθύμησα να φάω τούτο το Πάσχα μαζί σας»· δηλαδή, κατά το έτος αυτό. Για ποιο λόγο άραγε;

Διότι αυτή η γενεά επιζητεί σημείο· και δεν θα της δοθεί σημείο, παρά μόνο το σημείο του Ιωνά. Και πάλι ο Παύλος λέει: «Επειδή και οι Ιουδαίοι ζητούν σημείο, και οι Έλληνες αναζητούν σοφία· εμείς όμως κηρύττουμε Χριστόν εσταυρωμένο». Ο σταυρός άνοιξε τον παράδεισο, εισήγαγε τον ληστή, και το ανθρώπινο γένος, που επρόκειτο να καταστραφεί και δεν ήταν άξιο ούτε για τη γη, το καθοδήγησε στη βασιλεία των ουρανών. Τόσα πολλά αγαθά έγιναν και γίνονται από τον σταυρό, και δεν θέλει να σταυρωθεί, πες μου; Και ποιος θα μπορούσε να το πει αυτό; Εάν λοιπόν δεν ήθελε, ποιος τον ανάγκασε; Ποιος τον εξανάγκασε; Γιατί άλλωστε έστειλε εκ των προτέρων προφήτες να προαναγγείλουν ότι θα σταυρωθεί, εάν δεν επρόκειτο να σταυρωθεί, ούτε ήθελε να υπομείνει κάτι τέτοιο; Και για ποιον λόγο ονομάζει τον σταυρό «ποτήριο», εάν πράγματι δεν ήθελε να σταυρωθεί; Διότι αυτό φανερώνει την επιθυμία που έχει για το γεγονός. Διότι, όπως ακριβώς σε αυτούς που διψούν το ποτήριο είναι ευχάριστο, έτσι και σε αυτόν ήταν το να σταυρωθεί· γι' αυτό και έλεγε: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας», και δεν το είπε αυτό τυχαία, αλλά για αυτήν την αιτία, επειδή μετά το εσπέρας τον περίμενε ο σταυρός.

Και τι χρειάζεται να λέμε, ότι δεν επαισχύνεται; «Πολύ επιθύμησα», λέγει, «να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας»· εάν όμως επιθύμησε να συνεορτάσει μαζί μας το Πάσχα, είναι φανερό ότι επιθύμησε και την Ανάσταση. Όταν λοιπόν χαίρονται οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, και ο Δεσπότης όλων των ουρανίων δυνάμεων συνεορτάζει μαζί μας, ποιος λόγος απομένει πλέον για αθυμία;

Ψεύδεται, λοιπόν, ο Παύλος όταν λέει: «Δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό»; Τι είναι, λοιπόν, ο Σωτήρας ως προς εκείνο κατά το οποίο δεν σαρκώθηκε; Έτσι ερμηνεύεται και το: «Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας»· διότι αλλιώς είναι δικός του κατά φύση, και αλλιώς δικός μας κατά χάρη και θέσιν· αλλιώς λόγω της δικής του ευδοκίας και της πρόσληψης της κτιστής φύσης, και αλλιώς δικός μας ως δημιουργημάτων. Αν όμως αμφιβάλλεις για αυτά, θα μπορούσε να είχε πει: «Πατέρα ημών και υμών». Για ποιον λόγο διαχώρισε τον εαυτό του, παρά για να μας διδάξει αυτή τη θεοπρεπή έννοια; «Βλέπεις», λέει, «πώς έχει ανάγκη τη βοήθεια του Πατέρα, λέγοντας: "Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί. Και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη"». Κακώς το αναγιγνώσκεις· διότι είπε: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· και κάνοντας παύση εδώ, πρόσθεσε το: «Τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη; Αλλά γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα». Διότι με το να πει: «Γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα», έδειξε ότι δεν απέφευγε τον σωτήριο θάνατο. «Διότι με επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας», λέει. «Αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο τούτο· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου».

Πάλι αλλού λέει: «Διακαώς επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας». Για ποιον λόγο, λοιπόν, λέει «αυτό το Πάσχα»; Μολονότι και άλλες φορές εόρτασε αυτήν την εορτή μαζί τους· για ποιον λόγο, λοιπόν; Επειδή μετά από αυτό ακολουθούσε ο σταυρός. Και πάλι: «Πάτερ, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου». Και σε πολλά σημεία τον βρίσκουμε και να προλέγει το πάθος, και να επιθυμεί να λάβει χώρα αυτό, και ότι για αυτόν τον λόγο ήλθε στον κόσμο.

Εφόσον λοιπόν σταυρώθηκε κατά σάρκα, μας παρέδωσε να τρώμε μέσω του άρτου τη σάρκα Του, η οποία ζει εν Αγίω Πνεύματι, λέγοντας τα εξής: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου το υπέρ υμών κλώμενον εις άφεσιν αμαρτιών». 2. Πρέπει, λοιπόν, να γνωρίζουμε ότι καμία Εκκλησία δεν παρέλαβε από τον Χριστό ή από τους αγίους αποστόλους Του την παράδοση να τρώει ή να προσφέρει άζυμο άρτο από σιμιγδάλι· επειδή ούτε ο ίδιος ο Χριστός, ο Θεός μας, έφαγε το νομικό Πάσχα κατά τον καιρό του πάθους Του. Άκουσε τι λέει ο Ιωάννης: «Πριν από την εορτή του Πάσχα, βλέποντας ο Ιησούς ότι ήλθε η ώρα Του για να μεταβεί από τον κόσμο τούτο προς τον Πατέρα· και ενώ γινόταν δείπνο, και αφού ο διάβολος είχε ήδη βάλει στην καρδιά του Ιούδα του Ισκαριώτη, γιου του Σίμωνα, να Τον παραδώσει». Και «όταν», λέει, «ήλθε η ώρα Του», δηλαδή όταν έφτασε ο καιρός που επρόκειτο να προδοθεί, ανακλίθηκαν στο δείπνο μαζί Του και οι δώδεκα απόστολοι. Και τους είπε: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας πριν από το πάθος μου». Βλέπεις; «Πριν από το πάθος μου», λέει. Επειδή, λοιπόν, έπρεπε να πάθει Εκείνος κατά την ημέρα του νομικού Πάσχα, κατά την οποία σφαζόταν και ο αμνός από τους Ιουδαίους, και το Πάσχα επρόκειτο να τελεστεί από τους θεοκτόνους την ημέρα της Παρασκευής, όπως πάλι αναφέρει ο Ιωάννης: «Επειδή ήταν Παρασκευή».

Το ότι, εξάλλου, δέχθηκε και τη δική μου τομή και εκροή, το μαρτυρούν η περιτομή, τα καρφιά, η λόγχη, το πτύσμα, ο ιδρώτας, το αίμα και το ύδωρ που έρρευσαν από την πλευρά Του. Το ότι δε ανέλαβε και τις ψυχικές ενέργειες και τα πάθη, το μαρτυρούν οι ενέργειες της παναγίας Του ψυχής μέσω του ακήρατου σώματος —διότι είδε, λέγει, την πόλη της Ιερουσαλήμ και έκλαψε, και άκουσε ότι ο Ιωάννης ρίφθηκε στη φυλακή—, καθώς και η οσφρητική αίσθηση του μύρου και η φωνή που ανέστησε τον Λάζαρο και η γεύση της χολής και του όξους, η οποία φυσικώς αποστράφηκε την αηδία —διότι βεβαίως αυτές δεν είναι ενέργειες της θείας φύσεως— και το άγγιγμα του λεπρού, η βάδιση και η έκταση των χεριών πάνω στον σταυρό. Επίσης, από μεν τη φυσική δύναμη προέρχεται η θρέψη και η αύξηση του σώματος —«διότι μακαρία είναι η κοιλία που σε βάσταξε και οι μαστοί τους οποίους θήλασες», και «το παιδίον αυξανόταν στην ηλικία», λέγει—, από δε την αισθητική δύναμη, ως έμψυχης αλλά άλογης φύσης, προέρχεται η αίσθηση, η καθ' ορμήν κίνηση, η πείνα, η δίψα —διότι «ύστερα», λέγει, «πείνασε», και πάνω στον σταυρό είπε «διψώ»—, η επιθυμία για τροφή —διότι «με επιθυμία», λέγει, «επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας»—, ο θυμός —διότι «ταράχθηκε», λέγει, «στο πνεύμα και μαρτύρησε και είπε: Ένας από εσάς θα με παραδώσει»—, η πέψη των τροφών και του ποτού και η εξαιμάτωση· διότι από πού προήλθαν ο ιδρώτας, το σάλιο, το σωτήριο αίμα και ύδωρ, αν όχι από την πέψη;

Διότι, αν δεν ήταν έμφυτη η επιθυμία που διεγείρει τη φύση στο να επιθυμεί τον Θεό και τη ζωή, πώς θα επιθυμούσε ποτέ κανείς την ενάρετη πολιτεία και τον χριστομίμητο βίο και την ουράνια πολιτεία επί της γης και την αγγελική συμβίωση και την τρυφή του παραδείσου και την αθάνατη ζωή και τη βασιλεία των ουρανών και τη σωτήρια πρώτη και δεύτερη παρουσία του Χριστού; «Πολλοί», λέει, «προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που βλέπετε, και δεν τα είδαν, και να ακούσουν αυτά που ακούτε, και δεν τα άκουσαν» και «με μεγάλη επιθυμία», λέει, «επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας» και «είναι πιο επιθυμητά από τον χρυσό» και τον άργυρο τα λόγια του Κυρίου, «δεν θα επιθυμήσεις όμως τη γυναίκα του πλησίον σου ούτε όσα ανήκουν στον πλησίον σου». Δόθηκε λοιπόν η επιθυμία στη φύση, για να επιθυμούμε τον ζωντανό Θεό και την αθάνατη ζωή και την αιώνια βασιλεία και την τρυφή του παραδείσου. Ναι, λέει, αλλά ιδού, υπάρχει και επιθυμία πονηρή και ακόλαστη. Ναι, το γνωρίζω και εγώ αυτό, αλλά γνωρίζω πάλι και τούτο, ότι γι' αυτό έχεις πλαστεί λογικός όν, ώστε με τον ορθό λόγο να αποτρέπεις τις πονηρές και ακόλαστες και παράλογες και παράνομες επιθυμίες ως λογικός, ενώ να αποκτάς και να οικειώνεσαι τις εύλογες και έννομες και αγαθές. Διότι επιθυμεί και ο ταύρος και το άλογο και ο όνος και κάθε άλογη φύση, αλλά παράλογα ως άλογη και άνομα, επειδή ακριβώς ως άλογη είναι και άνομη.

Διότι, με το να πει ο Κύριος: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας», καθώς προφανώς είχε φτάσει η ώρα του πάθους του, ονόμασε έτσι το δικό του πάσχα. Και με το να μη γίνει τότε το σημείο μέσω εκείνου του ποτηριού, κατήργησε τον αμνό, τα άζυμα και τα πικρά χόρτα. Διότι, πριν να γίνει το σημείο και πριν να ηχήσει η σάλπιγγα, δεν ήταν νομοθετημένο να ετοιμάσουν αυτά και να φάνε το πάσχα. Γι' αυτόν τον λόγο, ο Κύριος εκείνη την ημέρα της Πέμπτης, κατά την οποία επρόκειτο να συμβεί η χύση του φωτός της σελήνης και δεν συνέβη, παρακάθισε σε δείπνο και παρέδωσε το δικό του πάσχα στους μαθητές, και, καταργώντας το νομικό πάσχα, το έπαυσε.

Διότι, εάν με τη θέλησή του επέφερε στον εαυτό του την πληγή, ή μάλλον την επιθύμησε —και δηλώνοντας αυτό είπε ότι επιθύμησε και τα ίδια τα πρόθυρα του πάθους: «με επιθυμία», λέει, «επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας προτού να πάθω»— εφόσον είχαν πλέον φτάσει αυτά που ποθούσε, τι τον εμπόδιζε να τα απολαύσει υπερβολικά; Διότι, αν ο έρωτας των ανθρώπων προς τον Θεό μπόρεσε να τα κατορθώσει αυτά, και πολλοί από τους μάρτυρες έκαναν τέτοιες προσευχές, ώστε να γίνουν πιο σφοδρά τα βασανιστήριά τους και να υπομείνουν τα πιο σκληρά, όταν ο ίδιος ο Θεός αγαπά και επιθυμεί να δεχθεί πληγές υπέρ αυτών που αγαπά, ποιες πρέπει να υποθέσουμε ότι είναι εδώ οι οδύνες; Για τον οποίο μάλιστα θα έλεγα ότι εξ αρχής επέτρεψε στη φύση αυτό ακριβώς, το να λυπάται και να πονά, γι' αυτόν τον σκοπό: ώστε, βρίσκοντάς το την κατάλληλη στιγμή, να το χρησιμοποιήσει ο ίδιος ως φάρμακο για τα ανθρώπινα νοσήματα.

Για να μάθεις ότι ο Σωτήρας δεν έχει την ικανότητα να αγιάζει ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός· και χάρη στη θεία δύναμη, την οποία κατέχει από κοινού με τον Πατέρα. Αυτό ακριβώς θέλοντας να φανερώσει και ο ίδιος ο Κύριος, όταν τελούσε το μυστήριο, κοίταζε προς τον ουρανό και επεδείκνυε τον άρτο στον Πατέρα. Για τον ίδιο λόγο φαίνεται ότι επιτελεί και ορισμένα από τα θαύματα με αυτόν τον τρόπο, υπό τον τύπο της προσευχής προς τον Θεό, προκειμένου να δείξει πως τέτοια έργα δεν προέρχονται από την ανθρώπινη φύση, κατά την οποία είχε Μητέρα επί της γης, αλλά από την ίδια του τη θεότητα, κατά την οποία είχε τον Θεό ως Πατέρα. Και όταν πάλι επρόκειτο να ανεβεί στον σταυρό, θέλοντας να υποδηλώσει τις δύο θελήσεις του, τη θεία και την ανθρώπινη, τη μεν θέληση της δικής του θεότητας την απέδιδε στον Πατέρα, ενώ τη θέληση της ανθρωπότητας έλεγε πως είναι δική του θέληση: «Όχι όπως εγώ θέλω, λέει, αλλά όπως εσύ», και: «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.» Διότι το γεγονός ότι και ο ίδιος επιθυμούσε αυτή τη θέληση την οποία απέδιδε στον Πατέρα, ήταν φανερό ακόμη και από αυτά ακριβώς τα λόγια, στα οποία φαίνεται να διαχωρίζει τη δική του θέληση από τη θέληση του Πατέρα. Διότι το «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου» έδειχνε ότι συμφωνούσε και ότι ήθελε τα ίδια πράγματα. Και ήταν επίσης φανερό, όταν επιτίμησε τον Πέτρο που απευχόταν τον σταυρό και τον θάνατό του· και ακόμη στα όσα έλεγε: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας, προτού να πάθω.»

«Επιθύμησα», λέγει, «το Πάσχα που βρίσκεται κοντά στο πάθος», σαν να έλεγε: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να δω τα ίδια τα πρόθυρα του πάθους».

Διότι λέγει, όταν βράδιασε, παρακάθησε στο δείπνο με τους δώδεκα μαθητές. Και μετά από λίγα: Ενώ δε αυτοί έτρωγαν, έλαβε ο Ιησούς τον άρτο και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές και είπε: λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου. Αυτά αναφέρουν ο Ματθαίος και ο Μάρκος. Αλλά και ο Λουκάς, λέγει, όταν ήλθε η ώρα, παρακάθησε στο δείπνο, και οι δώδεκα απόστολοι μαζί του, και είπε: επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας προτού να πάθω. Και μετά από λίγο: Και αφού έλαβε άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε και τους έδωσε λέγοντας: αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο δίδεται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου.

Αλλ' εάν ο δείπνος, όπως λέει, έγινε πριν από το Πάσχα, πώς ο Κύριος ονομάζει Πάσχα αυτό που τελείται, λέγοντας: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το Πάσχα μαζί σας προτού πεθάνω»; Λέγοντας αυτό, έλυσε το ζητούμενο. Διότι έδειξε ότι αυτό που παρέδιδε ήταν κάτι διαφορετικό σε σχέση με εκείνο το νομικό και τυπικό Πάσχα, δηλαδή το αληθινό, το δικό Του, αυτό της Καινής Διαθήκης. Γι' αυτό και παρέλειψε τις νομικές διατάξεις που τηρούνταν σύμφωνα με εκείνο (τον νόμο), ενώ αντίθετα εισήγαγε εδώ πολλά που βρίσκονται σε αντίθεση με τον νόμο. Συνέπεια αυτών ήταν —ακόμη και αν δεν προέκυπτε από πουθενά αλλού ο εύλογος χαρακτήρας (αυτής της πράξης)— να καινοτομηθεί και η χρήση του άρτου. Ο νόμος λέει: «Πρόβατο τέλειο, αρσενικό, ενός έτους θα είναι για εσάς· από τους αμνούς και από τα ερίφια θα το πάρετε. Και θα το έχετε φυλαγμένο έως τη δέκατη τέταρτη ημέρα αυτού του μήνα».

Διότι, όπως λέει και ο ίδιος ο Παύλος, το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς. Σε ανάμνηση αυτού, όταν ο Χριστός τελούσε την παράδοση του Μυστικού Δείπνου, είπε: «πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας»· τούτο δε αποτελεί και καινή διαθήκη. Προανήγγειλε επίσης ότι στο εξής θα το τρώει και θα το πίνει καινούργιο στη βασιλεία του Πατρός. Εισάγοντας, λοιπόν, το καινούργιο, είναι προφανές ότι καταργεί το παλαιό. Και βεβαίως έπρεπε ο ίδιος να εκπληρώσει κάθε δικαιοσύνη του νόμου, και όπως ακριβώς περιτμήθηκε την όγδοη ημέρα και προσφέρθηκε στον ναό την τεσσαρακοστή ημέρα, αλλά και βαπτίστηκε όταν έφτασε σε ώριμη ηλικία, έτσι ακριβώς έπρεπε να εκπληρώσει ευλαβώς και τη δικαιοσύνη σχετικά με το Πάσχα.

Μερικοί δε λέγουν, ότι για αυτόν τον λόγο δεν είπε το όνομα του ανθρώπου ούτε τον φανέρωσε, αλλά με κάποιο σημάδι τους οδηγεί στην οικία του ανθρώπου, εξαιτίας του προδότη· ώστε, μη γνωρίζοντας εκείνος το όνομα, να μην καταδώσει την οικία στους Φαρισαίους, και έλθουν και τον συλλάβουν πριν έρθει η ώρα του δείπνου, πριν παραδώσει τα πνευματικά του μυστήρια. Γι' αυτό λέει πιο κάτω ο Χριστός: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα, προτού να πάθω»· δηλαδή, κατέβαλα κάθε προσπάθεια, ώστε να μείνουμε κρυφοί από τον προδότη, και να μην υποστούμε πρόωρα το πάθος, προτού παραδώσουμε τα μυστήρια. Είναι ελεύθερος βέβαια όποιος θέλει να αποδεχθεί αυτή την εξήγηση. Και για ποιον λόγο τελεί το πάσχα; Για να αποδείξει με κάθε τρόπο, μέχρι την τελευταία του αναπνοή, ότι δεν είναι αντίθετος στον νόμο.

Βεβαίως, λέγεται ότι ο λόγος του Κυρίου δόθηκε σε τούτον τον προφήτη. Όπως λοιπόν και εδώ, αφού έχει στρωθεί αυτό το ανώγειο, έρχεται ο Ιησούς με τους μαθητές του και τελεί τα μυστήρια, ερχόμενος ο ίδιος προς εμάς και φανερώνοντάς μας τη δική του ενέργεια, και δεν περιμένει πλέον να πάμε εμείς προς αυτόν. Μαθητές δε του Θεού Λόγου είναι όλοι οι λόγοι των δημιουργημάτων. Τότε λοιπόν, όταν θα ενεργεί μέσα μας ο Λόγος, θα κατανοήσουμε τη μετάληψη του Πάσχα, ή μάλλον θα διδαχθούμε και τους λόγους των δημιουργημάτων, σύμφωνα με το γραφικό: «Θα δω τους ουρανούς, έργα των δακτύλων σου.» «Και όταν έφτασε η ώρα, ανακλίθηκε στο δείπνο, και οι δώδεκα απόστολοι μαζί του. Και τους είπε: Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας προτού να πάθω. Διότι σας λέω, ότι δεν θα φάω πλέον από αυτό, μέχρις ότου εκπληρωθεί στη βασιλεία του Θεού. Και αφού έλαβε το ποτήρι, ευχαρίστησε και είπε: Λάβετε τούτο, και μοιράστε το μεταξύ σας.»

«Αυτό το ποτήριο είναι η Καινή Διαθήκη με το αίμα μου, το οποίο χύνεται για εσάς.» Το Πάσχα το έτρωγαν όρθιοι· πώς λοιπόν λέγεται ότι ο Κύριος ανακάθισε στο τραπέζι; Λένε λοιπόν ότι, μετά τη βρώση του νομικού πάσχα, ανακάθισαν έπειτα με τον συνήθη τρόπο, τρώγοντας κάποιες άλλες τροφές. Και λέει προς τους μαθητές: «Πολύ επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας προτού να πάθω»· σαν να έλεγε το εξής: Αυτό είναι το τελευταίο μου δείπνο μαζί σας, γι' αυτό και μου είναι αγαπητό και επιθυμητό· διότι άλλη φορά δεν θα συνεστιαστώ μαζί σας· όπως ακριβώς και εκείνοι που πρόκειται να αποδημήσουν, απευθύνουν τους τελευταίους χαιρετισμούς στους οικείους και γνησίους φίλους τους με πιο γλυκό και επιθυμητό τρόπο. Και κατά άλλη έννοια: Επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας, διότι σε αυτό πρόκειται να σας παραδώσω τα μεγάλα μυστήρια, τα μυστήρια της Καινής Διαθήκης. Δηλώνει δε μέσω αυτού ότι πάσχει εκουσίως. Διότι του ήταν απολύτως δυνατό, επειδή γνώριζε ότι πρόκειται να πάθει, να αποσυρθεί, όπως ακριβώς και σε προηγούμενες περιστάσεις. Όσο για το, «Δεν θα πιω από αυτό, μέχρις ότου έλθει η βασιλεία του Θεού», ορισμένοι από τους αγίους το ερμήνευσαν αντί του, «Μέχρις ότου αναστηθώ». Διότι, μετά την ανάσταση, συναναστρεφόμενος με τους μαθητές, και συνέφαγε και συνέπιε μαζί τους· όπως ακριβώς και ο Πέτρος λέει προς τον Κορνήλιο: «Εμείς που συνφάγαμε και συνήπιαμε μαζί του μετά την ανάσταση». Και το ότι η βασιλεία του Θεού είναι η ανάσταση, είναι ολοφάνερο.