Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 22:19

Και τα εξής: Το σώμα λοιπόν είναι εκείνο στο οποίο λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου»· του οποίου έγινε εχθρός ο διάβολος μαζί με τις πονηρές δυνάμεις, και οι Ιουδαίοι, και οι Έλληνες. Μέσω αυτού του σώματος έγινε και ονομάστηκε αρχιερέας και απόστολος· μέσω αυτού μας παρέδωσε το μυστήριο λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου, το υπέρ ημών (έτσι στο πρωτότυπο), και το αίμα της Καινής Διαθήκης, όχι της Παλαιάς, το οποίο εκχύνεται υπέρ υμών».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΟΒ΄ Με τι είδους φόβο, ή με ποια βεβαιότητα, ή με ποια διάθεση πρέπει να μεταλαμβάνουμε το σώμα και το αίμα του Χριστού; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Τον μεν φόβο μάς τον διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «Εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την καταδίκη του»· τη δε βεβαιότητα τη δημιουργεί η πίστη στα λόγια του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο παραδίδεται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου»· καθώς και η μαρτυρία του Ιωάννη, ο οποίος αφού διηγήθηκε προηγουμένως τη δόξα του Λόγου, προσέθεσε τον τρόπο της ενανθρωπήσεως λέγοντας ότι: «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια»· και του Αποστόλου που έγραψε ότι: «Ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό· αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου, γενόμενος όμοιος με τους ανθρώπους, και βρισκόμενος κατά το εξωτερικό σχήμα ως άνθρωπος».

Κεφάλαιο Γ΄. ΛΟΥΚΑΣ. Και αφού έλαβε άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε και τους έδωσε, λέγοντας: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο παραδίδεται για εσάς· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Ομοίως και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η Καινή Διαθήκη με το αίμα μου, το οποίο εκχέεται για εσάς. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Διότι ο Κύριος Ιησούς, τη νύχτα κατά την οποία παραδιδόταν, έλαβε άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και είπε: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κόπτεται για εσάς· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου. Ομοίως και το ποτήριο, μετά το δείπνο, λέγοντας: Αυτό το ποτήριο είναι η Καινή Διαθήκη με το αίμα μου. Αυτό να κάνετε, οσάκις πίνετε, σε ανάμνησή μου. Διότι, οσάκις τρώγετε τον άρτο αυτόν και πίνετε το ποτήριο αυτό, διακηρύττετε τον θάνατο του Κυρίου, μέχρις ότου εκείνος έλθει. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Διότι η αγάπη του Χριστού μάς συνέχει, έχοντας κρίνει τούτο, ότι, εάν ένας πέθανε υπέρ πάντων, άρα όλοι πέθαναν· και πέθανε υπέρ πάντων, ώστε εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για αυτούς, με σκοπό να γίνουν οι πολλοί ένα σώμα εν Χριστώ ...

Τα λόγια μου είναι πνεύμα και είναι ζωή. Αλλά υπάρχουν μερικοί από εσάς που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε εξ αρχής ποιοι είναι αυτοί που πιστεύουν, και ποιος είναι εκείνος που πρόκειται να τον παραδώσει. Και έλεγε: Γι' αυτό σας έχω πει ότι κανείς δεν μπορεί να έρθει σε εμένα, εάν δεν του έχει δοθεί από τον Πατέρα μου. Εξαιτίας αυτού, πολλοί από τους μαθητές του έκαναν πίσω και δεν συμπορεύονταν πλέον μαζί του. Είπε, λοιπόν, ο Ιησούς στους δώδεκα: Μήπως θέλετε να φύγετε και εσείς; Του αποκρίθηκε ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, σε ποιον να πάμε; Έχεις λόγια αιώνιας ζωής, και εμείς έχουμε πιστέψει και έχουμε γνωρίσει ότι εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού.» Και προς το τέλος των Ευαγγελίων έχει γραφεί: «Λαμβάνοντας, λοιπόν, ο Ιησούς άρτο, και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές, και είπε: Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο θραύεται για εσάς. Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου.»

Πολύ ορθά λοιπόν τελούμε τις άγιες συνάξεις στις εκκλησίες κατά την όγδοη ημέρα. Και αν πρέπει να πούμε κάτι πιο μυστικό, λόγω της απαραίτητης ανάγκης των νοημάτων, κλείνουμε μεν τις θύρες, αλλά μας επισκέπτεται και εμφανίζεται σε όλους μας ο Χριστός, αόρατα και ορατά· αόρατα μεν ως Θεός, ορατά δε πάλι εν σώματι. Μας επιτρέπει δε και μας δίνει την ευκαιρία να αγγίξουμε την άγια σάρκα Του. Διότι προσερχόμαστε κατά χάρη Θεού στη μετοχή της μυστικής ευλογίας, δεχόμενοι στα χέρια μας τον Χριστό, ώστε και εμείς να πιστέψουμε ακλόνητα ότι αληθινά ανέστησε τον δικό Του ναό. Το ότι η κοινωνία της μυστικής ευλογίας είναι μια ομολογία της αναστάσεως του Χριστού, γίνεται σαφές, και μάλιστα πολύ εύκολα, από όσα ο Ίδιος είπε όταν τέλεσε τον τύπο του μυστηρίου: διότι αφού τεμάχισε τον άρτο, όπως έχει γραφτεί, τον μοίραζε λέγοντας: «Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο παραδίδεται για εσάς για την άφεση των αμαρτιών· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου». Επομένως, η μετοχή στα άγια μυστήρια αποτελεί μια αληθινή ομολογία και ανάμνηση του ότι ο Κύριος πέθανε και αναστήθηκε για εμάς και υπέρ ημών, προκειμένου εξαιτίας αυτού να γεμίσουμε και εμείς από θεία ευλογία. Ας αποβάλουμε λοιπόν ως κάτι ολέθριο την απιστία και μετά την επαφή μας με τον Χριστό, ας αποδειχθούμε μάλλον σταθερότατοι στην πίστη και έχοντες βέβαιο φρόνημα.

Εισήγαγε δε αμέσως μια σαφή προτύπωση της δικής μας αγίας Πεντηκοστής, λέγοντας ότι πρέπει να αριθμούμε επτά εβδομάδες κατά την προσφορά (ανακομιδή) του δράγματος. Διότι, μετά την αναστάσιμη ημέρα του Σωτήρος, συναριθμώντας επτά εβδομάδες, εμείς οι πιστοί εορτάζουμε την επομένη την Πεντηκοστή. <Και λαβών άρτον, ευχαριστήσας έκλασε· και έδωκεν αυτοίς, λέγων· Τούτο εστι το σώμα μου, κ.λπ.> (A f. 281, D f. 73) Ευχαριστεί μεν, δηλαδή, με τη μορφή προσευχής συνομιλεί με τον Θεό Πατέρα, αναδεικνύοντάς Τον κατά κάποιον τρόπο κοινωνό και συνευδοκούντα στη ζωοποιό ευλογία που πρόκειται να μας δοθεί. Διότι κάθε χάρη και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται σε εμάς από τον Πατέρα διά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι. Αυτό λοιπόν που τελέστηκε ήταν ένας τύπος για εμάς τους ίδιους, σχετικά με την προσευχή που οφείλει να αναπέμπεται, όταν πρόκειται να προσφερθεί από εμάς η χάρη της μυστικής και ζωοποιού δωροφορίας, κάτι που βεβαίως και συνηθίζουμε να πράττουμε. Διότι, αναπέμποντας τις ευχαριστίες, και δοξολογώντας μαζί με τον Θεό και Πατέρα τον Υιό συν τω Αγίω Πνεύματι, προσερχόμαστε κατ' αυτόν τον τρόπο στις άγιες τράπεζες· πιστεύοντας ότι ζωοποιούμαστε και ευλογούμαστε και σωματικώς και πνευματικώς. Διότι δεχόμαστε μέσα μας τον ενανθρωπήσαντα για εμάς Λόγο του Θεού Πατρός, ο Οποίος είναι ζωή και ζωοποιός.

Όλοι επομένως έχουν το «κατ' εικόνα», αλλά όχι κατά φύση. Διότι οι άνθρωποι δεν έχουν το «κατ' εικόνα» σε καθεστώς ισότητας με τον Θεό. Επειδή ο Θεός είναι ακατάληπτος και απερινόητος, όντας πνεύμα και πνεύμα πάνω από κάθε πνεύμα, και φως πάνω από κάθε φως. Όσα όμως Εκείνος δώρισε δεν τα στερούμε από τον άνθρωπο· διότι αληθινός είναι Εκείνος που δώρισε με χάρη το «κατ' εικόνα» στον άνθρωπο. Και αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό από παρόμοια παραδείγματα· διότι βλέπουμε ότι ο Σωτήρας έλαβε στα χέρια του, όπως αναφέρεται στο Ευαγγέλιο, όταν καθόταν στο δείπνο και έλαβε το τάδε και αφού ευχαρίστησε είπε: «τούτο είναι το τάδε μου» και το έδωσε στους μαθητές του και είπε: «τούτο είναι το τάδε μου». Και βλέπουμε ότι δεν είναι ίσο ούτε όμοιο, ούτε με την ένσαρκη εικόνα του, ούτε με την αόρατη θεότητα, ούτε με τα χαρακτηριστικά των μελών του. Διότι αυτό είναι μεν στρογγυλοειδές και χωρίς αισθήσεις, ως προς τη δύναμη όμως θέλησε κατά χάρη να πει: «τούτο είναι το τάδε μου» και κανείς δεν απιστεί στον λόγο Του. Διότι όποιος δεν πιστεύει ότι Αυτός είναι αληθινός σε ό,τι είπε, εκπίπτει από τη χάρη και τη σωτηρία. Όταν λοιπόν ακούμε, πιστεύουμε επίσης· πιστεύουμε ότι είναι δικό Του, και τον Κύριό μας γνωρίζουμε ως όλον αίσθηση, όλον αισθαντικό, όλον Θεό, όλον κινούντα, όλον ενεργούντα, όλον φως, όλον Λόγο, ακατάληπτο, στον οποίο όμως μέσω της χάριτος μας έχει δωρηθεί αυτό.

Αφού ο Προφήτης απέκτησε εμπειρία αυτής της μνήμης και αποκόμισε την ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν, σαν να λησμόνησε όλες τις ηδονές και τα τερπνά, ακόμη και το να φάει τον άρτο του, έλεγε: Κύριε, θα μνημονεύω μόνο τη δική Σου δικαιοσύνη· και δεν θα λησμονήσω τα δικαιώματά Σου. Αφού βρήκε και γεύθηκε την ωφέλεια αυτής της μνήμης και ο Απόστολος, έλεγε, όχι μόνο προς τον Τιμόθεο, αλλά προς κάθε άνθρωπο, λέγοντας στον Τιμόθεο: Να μνημονεύεις τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς. Και όπως εκείνος που έχει έναν θησαυρό κρυμμένο σε κάποιον τόπο, κάθε ώρα, ημέρα και νύχτα όλος ο νους του βρίσκεται εκεί, και παραμένει σαν σιδηροδέσμιος, χωρίς να απομακρύνεται από τον τόπο ούτε για ελάχιστο, όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος: Όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί βρίσκεται και η καρδιά σας· έτσι και εκείνος που επιθυμεί εκείνη την ωραιότητα και την έλευση του επουράνιου νυμφίου, διαρκώς μνημονεύει μόνο Αυτόν, ελκυόμενος από τον θείο έρωτα και την ακόρεστη επιθυμία, ψάλλοντας πάντοτε μαζί με τον ιεροψάλτη Δαβίδ: Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα. Αυτό μας ενετείλατο και ο Κύριος λέγοντας: Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου.

Το «Εγώ είμαι μαζί σας»· το «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς»· και το «Μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα»· Να κρατάτε την κεφαλή· διότι η κεφαλή κάθε ανδρός είμαι εγώ· Να κρατάτε την κεφαλή· Μην ξεχάσετε τον Κύριο τον Θεό· Έχοντας την απολύτρωση των ψυχών σας δια του σώματος και του αίματός μου· Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου και για τη δική σας σωτηρία. Βλέπεις πώς εντέλλεται να μην τον ξεχνούμε, και πώς προτρέπει να τον μνημονεύουμε πάντοτε, όπως ακριβώς έχει προειπωθεί; Γι' αυτό λέω προς κάθε άνθρωπο, όπως ακριβώς και ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο: Τέκνο μου Τιμόθεε, πάντοτε να μνημονεύεις και ποτέ να μην ξεχάσεις τον Θεό που σε τρέφει, μήτε να ξεχνάς όλες τις ευεργεσίες του.

Όπως, λοιπόν, παρότι προσφέρεται σε πολλά μέρη, είναι ένα σώμα και όχι πολλά σώματα, έτσι είναι και μία θυσία. Ο Αρχιερέας μας είναι Εκείνος που προσέφερε τη θυσία η οποία μας καθαίρει. Εκείνην προσφέρουμε και τώρα, αυτήν που προσφέρθηκε τότε, την ανανάλωτη. Αυτό γίνεται σε ανάμνηση εκείνου που έλαβε χώρα τότε· διότι «αυτό να κάνετε», λέγει, «σε ανάμνησή μου». Δεν προσφέρουμε άλλη θυσία, όπως ο αρχιερέας τότε, αλλά προσφέρουμε πάντοτε την ίδια· ή μάλλον τελούμε ανάμνηση θυσίας.

Ο μεν Σωτήρας, αναδεικνύοντας το αληθινό και ύψιστο Πάσχα, το κατέστησε μέσο αποτροπής των κακών που επικρέμανται πάνω μας, των δαιμόνων, της ειδωλολατρίας και κάθε φθοράς, και ελευθέρωσε τη φύση μας για την επανάκτηση της μακαριότητας. Επειδή δε, όταν έφτασε ο καιρός του πάθους, πρόσταξε να πράττουμε και εμείς το ίδιο μιμούμενοι Αυτόν, μέσω των συμβόλων που μας παρέδωσε λέγοντας: «Τοῦτο ποιεῖτε εἰς ἐμὴν ἀνάμνησιν», εύλογα κάθε χρόνο, τελώντας την ίδια ανάμνηση μετά την ισημερία, για τη σωτηρία όλων μας, την αποτροπή των επερχόμενων κακών και τη μετάληψη των ουράνιων δωρεών, μιμούμενοι τον Σωτήρα, επιτελούμε το Πάσχα μέσα στην πιο λαμπρή χαρμόσυνη αγαλλίαση όλης της κτίσης. Για τον λόγο αυτόν απορρίψαμε την άγνοια των αιρετικών και των Ιουδαίων ως προς το μυστήριο του Πάσχα, λαμβάνοντας πάντοτε ως βάση την ισημερία και αναζητώντας τη δέκατη τέταρτη ημέρα μετά από αυτήν, και κατ' επέκταση την Παρασκευή, το Σάββατο και την Κυριακή, η οποία φέρει το όνομα του Κυρίου, όπως έχει ειπωθεί πολλές φορές. Και τούτο διότι ο ίδιος ο Κύριος τήρησε αυτά τα χρονικά ορόσημα προκειμένου να αποδείξει ότι το αίνιγμα του προβάτου, το οποίο ο νόμος ονόμαζε Πάσχα, εκπληρώθηκε στο πρόσωπό Του, καθώς Εκείνος προσφέρθηκε την κατάλληλη στιγμή στη θέση του.

Και καταργεί την κορύφωση των εορτών τους, μεταφέροντάς τους σε μια άλλη, φρικωδέστατη τράπεζα, και λέει: «Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται υπέρ πολλών». Και πώς δεν ταράχθηκαν ακούγοντας αυτό; Επειδή από πριν τους είχε μιλήσει για πολλά και σπουδαία γύρω από αυτό το ζήτημα. Γι' αυτό και δεν επιχειρηματολογεί πλέον περί τούτου, διότι είχαν ακούσει αρκετά· αλλά αναφέρει την αιτία του πάθους, την εξάλειψη των αμαρτιών. Και το ονομάζει αίμα Καινής Διαθήκης, δηλαδή της υπόσχεσης, της επαγγελίας, του νέου νόμου. Διότι αυτό είχε υποσχεθεί και στο παρελθόν, και αυτό είναι που συνέχει τη Διαθήκη, τη Νέα. Και όπως η Παλαιά είχε πρόβατα και μόσχους, έτσι και αυτή έχει το Δεσποτικό αίμα. Και από αυτό δείχνει ότι πρόκειται να πεθάνει· γι' αυτό και μνημονεύει τη Διαθήκη· και υπενθυμίζει την προηγούμενη· διότι και εκείνη με αίμα είχε εγκαινιαστεί. Και πάλι αναφέρει την αιτία του θανάτου: «Αυτό που χύνεται υπέρ πολλών για την άφεση των αμαρτιών»· και λέει, «Αυτό να το κάνετε σε ανάμνησή μου».

«Διότι, οσάκις τρώγετε τον άρτο τούτο και πίνετε το ποτήριο τούτο, καταγγέλλετε τον θάνατο του Υιού του ανθρώπου και ομολογείτε την ανάστασή του, έως ότου έλθει». Εάν λοιπόν «ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός» και «όλα όσα θέλησε ο Κύριος τα έπραξε»· εάν είπε: «Ας γίνει φως, και έγινε· ας γίνει στερέωμα, και έγινε»· εάν «με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· εάν ο ουρανός και η γη, το νερό, η φωτιά, ο αέρας και όλος ο κόσμος τους δημιουργήθηκαν με τον λόγο του Κυρίου, καθώς και τούτο το πολυθρύλητο ον, ο άνθρωπος· εάν, επειδή το θέλησε, ο ίδιος ο Θεός Λόγος έγινε άνθρωπος και από τα καθαρά και αμώμητα αίματα της αγίας Παρθένου έδωσε ασπόρως υπόσταση σε σάρκα για τον εαυτό του, —δεν μπορεί άραγε να κάνει τον άρτο δικό του σώμα, και τον οίνο και το νερό αίμα; Είπε στην αρχή: «Ας βλαστήσει η γη χορτάρι», και μέχρι τώρα, όταν πέφτει βροχή, βγάζει τα ίδια βλαστάρια, παρακινούμενη και ενδυναμούμενη από το θείο πρόσταγμα. Είπε ο Θεός: «Τούτο είναι το σώμα μου», και: «Τούτο είναι το αίμα μου», και: «Τούτο ποιείτε», και με το παντοδύναμο πρόσταγμά του αυτό γίνεται, έως ότου έλθει· διότι έτσι είπε: «Έως ότου έλθει».

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΖΥΜΩΝ. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι όσοι προσφέρουν τα άζυμα, προσφέρουν σάρκα νεκρή και όχι ζωντανή. Διότι το προζύμι επέχει θέση ψυχής στο ζυμάρι, και το αλάτι θέση νου· διότι ο Κύριος, έχοντας προσλάβει από την Αειπάρθενο σώμα έμψυχο και έλλογο, ευλόγως παρέδωσε το μυστήριο της Καινής Διαθήκης μέσω τέλειου άρτου· αφού τον ευλόγησε και τον έκοψε, λέγοντας: «Λάβετε, φάγετε· τούτο εστί το σώμα μου». Και ο Λουκάς στο άγιο Ευαγγέλιό του αναφέρει: «Και λαβών άρτο, αφού ευχαρίστησε τον έκοψε». Ιδού λοιπόν ότι και αυτός είπε πως ο Χριστός έλαβε άρτο, και όχι άζυμο.

«Διότι εκείνη η ημέρα του Σαββάτου ήταν μεγάλη», κατά την οποία συνέβη να συμπέσει τότε και η 14η ημέρα της σελήνης κατά τον πρώτο μήνα, το έτος 5534. Διότι ο κύκλος του ηλίου ήταν 18 και της σελήνης 5· προκειμένου να μην παραδοθεί και δεν προλάβει να παραδώσει το δικό του Πάσχα στους μαθητές, ανακλινόμενος στο δείπνο αργά και προχωρημένα τη νύχτα, δηλαδή κατά την εσπέρα της Πέμπτης, έφαγε μεν, αλλά το δικό του Πάσχα, πριν από την εορτή των αζύμων. Και αυτό είναι φανερό από το γεγονός ότι ανακλίθηκε. Διότι αυτό δεν ήταν νομοθετημένο· επειδή ο νόμος πρόσταζε τους Ιουδαίους να τρώνε το Πάσχα με βιασύνη, όρθιοι, ζωσμένοι, φορώντας τα υποδήματά τους και κρατώντας ραβδί στα χέρια τους. Κατέπαυσε λοιπόν το νομικό Πάσχα, εκπληρώνοντάς το κατά τους χρόνους του δικού του κηρύγματος, και παρέδωσε το δικό του μέσω του δείπνου. Γι' αυτό και μετά το δείπνο, αφού έλαβε άρτο και τον έκοψε, παρέδωσε στους αποστόλους το μυστήριο της καινής διαθήκης και της λειτουργίας του, τη νύχτα της Πέμπτης, κατά την οποία ήταν η γ΄. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι την ημέρα που οι θεοκτόνοι σταύρωσαν τον Κύριο, την ίδια εκείνη ημέρα, αφού θυσίασαν τον αμνό, έφαγαν το νομικό Πάσχα· και αυτό είναι φανερό από τα λόγια του Ιωάννη: «Και αυτοί δεν εισήλθαν στο πραιτώριο, για να μη μιανθούν, αλλά για να φάνε το Πάσχα», τότε που σε μία ημέρα θυσιάστηκε για εμάς ο Χριστός μαζί με τον αμνό. Αλλά τι λέει; «Και αφού έλαβε άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε».

Να δέχεσαι και τη μετάληψη των αχράντων μυστηρίων του Χριστού, πιστεύοντας ότι είναι αληθινά σώμα και αίμα του Χριστού του Θεού μας, τα οποία έδωσε στους πιστούς για άφεση των αμαρτιών. Διότι, τη νύχτα που παραδιδόταν, συνήψε καινή διαθήκη με τους αγίους του μαθητές και αποστόλους, και μέσω αυτών με όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν, λέγοντας: «Λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς προς άφεση των αμαρτιών». Ομοίως, παίρνοντας και το ποτήριο το έδωσε σε αυτούς, λέγοντας: «Πιείτε από αυτό όλοι· αυτό είναι το αίμα μου, το της καινής διαθήκης, το οποίο εκχύνεται για εσάς προς άφεση των αμαρτιών· αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου». Ο ίδιος, λοιπόν, ο Λόγος του Θεού, ο οποίος είναι ζωντανός και ενεργός και δημιουργεί τα πάντα με τη δύναμή του, καθιστά και μεταβάλλει διά της θείας ενέργειας τον άρτο και τον οίνο της προσφοράς σε δικό του σώμα και αίμα, με την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος, προς αγιασμό και φωτισμό εκείνων που μεταλαμβάνουν με θείο πόθο.

Και η τροφή αυτή ονομάζεται από εμάς Ευχαριστία, στην οποία σε κανέναν άλλον δεν επιτρέπεται να συμμετάσχει παρά μόνο σε εκείνον που πιστεύει ότι είναι αληθινά όσα διδάσκονται από εμάς και ο οποίος έχει λουστεί το λουτρό για την άφεση των αμαρτιών και για την αναγέννηση, και ζει έτσι όπως ο Χριστός παρέδωσε. Διότι δεν τα λαμβάνουμε αυτά ως κοινό άρτο ούτε ως κοινό ποτό· αλλά, με τον ίδιο τρόπο που μέσω του Λόγου του Θεού σαρκώθηκε ο Ιησούς Χριστός ο Σωτήρας μας και έλαβε και σάρκα και αίμα για τη σωτηρία μας, έτσι και την τροφή που έχει ευλογηθεί δια της ευχής του Λόγου που προέρχεται από αυτόν, από την οποία τρέφονται κατά μεταβολή το αίμα και οι σάρκες μας, διδαχθήκαμε ότι είναι σάρκα και αίμα εκείνου του ενσαρκωμένου Ιησού. Διότι οι απόστολοι, στα απομνημονεύματα που συντάχθηκαν από αυτούς, τα οποία καλούνται Ευαγγέλια, μας παρέδωσαν ότι έτσι τους δόθηκε η εντολή: ότι ο Ιησούς, αφού έλαβε άρτο και ευχαρίστησε, είπε: «Τούτο ποιείτε εις ανάμνησίν μου· τούτο εστί το σώμα μου», και αφού έλαβε ομοίως το ποτήριο και ευχαρίστησε, είπε: «Τούτο εστί το αίμα μου», και το μετέδωσε σε αυτούς. Αυτό ακριβώς, από μίμηση, παρέδωσαν οι πονηροί δαίμονες να γίνεται και στα μυστήρια του Μίθρα· διότι ότι άρτος και ποτήριο με νερό παρατίθενται κατά τις τελετές εκείνου που μυείται μαζί με κάποιους λόγους, ή το γνωρίζετε ή μπορείτε να το μάθετε.

Επομένως, δεν προσευχόμαστε για τα προκείμενα Δώρα επειδή έχουμε θάρρος στη δική μας προσευχή ούτε επειδή θεωρούμε ότι τα λόγια εκείνα είναι αδύναμα, και πιστεύουμε ότι με αυτόν τον τρόπο τελειούνται, αλλά ομολογούμε ότι τα λόγια διατηρούν τη δική τους ισχύ, και φανερώνουμε τη δύναμη της θείας ιερωσύνης, η οποία ολοκληρώνει κάθε μυστήριο με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος που ενεργεί μέσω αυτής. Διότι έτσι και ο θείος Χρυσόστομος στο τρίτο βιβλίο «Περί Ιερωσύνης» λέει πάλι για αυτό ακριβώς το θέμα τα εξής: «Στέκεται ο ιερέας, όχι κατεβάζοντας φωτιά, αλλά το Άγιο Πνεύμα, και παρατείνει την ικεσία, όχι για να πέσει κάποια λαμπάδα από ψηλά και να καταναλώσει τα προκείμενα Δώρα, αλλά για να επιπέσει η χάρη στη θυσία και μέσω αυτής να ανάψει τις ψυχές όλων και να τις αναδείξει λαμπρότερες από πυρωμένο ασήμι». Αλλά ούτε πρέπει να υποπτευόμαστε κάποια αμφιβολία και αβεβαιότητα καθώς προσευχόμαστε, αφού ο ίδιος ο Δεσπότης, που θυσιάζεται και μεταλαμβάνεται, μας πρόσταξε να το κάνουμε αυτό. Διότι, λέει, «τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν», και επειδή έχει υποσχεθεί να δώσει Άγιο Πνεύμα σε όλους ανεξαιρέτως που του το ζητούν, πόσο μάλλον στους ιερείς, και επειδή θέλει σφόδρα να επιτελείται αυτό κάθε μέρα από εμάς, όπως αποδεικνύεται ξεκάθαρα από όλα τα παρακάτω.

Εάν λοιπόν χρειάζεται ιερέας και θυσιαστήριο και τα υπόλοιπα όσα συντελούν σε αυτό, γιατί να μην υπάρξει ανάγκη και ευχών και ευλογίας και της διά μέσου αυτών επιφοιτήσεως του Αγίου Πνεύματος, η οποία τελειοποιεί όλα τα μυστήρια; Επιπλέον, ας προσέλθει ο ιερός Διονύσιος για να μαρτυρήσει υπέρ αυτών που τελούνται από εμάς· διότι στη θεωρία του μυστηρίου της συνάξεως αναφέρει: «Ο ιεράρχης, αφού υμνήσει τις ιερές θεουργίες, προσέρχεται στην ιερουργία, και πρώτα απολογείται για αυτήν και αναφωνεί: Εσύ είπες: Τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν· έπειτα ζητά να γίνει άξιος αυτής της θεομίμητης ιερουργίας και, διά της αφομοιώσεώς του προς τον Χριστό, να τελέσει τα θεία εντελώς αγνά και να τα μεταδώσει, και όσοι θα μεταλάβουν να συμμετάσχουν ιεροπρεπώς. Έπειτα, με αυτόν τον τρόπο ιερουργεί τα θειότατα και φέρνει ενώπιον των οφθαλμών όσα έχουν υμνηθεί μέσω των ιερών προκειμένων δώρων· διότι, αφού αποκαλύψει τον σκεπασμένο και αδιαίρετο άρτο και τον χωρίσει σε πολλά τμήματα, και αφού διαμοιράσει σε όλους το ενιαίο περιεχόμενο του ποτηρίου, συμβολικά πολλαπλασιάζει και διανέμει την ενότητα». Και λίγο παρακάτω: «Αφού δε μεταλάβει και μεταδώσει ο ιεράρχης, καταλήγει σε ιερή ευχαριστία».

Αυτά είναι δυνατόν να τα διακρίνει ο καθένας που επιθυμεί να δει με ποια συμφωνούν, με αυτά που τελούνται από εμάς ή με εκείνα των Λατίνων. Διότι εμείς, ακολουθώντας τους ιερούς αποστόλους και διδασκάλους σύμφωνα με τις διατάξεις που παραδόθηκαν από αυτούς και με αυτόν ακριβώς τον ιεροφάντη, υμνούμε τις ιερές θεουργίες, δηλαδή, όπως λέει ο ίδιος, την ενανθρώπηση του Θεού για εμάς, τον θάνατό του υπέρ ημών, τη θεογενεσία των βαπτιζομένων, τη θεία υιοθεσία, τη θέωση μέσω της τήρησης των εντολών· έπειτα, προσερχόμενοι με αυτόν τον τρόπο στην ιερουργία, προηγουμένως βεβαίως απολογούμαστε για αυτήν και αναφωνούμε τα ίδια τα δεσποτικά λόγια που είπε τότε, και επιλέγουμε ότι ο ίδιος προσέταξε: Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου· έπειτα, αφού παρακαλέσουμε να γίνουμε άξιοι αυτής της θεομίμητης ιερουργίας, όπως περιέχουν οι διατάξεις, ιερουργούμε τα θειότατα διά της ευχής και της ευλογίας και της επιφοιτήσεως του θείου Πνεύματος· και τον μέχρι τότε σκεπασμένο και αδιαίρετο άρτο, αφού τον ξεσκεπάσουμε, τον διαιρούμε σε πολλά κομμάτια, και το ενιαίο περιεχόμενο του ποτηρίου το μοιράζουμε σε όλους.

Πώς πρέπει να ονομάζεται ιερέας ο χριστομάχος Ευσέβιος. ΣΗΜΕΙΩΤΕΟΝ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΚΑΙ ΘΕΟΠΟΙΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ. Πώς πρέπει να ονομάζεται ιερέας ο Ευσέβιος; Ή πώς μετείχε της ιερωσύνης, εφόσον φρονούσε και δογμάτιζε τέτοια (αν βέβαια αυτός είναι εκείνος ο διαβόητος αρχιερεύς της Καισάρειας), τα οποία κανένας μέχρι τώρα από τους αληθινούς λειτουργούς των μυστηρίων δεν εσκέφθη; Διότι τι θα είχε να πει για το θείο μυστήριο της ευλογίας που τελείται από τους αξίους; Εμείς λοιπόν (επειδή διδασκόμαστε από τα ιερά Ευαγγέλια) πιστεύουμε ότι ο ίδιος ο Κύριος και Θεός μας, τη νύχτα κατά την οποία επρόκειτο να παραδοθεί σε εκείνους που θα τον σταύρωναν, αφού θυσίασε μυστικά τον εαυτό του κατά τρόπο απόρρητο, έδωσε στους μαθητές του να φάνε από το σώμα του και να πιούν από το αίμα του, αναμειγνύοντάς τα νοητώς στα αντίτυπα, λέγοντας: λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου, και τούτο εστί το αίμα μου, το της καινής διαθήκης. Και τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν. Πώς λοιπόν ήταν ακατάληπτο και νοερό και ανεκδιήγητο αυτό που φαινόταν και στο οποίο συμμετείχαν, και το οποίο γινόταν βρώση και πόση για όσους συμμετείχαν; Διότι η χάρις που ενυπάρχει σε αυτά, είναι αληθώς άρρητη και ακατάληπτη, όχι όμως και εκείνα που κείνται εμφανώς στους ανθρώπινους οφθαλμούς, και τα οποία γίνονται βρώση και πόση.

Γι' αυτό, D) μετά το δείπνο, αφού πήρε άρτο και τον έκοψε, παρέδωσε στους αποστόλους το μυστήριο της Καινής Διαθήκης τη νύχτα της Πέμπτης (κατά την οποία και παραδόθηκε από τον Ιούδα, όπως είναι γραμμένο). Αλλά τι λέει ο απόστολος Λουκάς; «αφού πήρε άρτο» και «αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε». Ιδού, και ο Λουκάς είπε ότι ο Χριστός πήρε άρτο και όχι άζυμο. Διότι δεν υπήρχαν ακόμη τότε, επειδή ήταν ημέρα Πέμπτη A)· γιατί η σελήνη βρισκόταν ακόμη στη δέκατη τρίτη ημέρα της εκείνη την Πέμπτη, και δεν υπήρχαν άζυμα, επειδή δεν είχε γίνει ακόμη η απομάκρυνση του ένζυμου άρτου. Διότι είχε νομοθετηθεί να γίνονται τα άζυμα τη δέκατη πέμπτη ημέρα της σελήνης, ενώ τη δέκατη τέταρτη να θυσιάζεται μόνο ο αμνός. Γι' αυτό και ο νόμος ονομάζει Πάσχα τη δέκατη τέταρτη ημέρα του πρώτου μήνα της σελήνης, ενώ τη δέκατη πέμπτη την ονομάζει πρώτη των αζύμων και σάββατο. (Αλίμονο στην ανοησία του αγράμματου. A). Και δεν υπήρχαν άζυμα εκείνη την Πέμπτη, αφού η σελήνη ήταν στη δέκατη τρίτη ημέρα. (Διότι ήταν νομοθετημένο να γίνονται τα άζυμα τη δεκάτη πέμπτη ημέρα της, όπως και ο αμνός να θυσιάζεται τη δεκάτη τετάρτη, κατά την οποία θυσιάστηκε ο Χριστός, ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου. A). Αν όμως ο Χριστός θυσιάστηκε και σταυρώθηκε τη δεκάτη τετάρτη ημέρα της σελήνης, την ημέρα της Παρασκευής, και το σάββατο ήταν η εορτή των αζύμων, πότε έφαγε τα άζυμα; Και πότε τα παρέδωσε στους αποστόλους στην Καινή Διαθήκη; (Επειδή λέτε ότι παραλάβαμε από τους αποστόλους να φτιάχνουμε άζυμα A).

Διότι τον άκουσε να παραγγέλλει: «Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου»· και δεν θα τον είχε μιμηθεί κατά τρόπο ανόμοιο.

Ζ΄. Τι είναι η ανάμνηση του Κυρίου. Και πρώτα, λαμβάνοντας τον άρτο από τον οποίο πρέπει να αποκόψει τον ιερό άρτο, λέει: «Εις ανάμνησιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού», σύμφωνα με τη δική Του παραγγελία. «Διότι», λέει, «τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν». Και δεν το λέει αυτό μόνο για τον άρτο εκείνο, αλλά και για ολόκληρη την τελετή, ξεκινώντας έτσι με σκοπό την ολοκλήρωση της ιερουργίας. Επειδή και ο Κύριος, μετά την τέλεση όλου του μυστηρίου, πρόσθεσε αυτόν τον λόγο: «Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν». Αλλά ποια είναι αυτή η ανάμνηση; Πώς θα θυμόμαστε τον Κύριο κατά την τελετή, τι να πράττει και σε ποια κατάσταση να βρίσκεται; Εννοώ, τι θα αναλογιζόμαστε για Εκείνον, τι θα διηγούμαστε; Μήπως ότι ανέστησε νεκρούς, και έδωσε σε τυφλούς το φως τους, και επιτίμησε τους ανέμους, και από λίγους άρτους έθρεψε χορταστικά χιλιάδες, γεγονότα που τον απέδειξαν Θεό και παντοδύναμο; Σε καμία περίπτωση. Αντιθέτως, πρόσταξε να κάνουμε την ανάμνησή Του αναλογιζόμενοι εκείνα που φαίνονται να υποδηλώνουν αδυναμία, δηλαδή τον σταυρό, το πάθος, τον θάνατο. Και από πού είναι αυτό φανερό; Έτσι το κατανόησε ο Παύλος, που γνώριζε καλά τα του Κυρίου.

Το ότι ο Χριστός έδειξε πως πάντοτε επιθυμεί να μας δίνει αυτήν τη χάρη, δεν χρειάζεται καν απόδειξη. Διότι για τον σκοπό αυτόν ήλθε στη γη και θυσιάστηκε και πέθανε. Γι' αυτό υπάρχουν τα θυσιαστήρια και οι ιερείς και κάθε είδους κάθαρση και όλες οι εντολές και οι διδασκαλίες και οι προτροπές, ώστε να παραθέσει σε εμάς αυτήν την τράπεζα. Γι' αυτό επίσης έλεγε ότι επιθύμησε διακαώς εκείνο το Πάσχα, επειδή τότε ακριβώς επρόκειτο να παραδώσει το αληθινό Πάσχα στους μαθητές· γι' αυτό παρήγγειλε: «Αυτό να το κάνετε εις ανάμνησίν μου», διότι θέλει να ιερουργείται αυτό πάντοτε από εμάς.

Και αυτά τα κάνουμε, λέει, ενθυμούμενοι δύο πράγματα, την εντολή που μας έδωσε λέγοντας: «Αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου», και όλα όσα έγιναν για χάρη μας. Διότι, από τη μία, η ανάμνηση των ευεργεσιών μας προτρέπει απλώς σε ανταπόδοση και στο να προσφέρουμε οπωσδήποτε κάτι σε Εκείνον που έγινε αιτία για εμάς τόσων μυριάδων χαρίτων· από την άλλη, η ανάμνηση της εντολής μάς διδάσκει και το ίδιο το είδος της ανταπόδοσης και το ποια δώρα πρέπει να προσφέρουμε. Αυτήν ακριβώς την προσφορά προσφέρουμε, την οποία ο ίδιος ο Μονογενής ανέδειξε σε Σένα, τον Θεό και Πατέρα, και ευχαριστούμε προσφέροντάς την, διότι και Εκείνος, όταν την ανέδειξε, ευχαρίστησε. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν εισάγουμε τίποτα δικό μας σε αυτή τη δωροφορία· διότι ούτε τα δώρα είναι δικά μας έργα, αλλά δικά Σου του δημιουργού των πάντων, ούτε αυτός ο τύπος της λατρείας είναι δική μας επινόηση, αλλά ούτε προθυμοποιηθήκαμε από μόνοι μας ούτε κινηθήκαμε προς αυτήν από τον εαυτό μας· αλλά Εσύ δίδαξας, Εσύ προέτρεψες μέσω του Μονογενούς. Γι' αυτόν τον λόγο, αυτά που Σου προσφέρουμε από τα δικά Σου τα οποία μας έδωσες, είναι δικά Σου κατά πάντα και διά πάντα.

Διότι λέγει, όταν βράδιασε, παρακάθησε στο δείπνο με τους δώδεκα μαθητές. Και μετά από λίγα: Ενώ δε αυτοί έτρωγαν, έλαβε ο Ιησούς τον άρτο και αφού ευχαρίστησε, τον έκοψε και τον έδινε στους μαθητές και είπε: λάβετε, φάγετε· αυτό είναι το σώμα μου. Αυτά αναφέρουν ο Ματθαίος και ο Μάρκος. Αλλά και ο Λουκάς, λέγει, όταν ήλθε η ώρα, παρακάθησε στο δείπνο, και οι δώδεκα απόστολοι μαζί του, και είπε: επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας προτού να πάθω. Και μετά από λίγο: Και αφού έλαβε άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε και τους έδωσε λέγοντας: αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο δίδεται για εσάς· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου.

Η απειρότατη φιλανθρωπία της θεαρχικής αγαθότητας δεν αρνήθηκε με αγαθοπρεπή τρόπο την αυτουργό πρόνοιά της για εμάς, αλλά, αφού έγινε συμμέτοχη σε όλα τα ανθρώπινα με αληθινή μέθεξη αναμάρτητα και ενώθηκε με την ταπεινότητά μας διατηρώντας παντελώς ασύγχυτη και αλώβητη την κατάσταση των ιδιωμάτων της, μας δώρισε πλέον την κοινωνία μαζί της σαν να είμαστε ομογενείς και μας ανέδειξε μετόχους των δικών της αγαθών. Κατέλυσε την εναντίον μας εξουσία του αποστατικού πλήθους, όπως διασώζει η μυστική παράδοση, όχι χρησιμοποιώντας τη δύναμή της ως υπερισχύουσα, αλλά, σύμφωνα με το λόγιο που μας παραδόθηκε μυστικά, «με κρίση και δικαιοσύνη», και μεταμόρφωσε τα πάντα σε εμάς με αγαθουργία προς το αντίθετο· διότι το σκοτάδι του νου μας το γέμισε με όλβιο και θειότατο φως και στόλισε το άμορφο στοιχείο με θεοειδή κάλλη, το δε κατοικητήριο της ψυχής, προς παντελή σωτηρία της ουσίας μας που ήταν έτοιμη να καταπέσει, το ελευθέρωσε από τα πλέον μιαρά πάθη και τους φθοροποιούς μολυσμούς, υποδεικνύοντάς μας μια υπερκόσμια αναγωγή και μια ένθεη πολιτεία διά των ιερών αφομοιώσεών μας προς αυτήν στο μέτρο του δυνατού. 〈12〉 Και πώς αλλιώς θα μπορούσαμε να αποκτήσουμε τη θεομιμησία, αν η μνήμη των ιερώτατων θεουργιών δεν ανανεωνόταν διαρκώς από τις ιεραρχικές ιερολογίες και ιερουργίες; Αυτό πράττουμε, όπως λέει η Γραφή, εις ανάμνησίν της.

Στη συνέχεια, ο θείος ιεράρχης, αφού σταθεί στο θείο θυσιαστήριο, υμνεί τις προαναφερθείσες ιερές θεουργίες του Ιησού, της θειοτάτης πρόνοιάς μας, τις οποίες επιτέλεσε για τη σωτηρία του γένους μας με την ευδοκία του παναγεστάτου Πατρός εν Αγίω Πνεύματι σύμφωνα με τον θείο λόγο. Αφού δε τις υμνήσει και ενατενίσει με τα νοερά μάτια τη σεβάσμια και νοητή τους θεωρία, προχωρεί στη συμβολική τους ιερουργία, και αυτό σύμφωνα με τη θεία παράδοση. Γι' αυτό, με ευλάβεια αλλά και ιεραρχικά, μετά τους ιερούς ύμνους των θεουργιών, απολογείται προηγουμένως για την ιερουργία που τον υπερβαίνει, αναβοώντας ιεροπρεπώς προς Αυτόν: «Εσύ είπες "Τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν"». Έπειτα, αφού δεηθεί να καταστεί άξιος αυτής της θεομίμητης ιερουργίας και, με την αφομοίωσή του προς τον ίδιο τον Χριστό, να τελέσει τα θεία μυστήρια και να τα μεταδώσει με απόλυτη αγνότητα, καθώς και όσοι πρόκειται να κοινωνήσουν τα ιερά να συμμετάσχουν ιεροπρεπώς, ιερουργεί τα θειότατα και φέρνει ενώπιον των οφθαλμών όσα υμνήθηκαν μέσω των ιερών προκειμένων συμβόλων. Διότι, αφού αποκαλύψει τον καλυμμένο και αδιαίρετο άρτο και τον τεμαχίσει σε πολλά μέρη, και αφού καταμερίσει σε όλους το ενιαίο περιεχόμενο του ποτηρίου, πολλαπλασιάζει και διανέμει συμβολικά την ενότητα, τελώντας μέσα από αυτές τις πράξεις μια πανάγια ιερουργία.

Το να σφραγίζεται η προσφορά μάς το παρέδωσε ο Μέγας Βασίλειος. Η προσφορά προσκομίζεται για να κοινωνεί ο λαός, λαμβάνοντας ο καθένας από μια μερίδα. Εάν όμως το πλήθος είναι μεγάλο, πρέπει να τεμαχίζονται οι μερίδες. Προκομίζοντας τον άρτο και εναποθέτοντάς τον στο δισκάριο, σαν σε νεφέλη, λέμε τα εξής: «Ως πρόβατον επί σφαγήν ήχθη.» Η Πρόθεση είναι εκ φύσεως ισοδύναμη με τα Άγια των Αγίων, ή μάλλον και πολύ ανώτερη από αυτά, ή και από το σπήλαιο της Βηθλεέμ, ή από το στρωμένο ανώγειο, στο οποίο, αφού συνδείπνησε ο Κύριος με τους μαθητές, είπε: «Τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν.» Και αναφέρει: «Εις τον αιώνα κατά την τάξιν Μελχισεδέκ.» Αλλά ποια είναι η τάξη του Μελχισεδέκ και ποια είναι αυτά που προσφέρονταν από αυτόν; Άρτος και οίνος, με τα οποία δεξιώθηκε τον Αβραάμ. Εάν, λοιπόν, ο Μελχισεδέκ καταγόταν από άλλη φυλή και θεωρείται και πιστεύεται ως τύπος του Χριστού, άρα έχει πλέον καταργηθεί η λευιτική ιερωσύνη. Και εφόσον αυτή έχει καταργηθεί, είναι απόλυτη ανάγκη να επέλθει αλλαγή και στον παλαιό νόμο και στη λατρεία.

Ι΄. Ας γίνει αποδεκτό, λένε, ότι ο Χριστός απεικονίζεται, αλλά σύμφωνα με τη θεοπαράδοτη ιερολογία. Διότι, λέει, «τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν», επειδή προφανώς δεν επιτρέπεται να απεικονίζεται ή να γίνεται ανάμνησή Του με άλλον τρόπο. Γι' αυτόν τον λόγο και το να απεικονίζεται είναι αληθές, και το να απεικονίζει κανείς είναι ιερό.

Το ότι φάνηκες να μάχεσαι τον ίδιο σου τον εαυτό, αποδεχόμενος ότι ο Χριστός περιγράφεται, ενώ προηγουμένως δεν το δεχόσουν αυτό, θα αρκούσε για την ανατροπή σου. Αλλά, επειδή δεν είναι καλό να αφήνουμε κάθε σου πρόταση χωρίς έλεγχο, ας προχωρήσουμε στην έλλογη αντίκρουση. Πώς αποκαλείς αυτά που έχουν καθαγιαστεί και υμνηθεί από τον ιερέα; Εικόνα ή αλήθεια; Αν τα θεωρείς εικόνα, αλίμονο για τον παραλογισμό! Από βλασφημία σε βλασφημία· σαν εκείνους που έχουν κολλήσει σε κάποιο βούρκο, και με την προσπάθεια να μετακινήσουν το ένα τους πόδι, πέφτουν σε πιο ολισθηρό σημείο. Διότι, για να μπορέσει να εφαρμόσει σε σένα η πρόταση, επέλεξες να καταδικαστείς για αθεΐα· αν πάλι τα θεωρείς αλήθεια, όπως ακριβώς είναι στην πραγματικότητα (διότι ομολογείται πως είναι το ίδιο το σώμα και το αίμα του Χριστού που δίδεται στους πιστούς κατά τη μετάληψη, σύμφωνα με τη θεία φωνή), γιατί φλυαρείς μετατρέποντας τα μυστήρια της αλήθειας σε τύπους; Το ότι ο Λόγος είπε «τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν», είναι απολύτως σωστό· διότι αυτό το μυστήριο είναι η ανακεφαλαίωση όλης της θείας οικονομίας, υποδηλώνοντας συνεκδοχικώς το όλον μέσα από το κυριότερο μέρος του.

Διότι δεν επιτρέπεται σε όλους, επειδή είπε "Αυτό να το κάνετε σε ανάμνησή μου", παρά μόνο σε εκείνους που έχουν το χάρισμα της ιερουργίας. Όμως, βέβαια, δεν μας απέκλεισε από την τέλεση των υπόλοιπων μυστηρίων. Διότι είναι φανερό ότι τελούμε υπομνήματα και των Χριστουγέννων και των Θεοφανίων· και τώρα μεν κρατάμε κλάδους ως τύπο της πορείας πάνω στο πουλάρι· τώρα δε ασπαζόμαστε ο ένας τον άλλον ως σημείο της αναστάσεως. Παραλείπω να μιλήσω για την ανάβαση στο ιερό και τη δοκιμασία από τον πειράζοντα, σύμφωνα με την οποία εμείς τηρούμε τη σαρανταήμερη εγκράτεια, και για κάποια άλλα που ανήκουν στην ίδια θεωρία. Το "Αυτά όλα να τα κάνετε σε ανάμνησή μου", πρέπει να θεωρήσουμε ότι ο Λόγος το προσέταξε μέσω του κυριότερου μυστηρίου, εννοώντας σιωπηρά όσα παραλείπονται, όπως είπα προηγουμένως. Ή μήπως δεν πρέπει να υπολάβουμε το ίδιο και για τη σωματοειδή απεικόνισή του στον πίνακα, όπως ακριβώς ισχύει και για τα θεοχάρακτα Ευαγγέλια; Διότι βέβαια πουθενά δεν διέταξε να καταγραφεί ο συντετμημένος λόγος· όμως καταγράφεται από τους αποστόλους μέχρι σήμερα· και ό,τι εδώ γίνεται με χαρτί και μελάνι, το ίδιο αποτυπώνεται και στην εικόνα, με ποικίλα χρώματα ή με όποια άλλα υλικά τυχόν υπάρχουν. «Διότι αυτά», λέει ο Μέγας Βασίλειος, «που ο λόγος της ιστορίας παριστάνει, αυτά η ζωγραφική σιωπώντας τα δείχνει μέσω της μιμήσεως».

Διότι σας λέγω ότι δεν θα πιω από το γέννημα της αμπέλου, μέχρις ότου έλθει η βασιλεία του Θεού. Και αφού έλαβε άρτο και ευχαρίστησε, τον έκοψε και τους έδωσε, λέγοντας: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο δίδεται υπέρ υμών· αυτό να κάνετε εις ανάμνησίν μου. Ομοίως και το ποτήριο μετά το δείπνο, λέγοντας: