Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 22:38

Έπειτα αναγγέλλει την αιτία τέτοιων κακών, λέγοντας ότι πρέπει ο ίδιος, σύμφωνα με τις Γραφές, να συγκαταλεχθεί με τους ανόμους, κρεμάμενος δηλαδή μαζί με τους ληστές που συσταυρώθηκαν μαζί του, και υπομένοντας την καταδίκη που αρμόζει στους ανόμους· και έτσι, φτάνοντας μέχρι αυτά, θα λάβει τέλος ο σκοπός της θείας οικονομίας. «Διότι, λέει, όσα με αφορούν φτάνουν στο τέλος», δηλαδή όσα έχουν γραφτεί στον Νόμο και στους Προφήτες, μέχρι δηλαδή να υποστεί τον κατά σάρκα θάνατο· ενώ θα συμβούν σε όσους τον σκότωσαν εκείνα που από παλιά έχουν προειπωθεί μέσω των αγίων προφητών. <Εκείνοι δε είπαν: Κύριε, ιδού δύο μαχαίρια εδώ.> (A f. 286, B f. 200 b) Αυτά, λοιπόν, προανήγγειλε ο Κύριος για όσα επρόκειτο να συμβούν στη χώρα των Ιουδαίων.

Οι μαθητές όμως δεν κατανόησαν το βάθος των λεγομένων· αλλά μάλλον νόμισαν ότι, εξαιτίας της επικείμενης επίθεσης εναντίον του από τον προδότη και από εκείνους που επρόκειτο να τον συλλάβουν, τους βεβαίωσε ότι υπήρχε ανάγκη για μαχαίρια· γι' αυτό και λένε: «Ιδού, υπάρχουν εδώ δύο μαχαίρια.» Και τι τους απαντά ο Σωτήρας; «Είναι αρκετό»· σχεδόν περιγελά τα λόγια τους, γνωρίζοντας καλά ότι οι μαθητές, μη κατανοώντας τη δύναμη των λεγομένων, νόμισαν, όπως είπα, ότι υπήρχε ανάγκη για μαχαίρια ενόψει της επίθεσης που θα γινόταν εναντίον του. Βλέποντας, λοιπόν, ο Σωτήρας εκείνα που επρόκειτο να συμβούν στους Ιουδαίους εξαιτίας της ασέβειάς τους απέναντί του, περιγελά αυτό που ειπώθηκε από τους μαθητές, ότι «Ιδού εδώ υπάρχουν δύο μαχαίρια», και λέει: «Είναι αρκετό». Ναι, λέει, θα αρκέσουν δύο ξίφη για την αντίσταση στον πόλεμο που πρόκειται να έρθει εναντίον τους, απέναντι στον οποίο δεν θα ωφελούσαν σε τίποτα ούτε πολλές χιλιάδες ξίφη! <Και αφού εξήλθε, πορεύτηκε κατά τη συνήθειά του στο όρος των Ελαιών.> (A f. 287 b) Την ημέρα ο Σωτήρας περνούσε τον χρόνο του στα Ιεροσόλυμα, ενώ όταν ερχόταν το βράδυ, διανυκτέρευε στο όρος των Ελαιών, μαζί με τους αγίους μαθητές, σε έναν τόπο που ονομαζόταν Γεθσημανή.

Όταν δε εκείνοι είπαν ότι υπάρχουν εδώ δύο μάχαιρες, και επειδή δεν κατανοούσαν το λεχθέν, είπε: «Είναι αρκετό». Καίτοι βεβαίως δεν ήταν αρκετό· διότι, αν μεν επιθυμούσε να χρησιμοποιήσουν ανθρώπινη βοήθεια, όχι μόνο δύο και τρεις, αλλά ούτε εκατό μάχαιρες δεν θα ήταν αρκετές· αν όμως δεν επιθυμούσε να χρησιμοποιήσουν ανθρώπινη βοήθεια, και οι δύο ήταν περιττές. Εντούτοις δεν τους αποκάλυψε το αίνιγμα· διότι σε πολλές περιπτώσεις φαίνεται να πράττει τούτο· όταν δηλαδή δεν κατανοούν κάτι που λέχθηκε, το προσπερνά και το αφήνει, εναποθέτοντας πλέον την κατανόηση των όσων ειπώθηκαν στη μεταγενέστερη έκβαση των πραγμάτων· το οποίο άλλωστε έπραξε και αλλού. Διότι, όταν ομιλούσε περί της αναστάσεώς του, έλεγε κάπως έτσι: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Και όμως οι μαθητές δεν γνώριζαν τη σημασία του λεγομένου· και το γεγονός ότι δεν τη γνώριζαν, το επισήμανε ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Όταν δε αναστήθηκε ο Ιησούς, τότε πίστεψαν στον λόγο του και στη Γραφή». Και πάλι σε άλλο σημείο: «Διότι δεν γνώριζαν ακόμη ότι πρέπει αυτός να αναστηθεί εκ νεκρών».

Αλλά αξίζει να εξετάσουμε το εξής: για ποιο λόγο έφεραν μάχαιρες; Διότι το ότι έφεραν, δεν γίνεται φανερό μόνο από αυτό, αλλά και από όσα είπαν όταν ρωτήθηκαν, ότι δηλαδή «Υπάρχουν εδώ δύο». Και για ποιο λόγο τους επέτρεψε ο Χριστός να έχουν;

Και επειδή του είπαν: «Υπάρχουν εδώ δύο μάχαιρες», τους είπε: «Είναι αρκετό». Για ποιο λόγο, λοιπόν, επέτρεψε να τις έχουν; Για να τους βεβαιώσει ότι πρόκειται να παραδοθεί. Γι' αυτό τους λέει: «Ας αγοράσει μάχαιρα»· όχι για να οπλιστούν· μη γένοιτο· αλλά για να φανερώσει με αυτόν τον τρόπο την παράδοσή του.

Ο Ιούδας, από τους δώδεκα μαθητές, υπήρξε προδότης του Χριστού, και από τους δικούς μας πέντε, πρώτος είναι ο Κρατερός και δεύτερος ο Ρωμανός. Ιδού αυτές οι δύο μάχαιρες δεν είναι ευαγγελικές, αλλά φέρνουν κακές αγγελίες και είναι φονικές. Και αυτό είναι αρκετό· αν όμως πρέπει, ας μας προστεθεί και τρίτος προδότης, καθώς και τέταρτος. Αυτές οι μάχαιρες αποκόπτουν και τα δύο αυτιά της υπακοής, όχι του Μάλχου, του υπηρέτη του νόμου, αλλά ενός δούλου, ωστόσο, του Αρχιερέως, του υπερμέγιστου Αρχιερέως ο οποίος έχει διέλθει τους ουρανούς. Αλλά νομίζω ότι οι συνέπειες από εκείνα αποτελούν για εμάς, που φέρουμε το σχήμα, ανταπόδοση της παρανομίας. Τα επόμενα μάλιστα είναι τα χείριστα, αν και προς το παρόν το κακό κόπασε για εμάς. Δεν υπάρχουν πάλι φυλακίσεις των δικών μας, δεν υπάρχουν πάλι δεσμά, μαστιγώσεις και βίαιες προσαγωγές; Η απανθρωπιά των φοροεισπρακτόρων δεν μας καταπιέζει καθημερινά και δεν μας αναστατώνει με κάθε τρόπο; Διότι τα άλλα θα τα παραλείψουμε: τις ενέδρες, τους διασυρμούς, τις απειλές. Έτσι τιμάται ο λόγος (η παιδεία), και έτσι προοδεύει· διότι όπου υπάρχει τιμή, ανάλογη είναι και η πρόοδος. Εγώ μάλιστα κατακρίνω και όσους επιθυμούν να γίνουν μαθητές, εάν βέβαια υπάρχουν τέτοιοι. Διότι, τι ακριβώς επιθυμούν και τι είδους καρπούς της παιδείας βλέπουν; Κάποτε ήταν γλυκείς, κατά τον Ισοκράτη· τώρα όμως επιφέρουν κυρίως πίκρα σε όσους έχουν αντίληψη, εφόσον, μαζί με τα άλλα δεινά, εκείνος μεν που ανατράφηκε μέσα στην αμάθεια ίσταται ψηλά, ενώ εκείνος που ίδρωσε πάρα πολλές φορές για τα γράμματα παραμένει ταπεινότατος, χωρίς να κρίνεται άξιος κανενός λόγου.

Αλλά με ποια εξουσία τα πράττεις αυτά ή πού βασίζεσαι και ανασκαλεύεις ο ίδιος αυθαδώς και αναταράσσεις επισφαλώς τα δόγματα που έχουν αποσιωπηθεί από τους άρχοντες, στους οποίους έχει ανατεθεί από τον Θεό η διακυβέρνηση της εκκλησίας; «Κύριε, ιδού δύο μάχαιρες εδώ», λέει ο πρωτόθρονος των αποστόλων. Και Εκείνος του απάντησε: «Είναι αρκετό». Και γνωρίζουμε ότι και οι δύο αυτές μάχαιρες είναι η βασιλική εξουσία και η αρχιποιμενική ισχύς. Εφόσον, λοιπόν, αυτές δεν σύρονται για να προκαλέσουν διαίρεση στο δόγμα, ούτε ακονίζονται για τον ψυχικό θάνατο όσων απομακρύνονται αμετανόητα από την Ορθοδοξία, πώς εσύ ανασύρεις το δικό σου παραξιφίδιο, το οποίο κρύβεις στον κόρφο σου όπως οι αιμοσταγείς αλλογενείς, και γίνεσαι ανεπαίσθητα σφαγέας και χασάπης των ευσεβών; Πλανάσαι προφανώς και φαντάζεσαι ότι έχεις ζήλο και επίφαση φιλευσέβειας, αλλά δεν γνωρίζεις αληθινά ποια είναι η ευσέβεια, καθώς τα διαπράττεις όλα αυτά από υπερηφάνεια και οίηση, και μόνο για να δοξαστείς από τους ανθρώπους. Βάλε, λοιπόν, τη γεμάτη δηλητήριο μάχαιρα στη θήκη της για δύο λόγους: αφενός για να μη θανατωθείς με τον ίδιο τρόπο που επιχείρησες να σφάξεις, και αφετέρου για να μη δημοσιοποιείς την αχρηστία και την απεχθειά της. Διότι περισσότεροι έβλεπαν με καχυποψία τον ακινάκη σου πρωτύτερα, όταν ήταν θαμμένος στη θήκη του, παρά τον φοβούνται τώρα, που αφού τον έσυρες, καυχήθηκες ότι θα καρατομήσεις όσους διαφωνούν.

Όσοι πάλι ανήκετε στην υπόλοιπη μερίδα, οι μεν ιερείς προσφέρετε ως ιερή θυσία και τους εαυτούς σας με τη νέκρωση του σώματος, οι δε της μοναχικής μερίδας μην επιμερίζετε την ψυχή σας ανάμεσα στη Μάρθα και τη Μαρία, εφόσον έχετε πια απαρνηθεί εντελώς τα του κόσμου, αλλά διατηρώντας το μοναχικό της αξίωμα κρατήστε την αδιαίρετη, και ο καθένας ας επιλέξει διαφορετική αρετή. Και όπως μπορεί κανείς να δει σε μια πολεμική παράταξη άλλους να κραδαίνουν δόρατα και άλλους να φέρουν στους ώμους τους δίκοπους πελέκεις, έτσι και σε αυτό το πνευματικό στρατόπεδο ο ένας ας προσφέρει ολοήμερη νηστεία, άλλος επίμονη προσευχή, άλλος κατάνυξη και χτυπήματα στο στήθος, άλλος τη μετάδοση των υπαρχόντων του, άλλος σπονδή δακρύων, και άλλος ας προσφέρει οτιδήποτε άλλο είναι ευάρεστο στον Θεό, ώστε με αυτόν τον τρόπο να ευαρεστήσετε και τον Θεό που απαιτεί από εμάς αυτή την πνευματική οπλοφορία, και να χαροποιήσετε εμένα που κρατώ τα σκήπτρα, καυχώμενο για τις δικές σας αρετές. Θα έλεγα μάλιστα, να γίνετε και συμπαραστάτες στους κόπους και τους αγώνες της βασιλείας μου, οι οποίοι ξέσπασαν εναντίον μας πολύμορφοι, καθώς οι εχθροί ήχησαν πολεμικά και μας επιτέθηκαν από παντού. Οπότε μου έρχεται στο νου να σας συμβουλεύσω κι εγώ εκείνα που είπε ο Χριστός στους μαθητές του, τα οποία είναι: «και όποιος δεν έχει μάχαιρα, ας αγοράσει». Εύχομαι δε να μου αντιτείνετε και εσείς τα λόγια του κορυφαίου των αποστόλων Πέτρου και να πείτε προς τη βασιλεία μου: «Κύριε, ιδού εδώ δύο μάχαιρες», και αυτές να είναι, η μία σφυρηλατημένη με τη νηστεία και το Πνεύμα, και η άλλη εξοπλισμένη με σίδερο και λαβή και σκληρυμένη στη φωτιά.

Και ότι ο Λόγος που εκφράζει τα αρχικά αινίγματα δεν αινίσσεται τα μαχαίρια για κανέναν άλλο λόγο παρά για να τα καταστήσει σύμβολο και του δικού του πάθους και εκείνου των μαθητών, αναπτύσσεται σαφώς στα όσα ακολουθούν. Διότι, όταν οι μαθητές αποκρίθηκαν ότι υπάρχουν δύο μαχαίρια, ούτε ζήτησε κάτι επιπλέον από αυτούς, όπως το να πουλήσουν το ιμάτιο ή για όσους έχουν βαλάντιο (αν και έχει συμπεριληφθεί και το σακίδιο), ούτε μετέφερε τον λόγο σε άλλο νόημα, αλλά λέγει «ικανόν εστί», αντί του «εκφράστηκε με τα σύμβολα το μήνυμα και αυτά επαρκούν για να φανερώσουν τον σκοπό». Διότι τα δύο μαχαίρια σκιαγραφούν όλη την ανάγκη και διακηρύττουν το βούλημα του συμβόλου. Διότι από αυτά το μεν ένα επείχε θέση παραβολής του δεσποτικού πάθους, το δε άλλο των γνήσιων και αληθινών μαθητών του Λόγου, οι οποίοι, ανταλλάσσοντας τα πάντα με την αγάπη προς τον Δεσπότη, απεκδύονται και αυτή την τελευταία τους περιβολή, και απογυμνωμένοι από τα γήινα (και τι λέω τα γήινα; αλλά και από αυτήν ακόμη τη φύση), έτρεχαν με χαρά προς τη σφαγή υπέρ του Ποθουμένου, όταν ο καιρός καλούσε τους αθλητές.

«Αλλά τώρα όποιος έχει πουγκί, ας το πάρει, ομοίως και σακίδιο· και όποιος δεν έχει, ας πουλήσει το ιμάτιό του, και ας αγοράσει μάχαιρα. Διότι σας λέω, ότι πρέπει ακόμη να εκπληρωθεί σε εμένα τούτο που είναι γραμμένο: Και συγκαταλέχθηκε με τους ανόμους· διότι τα όσα έχουν γραφτεί για μένα φτάνουν στο τέλος τους. Και εκείνοι είπαν: Κύριε, ιδού εδώ υπάρχουν δύο μάχαιρες. Και αυτός τους είπε: Είναι αρκετό». Στην αρχή βέβαια του κηρύγματος, στέλνοντας ο Κύριος τους μαθητές στα χωριά και τις πόλεις, τους έστελνε χωρίς περιττά πράγματα, χωρίς να φέρουν μαζί τους τίποτε από τα αναγκαία, χωρίς να φροντίζουν για τίποτε. Διότι έπρεπε αυτοί να μάθουν τη δύναμή του και σε τέτοιου είδους πράγματα. Επειδή ο ίδιος, φροντίζοντας γι' αυτούς σαν να ήταν αδύναμοι, έκανε να ρέουν σε αυτούς τα αναγκαία με αφθονία και χωρίς εκείνοι να μεριμνούν. Τώρα όμως παραγγέλλει τα αντίθετα, όχι επειδή αντιφάσκει προς τον εαυτό του, αλλά για να τους δείξει ότι μέχρι τώρα τους βάσταζε σαν παιδιά, και δεν τους άφηνε να φροντίζουν για τίποτε, ενώ από τώρα και στο εξής πρέπει και αυτοί να σκέφτονται σαν άνδρες και να προνοούν για τον εαυτό τους. Διότι εγώ, λέει, ο πατέρας σας που σας φρόντιζα, πλέον αναχωρώ· από τώρα οπλιστείτε με τη διάθεση να φροντίζετε και οι ίδιοι για τις υποθέσεις σας, και να μην τα περιμένετε όλα από εμένα με σιγουριά. Διότι τα πράγματα δεν θα είναι πλέον για εσάς τόσο εύκολα και ξεκούραστα, αλλά θα περιπέσετε και σε πείνα, και σε δίψα, και σε πολλούς εχθρούς. Αυτά ακριβώς υπονοεί μέσω του πουγκιού, και του σακιδίου, και της μάχαιρας.

Διότι και εγώ, ο δάσκαλός σας, οδηγούμαι στον θάνατο, και μάλιστα όχι σε έντιμο θάνατο· αλλά και σε εμένα θα εκπληρωθεί αυτό: «Και συγκαταλέχθηκε μεταξύ των ανόμων». Θέλοντας, λοιπόν, να υπαινιχθεί τη ληστρική επίθεση, έκανε λόγο για μαχαίρι· και ούτε το αποκάλυψε εντελώς, για να μην ταραχθούν από κάποια δειλία, ούτε το αποσιώπησε εντελώς, για να μην συγχυστούν από την αιφνίδια επίθεση· αλλά κυρίως για να τον θαυμάσουν αργότερα, όταν θα τα θυμούνται, επειδή τα γνώριζε εκ των προτέρων, και να εκπλαγούν πώς παρέδιδε τον εαυτό του στο πάθος για τη σωτηρία των ανθρώπων, και εξαιτίας αυτού να μην αποφεύγουν ούτε και αυτοί κανένα από τα οδυνηρά μαρτύρια προκειμένου να σώσουν κάποιους. Διότι, νομίζω, γι' αυτό έλεγε αυτά τα αινιγματώδη λόγια, ώστε, όταν τα θυμηθούν αργότερα και τα κατανοήσουν, να ωφεληθούν· επειδή τότε βρίσκονταν σε τέτοια κατάσταση έλλειψης κατανόησης, ώστε να πουν: «Κύριε, ιδού εδώ δύο μαχαίρια». Εκείνος όμως, επειδή είδε ότι δεν είχαν καταλάβει, λέει: «Είναι αρκετό». Αν και δεν ήταν αρκετό. Διότι, αν έπρεπε να χρησιμοποιήσουν ανθρώπινη βοήθεια εναντίον εκείνων που επιτίθονταν σαν ληστές, ούτε εκατό μαχαίρια δεν θα ήταν αρκετά· αν πάλι δεν χρειαζόταν αυτό, αλλά πιο θεϊκή συνέργεια, τότε και τα δύο ήταν περιττά. Αλλά παρόλα αυτά ο Κύριος δεν θέλησε να τους ελέγξει ότι δεν κατάλαβαν, αλλά λέγοντας, «Είναι αρκετό», το προσπέρασε· όπως ακριβώς κάνουμε και εμείς, όταν μιλώντας σε κάποιον δούμε ότι δεν κατανοεί αυτό που είπαμε, λέμε, «Καλά, άφησέ το», αν και δεν είναι καλά· αλλά το αφήνουμε, για να μην τον ενοχλούμε.

Το πράττει δε αυτό ο Κύριος, επειδή βλέπει τους μαθητές να μην έχουν κατανοήσει τα λεγόμενά του. Διότι τα προσπερνά και τα αφήνει, αναθέτοντας την κατανόηση των όσων ειπώθηκαν στην έκβαση των γεγονότων, όπως ακριβώς και όταν είπε: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό»· διότι αυτό το κατανόησαν οι μαθητές του αργότερα, μετά την ανάσταση. Κάποιοι μάλιστα ισχυρίστηκαν ότι ο Κύριος είπε με ειρωνεία το, «Είναι αρκετό». Διότι, όταν οι μαθητές του είπαν, «Ιδού εδώ δύο μαχαίρια», ο Κύριος, λένε, απάντησε ειρωνικά: