Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 22:42

Του ίδιου του Αρείου, από την ερμηνεία που εξέθεσε εναντίον του Συμβόλου των τριακοσίων δεκαοκτώ Πατέρων που συνήλθαν στη Νίκαια: «Διότι κι εμείς κάποτε ήμασταν απειθείς», λέγει, «και πράτταμε τα θελήματα της σαρκός»· τα οποία και σε άλλο σημείο τα μέμφεται, λέγοντας: «Το φρόνημα της σαρκός είναι θάνατος», και: «Το θέλημά της δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού· ούτε άλλωστε μπορεί, επειδή είναι έχθρα προς τον Θεό». Όπως λοιπόν ο Ιησούς έγινε μέτοχος σαρκός και αίματος, και προσέλαβε το σπέρμα και το θέλημα του Αβραάμ, παραμερίζει το δικό του θέλημα, λέγοντας: «Πλην ας μη γίνει το δικό μου θέλημα». Και παρακάτω: «Οι θείες Γραφές, λοιπόν, μας διδάσκουν ότι ο Υιός έχει μία κτιστή φύση, αφού μέσα σ’ αυτές γνωρίζουμε και το θέλημά του, όπως ακριβώς και την ενέργειά του».

Από τον λόγο του Αμβροσίου, επισκόπου Μεδιολάνων, στο «Πάτερ, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον»: Και αν ακόμη ο Σωτήρας αποστρέφεται τον θάνατο κατά το ανθρώπινο θέλημά του, μη σκανδαλίζεσαι. Διότι η σάρκα, έχοντας μέσα της κατά φύση την πηγή της ζωής και τον Θεό Λόγο της αθανασίας, και έχοντας, τρόπον τινά, μεταλάβει από τη δική του αθανασία, δικαίως αποστρεφόταν τον θάνατο, όχι επειδή δειλίαζε, αλλά επειδή τον μισούσε, και επειδή, ως αναμάρτητη, δεν ήταν υποκείμενη στον θάνατο. Του ιδίου, από τον ίδιο λόγο: Διότι εκείνος που επρόκειτο με τη δική του φωνή να αναστήσει από τους τάφους ολόκληρη τη φύση των ανθρώπων, πώς ήταν δυνατόν να φοβηθεί τον θάνατο; Επομένως, επειδή ήθελε να πιστοποιήσει την ανθρώπινη φύση του εξαιτίας της απιστίας των αιρέσεων, γι’ αυτό, καθώς προχωρεί προς το πάθος, χρησιμοποιεί και στα έργα και στα λόγια ό,τι είναι ανθρώπινο. Γι’ αυτό και προσεύχεται, και ιδρώνει θρόμβους αίματος, και ο δημιουργός των αγγέλων ενισχύεται και εμψυχώνεται από άγγελο, και ζητεί να παρέλθει από αυτόν το ποτήριο, και υποκλίνει το ανθρώπινο θέλημά του στο πατρικό και θείο θέλημα, λέγοντας: «Πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν», χωρίς να δείχνει διαίρεση και εναντιότητα θελημάτων, αλλά το τέλειο μέσα στην ανθρωπότητα· διότι εκείνος που καταδέχθηκε να προσλάβει τη φύση, οπωσδήποτε προσέλαβε και όσα ανήκουν στη φύση.

Ἀπό το έργο του αγίου Αθανασίου, από τον λόγο του στο «Κύριος ἔκτισέ με» και κατά των Αρειανών: Και πράγματι, όταν ερχόταν προς τον σταυρό, προσεύχεται εκτενώς και γονατίζει, λέγοντας: «Πάτερ, ας παρέλθει από μένα το ποτήριο αυτό· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό Σου». Και ονομάζει δικό Του θέλημα εκείνο της σάρκας, επειδή ακριβώς οικειώθηκε μέσα στον εαυτό Του και αυτήν ακόμη τη δική μας σάρκα.

Από τον λόγο του Ἀντιπάτρου, επισκόπου Βόστρων, «Εἰς τὸν σταυρόν» Διότι στο ανθρώπινο θέλημα της δικής μας φύσεως, το οποίο υπήρχε στον Χριστό και για το οποίο λέγει «ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», ήταν φυσικό να ανήκει η αποφυγή του θανάτου. Γιατί, ως Θεός, προανήγγελλε ότι το ποτήριο τον προσπερνά· αφού ανέστη τριήμερος, αθανατοποιώντας τη σάρκα και συντρίβοντας το ποτήριο του θανάτου.

Του ίδιου, από τον ίδιο λόγο κατά του Απολιναρίου: Εκείνος λοιπόν που έπαθε για χάρη μας όχι μόνο δεν έκανε αμαρτία, αλλά ανέτρεψε εκ θεμελίων και τις ίδιες τις ρίζες της αμαρτίας. Επομένως, δεν λέει «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα» επειδή είναι τάχα αντίθετος προς τον Θεό, αλλά για να μας δώσει υπόδειγμα πώς πρέπει να προσευχόμαστε στον Θεό μέσα στους πειρασμούς. Αν όμως ο Απολινάριος, εξαιτίας του ότι λέει «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα», αναιρεί σ’ Αυτόν το νοερό μέρος της ψυχής, κηρύσσοντας ανόητα μια σάρκωση χωρίς ψυχή και χωρίς νου, τότε πολύ περισσότερο είναι υβριστικό για το θέλημα που αγαπά τη ζωή να λέει κανείς ότι ο Χριστός έγινε κατάρα και αμαρτία, ότι πειράστηκε από τον Σατανά επί σαράντα ημέρες, ότι έφυγε στην Αίγυπτο για να γλιτώσει από τον Ηρώδη, ότι υποτασσόταν στον Ιωσήφ τον τέκτονα, και ότι ενισχυόταν από άγγελο, σαν να δείλιαζε μπροστά στον θάνατο.

Από το δεύτερο έργο του Ολυμπιοδώρου, του μεγάλου φιλοσόφου και διακόνου της Αλεξανδρείας, από τον λόγο κατά του Σεβήρου, όπου, αφού παρέθεσε τη χρήση του αγίου Αθανασίου που μιλεί για τα δύο θελήματα στον Χριστό, αναπτύσσει κάπως έτσι το θέμα, λέγοντας: «Και λοιπόν, δεν ξέρω πώς ο Σεβήρος, ενώ δεν έχει συνηθίσει ούτε να ρυθμίζει τον εαυτό του με ευθύτητα ούτε να κατευθύνεται με κανόνες, στην παρούσα περίπτωση δεν παρέβλεψε εντελώς το όχι παράλογο αυτό νόημα του διδασκάλου, λέγοντας ότι δεν πρόκειται για εκούσιο θεώρημα· “Από τα προλεγόμενα και τα επακολουθούντα ευαγγελικά ρήματα, τα οποία ο Αθανάσιος, ζυγίζοντάς τα με την ενότητα του κανόνα, προσάρμοσε σε εκείνα του Σωτήρος που δεν βλέπουν προς το ύψος, δηλαδή στο ανθρώπινο στοιχείο του, είναι φανερό ότι και το θέλημα που δεν θέλει να πεθάνει το αναφέρει σε Εκείνον που βρίσκεται σε μορφή ανθρώπου.”» Ερμηνεία της χρήσεως: Στον λόγο κατά των Αρειανών, όπου ο άγιος Αθανάσιος μίλησε για τα δύο θελήματα, παρέθεσε πολλά ευαγγελικά χωρία ταπεινά, που αρμόζουν στην ανθρωπότητα του Χριστού, όπως το «Ὁ πατήρ μου μείζων μού ἐστι», και το «Δόξασόν με, πάτερ», και το «Ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθῇ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου», και το «Προέκοπτεν ὁ Ἰησοῦς σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ». Και, αφού παρέθεσε όλα τα παρόμοια, τα εξέλαβε και τα ερμήνευσε όλα αυτά ως αναφερόμενα στη σάρκα του Κυρίου· μεταξύ αυτών είναι και το «Πάτερ, παρελθέτω ἀπ’ ἐμοῦ τὸ ποτήριον τοῦτο· πλὴν μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα γενέσθω, ἀλλὰ τὸ σόν». Επειδή λοιπόν μερικοί λέγουν ότι ο Χριστός, όταν λέει «μὴ τὸ ἐμόν», δεν μιλά για δικό του θέλημα, αλλά για το θέλημα των ανθρώπων, το εμπαθές, ο Ολυμπιόδωρος θέλησε να δείξει ότι από τα προηγούμενα και από τα επακολουθούντα γίνεται φανερό πως ο Αθανάσιος εννόησε το «μὴ τὸ ἐμὸν θέλημα» ως αναφερόμενο στο ανθρώπινο στοιχείο του Χριστού· γι’ αυτό και προσθέτει λέγοντας ότι «τὸ πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής». Όπως λοιπόν το πνεύμα το εννοούμε ως το πνεύμα του Χριστού, έτσι και τη σάρκα την εννοούμε σύμφωνα με το προφητικό ρητό που λέει για τον άνθρωπο προς τον Θεό: «Ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους», το οποίο ο Απόστολος, αναφέροντάς το στον Χριστό, λέει: «Τὸν δὲ βραχύ τι παρ’ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου.»

Του αγίου Αθανασίου, από τον λόγο στο «Κύριος έκτισέ με» και κατά Αρειανών. Και βεβαίως, προσερχόμενος προς τον σταυρό, προσεύχεται εκτενώς και κλίνει το γόνυ, λέγοντας: «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου»· ονομάζοντας ως δικό του θέλημα το θέλημα της σάρκας, διότι ακριβώς οικειώθηκε στον εαυτό του την ίδια τη δική μας σάρκα.

Κεφάλαιο Δ΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατρός που με έστειλε. ΛΟΥΚΑΣ. Και αφού γονάτισε, προσευχόταν λέγοντας: Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήριο. Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Μεταξύ αυτών και όλοι εμείς αναστραφήκαμε κάποτε μέσα στις επιθυμίες της σάρκας μας, πράττοντας το θέλημα της σάρκας και των διανοιών μας· και ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι.

Ο Ιησούς, λοιπόν, δεν κυκλοφορούσε πλέον φανερά ανάμεσα στους Ιουδαίους. ΛΟΥΚΑΣ. Και αφού γονάτισε, προσευχόταν λέγοντας: Πατέρα, αν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήριο από εμένα· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄.

Για να μάθουμε εμείς τον τύπο της προσευχής που είναι αρεστή στον Θεό. Διότι είπε αλλού: «Εσύ δε, όταν προσεύχεσαι, είσελθε στο ταμείο σου, κλείσε τη θύρα σου και προσευχήσου στον Πατέρα σου που είναι στα κρυφά· και ο Πατέρας σου που βλέπει στα κρυφά, θα σου ανταποδώσει στα φανερά.» Διότι παντού θα τον βρούμε να προσεύχεται κατά μόνας, για να μάθεις και εσύ ότι πρέπει να συνομιλούμε με τον Θεό των όλων με απερίσπαστο νου και γαλήνια καρδιά. Και βεβαίως κανείς δεν θα μπορούσε να πει, αν έχει νου, ότι έκανε τις ικεσίες επειδή είχε ανάγκη από βοήθεια ή συνδρομή άλλου. Διότι Αυτός είναι το παντοδύναμο χέρι και η δύναμη του Πατρός· αλλά για να μάθουμε εμείς μέσα από αυτά να μην αδρανούμε κατά τους πειρασμούς, αλλά μάλλον να επιδιδόμαστε εντατικά σε προσευχές. Είναι δε πολύ ανόητο να είναι κανείς θρασύς απέναντι στους αγώνες· ισχυρίζομαι δε ότι με το μετριοπαθές φρόνημα πρέπει να συμπλέκεται η τόλμη και η καρτερία. Ας δούμε όμως και τον τρόπο της προσευχής. <Πατέρα, αν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήριο από εμένα· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.> (A f. 288, B f. 201 b, D f. 75) Βλέπεις πώς ο Χριστός ζητούσε την αποτροπή του πειρασμού με ανθρωποπρεπή ευλάβεια; Διότι λέγει, «αν θέλεις, απομάκρυνέ το». Ως ένας από εμάς, αναθέτει στο θέλημα του Πατρός την έκβαση των γεγονότων· ώστε και εμείς να ζητούμε να επικρατούν εκείνα τα οποία ο Ίδιος γνωρίζει ότι είναι συμφέροντα για τις ψυχές μας.

Διότι, αν και αυτό που συνέβη δεν ήταν καθ' όλα και απολύτως θελητό από αυτόν, εντούτοις για χάρη της σωτηρίας και της ζωής όλων, έκανε εκούσιο το πάθος του πάνω στον σταυρό. Επειδή γνώριζε τα κατορθώματα που θα προέκυπταν από αυτό, και ότι θα ανακαινίσει την ανθρώπινη φύση, και θα την αποκτήσει με το δικό του αίμα. Διότι, εάν δεν το καθιστούσε θελητό, αν και το να πάθει ήταν εντελώς αθέλητο, ποια θα θεωρείτο πλέον η αφορμή του να προσεύχεται και να λέει: «Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι;» Έγινε, βέβαια, άνθρωπος ο Λόγος του Θεού, όχι για κάποια άλλη αφορμή, αλλά για να αναμείξει κατά κάποιον τρόπο και να συγκεράσει όλα τα δικά του με τις δικές μας ασθένειες, ώστε να ενδυναμώσει την ανθρώπινη φύση και να τη μεταβάλει προς τη δική του στερεότητα.

Του ιδίου, από το τρίτο βιβλίο του δεύτερου λόγου κατά του Ιουλιανού του παραβάτη. Αν δεν έκανε το αθέλητο θελητό, δεν θα έπασχε καθόλου. Αποδεικνύει δε αναγκαστικά ότι ήταν μεν αθέλητη η αδοξία του πάθους, όπως είπα, αλλά ωστόσο έγινε προτιμητέα επειδή ήταν χρήσιμη σε όλους. Και την μεν αθελησία την εκφράζει η παράκληση να απομακρυνθεί το ποτήριο, ενώ τη θεληματική αποδοχή του πάθους την εκφράζει αυτό που ειπώθηκε προς τον Πατέρα: «Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Διότι, επειδή ο Θεός και Πατέρας συνευδόκησε και, τρόπον τινά, συγκατένευσε στις σοφότατες οικονομίες του Υιού, λέγεται ότι υπέμεινε τον κατά σάρκα θάνατο, ώστε, αφού αναστηθεί από τους νεκρούς, να καταργήσει τον θάνατο, να ανατρέψει τη φθορά και να δικαιώσει την οικουμένη. Και αυτό το διδάσκει λέγοντας ο ίδιος: «Διότι έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε. Και αυτό είναι το θέλημα εκείνου που με έστειλε, ώστε κάθε τι που μου έχει δώσει, να μην το χάσω, αλλά να το αναστήσω κατά την έσχατη ημέρα». Δες, λοιπόν, πώς, για να αναστήσει αυτό που του δόθηκε, δηλαδή εμάς, έκανε προτιμητέο αυτό που του ήταν αθέλητο εξαιτίας των ατιμώσεων κατά το πάθος. «Διότι υπέμεινε τον σταυρό, περιφρονώντας την αισχύνη», όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος. Καθότι το πάθος ήταν μεν αθέλητο σε αυτόν όσον αφορά την αδυναμία της ανθρώπινης αντίληψης, εντούτοις, αν και περιείχε μεγάλη αδοξία, έγινε προτιμητέο επειδή ήταν αρεστό στον Θεό.

Και για αυτήν την οικονομία, υποδηλώνοντας την ευδοκία του Πατέρα, ο απόστολος είπε ότι «ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς». 60. Προσάγουν δε και ένα άλλο ρητό από το κατά Λουκάν ευαγγέλιο, το οποίο είναι θεσπέσιο και εξαίρετο και σε όλα χρησιμότατο. Ποιο είναι λοιπόν αυτό το ρητό; Είναι εκείνο, όταν ο Κύριος επρόκειτο με τη δική του θέληση να προσέλθει στο πάθος, αφού παρέλαβε τους μαθητές στο όρος κατά την ώρα εκείνη, «απομακρύνθηκε από αυτούς περίπου όσο η βολή μιας πέτρας και, αφού πήγε πιο πέρα, προσευχόταν και έλεγε: Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα, ώστε να μην το πιω· όμως όχι ό,τι εγώ θέλω, αλλά ό,τι εσύ». Και πρώτα μεν πάλι προφασίζονται οι ίδιοι λέγοντας: «Βλέπεις πώς μιλάει υποκοριστικά και υποδηλώνει διαφορετικό θέλημα λέγοντας "όχι ό,τι εγώ θέλω, αλλά ό,τι εσύ"; Πώς λοιπόν πρόκειται για την ίδια ουσία», λένε, «όταν σε αυτόν υπάρχει άλλο θέλημα, και στον Πατέρα άλλο;» Και αγνοούν όλη τη δύναμη του νοήματος. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο απόστολος είπε: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης Θεού». Διότι πώς εξέφρασε δικό του θέλημα διαφορετικό από το θέλημα του Πατέρα, όταν ο ίδιος δηλώνει προς τους μαθητές ότι «έχει ταραχθεί η ψυχή μου· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή»· διατυπώνοντας το ρητό προκατασκευαστικά και χρησιμοποιώντας τη φράση διερωτηματικά: «Τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή». Αυτό, λέει, να πω; «Αλλά γι' αυτό ήλθα στην ώρα αυτή».

Και δεν γνωρίζουν ότι, εάν δεν έχει όλα αυτά και το «όχι το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», και εάν δεν αγωνιάσει και εάν δεν χύσει ιδρώτα από το σώμα του, τότε η ένσαρκη παρουσία του Χριστού ήταν δόκηση, και εύλογα θα διακηρυσσόταν από τους Μανιχαίους και τους Μαρκιωνιστές η θεωρία περί φανταστικής της ένσαρκης παρουσίας, ότι δηλαδή ήταν δόκηση και όχι απολύτως αληθινή. Όλα αυτά όμως τα έκανε, διασφαλίζοντας τη δική μας ζωή, επειδή ανέλαβε όλα τα δικά μας, παρουσιάζοντας κατ' οικονομίαν κάποιες διηγήσεις με ανθρωποπαθή στοιχεία, όχι ειρωνικά, αλλά αληθινά, όπως το «όχι το δικό μου θέλημα», για να δείξει την αληθινή υπόσταση της σάρκας, και για να ελέγξει αυτούς που λένε ότι δεν είχε ανθρώπινο νου και να ελέγξει εκείνους που λένε ότι δεν είχε σάρκα. Διότι κάθε θείος λόγος, όταν βρίσκεται ανάμεσα στους υιούς του σκότους, ελέγχει μεν το σκότος, φωτίζει δε τους υιούς της αλήθειας. Δες, λοιπόν, πόσα χρήσιμα υπάρχουν σε αυτόν τον λόγο. Από τα ασώματα δεν προέρχεται ιδρώτας. Αλλά με το να συμβεί αυτό, έδειξε ότι έχει αληθινή σάρκα και όχι δόκηση. Και από σάρκα που είναι ενωμένη με τη θεότητα, χωρίς ψυχή και νου, δεν προκαλείται αγωνία. Με την αγωνία του όμως έδειξε ότι έφερε ταυτόχρονα ψυχή και σώμα και νου, από όπου και προέρχεται η αγωνία. Και πάλι, με το να πει «όχι το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», έδειξε αληθινά ανθρώπινο νου, ο οποίος όμως ήταν αναμάρτητος.

Ας επανέλθουμε όμως σε αυτό που λέχθηκε από αυτόν. «Δεν ενθυμούνται», λέει, «ότι αυτό το θέλημα ονομάστηκε ίδιο, όχι κάποιου ανθρώπου από τη γη, όπως αυτοί νομίζουν, αλλά του Θεού που κατέβηκε από τον ουρανό». Ποιο θέλημα λέει ο συγγραφέας; Εκείνο δηλαδή που ο Κύριος θέλει να μη γίνει, λέγοντας προς τον Πατέρα: «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Άραγε κατανοεί σε τι είδους αντίφαση έχει περιπέσει ο λόγος του; Πλησιάζει το Πάθος και από στιγμή σε στιγμή πρόκειται να εμφανιστεί ο προδότης με το πλήθος, και τότε γίνεται αυτή η προσευχή. Αυτός που προσεύχεται είναι άνθρωπος ή Θεός; Εάν νομίζει ότι αυτός που προσεύχεται είναι Θεός, τότε διακρίνει σε Αυτόν αδυναμία ίση με των ανθρώπων. Πώς λοιπόν είναι Θεός εκείνος που δεν έχει από μόνος του κανένα αγαθό, αλλά έχει ανάγκη από την ανώτερη βοήθεια; Έπειτα, πώς η θεότητα καταδικάζει το δικό της θέλημα; Ήταν αγαθό ή κακό αυτό που ήθελε; Διότι αν μεν ήταν αγαθό, γιατί δεν πραγματοποιείται αυτό που ήθελε; Αν πάλι ήταν κακό, ποια σχέση μπορεί να έχει η θεότητα με το κακό; Αλλά, όπως είπα, δεν αντιλαμβάνεται ότι ανατρέπει τον λόγο στο αντίθετό του. Διότι, αν η φωνή που λέει «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου» ανήκει στον Μονογενή Θεό, τότε ο ίδιος ο λόγος στρέφεται διαρκώς γύρω από τον εαυτό του μέσα από κάποια αντίφαση και πουθενά δεν βρίσκει σταθερότητα. Επειδή εκείνος που δεν θέλει να γίνει το δικό του θέλημα, θέλει οπωσδήποτε ακριβώς αυτό: το να μη γίνει αυτό που θέλει.

Πρέπει, λοιπόν, ο άνθρωπος να μην αντιτάσσεται στη βουλή του Θεού. «Διότι και αν ζούμε, για τον Κύριο ζούμε· και αν πεθαίνουμε, για τον Κύριο πεθαίνουμε· είτε ζούμε, λοιπόν, είτε πεθαίνουμε, ανήκουμε στον Κύριο». Διέσωσε τον Ιωνά από την κοιλιά του κήτους, επειδή το θέλησε. Διέσωσε και τον Πέτρο από τα χέρια του Ηρώδη, εξάγοντάς τον από τη φυλακή, επειδή ήθελε και αυτός ακόμη να ζήσει· τον παρέλαβε ύστερα από καιρό, σταυρωμένο υπέρ του ονόματός Του, όταν Εκείνος το θέλησε. Τον Παύλο διέσωσε από πολλούς κινδύνους, επειδή το θέλησε· τον παρέλαβε αποκεφαλισμένο μετά από καιρό, και αυτόν όταν Εκείνος το θέλησε. Τον Στέφανο άφησε να λιθοβοληθεί από τους Ιουδαίους. Επειδή όμως υπέμεινε, τον εστεφάνωσε. Πώς θα επρόκειτο εσύ σήμερα να μαρτυρήσεις, εάν δεν είχαν μακαριστεί πρώτα εκείνοι έχοντας μαρτυρήσει; Έχεις, λοιπόν, στην Παλαιά Διαθήκη πολλούς που μαρτύρησαν, και πολλούς που διασώθηκαν, ώστε να αποδειχθεί ότι είναι ένας και ο αυτός Θεός στο παρελθόν και τώρα, και ότι έχει την εξουσία να κάνει με τους δούλους Του ό,τι Εκείνος θέλει. Ας έλθουμε όμως και στον ίδιο τον Βασιλέα της δόξης και ας μιλήσουμε για τον Υιό του Θεού. Δεν μπορούσε άραγε ο Θεός να διασώσει τον Χριστό Του, «ώστε να μην παραδοθεί στους Ιουδαίους»; Ναι, μπορούσε· αλλά Τον άφησε να πάθει, προκειμένου να ζήσουμε εμείς μέσω του σταυρικού Του θανάτου. Και γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος, γνωρίζοντας τη βουλή του Θεού, έλεγε: «Πάτερ», «ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό Σου».

Και προς στιγμήν μεν ανακράζει να παρέλθει το ποτήριο, για να δείξει αληθινά ότι ήταν «και άνθρωπος»· ενθυμούμενος όμως τον λόγο για τον οποίο απεστάλη, και επιθυμώντας να εκπληρώσει την οικονομία για την οποία εστάλη, ανακράζει πάλι: «Όχι το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». «Διότι το μεν πνεύμα είναι πρόθυμο, η δε σάρκα ασθενής».

Είχε, λοιπόν, φυσικά και ως Θεός και ως άνθρωπος τη θέληση, η οποία όμως ακολουθούσε και υποτασσόταν στο θείο του θέλημα, χωρίς να κινείται από δική της γνώμη, αλλά θέλοντας αυτά που το θείο του θέλημα ήθελε. Διότι, όταν το παραχωρούσε η θεία θέληση, έπασχε φυσικά τα δικά της. Όταν δηλαδή απέφευγε τον θάνατο, εφόσον η θεία του θέληση φυσικά το ήθελε και το παραχωρούσε, απέφυγε τον θάνατο, αγωνιούσε και δείλιαζε. Και όταν η θεία του θέληση ήθελε να επιλέξει η ανθρώπινή του θέληση τον θάνατο, το πάθος γινόταν για αυτήν εκούσιο· διότι δεν παρέδωσε τον εαυτό του εκούσια στον θάνατο μόνο ως Θεός, αλλά και ως άνθρωπος. Γι' αυτό τον λόγο χάρισε και σε εμάς την τόλμη απέναντι στον θάνατο. Έτσι, λοιπόν, πριν από το σωτήριο πάθος λέει: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο»· διότι προφανώς επρόκειτο να πιει το ποτήριο ως άνθρωπος, και όχι ως Θεός. Ως άνθρωπος, λοιπόν, θέλει να παρέλθει το ποτήριο· αυτά είναι τα λόγια της φυσικής δειλίας. «Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα», δηλαδή σύμφωνα με αυτό κατά το οποίο είμαι ετερούσιος με εσένα, «αλλά το δικό σου», δηλαδή το δικό μου και το δικό σου, σύμφωνα με αυτό κατά το οποίο εκ φύσεως είμαι ομοούσιος με εσένα· αυτά είναι τα λόγια της ευτολμίας.

Διότι αληθινά σας λέγω· εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό: Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί, και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Αυτό δε το γένος δεν βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.» «Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά, αληθινά σας λέγω, ό,τι κι αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει.» «Τους έλεγε μάλιστα και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν: Υπήρχε κάποιος κριτής σε κάποια πόλη,» κ.ο.κ. «Αγρυπνείτε σε κάθε καιρό προσευχόμενοι, για να αξιωθείτε να διαφύγετε όλα όσα πρόκειται να συμβούν.» «Όταν έφτασε στον τόπο αυτό, τους είπε: Προσεύχεσθε για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής, γονάτισε και προσευχόταν, λέγοντας: Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. Και επιστρέφοντας στους μαθητές, τους βρήκε να κοιμούνται και τους είπε: Προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά σας λέγω ότι, όποιος πει στο βουνό αυτό: Σήκω και ρίξου στη θάλασσα, και δεν αμφιβάλλει στην καρδιά του, θα του γίνει ό,τι κι αν πει.»

Έπειτα το «έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου και έχω εξουσία να την πάρω πάλι», και το «ψηλαφήστε με και δείτε, ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, καθώς βλέπετε να έχω εγώ», και το «εμείς όμως έχουμε νου Χριστού», και το «αφού εισήλθε σε ένα σπίτι, ήθελε να μην το μάθει κανείς, αλλά δεν μπόρεσε να μείνει κρυμμένος», και το «Πατέρα, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.» Επίσης, και η κλάση των άρτων και η βάδιση και η έκταση των χεριών πάνω στον σταυρό και η νόηση και η ζωτική, θρεπτική, αυξητική και αισθητική δύναμη, φανερώνουν την ανθρώπινη ενέργεια· όπως και το «ύστερα πείνασε», και το δάκρυ για τον Λάζαρο και το «διψώ», και το «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και το «είμαι περίλυπος έως θανάτου», και το «άρχισε να λυπάται και να εκπλήσσεται και να αδημονεί», και το «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου· και λέγοντας αυτό, εξέπνευσε.» Άραγε, δεν μαρτυρούν σαφώς, όπως ακριβώς τα προηγούμενα τη θεότητα, έτσι και αυτά τη δική του ανθρωπότητα, καθώς και το διαφορετικό και ασύγχυτο των φύσεων; Διότι πώς είναι δυνατόν και τα μεν και τα δε να ειπωθούν για μία μόνο φύση;

Θέλησε, λοιπόν, με την ανθρώπινη θέληση, καθώς η θεία του θέληση ευδόκησε και έδωσε την ευκαιρία στην ανθρώπινη φύση του να χρησιμοποιήσει τα δικά της ιδιώματα, δηλαδή να θελήσει και να μην μπορέσει. Και πάλι: «Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», δηλαδή το ποτήρι του θανάτου. Ιδού η φυσική έφεση και επιθυμία για ζωή, την οποία εκ φύσεως κατέχουν τόσο τα λογικά όσο και τα άλογα όντα. «Πλην όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Ιδού η φυσική και λογική έφεση του νου, η αυτεξούσια και κριτική, η οποία χαλιναγωγεί την άλογη έφεση. «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». «Το δικό μου», δηλαδή το ανθρώπινο, ως προς το οποίο δεν είμαι κοινωνός μαζί σου· διότι εσύ δεν έγινες άνθρωπος όπως εγώ, δηλαδή όμοιος, ούτε ανέλαβες ανθρώπινα πάθη. «Αλλά το δικό σου», το οποίο είναι κοινό δικό μου και δικό σου, και του οποίου είμαι κοινωνός όπως και της φύσεως της θεότητος. «Διότι δεν έχω κατέβει από τον ουρανό για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», όχι για να ενεργήσει η ανθρώπινη θέλησή μου με δική της γνώμη αντίθετα στο δικό σου θέλημα, αλλά για να γίνει υπήκοη στο δικό σου θέλημα, και για να γίνει πραγματικότητα αυτό που επιθυμεί η δική σου θέληση και η δική μου ανθρώπινη θέληση. Διότι θέλημα και ευδοκία του Πατέρα ήταν να πάθει αυτός για τη σωτηρία του κόσμου, για τον οποίο σκοπό άλλωστε και σαρκώθηκε.

Το ότι, εξάλλου, είχε εξολοκλήρου θεωθεί, συμφωνώντας απόλυτα με το ίδιο το θείο θέλημα, κινούμενο πάντοτε και διαμορφούμενο από αυτό και σύμφωνα με αυτό, είναι φανερό από το ότι αποδέχθηκε τέλεια μόνο την απόφαση του πατρικού θελήματος, σύμφωνα με την οποία έλεγε ως άνθρωπος: «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Έτσι έδινε τον εαυτό του σε εμάς ως τύπο και παράδειγμα και σε αυτό, για την αθέτηση του δικού μας θελήματος χάριν της τέλειας εκπλήρωσης του θείου, ακόμη κι αν βλέπαμε να επικρέμαται θάνατος εξαιτίας αυτού. Διότι, εάν δεν είχε γίνει φύσει άνθρωπος και δεν είχε αποκτήσει φυσικό, δηλαδή ανθρώπινο θέλημα, το οποίο να υποτάσσει κατ' οικονομίαν και να το οδηγεί προς την ένωση με το πατρικό θέλημα, λέγοντας προς τον ίδιο τον Πατέρα: «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», είναι φανερό ότι θα το έλεγε αυτό ως Θεός κατά φύση. Και επομένως, εξαιτίας αυτού θα αποδείκνυε τον εαυτό του ότι δεν κατέχει το ίδιο και ίσο θέλημα με τον Πατέρα, αλλά έτερο και διαφορετικό κατά τη φύση, το οποίο και υποτάσσοντας, ζητούσε να γίνει μόνο το πατρικό. Και αν κατείχε άλλο φυσικό θέλημα παρά του Πατέρα, είναι φανερό ότι θα είχε παραλλαγμένη και την ουσία. Διότι της μίας ουσίας, ένα βεβαίως είναι και το θέλημα, κατά τον σοφότατο Κύριλλο.

Για να μάθεις ότι ο Σωτήρας δεν έχει την ικανότητα να αγιάζει ως άνθρωπος, αλλά ως Θεός· και χάρη στη θεία δύναμη, την οποία κατέχει από κοινού με τον Πατέρα. Αυτό ακριβώς θέλοντας να φανερώσει και ο ίδιος ο Κύριος, όταν τελούσε το μυστήριο, κοίταζε προς τον ουρανό και επεδείκνυε τον άρτο στον Πατέρα. Για τον ίδιο λόγο φαίνεται ότι επιτελεί και ορισμένα από τα θαύματα με αυτόν τον τρόπο, υπό τον τύπο της προσευχής προς τον Θεό, προκειμένου να δείξει πως τέτοια έργα δεν προέρχονται από την ανθρώπινη φύση, κατά την οποία είχε Μητέρα επί της γης, αλλά από την ίδια του τη θεότητα, κατά την οποία είχε τον Θεό ως Πατέρα. Και όταν πάλι επρόκειτο να ανεβεί στον σταυρό, θέλοντας να υποδηλώσει τις δύο θελήσεις του, τη θεία και την ανθρώπινη, τη μεν θέληση της δικής του θεότητας την απέδιδε στον Πατέρα, ενώ τη θέληση της ανθρωπότητας έλεγε πως είναι δική του θέληση: «Όχι όπως εγώ θέλω, λέει, αλλά όπως εσύ», και: «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.» Διότι το γεγονός ότι και ο ίδιος επιθυμούσε αυτή τη θέληση την οποία απέδιδε στον Πατέρα, ήταν φανερό ακόμη και από αυτά ακριβώς τα λόγια, στα οποία φαίνεται να διαχωρίζει τη δική του θέληση από τη θέληση του Πατέρα. Διότι το «Ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου» έδειχνε ότι συμφωνούσε και ότι ήθελε τα ίδια πράγματα. Και ήταν επίσης φανερό, όταν επιτίμησε τον Πέτρο που απευχόταν τον σταυρό και τον θάνατό του· και ακόμη στα όσα έλεγε: «Με μεγάλη επιθυμία επιθύμησα να φάω αυτό το πάσχα μαζί σας, προτού να πάθω.»

Αλλά ως προς το πρώτο λέμε ότι η δέηση δεν ήταν μία, αλλά κάποια διπλή· η μία που ζητούσε την αποτροπή του θανάτου, και η άλλη που τον ζητούσε. Διότι λέει στην ίδια ευχή και δέηση: «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Και δηλώνοντάς το αυτό σαφέστερα, ο Ιωάννης αναφέρει ότι ο Υιός ζητά λέγοντας: «Πατέρα, δόξασε τον Υιό σου, για να σε δοξάσει και ο Υιός σου», ονομάζοντας δόξα, όπως είναι φανερό, τον σταυρό και τον θάνατο. Επομένως, ορθά λέει ο θείος Παύλος: «εισακούστηκε». Το δε «από την ευλάβεια» έχει σχεδόν αποσαφηνιστεί από όσα έχουν ειπωθεί. Διότι αναφέραμε δύο αιτήματα, το ένα της αποτροπής του θανάτου, και το άλλο της συγκατάθεσης, το οποίο αποτελούσε πράγματι δείγμα μεγάλης ευλάβειας: «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα αλλά το δικό σου». «Εισακούστηκε» λοιπόν ο Χριστός όχι ως προς την αποτροπή, αλλά «από την ευλάβεια», δηλαδή εκπληρώθηκε εκείνο το αίτημά του, όχι αυτό της αποτροπής, αλλά αυτό της ευλάβειας. Γι' αυτό λέει: «και αφού τελειώθηκε», δηλαδή αφού αναγνωρίστηκε από εμάς ως τέλειος και ασύλληπτα αγαθός και φιλάνθρωπος μέσω των παθημάτων, του σταυρού και του θανάτου. Αυτό μάλιστα το υποδήλωνε και προηγουμένως, λέγοντας «δεήσεις και ικεσίες», υπαινισσόμενος τον διπλό χαρακτήρα του αιτήματος.

Αλλά βέβαια, το ότι ο σταυρός του Χριστού ήταν θέλημα του Πατέρα, μας το διδάσκει ο ίδιος ο Σωτήρας κατά την παράκληση να αποφύγει τον θάνατο, λέγοντας «όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», όταν, αποδεικνύοντας την αλήθεια της ανθρώπινης φύσης, απευχόταν το πάθος και το χαρακτήριζε ανεπιθύμητο. Και όχι μόνο τότε, αλλά και όταν επιτίμησε τον Πέτρο, αποκαλώντας τον εκούσιο θάνατό του φρόνημα του Θεού, ενώ φρόνημα του διαβόλου αυτό στο οποίο τότε είχε συμπαρασυρθεί και ο Πέτρος, εξαιτίας του οποίου καταδικάστηκε λαμβάνοντας και την προσωνυμία εκείνου [του Σατανά], έστω και αν δεν προερχόταν από την ίδια διάθεση —διότι ο μεν Πέτρος ενεργούσε από άκαιρη φιλοστοργία, ενώ ο διάβολος επιβουλευόταν τη δική μας σωτηρία μέσω των κακουργιών και των ενεδρών του— όμως συνέκλιναν σε ένα πράγμα, αν και ορμώμενοι από αντίθετη πρόθεση: στο να μη θέλουν να πάθει εκείνος, του οποίου το πάθος θεράπευσε τα πάθη της ανθρώπινης φύσης. Διότι, βλέποντας ο γενεσιουργός της κακίας το πανάχραντο εκείνο και θεοπρεπές σώμα να υπόκειται στα φυσικά και αδιάβλητα πάθη, μηχανευόταν την επιβουλή και βιαζόταν να την κάνει πράξη. Βλέποντας όμως πάλι, μέσα από τα θεία σημεία, την αίγλη της θεϊκής αξίας να υπεραστράπτει, συστελλόταν και δίσταζε, και καθώς παρασυρόταν ταυτόχρονα στο να θέλει και να μη θέλει τον δεσποτικό θάνατο, η μηχανορραφία του κατέληγε σε αμηχανία. Όμως η απόνοια νίκησε τη δειλία· διότι για τον τεχνίτη της μιαιφονίας ήταν πιο προτιμητέα η συνήθειά του παρά φοβερός ο φόβος που του γεννιόταν.

«Να προσεύχεστε να μην πέσετε σε πειρασμό», και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής. Και, αφού γονάτισε, προσευχόταν λέγοντας: «Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Ωστόσο, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Τότε εμφανίστηκε σε αυτόν άγγελος από τον ουρανό για να τον ενισχύσει. Και καθώς περιήλθε σε αγωνία, προσευχόταν με μεγαλύτερη ένταση. Και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος που έπεφταν πάνω στη γη. Και αφού σηκώθηκε από την προσευχή και ήρθε προς τους μαθητές του, τους βρήκε να κοιμούνται εξαιτίας της λύπης. Και τους είπε:

Το να θέλει λοιπόν να παρέλθει το ποτήριον είναι ανθρώπινο· το να πει όμως αμέσως, «Όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», δείχνει ότι και εμείς έτσι πρέπει να διακείμεθα και να φιλοσοφούμε, και να παραχωρούμε στο θείο θέλημα, και όταν η φύση αντιστέκεται, να μην υποχωρούμε. Ας μη γίνει το ανθρώπινό μου θέλημα, αλλά το δικό σου, το οποίο δικό σου δεν είναι χωρισμένο από το δικό μου θείο θέλημα· διότι, επειδή ο ένας Χριστός έχει δύο φύσεις, είχε οπωσδήποτε και δύο φυσικά θελήματα, το θείο και το ανθρώπινο, δηλαδή θελήσεις. Ήθελε λοιπόν η ανθρώπινη φύση να ζει· διότι αυτό είναι φυσικό· έπειτα, ακολουθώντας το θείο θέλημα (το οποίο είναι το να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, όντας κοινό του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος), αποδέχθηκε τον θάνατο· και έτσι ένα έγινε το θελητό, δηλαδή ο σωτήριος θάνατος. Διότι το ότι η προσευχή προερχόταν από την ανθρώπινη φύση, η οποία κατά παραχώρηση έπασχε από το κοινό πάθος της φιλοζωίας, και όχι από τη θεότητα, όπως ισχυρίζονται οι καταραμένοι Αρειανοί, είναι φανερό από το ότι ίδρωσε, και περιήλθε σε τέτοια αγωνία, ώστε, κατά την παροιμία, να πέσουν από αυτόν ακόμη και θρόμβοι αίματος.

Γι' αυτά, ο πατέρας, όντας πάρα πολύ χαρούμενος, μετέβη στη μονή και ανήγγειλε στον άγιο τα σχετικά με τη θεραπεία του παιδιού, ευχαριστώντας τον και αποδίδοντας στον Θεό τον οφειλόμενο αίνο. 52. Με πολλά δε και άλλα θαύματα και ιάσεις ο Θεός δόξασε τον πιστό Του θεράποντα Παχώμιο, έχοντας τη συνήθεια πάντοτε να τον εισακούει όταν προσευχόταν και δεόταν. Όμως ούτε γι' αυτό φάνηκε ποτέ εκείνος να υπερηφανεύεται, ούτε πάλι, όταν πολλές φορές δεν εκπληρωνόταν το αίτημά του, φαινόταν να λυπάται· διότι ανέθετε τα πάντα στα κρίματα του Θεού και έλεγε ότι Εκείνος πράττει τα πάντα προς το συμφέρον των ανθρώπων. Και γι' αυτό δεν φρόντιζε με κάθε τρόπο να γίνεται το δικό του θέλημα, αλλά του Θεού· διότι και ο Κύριός μας αυτό νομοθετεί και μας διδάσκει λέγοντας προς τον Πατέρα: «Ας μη γίνει όμως το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.» Αν και ο Ίδιος και ο Πατέρας είναι ένα, εντούτοις, υποτάσσοντας το θέλημα της ανθρώπινης φύσης στο πατρικό και θεϊκό, δίδασκε και εμάς να πράττουμε το ίδιο, και από τα δικά μας θελήματα μεν να απομακρυνόμαστε, να ακολουθούμε δε τα θελήματα των πατέρων και των διδασκάλων.