Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 22:43

Του αγίου Αθανασίου, από τον λόγο στο «Κύριος έκτισέ με» και κατά Αρειανών. Και βεβαίως, προσερχόμενος προς τον σταυρό, προσεύχεται εκτενώς και κλίνει το γόνυ, λέγοντας: «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου»· ονομάζοντας ως δικό του θέλημα το θέλημα της σάρκας, διότι ακριβώς οικειώθηκε στον εαυτό του την ίδια τη δική μας σάρκα.

Γράφει δε και ο Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή για τον Χριστό, ότι κατά τις ημέρες της ένσαρκης ζωής του πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα. Και σύμφωνα με το Ευαγγέλιο: «Με ιδρώτα, ενώ ένας άγγελος τον ενίσχυε, όταν βρέθηκε σε αγωνία, προσευχόταν πιο θερμά.» <Σώσε με, Θεέ μου, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου.> (A f. 345) Φαίνεται δε ότι λέγονται τα συμβάντα και εκ μέρους του προσώπου του Κυρίου, όταν γενόμενος άνθρωπος ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου. Διότι, επειδή οδυνάται για εμάς, εύλογα προσεύχεται και να λυτρωθεί από τους πειρασμούς που, σαν χείμαρρος, κατέκλυσαν την ψυχή του. Και ο Ιωνάς, που αποτελεί τύπο του Χριστού, λέει: «Με περιέλουσε νερό μέχρι την ψυχή μου.» Και στον Ιώβ: «Ήλθες στις πηγές της θάλασσας, και περπάτησας στα ίχνη της αβύσσου, μέσα από τα οποία υποδηλώνονται οι περιοχές του Άδη.» (H f. 166) Μέσω των υδάτων η θεόπνευστη Γραφή σημαίνει τους πειρασμούς. <Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε.> (A f. 345, B f. 285 b, F f. 102. Κυρίλλου, Ευσέβιου, Θεοδώρητου.) Ποικίλλει τον λόγο με διάφορες εικόνες, μη βρίσκοντας αντάξια εικόνα για τα δεινά που κατέχουν τους αιχμαλώτους. Υπαινίσσεται δε και τις περιοχές του Άδη, από όπου μόνος ο Σωτήρας, αφού κατέβηκε, διήλθε. Το δε «Ήλθον» είναι παρόμοιο με το «Εγώ δίνω την ψυχή μου αφ' εαυτού μου.»

Ας κατανοήσουν, λοιπόν, τα βάθη της οικονομίας του Θεού και ας μην τρέπουν τη χάρη σε αχαριστία, θεωρώντας τη σωτηρία μας ως αδοξία για την άρρητη και ακατάληπτη φύση του Θεού. Αλλά, λένε, για τον Θεό έχει γραφτεί: «δεν θα πεινάσει ούτε θα διψάσει, ούτε υπάρχει εξιχνίαση της φρονήσεώς του», ενώ για τον Υιό, ότι πείνασε στην έρημο κατά τον πειρασμό. Και λέει: «ο Θεός μας δεν θα κοπιάσει», ενώ ο Κύριος Ιησούς κοπίασε στην οδοιπορία. Και: «δεν θα νυστάξει ούτε θα κοιμηθεί αυτός που φυλάει τον Ισραήλ», ενώ, λέει, ο Κύριος κοιμήθηκε στο πλοίο. Ω, μάταιες εικασίες όσων συλλογίζονται τέτοια πράγματα! Διότι ο άγιος Λόγος, ερχόμενος για χάρη μας, όχι μόνο ανέλαβε τα δικά μας βάρη, αλλά και έγινε ψηλαφητός και έλαβε σάρκα και βρέθηκε ως άνθρωπος και συνελήφθη από τους γραμματείς και, όπως λέει, «έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την αισχύνη των εμπτυσμάτων». Αλλά και «έκλαψε», όπως αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο στα αδιόρθωτα αντίγραφα —και χρησιμοποιεί αυτή τη μαρτυρία ο άγιος Ειρηναίος στο έργο του Κατά Αιρέσεων εναντίον εκείνων που έλεγαν ότι ο Χριστός εμφανίστηκε κατά δόκησιν, ενώ κάποιοι ορθόδοξοι αφαίρεσαν το χωρίο, επειδή φοβήθηκαν και δεν κατανόησαν τον σκοπό του και τη μεγίστη ισχύ του— και «ευρισκόμενος σε αγωνία ίδρωσε, και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος, και εμφανίστηκε άγγελος για να τον ενισχύσει».

Θυμάμαι δε το χωρίο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου και δεν θέλω να το αφήσω ανερμήνευτο, αυτό που είναι γραμμένο ότι «ευρισκόμενος σε αγωνία ίδρωσε και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος. Φάνηκε δε άγγελος Κυρίου να τον ενισχύει». Τα βαθύτερα δε των λόγων, όπως συνηθίζουμε να λέμε, και τα αναγκαία νοήματα, όσοι δεν κατανοούν τη δύναμή τους, αντί για αγαθά, ανατρέπουν τους εαυτούς τους με την κακία· διότι τίποτε δεν είναι πιο καίριο από αυτό. Διότι με το να πει «βρέθηκε σε αγωνία», αποδεικνύει ότι ο κυριακός άνθρωπος είναι αληθινός άνθρωπος. Και για να δείξει ότι ήταν αληθινός άνθρωπος και ότι η αγωνία δεν προήλθε από τη θεότητα, λέει: «ίδρωσε και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος». Το φαινόμενο είναι σωματικό και όχι πνευματικό. «Φάνηκε δε άγγελος Κυρίου να τον ενισχύει», όχι επειδή είχε ανάγκη την ισχύ του αγγέλου ο ανώτερος των αγγέλων, «στον οποίο κάμπτει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», εφόσον είναι πάντοτε Θεός Λόγος και πάντοτε βρίσκεται μαζί με τον Πατέρα και έχει γεννηθεί από Αυτόν, αλλά για να εκπληρώσει εκείνο που εψάλη στη μεγάλη ωδή του Μωυσή στην έρημο, στην οποία έλεγε: «θα τον προσκυνήσουν όλοι οι υιοί του Θεού, και ας τον ενισχύσουν οι άγγελοι του Θεού».

Και ότι, λέγει, «εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου να τον ενισχύει, όταν βρέθηκε σε αγωνία, και ίδρωσε, και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος», στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, όταν απομακρύνθηκε και προσευχόταν επειδή επρόκειτο να παραδοθεί. «Και πάλι στον σταυρό», λέγει, «έλεγε: Ηλί, Ηλί, λιμά σαβαχθανί, δηλαδή, Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και βλέπεις», λέγει, «πώς έχει ανάγκη από βοήθεια;» Αλλά σχετικά με το ότι λέει «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα» και το «οι δύο είμαστε ένα, ώστε και αυτοί να είναι ένα», συνεπώς το ότι είναι ένα δεν το λέει οπωσδήποτε κατά φύση, αλλά κατά ομόνοια. Και όχι μόνο αυτό, αλλά αρνούνται επίσης ότι αυτός προσέλαβε ανθρώπινη ψυχή, προετοιμάζοντας εκ των προτέρων ακριβώς αυτό το επιχείρημα. Διότι ομολογούν μεν ότι έλαβε αληθινή σάρκα από την Μαρία και όλα όσα υπάρχουν στον άνθρωπο εκτός από την ψυχή, ώστε, όταν ακούσεις για πείνα ή δίψα ή κούραση ή οδοιπορία, ή για ιδρώτα, ή ύπνο, ή εσωτερική ταραχή, και πεις ότι λόγω της ενανθρωπήσεως είχε ανάγκη από αυτά, να σου πουν ύστερα ότι η σάρκα από μόνη της δεν τα ενεργεί αυτά, εάν δεν έχει ψυχή. Και πράγματι έτσι είναι. «Τι συμβαίνει λοιπόν», λέγει, «παρά το ότι η θεότητά του είχε ανάγκη;», ώστε, όταν πουν ότι η θεότητά του έχει ανάγκη, να τον παρουσιάσουν ως ξένο και αλλότριο ως προς την αληθινή ουσία και φύση του Πατέρα.

Ήλθε δε όχι ακούσια, αλλά εκούσια. Διότι ανωτέρω λέγει: «Έχω να πιω ένα ποτήριο, και πώς επείγομαι μέχρι να το πιω; Και έχω να βαπτισθώ με ένα βάπτισμα, και τι άλλο θέλω εάν ήδη εβαπτίσθην;». Εάν λοιπόν το θέλει και επείγεται και λέγει ότι για τον σκοπό αυτό έχει έλθει, πώς υποδηλώνει ότι άλλο είναι το δικό του θέλημα και άλλο αυτό του Πατρός; Αλλά επειδή επρόκειτο να παραδοθεί δια μέσου του Ισραήλ, όντας φιλάνθρωπος και σπλαχνιζόμενος το σπέρμα του Αβραάμ, ομιλούσε υπέρ του λαού. Το δε θέλημα του Πατρός ήταν να εκπληρωθεί η θεία οικονομία με αυτόν τον τρόπο δια των υιών του Ισραήλ, οι οποίοι υπήρξαν οι ίδιοι υπαίτιοι της προδοσίας του Υιού και δεν εξαναγκάσθηκαν από τον Θεό· και δεν είχε ο Υιός διαφορετικό θέλημα από τον Πατέρα. Αλλά έπρεπε να τα δείξει αυτά και σε τούτη την περίπτωση, ώστε να αναγάγει το παν της ενότητος στον Πατέρα, προκειμένου να μη διαχωριστεί τίποτε από τη μία ένωση και οικονομία. 61. Και στη συνέχεια προσθέτει λέγοντας, για την ώρα που προσευχόταν, ότι καθώς βρέθηκε σε αγωνία, όπως αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο: «ίδρωσε», λέγει, «και ο ιδρώτας του έγινε ωσάν θρόμβοι αίματος που έπεφταν επάνω στη γη. Και εφάνη άγγελος Κυρίου για να τον ενισχύσει». Ορμήσαντες λοιπόν αμέσως οι λεξιθήρες, σαν να βρήκαν αφορμή εναντίον εχθρού, προβάλλουν το επιχείρημα λέγοντας: Βλέπεις ότι είχε ανάγκη και από την ισχύ των αγγέλων; Διότι τον ενίσχυσε άγγελος, επειδή ο ίδιος βρέθηκε σε αγωνία.

Διότι έτσι λέει: Εμφανίστηκε άγγελος που τον ενίσχυε. Αυτός που προσκυνείται από τους αγγέλους, και μπροστά στον οποίο κάμπτεται κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων, πώς ελάμβανε δύναμη από άγγελο; Δεν ελάμβανε δύναμη, αλλά δοξολογία από άγγελο που έλεγε: Δική σου είναι η βασιλεία και το κράτος, Δέσποτα. Κανείς δεν γνωρίζει την ημέρα εκείνη, ή την ώρα, ούτε οι άγγελοι, ούτε ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας. Και πώς, λέγει, είναι ίσος με τον Πατέρα αυτός που δεν γνωρίζει την ημέρα εκείνη; Αυτός που τη δημιούργησε, δεν τη γνωρίζει; Και γιατί λοιπόν λέει, «Ούτε ο Υιός»; Δες όμως τη θεώρηση (την πνευματική ερμηνεία): Δύο είδη γνώσης και αντίληψης θα μπορούσε κανείς να βρει στη Γραφή, τη μία κατά πράξη και την άλλη κατά γνώση. Διότι λέγει, «Γνώρισε ο Αδάμ την Εύα, τη γυναίκα του», όχι επειδή προηγουμένως την αγνοούσε· πώς θα μπορούσε άλλωστε, αυτός που είπε: «Αυτό τώρα είναι οστό από τα οστά μου και σάρκα από τη σάρκα μου»; Και γνώρισε ο Αβραάμ τη Σάρρα, τη γυναίκα του, και ο Ιακώβ τη Λεία και τη Ραχήλ. Τις αγνοούσε άραγε αυτός που για χάρη τους δούλεψε δεκατέσσερα χρόνια; Τις ήξερε μεν κατά γνώση, στο τέλος όμως και κατά πράξη. Ο Πατέρας λοιπόν, ο οποίος δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει παραχωρήσει όλη την κρίση στον Υιό, γνωρίζει την ημέρα και κατά γνώση και κατά πράξη· ενώ ο Υιός, ο οποίος ήλθε για να σώσει τον κόσμο και όχι για να κρίνει, τη γνωρίζει κατά γνώση. Επειδή όμως δεν έκρινε ακόμη, αγνοεί την ημέρα, υποδηλώνοντας την κατά πράξη γνώση.

Διότι αληθινά σας λέγω· εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό: Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί, και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Αυτό δε το γένος δεν βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.» «Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά, αληθινά σας λέγω, ό,τι κι αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει.» «Τους έλεγε μάλιστα και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν: Υπήρχε κάποιος κριτής σε κάποια πόλη,» κ.ο.κ. «Αγρυπνείτε σε κάθε καιρό προσευχόμενοι, για να αξιωθείτε να διαφύγετε όλα όσα πρόκειται να συμβούν.» «Όταν έφτασε στον τόπο αυτό, τους είπε: Προσεύχεσθε για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής, γονάτισε και προσευχόταν, λέγοντας: Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. Και επιστρέφοντας στους μαθητές, τους βρήκε να κοιμούνται και τους είπε: Προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά σας λέγω ότι, όποιος πει στο βουνό αυτό: Σήκω και ρίξου στη θάλασσα, και δεν αμφιβάλλει στην καρδιά του, θα του γίνει ό,τι κι αν πει.»

«Να προσεύχεστε να μην πέσετε σε πειρασμό», και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής. Και, αφού γονάτισε, προσευχόταν λέγοντας: «Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Ωστόσο, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Τότε εμφανίστηκε σε αυτόν άγγελος από τον ουρανό για να τον ενισχύσει. Και καθώς περιήλθε σε αγωνία, προσευχόταν με μεγαλύτερη ένταση. Και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος που έπεφταν πάνω στη γη. Και αφού σηκώθηκε από την προσευχή και ήρθε προς τους μαθητές του, τους βρήκε να κοιμούνται εξαιτίας της λύπης. Και τους είπε: