Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 22:44

Λοιπόν, ο χριστιανισμός είναι πίστη χωρίς περιέργεια και πολυπραγμοσύνη· γι’ αυτό πρέπει να δεχόμαστε και να ακούμε κάθε θεία Γραφή με απλότητα και ευθύτητα καρδιάς, και μάλιστα τα διδακτικά βιβλία. Διότι γνωρίζουμε ότι τα ευαγγελικά και τα αποστολικά βιβλία είναι ανόθευτα, όπως άλλωστε έχουμε εκθέσει με διάφορους τρόπους, λέγοντας ότι, αφού το Ευαγγέλιο διαδόθηκε και γράφτηκε με τα γράμματα εβδομήντα δύο γλωσσών και εθνών, είναι αδύνατον να υποστεί αυτό νοθεία ή αφαίρεση ή προσθήκη. Και αν ακόμη κάποιος επιχειρούσε να νοθεύσει τα βιβλία σε μία ή και σε δύο γλώσσες, η κακοβουλία του ελεγχόταν αμέσως από τις άλλες εβδομήντα γλώσσες. Βλέπεις λοιπόν ότι μερικοί επιχείρησαν να αφαιρέσουν από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο τους θρόμβους του αίματος από τον ιδρώτα του Χριστού, αλλά δεν το κατόρθωσαν. Διότι ελέγχονται εκείνα που δεν έχουν το σχετικό κεφάλαιο από πολλά και διάφορα ευαγγέλια που το έχουν· επειδή αυτό βρίσκεται σε όλα τα εθνικά ευαγγέλια και σε πάρα πολλά ελληνικά.

Του αγίου Αθανασίου, από τον λόγο στο «Κύριος έκτισέ με» και κατά Αρειανών. Και βεβαίως, προσερχόμενος προς τον σταυρό, προσεύχεται εκτενώς και κλίνει το γόνυ, λέγοντας: «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο· όμως ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου»· ονομάζοντας ως δικό του θέλημα το θέλημα της σάρκας, διότι ακριβώς οικειώθηκε στον εαυτό του την ίδια τη δική μας σάρκα.

Αλλά και ευρισκόμενος σε αγωνία προσευχόταν, όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής, αλλά και εκτενέστερα, αλλά και δύο, και τρεις φορές απευθύνει την προσευχή προς τον Πατέρα. Εφόσον λοιπόν ο Παύλος, ή μάλλον λέω πάλι ο Χριστός, που ομιλούσε μέσα στον ίδιο τον Παύλο, αποδίδει στον εαυτό του μια τέτοια προσευχή· ποιος είναι αυτός που μπορεί να παραχαράξει όσα ο ίδιος ο Χριστός μαρτύρησε για τον εαυτό του;

Γράφει δε και ο Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή για τον Χριστό, ότι κατά τις ημέρες της ένσαρκης ζωής του πρόσφερε δεήσεις και ικεσίες προς εκείνον που μπορούσε να τον σώσει από τον θάνατο, με ισχυρή κραυγή και δάκρυα. Και σύμφωνα με το Ευαγγέλιο: «Με ιδρώτα, ενώ ένας άγγελος τον ενίσχυε, όταν βρέθηκε σε αγωνία, προσευχόταν πιο θερμά.» <Σώσε με, Θεέ μου, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου.> (A f. 345) Φαίνεται δε ότι λέγονται τα συμβάντα και εκ μέρους του προσώπου του Κυρίου, όταν γενόμενος άνθρωπος ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου. Διότι, επειδή οδυνάται για εμάς, εύλογα προσεύχεται και να λυτρωθεί από τους πειρασμούς που, σαν χείμαρρος, κατέκλυσαν την ψυχή του. Και ο Ιωνάς, που αποτελεί τύπο του Χριστού, λέει: «Με περιέλουσε νερό μέχρι την ψυχή μου.» Και στον Ιώβ: «Ήλθες στις πηγές της θάλασσας, και περπάτησας στα ίχνη της αβύσσου, μέσα από τα οποία υποδηλώνονται οι περιοχές του Άδη.» (H f. 166) Μέσω των υδάτων η θεόπνευστη Γραφή σημαίνει τους πειρασμούς. <Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε.> (A f. 345, B f. 285 b, F f. 102. Κυρίλλου, Ευσέβιου, Θεοδώρητου.) Ποικίλλει τον λόγο με διάφορες εικόνες, μη βρίσκοντας αντάξια εικόνα για τα δεινά που κατέχουν τους αιχμαλώτους. Υπαινίσσεται δε και τις περιοχές του Άδη, από όπου μόνος ο Σωτήρας, αφού κατέβηκε, διήλθε. Το δε «Ήλθον» είναι παρόμοιο με το «Εγώ δίνω την ψυχή μου αφ' εαυτού μου.»

Ας κατανοήσουν, λοιπόν, τα βάθη της οικονομίας του Θεού και ας μην τρέπουν τη χάρη σε αχαριστία, θεωρώντας τη σωτηρία μας ως αδοξία για την άρρητη και ακατάληπτη φύση του Θεού. Αλλά, λένε, για τον Θεό έχει γραφτεί: «δεν θα πεινάσει ούτε θα διψάσει, ούτε υπάρχει εξιχνίαση της φρονήσεώς του», ενώ για τον Υιό, ότι πείνασε στην έρημο κατά τον πειρασμό. Και λέει: «ο Θεός μας δεν θα κοπιάσει», ενώ ο Κύριος Ιησούς κοπίασε στην οδοιπορία. Και: «δεν θα νυστάξει ούτε θα κοιμηθεί αυτός που φυλάει τον Ισραήλ», ενώ, λέει, ο Κύριος κοιμήθηκε στο πλοίο. Ω, μάταιες εικασίες όσων συλλογίζονται τέτοια πράγματα! Διότι ο άγιος Λόγος, ερχόμενος για χάρη μας, όχι μόνο ανέλαβε τα δικά μας βάρη, αλλά και έγινε ψηλαφητός και έλαβε σάρκα και βρέθηκε ως άνθρωπος και συνελήφθη από τους γραμματείς και, όπως λέει, «έδωσα την πλάτη μου σε μαστιγώσεις, και δεν απέστρεψα το πρόσωπό μου από την αισχύνη των εμπτυσμάτων». Αλλά και «έκλαψε», όπως αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο στα αδιόρθωτα αντίγραφα —και χρησιμοποιεί αυτή τη μαρτυρία ο άγιος Ειρηναίος στο έργο του Κατά Αιρέσεων εναντίον εκείνων που έλεγαν ότι ο Χριστός εμφανίστηκε κατά δόκησιν, ενώ κάποιοι ορθόδοξοι αφαίρεσαν το χωρίο, επειδή φοβήθηκαν και δεν κατανόησαν τον σκοπό του και τη μεγίστη ισχύ του— και «ευρισκόμενος σε αγωνία ίδρωσε, και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος, και εμφανίστηκε άγγελος για να τον ενισχύσει».

Θυμάμαι δε το χωρίο του κατά Λουκάν Ευαγγελίου και δεν θέλω να το αφήσω ανερμήνευτο, αυτό που είναι γραμμένο ότι «ευρισκόμενος σε αγωνία ίδρωσε και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος. Φάνηκε δε άγγελος Κυρίου να τον ενισχύει». Τα βαθύτερα δε των λόγων, όπως συνηθίζουμε να λέμε, και τα αναγκαία νοήματα, όσοι δεν κατανοούν τη δύναμή τους, αντί για αγαθά, ανατρέπουν τους εαυτούς τους με την κακία· διότι τίποτε δεν είναι πιο καίριο από αυτό. Διότι με το να πει «βρέθηκε σε αγωνία», αποδεικνύει ότι ο κυριακός άνθρωπος είναι αληθινός άνθρωπος. Και για να δείξει ότι ήταν αληθινός άνθρωπος και ότι η αγωνία δεν προήλθε από τη θεότητα, λέει: «ίδρωσε και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος». Το φαινόμενο είναι σωματικό και όχι πνευματικό. «Φάνηκε δε άγγελος Κυρίου να τον ενισχύει», όχι επειδή είχε ανάγκη την ισχύ του αγγέλου ο ανώτερος των αγγέλων, «στον οποίο κάμπτει κάθε γόνυ επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», εφόσον είναι πάντοτε Θεός Λόγος και πάντοτε βρίσκεται μαζί με τον Πατέρα και έχει γεννηθεί από Αυτόν, αλλά για να εκπληρώσει εκείνο που εψάλη στη μεγάλη ωδή του Μωυσή στην έρημο, στην οποία έλεγε: «θα τον προσκυνήσουν όλοι οι υιοί του Θεού, και ας τον ενισχύσουν οι άγγελοι του Θεού».

Και ότι, λέγει, «εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου να τον ενισχύει, όταν βρέθηκε σε αγωνία, και ίδρωσε, και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος», στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, όταν απομακρύνθηκε και προσευχόταν επειδή επρόκειτο να παραδοθεί. «Και πάλι στον σταυρό», λέγει, «έλεγε: Ηλί, Ηλί, λιμά σαβαχθανί, δηλαδή, Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και βλέπεις», λέγει, «πώς έχει ανάγκη από βοήθεια;» Αλλά σχετικά με το ότι λέει «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα» και το «οι δύο είμαστε ένα, ώστε και αυτοί να είναι ένα», συνεπώς το ότι είναι ένα δεν το λέει οπωσδήποτε κατά φύση, αλλά κατά ομόνοια. Και όχι μόνο αυτό, αλλά αρνούνται επίσης ότι αυτός προσέλαβε ανθρώπινη ψυχή, προετοιμάζοντας εκ των προτέρων ακριβώς αυτό το επιχείρημα. Διότι ομολογούν μεν ότι έλαβε αληθινή σάρκα από την Μαρία και όλα όσα υπάρχουν στον άνθρωπο εκτός από την ψυχή, ώστε, όταν ακούσεις για πείνα ή δίψα ή κούραση ή οδοιπορία, ή για ιδρώτα, ή ύπνο, ή εσωτερική ταραχή, και πεις ότι λόγω της ενανθρωπήσεως είχε ανάγκη από αυτά, να σου πουν ύστερα ότι η σάρκα από μόνη της δεν τα ενεργεί αυτά, εάν δεν έχει ψυχή. Και πράγματι έτσι είναι. «Τι συμβαίνει λοιπόν», λέγει, «παρά το ότι η θεότητά του είχε ανάγκη;», ώστε, όταν πουν ότι η θεότητά του έχει ανάγκη, να τον παρουσιάσουν ως ξένο και αλλότριο ως προς την αληθινή ουσία και φύση του Πατέρα.

Ήλθε δε όχι ακούσια, αλλά εκούσια. Διότι ανωτέρω λέγει: «Έχω να πιω ένα ποτήριο, και πώς επείγομαι μέχρι να το πιω; Και έχω να βαπτισθώ με ένα βάπτισμα, και τι άλλο θέλω εάν ήδη εβαπτίσθην;». Εάν λοιπόν το θέλει και επείγεται και λέγει ότι για τον σκοπό αυτό έχει έλθει, πώς υποδηλώνει ότι άλλο είναι το δικό του θέλημα και άλλο αυτό του Πατρός; Αλλά επειδή επρόκειτο να παραδοθεί δια μέσου του Ισραήλ, όντας φιλάνθρωπος και σπλαχνιζόμενος το σπέρμα του Αβραάμ, ομιλούσε υπέρ του λαού. Το δε θέλημα του Πατρός ήταν να εκπληρωθεί η θεία οικονομία με αυτόν τον τρόπο δια των υιών του Ισραήλ, οι οποίοι υπήρξαν οι ίδιοι υπαίτιοι της προδοσίας του Υιού και δεν εξαναγκάσθηκαν από τον Θεό· και δεν είχε ο Υιός διαφορετικό θέλημα από τον Πατέρα. Αλλά έπρεπε να τα δείξει αυτά και σε τούτη την περίπτωση, ώστε να αναγάγει το παν της ενότητος στον Πατέρα, προκειμένου να μη διαχωριστεί τίποτε από τη μία ένωση και οικονομία. 61. Και στη συνέχεια προσθέτει λέγοντας, για την ώρα που προσευχόταν, ότι καθώς βρέθηκε σε αγωνία, όπως αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο: «ίδρωσε», λέγει, «και ο ιδρώτας του έγινε ωσάν θρόμβοι αίματος που έπεφταν επάνω στη γη. Και εφάνη άγγελος Κυρίου για να τον ενισχύσει». Ορμήσαντες λοιπόν αμέσως οι λεξιθήρες, σαν να βρήκαν αφορμή εναντίον εχθρού, προβάλλουν το επιχείρημα λέγοντας: Βλέπεις ότι είχε ανάγκη και από την ισχύ των αγγέλων; Διότι τον ενίσχυσε άγγελος, επειδή ο ίδιος βρέθηκε σε αγωνία.

Και δεν γνωρίζουν ότι, εάν δεν έχει όλα αυτά και το «όχι το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», και εάν δεν αγωνιάσει και εάν δεν χύσει ιδρώτα από το σώμα του, τότε η ένσαρκη παρουσία του Χριστού ήταν δόκηση, και εύλογα θα διακηρυσσόταν από τους Μανιχαίους και τους Μαρκιωνιστές η θεωρία περί φανταστικής της ένσαρκης παρουσίας, ότι δηλαδή ήταν δόκηση και όχι απολύτως αληθινή. Όλα αυτά όμως τα έκανε, διασφαλίζοντας τη δική μας ζωή, επειδή ανέλαβε όλα τα δικά μας, παρουσιάζοντας κατ' οικονομίαν κάποιες διηγήσεις με ανθρωποπαθή στοιχεία, όχι ειρωνικά, αλλά αληθινά, όπως το «όχι το δικό μου θέλημα», για να δείξει την αληθινή υπόσταση της σάρκας, και για να ελέγξει αυτούς που λένε ότι δεν είχε ανθρώπινο νου και να ελέγξει εκείνους που λένε ότι δεν είχε σάρκα. Διότι κάθε θείος λόγος, όταν βρίσκεται ανάμεσα στους υιούς του σκότους, ελέγχει μεν το σκότος, φωτίζει δε τους υιούς της αλήθειας. Δες, λοιπόν, πόσα χρήσιμα υπάρχουν σε αυτόν τον λόγο. Από τα ασώματα δεν προέρχεται ιδρώτας. Αλλά με το να συμβεί αυτό, έδειξε ότι έχει αληθινή σάρκα και όχι δόκηση. Και από σάρκα που είναι ενωμένη με τη θεότητα, χωρίς ψυχή και νου, δεν προκαλείται αγωνία. Με την αγωνία του όμως έδειξε ότι έφερε ταυτόχρονα ψυχή και σώμα και νου, από όπου και προέρχεται η αγωνία. Και πάλι, με το να πει «όχι το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου», έδειξε αληθινά ανθρώπινο νου, ο οποίος όμως ήταν αναμάρτητος.

Διαφορετικά, θα ήταν περιττή και η κάθοδός του στη Μαρία. Διότι, για ποιον λόγο κατήλθε σε αυτήν, αν δεν επρόκειτο να λάβει τίποτε από αυτήν; Επιπλέον, αν δεν είχε λάβει τίποτε από τη Μαρία, δεν θα δεχόταν τις προερχόμενες από τη γη τροφές, με τις οποίες τρέφεται το σώμα που έχει ληφθεί από τη γη. Ούτε, αφού νήστεψε σαράντα ημέρες παρόμοια με τον Μωυσή και τον Ηλία, θα πεινούσε, επειδή το σώμα του επιζητούσε τη δική του τροφή. Ούτε ο μαθητής του Ιωάννης, γράφοντας γι' αυτόν, θα έλεγε: «Ο δε Ιησούς, κουρασμένος από την οδοιπορία, καθόταν». Ούτε ο Δαβίδ θα είχε προφητεύσει γι' αυτόν: «Και πρόσθεσαν στον πόνο των τραυμάτων μου». Ούτε θα είχε δακρύσει για τον Λάζαρο. Ούτε θα ίδρωνε θρόμβους αίματος. Ούτε θα έλεγε ότι «Περίλυπη είναι η ψυχή μου». Ούτε, όταν κεντήθηκε η πλευρά του, θα εξήρχετο αίμα και ύδωρ.

Διότι αληθινά σας λέγω· εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό: Μετακινήσου από εδώ εκεί, και θα μετακινηθεί, και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Αυτό δε το γένος δεν βγαίνει παρά μόνο με προσευχή και νηστεία.» «Αγρυπνείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά, αληθινά σας λέγω, ό,τι κι αν ζητήσετε από τον Πατέρα στο όνομά μου, θα σας το δώσει.» «Τους έλεγε μάλιστα και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν: Υπήρχε κάποιος κριτής σε κάποια πόλη,» κ.ο.κ. «Αγρυπνείτε σε κάθε καιρό προσευχόμενοι, για να αξιωθείτε να διαφύγετε όλα όσα πρόκειται να συμβούν.» «Όταν έφτασε στον τόπο αυτό, τους είπε: Προσεύχεσθε για να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής, γονάτισε και προσευχόταν, λέγοντας: Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Όμως, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου. Και επιστρέφοντας στους μαθητές, τους βρήκε να κοιμούνται και τους είπε: Προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό.» «Αληθινά σας λέγω ότι, όποιος πει στο βουνό αυτό: Σήκω και ρίξου στη θάλασσα, και δεν αμφιβάλλει στην καρδιά του, θα του γίνει ό,τι κι αν πει.»

Και το «Σαν νερό χύθηκα και σκορπίστηκαν όλα τα οστά μου, η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει μέσα στα σπλάχνα μου», το οποίο συνέβη σε αυτόν εκείνη τη νύχτα, όταν βγήκαν εναντίον του στο Όρος των Ελαιών για να τον συλλάβουν, αποτελούσε προαναγγελία. Διότι στα απομνημονεύματα, τα οποία λέω ότι έχουν συνταχθεί από τους αποστόλους του και από εκείνους που τους ακολούθησαν, είναι γραμμένο ότι ο ιδρώτας του έτρεχε σαν θρόμβοι, ενώ αυτός προσευχόταν και έλεγε: «Ας παρέλθει, αν είναι δυνατόν, το ποτήριον τούτο»· γεγονός που καθιστά προφανές ότι η καρδιά του και ομοίως τα οστά του βρίσκονταν σε τρόμο και ότι η καρδιά του έμοιαζε με κερί που λιώνει στα σπλάχνα, ώστε να γνωρίζουμε ότι ο Πατέρας θέλησε ο δικός του Υιός να περιέλθει αληθινά για εμάς σε τέτοια πάθη, και να μη λέμε ότι εκείνος, όντας Υιός του Θεού, δεν αντιλαμβανόταν τα όσα του γίνονταν και του συνέβαιναν. Και το «Ξεράθηκε σαν κεραμίδι η δύναμή μου, και η γλώσσα μου κόλλησε στον λάρυγγά μου», ήταν προαναγγελία της σιωπής του, όπως προείπα, καθώς δεν απαντούσε τίποτα σε κανέναν, αυτός που ελέγχει ως άσοφους όλους τους διδασκάλους σας.

Προς τον αδελφό Θεόδωρο. Λέγεται παροιμία για όσους λυπούνται και αγωνιούν υπερβολικά ότι «ίδρωσαν αίμα», όπως ακριβώς και για εκείνους που θρηνούν πικρά, ότι «κλαίνε με αίμα». Αν λοιπόν κάποιος θεωρήσει ότι κατ' αυτόν τον τρόπο έχει ειπωθεί παροιμιωδώς (διότι ο άνδρας δεν ήταν ανίδεος τέτοιων γνώσεων) και το ρητό του θεσπέσιου Λουκά, «έγινε δε ο ιδρώτας αυτού ωσεί θρόμβοι αίματος», τότε έχεις τη λύση του ζητήματος. Αν όμως σου φανεί ότι αυτό έχει θεωρηθεί με υπερβολική πολυπλοκότητα, τότε υπάρχει και εκείνο που είναι εξόχως απλό, ότι δηλαδή λέγοντας «ωσεί θρόμβοι αίματος» δεν υποστήριξε ότι ίδρωσε θρόμβους αίματος (διότι τότε δεν θα έλεγε ότι οι ιδρώτες έμοιαζαν με αυτούς, αφού αυτό ακριβώς παριστά σαφώς το «ωσεί θρόμβοι»). Αλλά θέλοντας μάλλον να δηλώσει ότι το δεσποτικό σώμα δεν διαβρεχόταν από κάποια ελαφρά υγρασία που εμφανιζόταν τρόπον τινά χάριν ενδείξεως, αλλά ότι πράγματι έσταζε ολόκληρο από ιδρώτα με τη μορφή χοντρών σταγόνων, χρησιμοποίησε τους θρόμβους του αίματος ως εικόνα αυτού που είχε συμβεί.

Φανέρωνε λοιπόν, όπως ακριβώς και μέσα από την εκτενή προσευχή και τη μεγάλη αγωνία, έτσι και μέσα από την παχύτητα του ιδρώτα, ότι ο Σωτήρας υπήρξε άνθρωπος εκ φύσεως και αληθινά, και όχι κατά προσποίηση και φαντασία, και ότι υποβλήθηκε στα φυσικά και αδιάβλητα πάθη των ανθρώπων· διότι ακριβώς αυτό αποδεικνύοντας έμπρακτα ο Δεσπότης, ότι δηλαδή δεν δέχτηκε το πάθος κατά τη θεία φύση αλλά στην ανθρώπινη, και προσευχήθηκε και αγωνίασε και ίδρωσε εκείνους τους παχείς ιδρώτες που έμοιαζαν με θρόμβους αίματος. Μην θεωρείς λοιπόν πλέον πρέπον να έχει περικοπεί αυτό το χωρίο του Ευαγγελίου, έστω κι αν έτσι νομίζουν κάποιοι από τους Σύρους, όπως είπες, αλλά, αφού κατανοήσεις καλά ότι δεν περιέχει τίποτε το αδύνατο, αλλά μάλλον κάτι το εξαιρετικά συνεπές, να το συντάσσεις με τους άλλους θείους λόγους και να το συναναγινώσκεις με αναμφίβολη γνώμη.

«Να προσεύχεστε να μην πέσετε σε πειρασμό», και ο ίδιος απομακρύνθηκε από αυτούς σε απόσταση περίπου μιας λιθοβολής. Και, αφού γονάτισε, προσευχόταν λέγοντας: «Πατέρα, εάν θέλεις, απομάκρυνε αυτό το ποτήρι από εμένα. Ωστόσο, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου». Τότε εμφανίστηκε σε αυτόν άγγελος από τον ουρανό για να τον ενισχύσει. Και καθώς περιήλθε σε αγωνία, προσευχόταν με μεγαλύτερη ένταση. Και ο ιδρώτας του έγινε σαν θρόμβοι αίματος που έπεφταν πάνω στη γη. Και αφού σηκώθηκε από την προσευχή και ήρθε προς τους μαθητές του, τους βρήκε να κοιμούνται εξαιτίας της λύπης. Και τους είπε:

Πόσο πολύ τιμούσε τον μαθητή, καθιστώντας τον αδελφό Του! Τόσο καλό είναι το να παραμένει κανείς κοντά στον πάσχοντα Χριστό· διότι αυτό τον οδηγεί στο να γίνει αδελφός Του. Θαύμασε δε, πώς πάνω στον σταυρό τα πράττει όλα ατάραχα, φροντίζοντας τη μητέρα Του, εκπληρώνοντας τις προφητείες, ανοίγοντας τον παράδεισο στον ληστή· ενώ πριν από τον σταυρό αγωνιούσε και ίδρωνε. Ώστε, εκείνα μεν προέρχονται από την ανθρώπινη φύση, αυτά δε από τη θεία δύναμη.