Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 23:46

Η δική μας απόκριση προς αυτούς Διότι είναι και αυτό ένα από τα ομολογημένα: εάν ο Χριστός είναι μία φύση, και αυτή αναγνωρίζεται ως ολόκληρη θεότητα, τότε δεν είναι δυνατόν να υποστεί καθόλου κάποια μείωση ή έλλειψη ή αφαίρεση ή διάζευξη ή ελάττωση ή αναπλήρωση· επειδή η θεία φύση είναι πάντοτε και στους αιώνες η ίδια, εξίσου και αδιαλείπτως, και αμειώτως υπάρχουσα, χωρίς να μπορεί να υποστεί ούτε έλλειψη ούτε προσθήκη, αλλά σε κάθε χρόνο και τόπο και πράγμα είναι όμοια, σώα και αδιάλειπτη. Εάν λοιπόν μία είναι η φύση του Χριστού και μία η ενέργειά του, και αυτή θεία, τότε ο Χριστός οφείλει οπωσδήποτε να βρίσκεται σε κάθε τόπο όμοιος και αδιάλειπτος ως Θεός. Έλα λοιπόν εδώ, ω αιρετικέ, και ακολούθησέ με με τα δυο σου πόδια σε τέσσερις τόπους του πάθους του Χριστού· εννοώ όταν αυτός ήταν νεκρός στο μνήμα του Ιωσήφ. Έπειτα, από το μνήμα έλα μαζί μου στον άδη· και από τον άδη ας πάμε στον παράδεισο· και από τον παράδεισο πάλι έλα έξω από τον τάφο, στον κήπο, όπου τον είδε η Μαγδαληνή Μαρία με μορφή κηπουρού. Διότι, εάν ο Χριστός είναι μόνο θεότητα, όπως λέγετε, τότε βρίσκεται σε κάθε τόπο όμοιος και αδιάλειπτος ως Θεός· γιατί το θείο είναι αδιάλειπτο. Και πώς λοιπόν στον τάφο είναι ο Χριστός ελλιπής, αφού χωρίσθηκε από αυτόν η νοερά ψυχή, όταν είπε: «Πάτερ, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου»; Ας κατεβούμε και στον άδη και ας δούμε εκεί τον Χριστό, πώς σκυλεύει το δεσμωτήριο. Ας ρωτήσουμε τον Αδάμ, ας ρωτήσουμε τα σώματα και τα στόματα των αγίων που αναστήθηκαν, για να μας πουν πώς είδαν στον άδη τον Χριστό: με ποιο σώμα, με ποια φύση, με ποια μορφή ήλθε και κατέβηκε στα καταχθόνια· πώς περπάτησε στα ίχνη της αβύσσου· με ποια φύση άνοιξαν από φόβο οι πύλες του θανάτου· ποια μορφή είδαν και έφριξαν οι πυλωροί του άδη; Άραγε είδαν γυμνή τη θεία φύση; Μη γένοιτο. Διότι Θεό κανείς δεν είδε ποτέ. Αλλά τι λοιπόν; Άραγε αντίκρισαν τη σάρκα του Δεσπότη; Καθόλου. Διότι αυτή, αν και θεοφόρος, κειτόταν στον τάφο νεκρή και ακίνητη. Λοιπόν, επάνω στον σταυρό, καθώς λέει ο προφήτης, είδαμε τον Χριστό, και δεν είχε σωματικό είδος ούτε κάλλος· αλλά το είδος του σώματός του ήταν άτιμο, εκλείπον σε σχέση με τους υιούς των ανθρώπων. Μέσα δε στον τάφο τον είδαμε, και δεν είχε ψυχή ούτε πνεύμα ανθρώπου. Μέσα δε στον άδη τον είδαμε, και δεν είχε σώμα ούτε αίμα ούτε οστά ούτε πάχος ούτε υλικό είδος, αλλά μόνη νοερά, θεοφόρο ψυχή, χωρισμένη από το σώμα. Μέσα δε στον παράδεισο, μαζί με τον ληστή, τον είδαμε, και δεν είχε ούτε ψυχή ούτε σώμα, αλλά μόνο με τη θεότητά του, που είναι παντού παρούσα, ήταν μαζί με τον ληστή, όπως και πρωτύτερα ο Θεός ήταν μαζί με τον Αδάμ γυμνός και ασώματος, όπως μόνο ο ίδιος γνωρίζει, ορώμενος από εκείνον και μένοντας αόρατος. Και πάλι, μετά την τριήμερη ταφή, είδαμε τον Χριστό να έχει αναστηθεί και να έχει επιστρέψει στον εαυτό του, όπως λέει ο Γρηγόριος, και πάλι να είναι μαζί σώμα και ψυχή και νους και Θεός, και να έχει φανεί πρώτα στη Μαρία μέσα στον κήπο.

«Αν ο Λόγος έγινε σάρκα, ώστε και το σώμα του να γίνει Λόγος, πώς το σώμα του Χριστού, που πριν από λίγο μιλούσε επάνω στον σταυρό, τώρα μέσα στον τάφο δεν λέει λόγο, παρ’ όλο που έχει μέσα του τον ακατάπαυστο Θεό Λόγο; Διότι, αν ο Χριστός δεν έπραξε τίποτε από τα ανθρώπινα κατά ανθρώπινο τρόπο, πώς υπέμεινε τη νέκρωση κατά την ομοιότητα των ανθρώπων; Και αν σε όλα τα φυσικά μας ήταν υπεράνω της φύσεως, πώς δέχθηκε, κατά τη φύση μας, χωρισμό ψυχής; Και αν το σώμα έγινε τέτοιο όπως ο Θεός Λόγος που το θέωσε, είναι φανερό ότι δεν πέθανε, αλλά ήταν αθάνατο μέσα στο μνήμα, όπως και ο Θεός Λόγος, και φαινόταν νεκρό μόνο κατά δόκηση και φαντασία. Και αν η σάρκα αναμίχθηκε με το πέλαγος της θεότητος σαν σταγόνα ξιδιού, και μετά την ένωση δεν έμεινε πια σε κανένα από τα ιδιώματα των ανθρώπων, τότε ή ο Νικόδημος και ο Ιωσήφ τύλιξαν με τα σάβανα κάποιο φάντασμα και σκιά και το έβαλαν στον τάφο, ή πάλι τύλιξαν με σινδόνα και έκλεισαν δεσμευμένο ένα πέλαγος μόνης θεότητος. Αν όμως η φύση της θεότητος περιγραφόταν μέσα στο μνήμα, επειδή μεταστοιχείωσε το σώμα και το αλλοίωσε προς τη δική της φύση, τότε πώς αυτός που δίνει στον άψυχο ουρανό φωνή βροντής δεν έδωσε φωνή και στο νεκρό και άψυχο σώμα του μέσα στο μνήμα; Πώς αυτός που σαλεύει από τα θεμέλια την άψυχη γη δεν σάλευσε και την άψυχη σάρκα του μέσα στο μνήμα; Πώς αυτός που άνοιξε τα στόματα των άψυχων τάφων δεν άνοιγε και το δικό του στόμα μέσα στον τάφο; Αν και το σώμα του Χριστού έγινε, διά της θεώσεως, θεότητα, πώς δεν θεωρεί και δεν βλέπει όπως η θεότητα που τα βλέπει όλα, αλλά το σώμα, που έχει μέσα του το φως το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο, κρατεί κλειστό το μάτι; Πώς δεν ζει αυτό που έχει μέσα του τη ζωή του κόσμου; Πώς δεν αναπνέει, αφού είναι αχώριστο από τον Θεό, που είναι η πνοή και η ζωή των πάντων; Διότι η δύναμη και η ενέργεια του Θεού Λόγου, που είναι μέσα σε αυτό, είναι ασυγκρίτως ισχυρότερη από τη δύναμη και την ενέργεια της ψυχής που χωρίστηκε από αυτό, όταν είπε επάνω στον σταυρό: “Πάτερ, εις χείράς σου παρατίθημι το πνεύμα μου”. Αν λοιπόν, καινοτομώντας τη φύση, καινοτόμησε και όλα τα φυσικά της φύσεως και δεν έπραξε τίποτε από τα ανθρώπινα κατά ανθρώπινο τρόπο, τότε έπρεπε να μην υποστεί ούτε και τη νέκρωση του σώματος κατά τον δικό μας τρόπο. Αν όμως κηρύττετε αληθινό θάνατο του Χριστού, και αληθινό χωρισμό της ψυχής από το σώμα, και αψευδή τριήμερη νέκρωση μέσα στον τάφο, και πραγματική, όχι φανταστική, αφωνία και αβλεψία και ακινησία του θνητού σώματος, μάθετε καθαρά, ω τέκνα των αιρέσεων, ότι και μετά την ένωση ο Χριστός εκουσίως δεν έπραξε όλα όσα είναι δικά μας με τρόπο υπέρτερο από εμάς· ούτε έγινε το σώμα του τέτοιο όπως ο Λόγος που το θέωσε, δηλαδή απερίγραπτο και αόρατο και άκτιστο και άναρχο· ούτε αναμίχθηκε σαν σταγόνα ξιδιού και αλλοιώθηκε και μεταβλήθηκε σε απερίγραπτο, ομοούσιο πέλαγος θεότητος· αλλά και μετά την ένωση παραμένει το καθένα στη φυσική του ιδιότητα: η μεν θεότητα αόρατη, το δε σώμα ορατό και περιγραπτό και κτιστό.»

Εκείνος που ζει δεν μπορεί να πεθάνει, κ.λπ. Συνέβη με τον Λάζαρο, κ.λπ. Του αγίου Αθανασίου στο χωρίο: «Και αφού τα είπε αυτά, εξέπνευσε»: Διότι έτσι ακριβώς επήλθε και ο θάνατος, με το μεν σώμα να τον δέχεται κατά φύσιν, τον δε Λόγο να τον ανέχεται κατά θέλησιν, και να παραδίδει κυριαρχικά το ίδιο Του το σώμα στον θάνατο, ώστε και να πάθει φυσικά για χάρη μας, και να αναστηθεί θεϊκά για χάρη μας. Και ολόκληρο το έργο της γέννησης και του θανάτου κατανοείται ότι αποσκοπεί στη δική μας αναζήτηση και ανάκληση.

Διότι οι απόστολοι, ενώ και τότε έκλαιγαν το βράδυ, αγαλλίασαν το πρωί. Και η Μαρία η Μαγδαληνή καθόταν κοντά στο μνημείο κλαίγοντας· σε αυτήν, αφού εμφανίστηκε ο Κύριος, αφαίρεσε τα δάκρυα από τα μάτια της, και εκπληρώθηκε αυτό που είχε προφητευθεί: «Και αφαίρεσε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο». Να θυμάστε τον Κύριό μας, ότι υπέμεινε τόσα πολλά για εμάς· εκδύθηκε τον ιματισμό του, τον έντυσαν με κόκκινη χλαμύδα, του φόρεσαν ακάνθινο στέφανο, τον έφτυσαν, τον ενέπαιξαν, και ραπίστηκε από έναν υπηρέτη ο Δεσπότης των πάντων. Κρεμάστηκε επί του ξύλου, τον πότισαν ξίδι με χολή, διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά του μπροστά στα μάτια του, του κέντησαν την πλευρά με λόγχη, παρέδωσε το πνεύμα στα χέρια του Πατρός, το σώμα του τέθηκε σε μνημείο, αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, αναλήφθηκε εν δόξη στους ουρανούς, και τον προανήγγειλαν άγιοι άγγελοι λέγοντας: «Άρατε τις πύλες σας, άρχοντες». Αναλογιστείτε, λοιπόν, Εκείνον που επέδειξε τέτοια υπομονή, ώστε όποιος γίνει μιμητής Του, να γίνει και συγκάθεδρος και συγκληρονόμος Του, όπως ο Ίδιος υποσχέθηκε, στη βασιλεία των ουρανών, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Περί δε την ενάτη ώρα αναβόησε ο Ιησούς με μεγάλη φωνή, λέγοντας: Ηλί, Ηλί, λαμά σαβαχθανί; δηλαδή: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες; Και αφού φώναξε με μεγάλη φωνή ο Ιησούς, είπε: Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου. Και αφού είπε αυτό, εξέπνευσε. ΠΡΑΞΕΙΣ. Και λιθοβολούσαν τον Στέφανο, ενώ εκείνος επικαλείτο τον Κύριο και έλεγε: Κύριε, μην τους καταλογίσεις την αμαρτία αυτή. Και αφού είπε αυτό, κοιμήθηκε.

XV. Όμως φρόντισε ο Κύριος ούτε να φανερώσει πλήρως τη θεότητά Του ούτε να την αποκρύψει εντελώς, το μεν για τους τότε, το δε για τους μεταγενέστερους· ώστε να δείξει ξεκάθαρες τις ενέργειες και της θεότητάς Του και της ανθρωπότητάς Του, για να μην αμβλυνθεί η θεία δύναμη ούτε να αμφισβητηθεί η ανθρώπινη φύση. Επειδή επρόκειτο να ανακύψει αίρεση που θα έλεγε ότι το σώμα Του ήταν φάντασμα και κατήλθε από τον ουρανό· διότι δεν θα έπαιρνε σάρκα φθαρτού σώματος η άφθαρτη φύση, ούτε θα καταδεχόταν ρύπο ή μολυσμό ή κηλίδα. Για να διαβεβαιώσει λοιπόν ο Θεός το ανθρώπινο γένος ότι έγινε αυτό ακριβώς που είμαστε εμείς, παραμένοντας αυτό που ήταν, για τον λόγο αυτό παραχώρησε στη σάρκα να πάσχει τα δικά της, και έδειξε διπλή την ενέργεια, πάσχοντας αφενός ως άνθρωπος, ενεργώντας αφετέρου ως Θεός ο ίδιος· διότι δεν είναι άλλος και άλλος, έστω κι αν είναι αλλιώς και αλλιώς. <Του αγίου Κυρίλλου στο «Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου».> Μεγάλο πάλι και εξαιρετικό κατόρθωμα για τις δικές μας ψυχές μέσω του Σωτήρα όλων μας Χριστού. Διότι, επειδή έχουμε δικαιωθεί δια της πίστεως σε Αυτόν, και εν Αυτώ η ανθρώπινη φύση βρέθηκε να έχει πλουτίσει με την αναμαρτησία, εισήγαγε και την καινοτομία για εμάς, να μην τρέχουν πλέον στον άδη οι ψυχές που απαλλάσσονται από τα σώματα, όπως συνέβαινε παλαιότερα, αλλά μάλλον να παραδίδονται στα χέρια του ζώντος Θεού.

Του αγίου Κυρίλλου εις το «Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου». Μεγάλο πάλι και εξαίρετο κατόρθωμα για τις ψυχές μας. Και αφού γονάτισε, φώναξε με δυνατή φωνή: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία. Και αφού το είπε αυτό, κοιμήθηκε. Ο δε Σαύλος επιδοκίμαζε τη θανάτωσή του.

Γι' αυτό, λοιπόν, δικαίως λέει το «τετέλεσται», καθώς η ώρα ήδη τον καλούσε να θελήσει να κηρύξει και στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη. Διότι ήλθε, για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων, και εισήλθε ο ίδιος στον θάνατο για χάρη μας, και υπομένει αυτό το κοινό πάθος της δικής μας φύσης, προφανώς κατά τη σάρκα, αν και ως Θεός είναι από τη φύση του ζωή, ώστε αφού σκυλεύσει τον άδη να κατορθώσει για την ανθρώπινη φύση την επιστροφή στη ζωή, έχοντας αναδειχθεί «απαρχή των κεκοιμημένων» και πρωτότοκος εκ των νεκρών, σύμφωνα με τις Γραφές. Έκλινε λοιπόν την κεφαλή· επειδή, καθώς συνήθως και αυτό συμβαίνει στους νεκρούς, λόγω της χαλάρωσης των τόνων της σάρκας, αφού είχε ήδη αναχωρήσει το πνεύμα που τη συγκρατούσε και τη συνέχει, δηλαδή η ψυχή, ο Ευαγγελιστής χρησιμοποίησε αυτές τις λέξεις. Και βέβαια, το να πει πάλι ότι «παρέδωσε το πνεύμα» δεν απέχει από τη δική μας συνήθεια· διότι έτσι οι περισσότεροι εκφράζουν το ότι κάποιος έσβησε και πέθανε. Είναι όμως επίσης πιθανό, τόσο για λόγους θείας οικονομίας όσο και από αναγκαιότητα, ο άγιος Ευαγγελιστής να μην είπε απλώς ότι πέθανε, αλλά ότι «παρέδωσε το πνεύμα», προφανώς στα χέρια του Θεού και Πατέρα, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από τον ίδιο: «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου», και η δύναμη αυτού του λόγου έθεσε για εμάς τους ίδιους την αρχή και το θεμέλιο της αγαθής ελπίδας.

Διότι θεωρώ ότι πρέπει να πιστεύουμε, και πολύ δικαιολογημένα, ότι οι ψυχές των αγίων, όταν αποχωρούν από τα χωματένια σώματα, παραδίδονται σχεδόν στα χέρια ενός εξαιρετικά φιλόστοργου Πατέρα, στη χρηστότητα και τη φιλανθρωπία του Θεού, και δεν παραμένουν στα μνήματα περιμένοντας τις επιτύμβιες σπονδές, όπως έχουν υποθέσει μερικοί από τους απίστους, ούτε βέβαια κατεβαίνουν στον τόπο της αμέτρου κολάσεως, δηλαδή στον άδη, όπως οι ψυχές όσων αγαπούν την αμαρτία. Μάλλον τρέχουν στα χέρια του Πατέρα των πάντων, αφού αυτή την οδό την εγκαινίασε για εμάς ο Σωτήρας μας Χριστός. Διότι παρέδωσε την ψυχή Του στα χέρια του δικού Του Γεννήτορα, ώστε και εμείς, κάνοντας την αρχή ως σε εκείνην και διά μέσου εκείνης, να έχουμε λαμπρές ελπίδες, παραμένοντας σταθεροί και έχοντας την πεποίθηση ότι, υπομένοντας τον θάνατο της σάρκας, θα βρεθούμε στα χέρια του Θεού, και σε κατάσταση πολύ ανώτερη από ό,τι ήμασταν ενόσω βρισκόμασταν μέσα στη σάρκα. Γι' αυτό και ο σοφός Παύλος μάς γράφει ότι είναι προτιμότερο να αναχωρήσουμε από τον κόσμο αυτόν και να είμαστε με τον Χριστό. <Και όταν εξέπνευσε, σχίστηκε το καταπέτασμα του ναού στη μέση από πάνω έως κάτω.> Το καταπέτασμα μέσα στον ναό ήταν ένα ύφασμα κρεμασμένο ακριβώς στο κέντρο του οίκου, το οποίο κάλυπτε και έκρυβε τα εσωτερικά μέρη, και καθιστούσε προσβάσιμη την εσωτερική σκηνή αποκλειστικά και μόνο στον αρχιερέα. Διότι βέβαια δεν επιτρεπόταν σε όσους το επιθυμούσαν να εισορμούν στο εσωτερικό με ανίπτα πόδια και να αντικρίζουν απροφύλακτα τα Άγια των Αγίων.

Τότε και η δική τους βοήθεια θα παλιώσει, δηλαδή θα αφανιστεί· διότι αυτό που παλιώνει, λέει, και γερνάει, πλησιάζει στον αφανισμό. Από τη δόξα δε που είχαν στον κόσμο, θα μεταβούν στην ατιμία. <Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει.> (B f. 190, E f. 87 b, I f. 274 b.) Διότι οι ψυχές των αγίων θα τρέξουν στα χέρια του Θεού· και αυτό το εξασφάλισε σε εμάς ο Σωτήρας και Κύριος των συμπάντων την ώρα του τιμίου σταυρού, λέγοντας προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό: «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου». Και κατέστησε βατό τον παράδεισο στις ψυχές των ανθρώπων, εισερχόμενος πρώτος, και λέγοντας προς τον ληστή που σταυρωνόταν μαζί του: «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». Γι' αυτόν τον λόγο και ο μακάριος Στέφανος, καθώς λιθοβολούνταν, έλεγε: «Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξου το πνεύμα μου». Διότι οι ψυχές των αγίων δεν πηγαίνουν πλέον στον άδη, όπως των αμαρτωλών. Και αυτό, νομίζω, σημαίνει ο λόγος του: «Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει». <Θα εισέλθει μέχρι τη γενεά των πατέρων του, εις τον αιώνα δεν θα δει φως.> (E f. 88.) Αυτός έχει στερηθεί το φως, μαζί με τους πατέρες του που είχαν την ίδια συμπεριφορά. Διότι όσοι έπραξαν τα έργα του σκότους, αυτοί δηλαδή που έζησαν κτηνώδη ζωή, πηγαίνουν στο εξώτερο σκοτάδι.

Και θέλεις να μάθεις ότι δεν εγκατέλειψε τη ζωή βίαια, ούτε παρέδωσε το πνεύμα ακούσια; Απευθύνθηκε στον Πατέρα λέγοντας: Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου. Το παραδίδω, για να το λάβω και πάλι. Και αφού είπε αυτά παρέδωσε το πνεύμα, αλλά όχι για πολύ χρόνο, διότι γρήγορα αναστήθηκε και πάλι εκ νεκρών.

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένετε την επαγγελία του Πατρός, την οποία ακούσατε» ή ότι «το Πνεύμα τον εκβάλλει στην έρημο» ή ότι ο ίδιος λέει «μην μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατρός μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια εν Πνεύματι Θεού» ή «όποιος βλασφημήσει εις το Άγιο Πνεύμα δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου» [και τα εξής] ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» ή «ο Ιησούς δε, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» (παρόμοιο με το να λέει «αυτό που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή») ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας» ή «γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία) ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό», (επομένως, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα όσοι υπεξαίρεσαν από το αντίτιμο του κτήματος) ή «ο οποίος φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν Πνεύματι» — από αυτό δεν έχω κάτι σπουδαιότερο να πω.

«Και πλησίασε να τον φιλήσει ο Ιούδας και είπε». 〈ξζ〉. Απέκοψε αυτό που έκανε ο Πέτρος, όταν χτύπησε και αφαίρεσε το αυτί του δούλου του αρχιερέα. 〈ξη〉. «Αυτοί που τον κρατούσαν τον ενέπαιζαν, δέρνοντας και χτυπώντας τον και λέγοντας: προφήτευσε, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;» 〈ξθ〉. Πρόσθεσε μετά το «αυτόν βρήκαμε να διαστρέφει το έθνος» το «και να καταλύει τον νόμο και τους προφήτες». 〈ο〉. Προσθήκη μετά το «παραγγέλλοντας να μη δίνουν φόρους» το «και αποστρέφοντας τις γυναίκες και τα τέκνα». 〈οα〉. «Και αφού ήλθαν σε τόπο που λέγεται Κρανίου τόπος, τον σταύρωσαν και διαμοίρασαν τα ιμάτιά του, και σκοτείνιασε ο ήλιος». 〈οβ〉. Απέκοψε το «σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». 〈ογ〉. «Και αφού φώναξε με μεγάλη φωνή, εξέπνευσε». 〈οδ〉. «Και ιδού, άνδρας ονόματι Ιωσήφ, αφού κατέβασε το σώμα, το τύλιξε με σινδόνι και το έθεσε σε λαξευτό μνήμα». 〈οε〉. «Και αφού επέστρεψαν οι γυναίκες, ησύχασαν το Σάββατο σύμφωνα με τον νόμο». 〈οϛ〉. «Είπαν εκείνοι με τη λαμπρή εσθήτα: γιατί ζητάτε τον ζωντανό ανάμεσα στους νεκρούς; Αναστήθηκε, θυμηθείτε όσα είπε ενώ ήταν ακόμη μαζί σας, ότι πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να πάθει και να παραδοθεί». 〈οζ〉. Απέκοψε τα όσα ειπώθηκαν προς τον Κλεόπα και τον άλλον, όταν τους συνάντησε, το «ω ανόητοι και βραδείς στο να πιστεύετε σε όλα όσα είπαν οι προφήτες· δεν έπρεπε να τα πάθει αυτά;» και αντί του «σε όσα είπαν οι προφήτες» έβαλε «σε όσα σας είπα».

Διότι πράγματι, από μόνη της ούτε θα διψάσει ούτε θα κοπιάσει. Αγνοούν όμως αυτοί που εγκατέλειψαν την οδό και εξετράπησαν σε αντίθετα μονοπάτια, ότι ο Υιός του Θεού ερχόμενος δεν έλαβε μόνο σάρκα, αλλά και ψυχή και νου και καθετί που συνιστά τον άνθρωπο, εκτός από την αμαρτία, έχοντας γεννηθεί αληθινά όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά από την αγία Παρθένο Μαρία μέσω του Αγίου Πνεύματος. Δεν θέλουν να αποδεχθούν ότι αυτός έλαβε ψυχή εξαιτίας αυτού του ελέγχου εναντίον τους, ο οποίος είναι ο πλέον ευχερής από όλους για την αναίρεση της ματαιολογίας τους. Διότι ο ίδιος ο αληθινός Θεός ομολογεί (εκείνος που λέει για τον εαυτό του ότι «εγώ είμαι η αλήθεια») ότι «η ψυχή μου έχει ταραχθεί» και «περίλυπη είναι η ψυχή μου» και «έχω εξουσία να θέσω την ψυχή μου και να τη λάβω πάλι», για να δείξει ότι είναι μεν Θεός που έχει την εξουσία. Διότι αυτός ο λόγος δεν είναι ανθρώπου· κανείς άλλωστε δεν έχει εξουσία να θέσει την ψυχή του και να τη λάβει πάλι. Όταν όμως κάνει λόγο περί ψυχής, αποδεικνύει ότι ενανθρώπησε αληθινά και όχι κατά δόκηση. Και πάλι λέει: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας, που θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και για να δείξει ότι αυτά είναι αληθινά, πάνω στον σταυρό έλεγε προς τον Πατέρα: «Στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου» και «όταν ήλθαν, λέει, οι στρατιώτες, τον βρήκαν να έχει ήδη εκπνεύσει».

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα που ακούσατε»· ή ότι «το Πνεύμα τον βγάζει στην έρημο», ή ότι ο ίδιος λέει «μη μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που μιλάει μέσα σας», ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ή «όποιος όμως βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου», ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα», ή «ο Ιησούς, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», όμοιο με το να πει «εκείνο που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή», ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αλήθειας», ή «γιατί ο Σατανάς γέμισε την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία), ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Άρα, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα αυτοί που ιδιοποιήθηκαν μέρος από το τίμημα του κτήματος, ή «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν πνεύματι». Ανώτερο από αυτό δεν έχω να πω. Και Θεός είναι ο Υιός: «από τους οποίους (λέει) προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». «

Αλλά, για να μην επεκτείνεται τώρα ο λόγος μου σε μεγάλο μήκος, ας εκτεθεί προπάντων ο θάνατός του, ο οποίος δεν υπήρξε κοινός με εκείνον των υπολοίπων ανθρώπων. Διότι δεν φθάρηκε από ασθένεια, ούτε από βρόχο ή φωτιά, ούτε βέβαια κατά το ίδιο το τρόπαιο του σταυρού του έκοψαν τα σκέλη με σίδερο παρόμοια με τους υπόλοιπους κακούργους, ούτε γενικά, έχοντας πάθει κάτι από κάποιον άνθρωπο από εκείνους που συνηθίζουν να θανατώνουν, υπέμεινε βίαιο τέλος. Αλλά καθώς ο ίδιος εκουσίως παρέδιδε το σώμα του σε εκείνους που τον επιβουλεύονταν, υψωνόταν αμέσως από τη γη, και έπειτα, αφού φώναξε δυνατά πάνω στο ικρίωμα, και παραδίδοντας το πνεύμα στον Πατέρα, λέγοντας με τα ίδια του τα λόγια: «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου», έτσι αδέσμευτος και ελεύθερος, ο ίδιος από μόνος του πραγματοποίησε την αναχώρηση από το σώμα. Έπειτα δε, αφού το σώμα του παραλήφθηκε από τους γνωρίμους του και παραδόθηκε στην πρέπουσα ταφή, την τρίτη ημέρα το ανέλαβε πάλι αυτός, ο οποίος προηγουμένως είχε αναχωρήσει εκουσίως. Και έδειξε πάλι ο ίδιος τον εαυτό του ένσαρκο, ενσώματο, αυτόν ακριβώς που ήταν και πριν, στους οικείους του μαθητές, με τους οποίους, αφού συνομίλησε για λίγο και συναναστράφηκε για κάποιο χρονικό διάστημα, ανέβηκε εκεί από όπου είχε έρθει, ξεκινώντας μπροστά στα μάτια τους την πορεία προς τους ουρανούς· στους οποίους μάλιστα, αφού παρέδωσε παρακαταθήκες για όσα έπρεπε να πράξουν, τους ανέδειξε διδασκάλους της ύψιστης θεοσέβειας σε όλα τα έθνη.

Και έτσι συνενώνει όλα τα διεστώτα μέσω της ανάστασης Εκείνος που βρίσκεται και στα δύο, ο οποίος με δική Του εξουσία παραδίδει το μεν σώμα στην καρδιά της γης, καθώς είναι γραμμένο, ενώ την ψυχή την καταθέτει αφ' εαυτού Του, όπως λέγει προς μεν τον Πατέρα: «Εις χείρας σου παρατίθημι το πνεύμά μου», και προς δε τον ληστή 〈ότι «Σήμερα θα είσαι μαζί μου»〉 στον παράδεισο, αληθεύοντας και στα δύο. Διότι δεν πρέπει να πιστεύουμε ότι εκείνη η θεία διαβίωση που ονομάζεται παράδεισος βρίσκεται κάπου αλλού, παρά μόνο στην ευρύχωρη παλάμη του Πατέρα, καθώς λέγει και ο προφήτης προς την άνω Ιερουσαλήμ, μιλώντας εκ προσώπου του Κυρίου: «Πάνω στα χέρια μου έχω ζωγραφίσει τα τείχη σου και βρίσκεσαι διαρκώς ενώπιόν μου». Έτσι, λοιπόν, εισέρχεται και στον θάνατο, αλλά δεν κυριεύεται από τον θάνατο. Διότι το μεν σύνθετο μερίζεται, ενώ το ασύνθετο δεν επιδέχεται λύση· αντίθετα, η ασύνθετη φύση παραμένει 〈μέσα〉 στον μερισμό του σύνθετου και, ενώ η ψυχή αποχωρίζεται από το σώμα, Εκείνος δεν χωρίζεται από κανένα από τα δύο. Τεκμήριο αυτού αποτελεί η ενέργεια, όπως έχει λεχθεί, η οποία στο μεν σώμα ενήργησε την αφθαρσία, στη δε ψυχή την παραμονή στον παράδεισο. Επομένως, ο Απλός και Ασύνθετος δεν συνδιαχωρίζεται με τον χωρισμό αυτών των δύο, αλλά αντίθετα απεργάζεται την ενότητα· διότι με το δικό Του αδιαίρετο οδηγεί και το διηρημένο σε ένωση, και αυτό το υποδεικνύει εκείνος που είπε ότι «Ο Θεός τον ανέστησε εκ νεκρών».

Αλλά ο λόγος δεν έχει θίξει ακόμη το μεγαλύτερο από τα ζητήματα· διότι είναι φυσικό οι πιο φιλομαθείς να αναρωτιούνται, πώς την ίδια στιγμή ο Κύριος δίνει τον εαυτό Του σε τρία μέρη: και στην καρδιά της γης, και στον παράδεισο μαζί με τον ληστή, και στα χέρια του Πατέρα. Διότι προς τους Φαρισαίους λέει ότι «Όπως ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους, έτσι θα είναι και ο Υιός του Ανθρώπου στην καρδιά της γης» κατά το τριήμερο χρονικό διάστημα· προς τον ληστή ότι «Σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο», και προς τον Πατέρα ότι «Στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου». Διότι ούτε θα μπορούσε κανείς να πει ότι ο παράδεισος βρίσκεται στα υποχθόνια, ούτε τα υποχθόνια στον παράδεισο, ώστε να βρίσκεται ταυτόχρονα και στα δύο, ή ότι αυτά ονομάζονται χέρι του Πατέρα. Αλλά αυτό, για όσους σκέπτονται με ευσέβεια, ίσως δεν είναι καν άξιο διερεύνησης· διότι Εκείνος που είναι πανταχού παρών διά της θείας δυνάμεως, παρευρίσκεται στα πάντα και δεν απουσιάζει από πουθενά.

Έτσι, αυτός που εμφανιζόταν μεν επί της γης, αλλά αντικαθρέφτιζε τα όσα βρίσκονται στον ουρανό· και ενώ είχε ενδυθεί την ανθρώπινη φύση, μεταμορφώθηκε λαμβάνοντας όψη και σχήμα αγγέλου (και τίποτα από αυτά δεν είναι παράλογο· διότι έπρεπε πράγματι στο πρόσωπο του Πρωτομάρτυρα να φανερωθεί το αξίωμα των μαρτύρων, και να γνωρίσουν πλέον άπαντες τα έργα της νέας χάριτος)· ο πόθος του μαρτυρίου όχι μόνο χαρίζει αγγελική αξία, αλλά ανοίγει και τις πύλες των ουρανών· καθώς δεν παραπέμπει πλέον τις ψυχές στον θάνατο, αλλά εναποθέτει το πνεύμα στα χέρια του Χριστού. Διότι, από τη μία, ο Κυριακός άνθρωπος του Σωτήρα απευθυνόταν στον δικό Του Πατέρα πάνω στον σταυρό, λέγοντας: «Πατέρα, στα χέρια Σου παραδίδω το πνεύμα μου»· από την άλλη, ο δούλος του Χριστού Στέφανος, υψώνοντας το βλέμμα προς τον Δεσπότη, λέγει: «Κύριε Ιησού, δέξου το πνεύμα μου»· παραδίδοντας με αυτά τα λόγια την ψυχή του. Άγγελοι υποδέχονταν τον συγχορευτή τους, ραίνοντάς τον από ψηλά με επευφημίες, περισσότερο απ' ό,τι τον χτυπούσαν από κάτω οι Ιουδαίοι με τους λίθους.

Και όπως η φωτιά μέσα στο ξύλο, που πολλές φορές είναι κρυμμένη κάτω από την επιφάνεια, διαφεύγει από την αντίληψη εκείνων που το βλέπουν ή και το αγγίζουν, αλλά όταν αναζωπυρωθεί φανερώνεται, έτσι και Εκείνος, ενώ βρισκόταν στον θάνατο, ενήργησε με εξουσία, αυτός που χώρισε την ψυχή από το σώμα, αυτός που είπε προς τον ίδιο του τον Πατέρα: "Εις χείρας σου παρατίθεμαι το πνεύμά μου", ο οποίος, όπως λέει η Γραφή, έχει την εξουσία να την παραδώσει και έχει πάλι την εξουσία να την πάρει πίσω. Αυτός, που καταφρόνησε την ντροπή των ανθρώπων, επειδή είναι ο Κύριος της δόξας, σαν να συγκάλυψε τον σπινθήρα της ζωής με τη φύση του σώματος κατά την οικονομία του θανάτου, τον άναψε πάλι και τον αναζωπύρωσε με τη δύναμη της δικής του θεότητας, αναθερμαίνοντας το νεκρωμένο σώμα, και διαχέοντας έτσι μέσα στο άπειρο της θεϊκής δύναμης εκείνη τη μικρή απαρχή της δικής μας φύσης, έκανε και εκείνο το πρόσλημμα αυτό ακριβώς που ήταν ο ίδιος: έκανε τη μορφή του δούλου Κύριο, και τον άνθρωπο που γεννήθηκε από τη Μαρία Χριστό, και αυτόν που σταυρώθηκε από αδυναμία τον έκανε ζωή και δύναμη και καθετί που αναγνωρίζεται ευσεβώς στον Θεό Λόγο, το έκανε να υπάρχει και στη φύση που προσλήφθηκε από τον Λόγο. Έτσι ώστε να μη φαίνεται ότι αυτά υπάρχουν στο καθένα από τα δύο χωριστά λόγω κάποιας διαίρεσης, αλλά ότι μέσω της ανάμειξης με το θείο, η φθαρτή φύση αναπλάστηκε σύμφωνα με το επικρατούν στοιχείο και μετέλαβε τη δύναμη της θεότητας, όπως ακριβώς αν έλεγε κανείς ότι μια σταγόνα ξιδιού που αναμείχθηκε στο πέλαγος μεταβλήθηκε από την ανάμειξη σε θάλασσα, αφού η φυσική ιδιότητα αυτού του υγρού δεν διατηρείται πλέον μέσα στο άπειρο εκείνου που επικρατεί.

Προσευχή του Ιωνά <ενός από τους δώδεκα μικρούς προφήτες>. «Φώναξα»: Στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία. «Από την κοιλιά»: Κοιλιά του άδη ονομάζει τον σταυρό, επειδή κυοφόρησε τον κατά σάρκα θάνατο του Χριστού, για χάρη μας. «Απέρριψας»: Υπαινίσσεται τη δόλια σκέψη της ασταθούς συναγωγής. «Και ποταμοί»: Οι δοκιμασίες. «Όλα»: Τα ποικίλα και διάφορα πάθη. «Και εγώ είπα»: Όταν φώναξε ο Χριστός πάνω στον σταυρό: Ελωί, Ελωί. «Άραγε θα προσθέσω»: Ο προφήτης φωνάζει: άραγε θα αξιωθώ να δω ξανά τον ναό του Κυρίου; «Περικύκλωσε»: Δηλαδή δεν έφτασε μέχρι τη θεότητα, διότι τα πάθη αφορούσαν μόνο την ανθρώπινη φύση. «Άβυσσος»: Ο θάνατος, διότι με αυτόν αναμετρήθηκε τελικά για χάρη μας. «Βυθίστηκε το κεφάλι»: Στο σπήλαιο του τάφου. «Κατέβηκα»: <Στους τόπους του άδη>. «Και ας ανεβεί»: Προφανώς εννοεί την ανάσταση. «Όταν εξέλιπε»: Διότι όταν παρέδιδε το πνεύμα, φώναξε προς τον Πατέρα: Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου. «Και ας έλθει»: Προφανώς στους ουρανούς. «Αυτοί που φυλάνε»: Οι γιοι των Ιουδαίων, διότι μάταια και με ψευδείς προφάσεις φρουρούσαν τον τάφο, με τη δικαιολογία ότι επρόκειτο να κλαπεί ο Ιησούς. «Το έλεός τους έχασαν»: Προφανώς της ανάστασης. «Εγώ όμως»: Είναι ολοφάνερο, εννοεί την μυστική θυσία. «Όσα ευχήθηκα»: Υποσχέθηκε στον Πατέρα να προσφέρει τη δική μας σωτηρία. Ωδή της Θεοτόκου <Μαρίας>.

Ολόκληρη η συναγωγή θα το τελέσει αυτό —ποια είναι η συναγωγή;—. «Ένας νόμος θα υπάρχει για τον αυτόχθονα και για τον προσήλυτο που προσήλθε· ένας και ο αυτός νόμος θα ισχύει και για τους δύο». Οι τύποι, λοιπόν, και τα σύμβολα και τα μυστήρια, στον Ισραήλ μεν γίνονταν ορατά, σε εμάς δε τελεσιουργούνται πνευματικά. Αφού, λοιπόν, μιλήσουμε εν συντομία για αυτά, ας εισαγάγουμε στη συνέχεια τα μυστήρια της αλήθειας: ποια είναι, μετά τον νόμο, η έλευση του Ιησού Χριστού στον κόσμο, και γιατί ήλθε έχοντας λάβει σώμα· τι είναι το Πάσχα που επιθύμησε να φάει μαζί μας, και γιατί Εκείνος που με έναν λόγο ανέστησε νεκρούς δεν επιτίμησε οριστικά τον θάνατο όσο ζούσε, και γιατί γενικά υπέμεινε τον θάνατο πάνω στο ξύλο· τι είναι τα αγκάθια με τα οποία στεφανώθηκε, ή τι είναι το ξύδι που ήπιε και η χολή, και ποια είναι η πλευρά που ανοίχτηκε και από την οποία έρρευσε αίμα και νερό· γιατί εύχεται να παρέλθει το ποτήριο το οποίο οπωσδήποτε ήλθε για να πιει· ποιοι είναι οι ληστές που συσταυρώθηκαν, και ποιος από τους δύο βρίσκεται στον παράδεισο· γιατί το πνεύμα παραδίδεται στα χέρια του Πατέρα, το δε σώμα στο καινό μνημείο, τι ήταν αυτό που επρόκειτο να συμβεί «στον παράδεισο» και συνέβαινε «σήμερα»· τι είναι η παραμονή των τριών ημερών που έμεινε κάτω από τη γη, και γιατί τον βλέπουν πρώτες οι γυναίκες, και δίνοντας το χαρμόσυνο άγγελμα λέει: «Γυναίκες, χαίρετε».

Τότε τα πάντα έμειναν έκθαμβα από την επίμονη καρτερία· τότε οι ουρανοί σαλεύθηκαν, οι αρχές συγκλονίστηκαν, οι υπερκόσμιοι θρόνοι και οι τάξεις, βλέποντας να κρέμεται ο αρχιστράτηγος της μεγάλης δυνάμεως, και παρά λίγο θα έπεφταν και τα αστέρια του ουρανού, βλέποντας να απλώνεται στον Σταυρό αυτός που γεννήθηκε προ του εωσφόρου, και παρά λίγο θα έσβηνε και το πυρ του ήλιου, βλέποντας να αμαυρώνεται το μεγάλο φως του κόσμου· τότε σχίστηκαν οι πέτρες της γης, καταβοώντας για την αγνωμοσύνη του Ισραήλ λέγοντας: Δεν αναγνώρισες την πνευματική πέτρα, από την οποία έπινες καθώς σε ακολουθούσε· και σκίστηκε το καταπέτασμα του ναού, συμπάσχοντας και υποδηλώνοντας τον αληθινά ουράνιο Αρχιερέα, και παρά λίγο όλος ο κόσμος θα βυθιζόταν στη σύγχυση και θα διαλυόταν από τον φόβο για το Πάθος, εάν ο μέγας Ιησούς δεν εξέπνεε το θείο πνεύμα λέγοντας: «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου».

Αλλά τον μεν λόγο περί της πίστεως θα τον παραχωρήσουμε στον δάσκαλο, και θα μπορέσουμε σε άλλη ευκαιρία να σας μιλήσουμε εμείς, όταν θα παρευρίσκονται πολλοί από τους αμύητους· όσα όμως είναι ανάγκη να ακούσετε τώρα μόνο εσείς και δεν είναι δυνατόν να τα πούμε όταν εκείνοι είναι αναμεμειγμένοι μαζί σας, αυτά είναι αναγκαίο να τα πούμε σήμερα. Ποια είναι, λοιπόν, αυτά; Μεθαύριο την Παρασκευή, την ένατη ώρα, είναι ανάγκη να σας ζητηθούν κάποια λόγια και να συνάψετε συμφωνίες με τον Δεσπότη. Και δεν σας υπενθύμισα τυχαία ούτε την ημέρα ούτε αυτήν την ώρα, αλλά είναι δυνατόν και από αυτά να διδαχθείτε κάτι το μυστικό. Διότι την Παρασκευή, την ένατη ώρα, ο ληστής εισήλθε στον παράδεισο και το σκοτάδι που κράτησε από την έκτη έως την ένατη ώρα διαλύθηκε, και το αισθητό και το νοητό φως τότε προσφέρθηκε ως θυσία υπέρ της οικουμένης· διότι τότε λέει ο Χριστός: «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου». Τότε, βλέποντας τον Ήλιο της δικαιοσύνης να λάμπει από τον σταυρό, αυτός εδώ ο αισθητός ήλιος απέστρεψε τις ακτίνες του. Όταν, λοιπόν, πρόκειται να εισαχθείς και εσύ κατά την ένατη ώρα, να θυμάσαι και εσύ το μέγεθος των κατορθωμάτων και να απαριθμείς αυτές τις δωρεές μέσα σου, και δεν θα βρίσκεσαι πλέον στη γη, αλλά θα ανορθωθείς και θα συλλάβεις τους ίδιους τους ουρανούς με την ψυχή σου.

Ας είναι αυτά τα λόγια της προσευχής μου μεσιτευτικά υπέρ εμού, και ενόσω ζω και όταν πεθάνω· αυτή η εξομολόγηση και τα δάκρυα ας κατευθυνθούν ως θυμίαμα ενώπιόν σου· εγώ δε καθημερινώς αναμένω το αναπόφευκτο του θανάτου. Και το μεν άθλιο σώμα μου, αφού παραδοθεί στην ταφή, θα φθαρεί και θα αναλυθεί στα στοιχεία από τα οποία συντέθηκε, το οποίο εσύ, ο Ζωοδότης, θα αναστήσεις άφθαρτο κατά τον καιρό της παλιγγενεσίας· το δε πνεύμα μου το παραδίδω στα χέρια σου. Ανάπαυσε, Άγιε Δέσποτα, στο φως των ζώντων και στην κατοικία εκείνων που ευφραίνονται, τους γεννήτορες, τους προγόνους και τους αδελφούς μου, οι οποίοι υπήρξαν ευγνώμονες δούλοι σου· διότι, αν και αμαρτήσαμε, δεν απομακρυνθήκαμε από εσένα, ούτε απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο Θεό, αλλά εσένα γνωρίσαμε, και εσένα αγαπήσαμε, και σε εσένα πιστέψαμε, και εσένα προσκυνούμε, τον Ένα εν Τριάδι Θεό, και σε εσένα προσευχόμαστε, και σε εσένα στηρίζουμε τις ελπίδες της σωτηρίας μας. Ελέησέ μας κατά το μέγα σου έλεος, και σώσε μας στην επουράνια και αιώνια βασιλεία σου.

Έπειτα το «έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου και έχω εξουσία να την πάρω πάλι», και το «ψηλαφήστε με και δείτε, ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, καθώς βλέπετε να έχω εγώ», και το «εμείς όμως έχουμε νου Χριστού», και το «αφού εισήλθε σε ένα σπίτι, ήθελε να μην το μάθει κανείς, αλλά δεν μπόρεσε να μείνει κρυμμένος», και το «Πατέρα, ας μη γίνει το δικό μου θέλημα, αλλά το δικό σου.» Επίσης, και η κλάση των άρτων και η βάδιση και η έκταση των χεριών πάνω στον σταυρό και η νόηση και η ζωτική, θρεπτική, αυξητική και αισθητική δύναμη, φανερώνουν την ανθρώπινη ενέργεια· όπως και το «ύστερα πείνασε», και το δάκρυ για τον Λάζαρο και το «διψώ», και το «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και το «είμαι περίλυπος έως θανάτου», και το «άρχισε να λυπάται και να εκπλήσσεται και να αδημονεί», και το «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου· και λέγοντας αυτό, εξέπνευσε.» Άραγε, δεν μαρτυρούν σαφώς, όπως ακριβώς τα προηγούμενα τη θεότητα, έτσι και αυτά τη δική του ανθρωπότητα, καθώς και το διαφορετικό και ασύγχυτο των φύσεων; Διότι πώς είναι δυνατόν και τα μεν και τα δε να ειπωθούν για μία μόνο φύση;

Και το ότι οι ψυχές εξακολουθούν να υπάρχουν σας το απέδειξα από το γεγονός ότι και η ψυχή του Σαμουήλ κλήθηκε από την εγγαστρίμυθο, όπως το ζήτησε ο Σαούλ. Φαίνεται δε επίσης ότι όλες οι ψυχές τέτοιων δίκαιων ανθρώπων και προφητών έπεφταν υπό την εξουσία τέτοιου είδους δυνάμεων, όπως ακριβώς ομολογείται από τα ίδια τα πράγματα ότι συνέβη και στην περίπτωση εκείνης της εγγαστρίμυθου. Γι' αυτό και Αυτός μας διδάσκει, και μέσω του Υιού Του, να αγωνιζόμαστε οπωσδήποτε για να γίνουμε δίκαιοι, και κατά την έξοδό μας να παρακαλούμε να μην υποπέσουν οι ψυχές μας σε κάποια τέτοια δύναμη. Διότι, παραδίδοντας το πνεύμα Του πάνω στον σταυρό, είπε: «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου», όπως έμαθα και αυτό από τα απομνημονεύματα. Διότι, προτρέποντας τους μαθητές Του να υπερβούν τον τρόπο ζωής των Φαρισαίων, ειδάλλως να γνωρίζουν ότι δεν θα σωθούν, έχει γραφτεί στα απομνημονεύματα ότι είπε τα εξής: «Εάν η δικαιοσύνη σας δεν περισσεύσει περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών».

Αυτοί λοιπόν έψαλλαν με αναμμένες λαμπάδες και δακρυσμένα μάτια, ενώ εκείνος, υψώνοντας τα ιερά του χέρια και προσευχόμενος για λίγο με όση δύναμη του είχε απομείνει, έπειτα σταυρώνοντάς τα και συμμαζεύοντας με σεμνότητα όλο του το σώμα, στο μέσο της υμνωδίας, λέγοντας ήρεμα και γαλήνια: «Εις χείρας σου, Χριστέ Βασιλεύ, παραθέτω το πνεύμα μου», με χαρά ο ξακουστός και πολύαθλος αθλητής του Χριστού αναχώρησε από το καρτερικό και πολύαθλο σώμα του, εκδημώντας προς τον Κύριο με λαμπρούς άθλους, προσφερόμενος ως ολοκαύτωμα και από το παμφάγο πυρ κατά την ώρα του θανάτου του ως θυσία άμωμη και ευπρόσδεκτη στον Θεό, όπως ακριβώς καταγράψαμε τον τρόπο στον επιτάφιο λόγο του. Προστίθεται λοιπόν στους δικαίους ο δίκαιος, ο όσιος στους οσίους, ο θεολόγος στους θεολόγους, ο ιερομάρτυρας και ομολογητής και μέγας δάσκαλος της Εκκλησίας του Χριστού στους ομολογητές και δασκάλους και ιερομάρτυρες, με άθλους ομολογίας και ιάσεων. Αλλά, αφού πέρασαν τριάντα χρόνια μετά την τελευτή αυτού του αοίδιμου πατέρα, σύμφωνα με την προφητεία του προμηνύεται η ανακομιδή των ιερών του λειψάνων μέσω ενός σημείου, καθώς τυπώθηκε με άρρητο τρόπο το πέμπτο στοιχείο σε μάρμαρο του κελιού του μαθητή του Νικήτα Στηθάτου, έχοντας τέλεια υποστιγμή, όπως έχει γραφτεί και έγινε ορατό από πολλούς.

Διότι εκείνη ήταν η μεγάλη φωνή, το «Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου». Γι' αυτό, αφού προφήτευσε την ανάπλαση των οστών, προσθέτει: «Και ακούστηκε φωνή ενώ εγώ προφήτευα, και ιδού, έγινε σεισμός, και τα οστά πλησίασαν, το κάθε οστό στην άρθρωσή του». Και αυτό είναι γνώρισμα της υπερφυσικής δύναμης του Σωτήρα, να κατορθώνει τα αντίθετα μέσω των αντιθέτων. Και ο σεισμός δεν προκάλεσε σύγχυση, αλλά συνένωσε τα χωρισμένα, όπως ακριβώς και η μάχαιρα έφερε την ειρήνη στον κόσμο, και η φωτιά δεν κατέστρεψε αλλά έσωσε, αυτή «που ήρθε να βάλει επί της γης» ο Κύριος. «Ακούστηκε φωνή ενώ εγώ προφήτευα, και ιδού, έγινε σεισμός, και τα οστά πλησίασαν, το κάθε οστό στην άρθρωσή του». Διότι, αφού ευαγγελίστηκε τη βασιλεία και κήρυξε τη σωτηρία που ήρθε να φέρει, ανεβαίνει στον σταυρό και πεθαίνει, και πεθαίνοντας, έκανε πράξη αυτά που υποσχέθηκε και προφήτευσε· και αφού υψώθηκε, είλκυσε προς τον εαυτό του τους ανθρώπους και συνέδεσε τους πάντες με τον εαυτό του και έγινε για εμάς ό,τι είναι η κεφαλή στα μέλη. Διότι μέσω του βαπτίσματος συνθαπτόμαστε με τον Σωτήρα, επειδή αυτόν ενδυόμαστε όταν βαπτιζόμαστε. Και το βάπτισμα εισήχθη από τον θάνατό του· «διότι στον θάνατό του βαπτιστήκαμε».

Διότι με δική του εξουσία παραδίδει την ψυχή του. Και ποια ήταν η φωνή; «Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου». Διότι δεν παρέδωσε το πνεύμα του βεβιασμένα, αλλά εκούσια. Διότι αυτό σημαίνει το «Παραθέτω»· φανερώνει δε και ότι επρόκειτο να την αναλάβει πάλι· διότι τέτοιο πράγμα είναι η παρακαταθήκη, επιστρέφεται πάλι.

Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου. Διότι και αυτό το κατόρθωσε για εμάς ο Κύριος, το να ανεβαίνουν τα πνεύματα των αγίων στα χέρια του Θεού· διότι προηγουμένως οι ψυχές όλων κρατούνταν στον άδη, μέχρις ότου ήλθε εκείνος που κήρυξε απελευθέρωση στους αιχμαλώτους. «Και το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε στα δύο, από πάνω έως κάτω. Όταν δε ο εκατόνταρχος, που στεκόταν απέναντί του, είδε ότι ξεψύχησε κράζοντας με αυτόν τον τρόπο, είπε: Αληθινά ο άνθρωπος αυτός ήταν Υιός Θεού.»

Και όλοι όσοι, έχοντας αξιωθεί πνευματικών χαρισμάτων, έλαβαν ήδη από εδώ τον αρραβώνα του Πνεύματος, βρίσκονται στον παράδεισο, έστω και αν δεν έχουν ακόμη τελειωθεί, και έχουν παραλάβει τη βασιλεία, όπως ακριβώς λέει ο Παύλος στην ίδια προς Εβραίους Επιστολή: «Έστω κι αν δεν έλαβαν την επαγγελία». Διότι με το να αναφέρει την επαγγελία, υποδήλωσε το όλον. Δεν δέχθηκαν λοιπόν ακόμη την τέλεια επαγγελία, ωστόσο βρίσκονται και στη βασιλεία και στον παράδεισο. Εσύ όμως θαύμασε τούτο, πώς δηλαδή, όπως ακριβώς ένας τροπαιούχος βασιλιάς που επιστρέφει από τη νίκη φέρνει μαζί του τα καλύτερα από τα λάφυρα, έτσι και ο Κύριος, έχοντας αποσπάσει το καλύτερο από τα λάφυρα του διαβόλου, το φέρνει μαζί του, επιστρέφοντας στην αρχαία πατρίδα του ανθρώπου, εννοώ τον παράδεισο. Διότι όχι μόνο ως Θεός βρισκόταν στον παράδεισο, αλλά και εφόσον προσέλαβε ανθρώπινη ψυχή, λογική και νοερή, βρέθηκε και στον παράδεισο με τον νου, και κατήλθε στον άδη με την ψυχή. Και σώζοντας τον ληστή, έδεσε το όργανο της πονηρίας, για το οποίο προέλεγε ότι: «Αφού δέσει τον ισχυρό, θα διαρπάσει τα σκεύη του». «Ήταν δε περίπου η έκτη ώρα, και έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα. Και σκοτείνιασε ο ήλιος, και σχίστηκε το καταπέτασμα του ναού στη μέση. Και φωνάζοντας με μεγάλη φωνή ο Ιησούς, είπε: Πατέρα, στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου. Και αφού είπε αυτά, εξέπνευσε.»

Ο Απολινάριος, εξάλλου, προσπαθεί από το σημείο αυτό να βρει επιχειρήματα προς υπεράσπιση της δικής του αίρεσης. Διότι, θέλοντας να αποδείξει ότι η σάρκα του Κυρίου ήταν άψυχη, υποστηρίζει ότι επειδή η σάρκα ονομάζεται ναός, και ο ναός είναι άψυχος, άρα και αυτή είναι άψυχη. Ανόητε και πανούργε! Μήπως λοιπόν θα μετατρέψεις τη σάρκα του Κυρίου σε ξύλα και λίθους, επειδή από αυτά είναι φτιαγμένος ο ναός; Και όταν ακούς τον Κύριο να λέει «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και «Έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου», πώς τα κατανοείς αυτά; Αν πάλι ισχυρίζεσαι ότι αυτά δεν λέγονται για τη λογική και νοερή ψυχή, τη φράση «Πατέρα, στα χέρια σου παραδίδω το πνεύμα μου», πώς θα την εξηγήσεις; Διότι ασφαλώς δεν θα ισχυριστείς ότι και αυτό αναφέρεται σε άλογη ψυχή. Και το «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη», πώς σου φαίνεται; Αλλά εσύ ας καταστραφείς μαζί με τους οπαδούς σου.