Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 24:42

Και πλέον, επειδή υπήρχε μαζί με τον Θεό και είχε γίνει ένθεο και σύνθεο, δεν είχε τα ανθρώπινα ως απλώς ανθρώπινα, αλλά ως θεανθρώπινα· αυτά υπήρχαν βέβαια θεανδρικά και αδιαστάτως στο μοναδικό πρόσωπο του Χριστού, ενώ όμως διατηρούσαν ασύγχυτη την ιδιαίτερη ιδιότητα της καθεμιάς από τις δύο φύσεις, και έδειχναν καθαρά ότι από τα φυσικά και αδιάβλητα δικά μας γνωρίσματα ο Χριστός, με τη δική του ενανθρώπηση, άλλα τα έπραξε υπεράνθρωπα, άλλα κατά άνθρωπον και σύμφωνα με τον κοινό νόμο της φύσεώς μας, και άλλα πάλι τα έπραξε μέσα στη δική του σάρκα ακόμη και πιο ταπεινά από τα δικά μας, για να φράξει τα στόματα των αιρετικών. Διότι το ότι η μορφή του Χριστού φάνηκε επάνω στον σταυρό άτιμη και εκλείπουσα περισσότερο από των υιών των ανθρώπων, όπως λέει ο Ησαΐας, και πάλι το ότι φάνηκε άγγελος να τον ενισχύει, και το ότι πέθανε πριν από τους ληστές εξαιτίας του πόνου των ήλων, με τη θέλησή του, και το ότι έδειξε μώλωπες και ίχνη τραυμάτων σε άφθαρτο σώμα, και το ότι φάνηκε με την ευτελέστατη μορφή κηπουρού, ενώ είχε τη φύση αθανάτου και πνευματικού σώματος, και το ότι επί σαράντα ημέρες συνευρισκόταν, έτρωγε, έπινε και συμβίωνε με θνητούς και φθαρτούς ανθρώπους, ενώ η φύση εκείνου του άχραντου, ένθεου, ανενδεούς, άυλου και αθανάτου δεσποτικού σώματος ήταν μετά την ανάσταση τέτοια, όλα αυτά πράγματι ανήκουν σε κάποια πτωχεία και συγκατάβαση και ευτέλεια και ταπείνωση, που δεν αρμόζει στην αθάνατη φύση εκείνου του παναγίου σώματος του Χριστού. Διότι όλα αυτά δεν είναι υπεράνθρωπα, αλλά είναι ακόμη και πτωχότερα από τη δική μας φύση· γιατί κανένας άνθρωπος, όταν ανασταίνεται εκ νεκρών κατά την ανάσταση, δεν τρώει πλέον και δεν πίνει τροφή από ψητό ψάρι ή από κηρήθρα μελιού· κανένας, ούτε δίκαιος ούτε αμαρτωλός, δεν ανασταίνεται έχοντας στο σώμα του μώλωπες και ουλές και ίχνη τραυμάτων· κανένας δίκαιος δεν ανασταίνεται εκ νεκρών με την ευτελέστατη μορφή κηπουρού, αφού τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος.

Και δεν είπε «αυτόν» ή «τον άνθρωπό μου, τον οποίο προσέλαβα», αλλά «εμένα». Επομένως, καμία δικαιολογία δεν θα μπορέσει να βρει ο Σαμοσατεύς, έχοντας ελεγχθεί από τόσα πολλά στοιχεία ως προς την ένωση του Θεού Λόγου, και μάλιστα από τον ίδιο τον Θεό Λόγο, ο οποίος από τη μία απηύθυνε την ερώτηση προς όλους και παρείχε τη διαβεβαίωση τόσο με το να φάει όσο και με το να επιτρέψει την ψηλάφηση, η οποία βεβαίως και συνέβη. Διότι, οπωσδήποτε, αυτός που έδωσε την τροφή ή αυτοί που την έδωσαν άγγιξαν τα χέρια του. Διότι «του έδωσαν», λέει, «ένα κομμάτι ψητό ψάρι και από κερήθρα μελιού, και αφού έφαγε ενώπιόν τους, πήρε τα υπόλοιπα και τους τα έδωσε πίσω». Ιδού λοιπόν, αν και όχι όπως με τον Θωμά, ωστόσο με άλλη μέθοδο τους παρείχε τη διαβεβαίωση, επιτρέποντας να τον ψηλαφήσουν. Εάν δε θέλεις να δεις και τους μώλωπες, μάθε από τον Θωμά· διότι λέει: «φέρε το χέρι σου και βάλε το στην πλευρά μου, και φέρε το δάχτυλό σου, και δες τα χέρια μου». Ο Θεός Λόγος ονομάζει δική του την πλευρά και τα χέρια, και ολόκληρο τον εαυτό του ταυτόχρονα άνθρωπο και Θεό, καθώς από τη μία ο Λόγος παρείχε την αισθητή αντίληψη στους αγίους μέσω του σώματος, όπως πρέπει να κατανοηθεί, με το να εισέλθει ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και αμέσως μετά στεκόταν μπροστά τους μαζί με το σώμα, παρέχοντας τη διαβεβαίωση. Αυτά ας ειπωθούν με μέτρο, προς επιβεβαίωση των πιστών και προς διόρθωση των απίστων.

Ερώτηση μδ΄. Γιατί ο Χριστός ζήτησε από τους μαθητές Του να φάει μετά την Ανάσταση, και δεν βρέθηκε άλλο κομμάτι, παρά μόνο ένα κομμάτι από ψητό ψάρι και κηρήθρα μελιού; Απόκριση. Κάποιοι ερμήνευσαν ότι η κηρήθρα μελιού ήταν αλάτι· τα λόγια αυτά αποτελούν μυθολογία φλύαρων.

Διότι η κηρήθρα του μελιού και το κομμάτι του ψητού ψαριού είναι αυτά ακριβώς που αναφέρει η Γραφή. Έχουν όμως μια παράδοξη ερμηνεία και μια βαθύτατη και εξαιρετικά αναγωγική ακρίβεια. Το νόημα αυτού του αναγνώσματος είναι το εξής: το μεν ψάρι παρομοιάζεται με τη σκληρή ζωή των ασκητών, οι οποίοι δάμασαν τη σάρκα τους με νηστείες και αγρυπνίες και με τις υπόλοιπες κακοπάθειες, και σταύρωσαν τους εαυτούς τους ως προς τον κόσμο και τις ηδονές, και απαρνήθηκαν τις υγρότητες και τις απολαύσεις του βίου, και δάμασαν τους εαυτούς τους με τη σκληραγωγία της ξηρότητας, και πορεύθηκαν την ασκητική οδό, όπως ακριβώς παρήγγειλε ο Χριστός: «Εκείνος που θέλει να σώσει την ψυχή του, θα την χάσει», δηλαδή με νηστείες και αγρυπνίες και με τις υπόλοιπες κακοπάθειες. Άκουσε όμως πώς παρομοιάζεται το ψάρι με την άσκηση ή την κακοπάθεια. Ο άνθρωπος μοιάζει με το ψάρι. Διότι, όπως ακριβώς το ψάρι, όσο βρίσκεται μέσα στη θάλασσα, διατηρεί όλη του την υγρασία και ζει με το αίμα του και με κάθε είδους λάσπη, όταν όμως βγει έξω από το νερό, νεκρώνεται· και όταν τοποθετηθεί στη φωτιά ψήνεται και ξηραίνεται, και αποβάλλει όλη την ακαθαρσία του. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο συμβαίνει και με τον άνθρωπο: όσο βρίσκεται στο μέσο του κοσμικού βίου, ζει εμπαθώς, παραδομένος στις ηδονές και στις ακόλαστες επιθυμίες.

Και το ότι ο λόγος μας δεν απέχει από την αλήθεια, δεν είναι καθόλου δύσκολο να το μάθουμε από όσα ανέφερε γι' αυτά ο θείος Λουκάς: «Ενώ λοιπόν μιλούσαν γι' αυτά», λέει, «στάθηκε ανάμεσά τους», δηλαδή ο ίδιος ο Χριστός, «και τους λέει: Ειρήνη σε εσάς. Εκείνοι όμως, κυριευμένοι από τρόμο και φόβο, νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα. Και τους είπε: Γιατί είστε ταραγμένοι και γιατί ανεβαίνουν λογισμοί στις καρδιές σας; Δείτε τα χέρια μου και τα πόδια μου, ότι είμαι εγώ ο ίδιος. ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ. Και λέγοντας αυτό, τους έδειξε τα χέρια και τα πόδια του. Ενώ δε εκείνοι απιστούσαν ακόμη και θαύμαζαν από τη χαρά τους, τους είπε: Έχετε κάτι φαγώσιμο εδώ; Και αυτοί του έδωσαν, λέει, ένα κομμάτι από ψητό ψάρι και από κηρήθρα μελιού, και παίρνοντάς τα, έφαγε μπροστά τους». Βλέπεις πώς ο λογισμός της απιστίας εμφωλεύει όχι μόνο στον μακάριο Θωμά, αλλά από το ίδιο πάθος νοσεί και ο νους των άλλων μαθητών; Διότι ιδού, βλέποντάς τους να ολιγοπιστούν ακόμη και μετά τη θέα των τραυμάτων του σταυρού, θεώρησε ότι έπρεπε να τους πείσει και μέσω ενός άλλου πράγματος, το οποίο σε καμία περίπτωση δεν αρμόζει σε πνεύμα, αλλά ανήκει μάλλον κατεξοχήν στα γήινα σώματα και στη φύση της σάρκας. Διότι έφαγε το ψαράκι που του προσέφεραν, ή έστω το κομμάτι από αυτό. Και θα δεχθούμε ότι καθεμία από αυτές τις ενέργειες ήταν τρόπον τινά αναγκαία.

Και στη συνέχεια είναι γραμμένο: Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου. Το πικρό πριν από το πάθος, και το γλυκό μετά την ανάσταση. Έπειτα, αφού αναστήθηκε, εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, αλλά αντιμετώπισε τη δυσπιστία τους. Διότι νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα. Εκείνος δε λέει: «Ψηλαφήστε με και δείτε. Βάλτε τα δάχτυλα στον τύπο των ήλων», όπως επιζητούσε ο Θωμάς. Και ενώ αυτοί ακόμη δυσπιστούσαν από τη χαρά τους και θαύμαζαν, τους είπε: «Έχετε τίποτα φαγώσιμο εδώ;» Εκείνοι του έδωσαν ένα κομμάτι από ψητό ψάρι και κηρήθρα μελιού. Βλέπεις πώς εκπληρώθηκε το «έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου».

Και αφού κοιμήθηκε, κατακλίθηκε με σεμνό όνομα, όπως ακριβώς όλοι, μέχρι την ώρα της αναστάσεως, όταν πρόκειται ο Μονογενής, όπως υποσχέθηκε, να αποκαταστήσει το σώμα στην ψυχή και την ψυχή στο σώμα, και να αποδώσει «στον καθένα σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο.» 38—39. Διότι, αν δεν υπήρχε ανάσταση των σωμάτων, από πού θα προέκυπτε ο «τριγμός των οδόντων»; Αλλά ας μην πουν πάλι μερικοί λόγια φρενοβλάβειας ότι: «τα δόντια μας έχουν κατασκευαστεί για να μασάμε· ποια τροφή λοιπόν πρόκειται να τρώμε μετά την ανάσταση των νεκρών;» Διότι, αν μετά την ανάσταση ο Ιησούς έφαγε για δεύτερη φορά και «μέρος από ψητό ψάρι και από κηρήθρα μελιού», και συναναστράφηκε με τους μαθητές για σαράντα ημέρες, άραγε δεν θα υπάρξει τροφή; Και σχετικά με την τροφή είναι σαφές ότι «μακάριος εκείνος που θα φάει άρτο στη βασιλεία των ουρανών» καθώς και η υπόσχεση του ίδιου του Κυρίου ότι «θα κάθεστε στην τράπεζα του Πατέρα μου τρώγοντας και πίνοντας». Και το ζήτημα του φαγητού και του ποτού, μόνο σε Αυτόν είναι γνωστό, επειδή «όσα δεν είδε μάτι και δεν άκουσε αυτί, ούτε ανέβηκαν σε καρδιά ανθρώπου, είναι αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν».

Αλλά κι αν δεν έχουν ειπωθεί τόσα πολλά από τον Ιωάννη, ωστόσο τα επόμενα συμφωνούν και πάλι και στους δύο. Διότι στον μεν Ιωάννη, μετά το «Ειρήνη υμίν», προστίθεται το εξής: «Και αφού είπε τούτο, τους έδειξε τα χέρια και την πλευρά του». Δεν αναφέρεται όμως η αιτία στον Ιωάννη, θεωρώντας ότι είχε ήδη αναφερθεί από τον Λουκά· και η αιτία ήταν ότι αυτοί νόμιζαν πως έβλεπαν πνεύμα. Με το να μαρτυρήσει ωστόσο ο Ιωάννης ότι τους έδειξε τα χέρια και την πλευρά του, βρίσκεται σε συμφωνία με εκείνον που παρέθεσε και την αιτία. Στη συνέχεια αυτών, ο μεν Λουκάς λέει: «Ενώ δε αυτοί απιστούσαν ακόμη από τη χαρά και θαύμαζαν, τους είπε: Έχετε κάτι φαγώσιμο εδώ; Εκείνοι δε του έδωσαν ένα κομμάτι από ψητό ψάρι». Αυτά όμως ο Ιωάννης δεν τα κατέγραψε.

Φθάνοντας εδώ, αρμόζει να επιστήσουμε την προσοχή μας στο εξής: όπως και στα υπόλοιπα, τις πιο σεπτές και θείες πράξεις και διδασκαλίες του Σωτήρος μας το Άγιο Πνεύμα τις κατέγραψε μέσω του Ιωάννη, ενώ τις πιο ανθρώπινες τις συνέγραψε μέσω των υπολοίπων, πράγμα το οποίο έπραξε και τώρα. Διότι, όταν οι μαθητές είδαν τον Σωτήρα, νόμισαν ότι δεν έβλεπαν αυτόν αλλά κάποιο πνεύμα, και καθώς δυσπιστούσαν απέναντί του, αφού αναγκαστικά τους έδειξε τα χέρια και τα πόδια, επειδή εκείνοι συνέχιζαν να δυσπιστούν, ζήτησε κάτι φαγώσιμο και έφαγε ενώπιόν τους.

Όταν λοιπόν είδε ότι αυτοί δέχθηκαν την αλήθεια, τη βεβαίωσε ακόμη περισσότερο με την εξέταση· συγχρόνως δε φανέρωσε και την ειρήνη και την κοινωνία Του προς αυτούς, λαμβάνοντας τροφή μπροστά στα μάτια τους. Διότι, λέγει, «ενώ ακόμη απιστούσαν και θαύμαζαν» —όχι πλέον από διχασμό της ψυχής, αλλά από τη χαρά— «τους είπε: Έχετε εδώ κάτι φαγώσιμο; Εκείνοι δε Του έδωσαν μέρος από ψημένο ψάρι και από κηρήθρα μελιού· και αφού τα πήρε, έφαγε μπροστά τους».

Έφαγε λοιπόν μέρος από ψητό ψάρι και από κηρήθρα μελιού, τα οποία αποτελούν και αυτά σύμβολα του δικού του μυστηρίου. Διότι την δική μας φύση, η οποία σαν ψάρι κολυμπούσε μέσα στην υγρότητα του ηδονικού και εμπαθούς βίου, ο Λόγος του Θεού την ένωσε με τον εαυτό του καθ' υπόστασιν, και αφού την καθάρισε από κάθε εμπαθή διάθεση με το θείο και απρόσιτο πυρ της δικής του θεότητας, την κατέστησε ομόθεη και τρόπον τινά διάπυρη. Και δεν θεοποιεί μόνο το φύραμα που προσέλαβε για χάρη μας, αλλά και τον καθένα από εκείνους που έχουν καταξιωθεί να κοινωνήσουν μαζί του, μέσω της μετοχής στο πυρ, το οποίο ήλθε ο Κύριος να ρίξει επί της γης. Η δε φύση μας μοιάζει με κηρήθρα μελιού, η οποία κατέχει το λογικό στοιχείο σαν μέλι αποθησαυρισμένο στο σώμα όπως σε μια κηρήθρα. Μάλλον δε, έτσι είναι ο καθένας από εκείνους που πιστεύουν στον Χριστό: διότι έχει εναποθηκευμένη τη χάρη του θείου Πνεύματος και στην ψυχή και στο σώμα, ακριβώς όπως το μέλι στην κηρήθρα.

Έτσι λοιπόν, και για αυτούς τους λόγους, αφού ο Κύριος έφαγε από το ψάρι και την κηρήθρα ενώπιον των μαθητών του, τους υπενθύμισε και τα δικά του λόγια, τα οποία τους είχε προείπει όταν πορευόταν προς το πάθος, αποδεικνύοντας και με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του αληθινό. Διότι, όπως ακριβώς τα προείπε, έτσι και εκπληρώθηκαν. Και τους άνοιξε τον νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές και να γνωρίζουν ότι έτσι έχει γραφεί, έτσι έγινε και έτσι έπρεπε, από ένα ασύγκριτο πέλαγος φιλανθρωπίας υπέρ των ανθρώπων, να γίνει άνθρωπος ο Μονογενής Υιός του Θεού, να φανερωθεί και να μαρτυρηθεί άνωθεν με την πατρική φωνή και την επιφάνεια του θείου Πνεύματος, να επιβεβαιωθεί και να δοξαστεί μέσα από εξαίσια έργα και λόγια, να φθονηθεί και να παραδοθεί από εκείνους που δεν αναζητούν τη δόξα του Θεού αλλά τη δόξα των ανθρώπων, να σταυρωθεί, να ταφεί και να αναστηθεί εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών, αρχίζοντας το κήρυγμα από την Ιερουσαλήμ. Και κήρυκες και μάρτυρες αυτών να είναι οι ίδιοι, οι οποίοι υπήρξαν αυτόπτες και υπηρέτες του. Στους οποίους, αφού υποσχέθηκε ότι θα στείλει άνωθεν την επαγγελία του Πατρός, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, τους έδωσε την εντολή να παραμείνουν στην Ιερουσαλήμ, μέχρι να ενδυθούν δύναμη εξ ύψους.

Ειρήνη σε εσάς. Επειδή όμως τρόμαξαν και κυριεύθηκαν από φόβο, νόμιζαν ότι έβλεπαν πνεύμα. Και εκείνος τους είπε: Γιατί είστε ταραγμένοι; Και γιατί ανεβαίνουν διαλογισμοί στις καρδιές σας; Δείτε τα χέρια και τα πόδια μου, ότι είμαι εγώ ο ίδιος. Ψηλαφήστε με και δείτε, διότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε εμένα να έχω. Και λέγοντας αυτό, τους έδειξε τα χέρια και τα πόδια του. Και ενώ εκείνοι ακόμη δυσπιστούσαν από τη χαρά τους και απορούσαν, τους είπε: Έχετε τίποτα φαγώσιμο εδώ; Εκείνοι του έδωσαν ένα κομμάτι από ψητό ψάρι και από κερήθρα μελιού. Και αφού τα πήρε, έφαγε μπροστά τους.

Διότι καθετί που τρώγεται φυσιολογικά μέσω του στόματος καταλήγει στον αφεδρώνα· αυτά όμως δεν τρώγονταν με φυσικό τρόπο, όπως είπαμε, αλλά κατ' οικονομίαν. Φαίνεται όμως ότι όσα φαγώθηκαν τότε κρύβουν και κάποιον συμβολισμό: τρώγοντας δηλαδή μέρος από ψητό ψάρι, υποδηλώνει ότι, αφού συνέτηξε με το πυρ της οικείας Του θεότητας τη φύση μας, η οποία κολυμπούσε σε αυτόν τον αλμυρό βίο, και αφού εξάτμισε όλη την υγρασία που είχε από τα βάθη των υδάτων, ή μάλλον των κυμάτων, την έκανε θεία τροφή, μετατρέποντας αυτή που ήταν προηγουμένως βδελυρή σε ευχάριστη τροφή για τον Θεό. Διότι αυτό, λέγει, υποδηλώνει η κηρήθρα μελιού, εννοώ την τωρινή γλυκύτητα της φύσης μας, η οποία προηγουμένως ήταν απορριπτέα. Ή, νομίζω, υποδηλώνει και τούτο: με το ψητό ψάρι υποδηλώνει την πρακτική αρετή, η οποία αφαιρεί από εμάς την πολλή υγρασία και παχύτητα με τη βοήθεια των αναμμένων ανθράκων της ερημικής και ησυχαστικής ζωής· ενώ τη γνώση, δηλαδή τη θεωρία, την υποδηλώνει με την κηρήθρα μελιού, εφόσον τα λόγια του Θεού είναι γλυκά. Υπάρχει βέβαια και άλλη κηρήθρα, αλλά κηφηνώδης, αυτή της ελληνικής σοφίας· ενώ η κηρήθρα της μέλισσας είναι της θείας σοφίας· εφόσον ο Χριστός είναι η μέλισσα, μικρή μεν στο μέγεθος (διότι ο λόγος Του είναι σύντομος και ασθενής ως προς τη δύναμη· διότι ο Παύλος δεν κηρύττει με δύναμη ρητορικού λόγου, για να μην ακυρώσει τον σταυρό), όμως αγαπητή σε βασιλείς και απλούς ανθρώπους, οι οποίοι προσφέρουν τους κόπους της για την ψυχική τους υγεία. «