Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 24:45

Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα. Τα λόγια όμως έχουν ανάγκη διανοίξεως. Γι' αυτό και ο Σωτήρας διήνοιξε τον νου των μαθητών ώστε να κατανοούν τις Γραφές. Και την απάτη που προκαλείται από την ηδονή ή τη δόξα την αποτρέπει η σύνεση που χορηγείται μέσω των λόγων.

Και αφού το έλαβε, το έφαγε ενώπιον αυτών· διότι αυτό δεν το έπραξε για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να δείξει σαφώς ότι αυτός είναι που αναστήθηκε εκ νεκρών, αυτός που και πριν από αυτό και καθ' όλο τον καιρό της οικονομίας συνέτρωγε και συνέπινε με αυτούς και συναναστρεφόταν ανθρωπίνως σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Για να γνωρίζουν, λοιπόν, ότι το ανθρώπινο σώμα θα είχε ανάγκη από τέτοιου είδους τροφή, ενώ το πνεύμα όχι πλέον. Ποιος, λοιπόν, που αξιώνει να είναι πιστός και δέχεται αναμφίβολα τη μαρτυρία των αγίων ευαγγελιστών, θα έδινε ακόμη προσοχή στις επινοήσεις των αιρετικών, θα ανεχόταν ακόμη τους δοκησίσοφους; Διότι η δύναμη του Χριστού νικά την ανθρώπινη λογική εξέταση και την αντίληψη που απορρέει από τα συνήθη πράγματα. Έφαγε μέρος ψαριού προς απόδειξη της ανάστασης· και αυτό που φυσιολογικά ακολουθεί τη βρώση, δεν ακολούθησε πλέον στην περίπτωση του Χριστού, πράγμα που κάποιος άπιστος θα αναζητούσε, γνωρίζοντας ότι αυτά που εισέρχονται στο στόμα, οπωσδήποτε εξέρχονται και αποβάλλονται στον αφεδρώνα. Αλλά ο πιστός βέβαια δεν θα βάλει στον νου του κάτι τέτοιο, αλλά θα αποδώσει το γεγονός στη δύναμη του Θεού. <Τότε τους διήνοιξε τον νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές, κ.λπ.> (A f. 319 b) Όταν ειρήνευσε τον λογισμό τους, με όσα είπε, με το ότι ψηλαφήθηκε, με το ότι έφαγε, τότε τους διήνοιξε τον νου για να κατανοήσουν ότι έτσι έπρεπε να πάθει, δηλαδή, προφανώς, μέσω του ξύλου του σταυρού. Ο Κύριος, επομένως, επαναφέρει τους μαθητές στην ανάμνηση όσων είχε πει.

Έτσι λοιπόν, και για αυτούς τους λόγους, αφού ο Κύριος έφαγε από το ψάρι και την κηρήθρα ενώπιον των μαθητών του, τους υπενθύμισε και τα δικά του λόγια, τα οποία τους είχε προείπει όταν πορευόταν προς το πάθος, αποδεικνύοντας και με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του αληθινό. Διότι, όπως ακριβώς τα προείπε, έτσι και εκπληρώθηκαν. Και τους άνοιξε τον νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές και να γνωρίζουν ότι έτσι έχει γραφεί, έτσι έγινε και έτσι έπρεπε, από ένα ασύγκριτο πέλαγος φιλανθρωπίας υπέρ των ανθρώπων, να γίνει άνθρωπος ο Μονογενής Υιός του Θεού, να φανερωθεί και να μαρτυρηθεί άνωθεν με την πατρική φωνή και την επιφάνεια του θείου Πνεύματος, να επιβεβαιωθεί και να δοξαστεί μέσα από εξαίσια έργα και λόγια, να φθονηθεί και να παραδοθεί από εκείνους που δεν αναζητούν τη δόξα του Θεού αλλά τη δόξα των ανθρώπων, να σταυρωθεί, να ταφεί και να αναστηθεί εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών, αρχίζοντας το κήρυγμα από την Ιερουσαλήμ. Και κήρυκες και μάρτυρες αυτών να είναι οι ίδιοι, οι οποίοι υπήρξαν αυτόπτες και υπηρέτες του. Στους οποίους, αφού υποσχέθηκε ότι θα στείλει άνωθεν την επαγγελία του Πατρός, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, τους έδωσε την εντολή να παραμείνουν στην Ιερουσαλήμ, μέχρι να ενδυθούν δύναμη εξ ύψους.

Αλλά, αφού έφτασε μέχρι τη νεκρή κόρη του Ιαείρου και, με το να τη ζωοποιήσει, έδειξε τον εαυτό του νικητή του θανάτου, επιστρέφει πάλι εκεί από όπου βγήκε. Επιστρέφοντας, λοιπόν, και περνώντας πάλι από εκεί, ανοίγει τα μάτια αυτών των τυφλών που τον ακολούθησαν, όπως ακριβώς, αφού κατέβηκε και ο ίδιος μέχρι τον θάνατο και διά της δικής του αναστάσεως κατήργησε το κράτος του θανάτου, επιστρέφοντας πάλι και περνώντας από εκεί, διάνοιξε, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, τον νου των μαθητών του για να κατανοούν τις Γραφές. Αυτοί δε, όταν εξήλθαν, τον κήρυξαν σε όλη τη γη, όπως ακριβώς λέει ο ευαγγελιστής και για τους τυφλούς που ανέβλεψαν τώρα, ότι «όταν βγήκαν, τον διέδωσαν σε όλη εκείνη τη γη». Βλέπετε σαφή την περιγραφή σχεδόν όλης της θεανδρικής οικονομίας σε αυτή την ιστορία; Γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκε και δύο φορές το «καθώς περνούσε από εκεί», για να κατανοήσουμε την έξοδο και την επάνοδό του· διότι, σε μίμηση αυτής της εξόδου και της επανόδου, και ο ιερέας, όταν βγαίνει από το θείο βήμα και κατεβαίνει μέχρι τα έσχατα, επιστρέφοντας πάλι, αποκαθίσταται εκεί από όπου βγήκε.

Σαφώς, λοιπόν, εδώ κατέστησε τους αποστόλους άρχοντες· διότι με αυτήν την εξουσία τους απέστειλε στον κόσμο. Ο Λουκάς, εξάλλου, παρουσίασε τον Χριστό στη Σιών να διηγείται την έκθεση του μυστηρίου: «Τότε τους άνοιξε τον νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές· και τους είπε, ότι έτσι έπρεπε να πάθει ο Χριστός, και να αναστηθεί εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών σε όλα τα έθνη». Ιδού, πρόσθεσε και την απογραφή των λαών, εννοώ δηλαδή την κλήση των εθνών. Εύλογα, λοιπόν, ένας απλός άνθρωπος δεν αναγγέλλει στη Σιών τα μυστήρια· επειδή ακριβώς ο άνθρωπος, ο οποίος είναι Θεός και Ύψιστος, αυτός ο ίδιος της τα διηγήθηκε όλα το καθένα με απόλυτη σαφήνεια. Ο προφήτης εισήγαγε διάψαλμα, επειδή, αφού άλλαξε το πρόσωπο του Θεού, εισήγαγε πάλι το δικό του πρόσωπο, θέλοντας να δοξάσει τη Σιών με τα δικά του λόγια. Διότι τι ακριβώς λέει; «Η κατοικία όλων μέσα σε σένα είναι σαν ανθρώπων που ευφραίνονται». Το «ως», δηλαδή, σημαίνει «όπως» ή «πόσο». Διότι θαυμάζει ο προφήτης, πώς και πόσο πολύ ευφραίνονται όλοι όσοι κατοικούν στη Σιών, όταν φέρνουν στη μνήμη τους τα όσα πράχθηκαν και τα θαύματα που τελέστηκαν εκεί.

Και μάρτυρές μου σε αυτό είναι οι μαθητές του Χριστού. «Τότε», λέει, «τους άνοιξε τον νου, για να καταλαβαίνουν τις Γραφές». «Έτρεξα στον δρόμο των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου», δηλαδή είναι δύσκολο και ακατόρθωτο για μια καρδιά που στενεύεται από τα πάθη να τρέξει στον δρόμο των εντολών του Θεού. Γι' αυτό: «Δίδαξέ με, Κύριε, τον δρόμο των δικαιωμάτων σου», ώστε, αν περιπλανώμαι έξω από αυτά, να μην πέσω σε αδιέξοδα των σαρκικών θελημάτων. «Δώσε μου σύνεση και θα εξερευνήσω τον νόμο σου, και θα τον φυλάξω με όλη μου την καρδιά». Διότι, αν εσύ ο ίδιος δεν μου δώσεις σύνεση, δεν είμαι ικανός ούτε να τον εξερευνήσω ούτε να τον φυλάξω. «Οδήγησέ με στο μονοπάτι των εντολών σου, διότι αυτό θέλησα». Αυτό θέλησα μεν, αλλά δεν μπορώ να το βρω, αν εσύ ο ίδιος δεν με οδηγήσεις. «Γείρε την καρδιά μου στα μαρτύριά σου», δηλαδή στα προστάγματά σου, «και όχι στην πλεονεξία». Διότι η καρδιά μου έχει την τάση προς την πλεονεξία και, αν εσύ δεν τη γείρεις προς τους νόμους σου, είναι αδύνατον να αποκλίνει από τους νόμους της σάρκας. «Απόστρεψε τα μάτια μου, για να μη βλέπουν ματαιότητες· στον δρόμο σου δώσε μου ζωή». Είναι μοχθηρή και άπληστη η τυραννία των ματιών, που έχουν ροπή προς τα μάταια, δηλαδή τα απατηλά, και αν κανείς δεν τα αποστρέψει, με τη θεία βοήθεια, από το να κοιτούν τα απατηλά, δεν μπορεί να ζήσει στον δρόμο του Θεού. «Στερέωσε στον δούλο σου τον λόγο σου προς τον φόβο σου».

Και πάλι λέει: «Τότε διήνοιξε τον νου των μαθητών του, ώστε να κατανοούν τις Γραφές». Και ο Ησαΐας λέει: «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου». Και ο Δαβίδ λέει: «Καλός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου» και «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και είναι από τη φύση τους επιθυμητά «περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα· διότι και ο δούλος σου τα τηρεί»· όποιος, λέει, είναι δούλος σου ή επιθυμεί να γίνει, αυτός τα ερευνά και τα τηρεί· και «κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», και δεν θα κοπιάσει μάταια για την τήρησή τους.

Αυτό δε το παθαίνουν, επειδή κατέχονται ακόμη από το υλικό πνεύμα, καθώς αγαπούν τον ίδιο τους τον εαυτό και προαιρούνται να κάνουν τα δικά τους θελήματα· διότι, όντας άδειοι από το Άγιο Πνεύμα, είναι άμοιροι και των χαρισμάτων του. Επομένως δεν μπορεί κανείς να δει σε αυτούς θείο καρπό, αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον, ή χαρά μέσα στην πτωχεία και στις θλίψεις, ή ειρήνη ψυχής, ή εσωτερική πίστη, ή περιεκτική εγκράτεια· αλλά ούτε και κατάνυξη, ή δάκρυ, ή ταπείνωση, και συμπάθεια· αντιθέτως, τα πάντα είναι γεμάτα από έπαρση και υπερηφάνεια· εξαιτίας αυτού ακριβώς στερούνται την εσωτερική δύναμη για να εμβαθύνουν στα βάθη του πνεύματος. Διότι δεν υπάρχει μέσα τους το καθοδηγητικό φως που διανοίγει τον νου στο να κατανοεί τις Γραφές. Αλλά ούτε καν ανέχονται να τα ακούνε αυτά όταν τα εξηγούν άλλοι. Εύλογα, λοιπόν, αποφάνθηκε ο Απόστολος για αυτούς τους ανθρώπους: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος· διότι του φαίνονται μωρία, και δεν γνωρίζει ότι ο νόμος είναι πνευματικός και ανακρίνεται πνευματικά.» 7. Εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με το πνεύμα και έχουν υιοθετήσει εξολοκλήρου την πνευματική ζωή, είναι ευάρεστοι στον Θεό, όντας αφιερωμένοι σε αυτόν ως Ναζηραίοι· διότι πάντοτε καθαρίζουν τις ψυχές τους με τους κόπους τους και τηρούν τις εντολές του Κυρίου.

Σε όλους τους άλλους, βέβαια, αυτά παραμένουν άγνωστα και κρυμμένα και διόλου δεν αποκαλύπτονται από Εκείνον που διανοίγει τον νου των πιστών για να κατανοούν τις Γραφές. Και δικαιολογημένα· διότι «το μυστήριό μου», λέει, «ανήκει σε εμένα και στους δικούς μου».

Τότε τους άνοιξε τον νου για να κατανοούν τις Γραφές, και τους είπε ότι έτσι είναι γραμμένο, και έτσι έπρεπε να πάθει ο Χριστός και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί εκ νεκρών, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών σε όλα τα έθνη, αρχίζοντας από την Ιερουσαλήμ. Εσείς είστε μάρτυρες αυτών. Και ιδού, εγώ αποστέλλω την επαγγελία του Πατέρα μου σε εσάς· εσείς όμως παραμείνετε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, μέχρις ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους. Στη συνέχεια τους οδήγησε έξω έως τη Βηθανία, και, υψώνοντας τα χέρια του, τους ευλόγησε. Και συνέβη, ενώ τους ευλογούσε, να αποχωριστεί από αυτούς και να ανέρχεται στον ουρανό.

«Και αυτοί, αφού τον προσκύνησαν, επέστρεψαν στην Ιερουσαλήμ με μεγάλη χαρά, και βρίσκονταν διαρκώς στο ιερό, αινώντας και ευλογώντας τον Θεό. Αμήν.» Όταν τους ειρήνευσε και καθησύχασε τις καρδιές τους με όσα είπε, με το ότι ψηλαφήθηκε, με το ότι έφαγε, επιβεβαιώνοντας την αληθινή ανάσταση του σώματός του, τότε τους άνοιξε τον νου για να κατανοούν τις Γραφές. Διότι, αν δεν γαλήνευε η ψυχή τους, πώς θα μπορούσε να γνωρίσει, όντας ταραγμένη και ασταθής; «Ησυχάστε», λέει, «και γνωρίστε». Γι' αυτό και τους διδάσκει ότι ήταν αναγκαίο να πάθει έτσι ο Χριστός. Έτσι δηλαδή πώς; Δια του ξύλου του σταυρού· επειδή δια του ξύλου προήλθε ο όλεθρος, ήταν αναγκαίο και δια του ξύλου να καταλυθεί η φθορά, και, αφού ο Κύριος διήλθε αήττητος μέσα από τις οδύνες του ξύλου, να καταργήσει την ηδονή που προήλθε από το ξύλο, έπειτα «και να αναστηθεί», λέει, «την τρίτη ημέρα, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών σε όλα τα έθνη.» Εδώ αναφέρεται στο βάπτισμα. Διότι σε αυτό επιτελείται η μετάνοια μέσω της εξομολόγησης και της απόθεσης των προηγούμενων κακιών και ασεβειών, και ακολουθεί η άφεση των αμαρτιών. Πώς όμως θα κατανοήσουμε ότι το βάπτισμα γίνεται στο όνομα μόνο του Χριστού, και μάλιστα όταν αλλού διδασκόμαστε να το τελούμε στο όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος;