Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 24:49

Για τα ζητήματα αυτά, πρέπει και πάλι αναγκαστικά να επιστήσουμε την προσοχή μας και να εξετάσουμε πώς ειπώθηκε προς την Παρθένο: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει». Μήπως άραγε, όπως ακριβώς έλεγε ο Χριστός και προς τους αποστόλους: «Εσείς όμως παραμείνετε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, έως ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους», όταν θα επέλθει το Άγιο Πνεύμα σε εσάς; Διότι η υπόσχεση είναι παρόμοια και μπορεί να εκληφθεί με τον ίδιο τρόπο, εφόσον και εδώ αναφέρεται ότι δύναμη από τον Ύψιστο και παρουσία του Αγίου Πνεύματος πρόκειται να επέλθει στους αποστόλους. Τι συμβαίνει λοιπόν; Άραγε, όπως έχει δοθεί η υπόσχεση στους αποστόλους για το Πνεύμα και τη δύναμη του Υψίστου, με τον ίδιο τρόπο δόθηκε και προς την Παρθένο;

Διότι ποιος είναι Θεός εκτός από τον Κύριο; Ή ποιος είναι Θεός εκτός από τον Θεό μας; Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ο μόνος αληθινός Θεός, γι' αυτό και είναι Μονογενής, επειδή είναι ο μόνος που είναι Θεός όπως ο Πατέρας. Αφού όμως μίλησε για τον Χριστό, ότι είναι εκ φύσεως Θεός, τώρα λέει: «Ή ποιος είναι Θεός;», εννοώντας ότι, σύμφωνα με αυτόν, μόνον ο Πατέρας είναι. Για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας· διότι δεν υπάρχει άλλος Θεός, ώστε ο ένας να εκπληρώνει το αίτημα σε τούτον και ο άλλος σε εκείνον. Ίσως μάλιστα να διατύπωσε τους δύο στίχους εκ παραλλήλου· έτσι, λέει, ο αληθινός Θεός, όπως ακριβώς είχα πεποίθηση, με περιέζωνε με δύναμη για να νικώ, και καθιστούσε αβλαβή την οδό μου ως προς τα πρακτέα.] Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη. Παρόμοιο είναι το ρηθέν: «Έως ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους».

Προς εκείνους που υποστηρίζουν ότι ο Πατέρας είναι μέγας Θεός, ενώ ο Υιός δεν είναι ίσος. Μολονότι κατεξοχήν ομολογούμε ότι η Τριάδα αποτελεί μία θεότητα, βρίσκουμε στην Αγία Γραφή τον Υιό, προκειμένου να κλείσουν τα στόματα των αντιπάλων, να χαρακτηρίζεται μέγας σε σύγκριση με τον Πατέρα. Διότι λέει ο Δαβίδ: «Γνωστός είναι ο Θεός στην Ιουδαία· στον Ισραήλ είναι μέγα το όνομά του»· η δε Ιουδαία περιοριζόταν σε έναν συγκεκριμένο τόπο. Για τον Υιό, όμως, αναφέρεται: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη!». Επειδή το όνομα του Χριστού γέμισε όλη τη γη. Διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος των αγίων, και έως τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Δικαιολογημένα, λοιπόν, λέει ο ψαλμός: «Θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη». Και τι σημαίνει αυτό που ακολουθεί: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών»; Αυτό εκπληρώνεται όταν ανέβηκαν στο όρος οι μαθητές μαζί με τον Σωτήρα, ο οποίος, καθώς επρόκειτο να αναληφθεί, τους έλεγε: «Μείνετε στα Ιεροσόλυμα, έως ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους»· εξαιτίας ακριβώς του ότι υψώθηκε: «Διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου υπεράνω των ουρανών». Σε αυτόν, λοιπόν, απευθύνεται ο Δαβίδ λέγοντας: «Διότι θα δω τους ουρανούς, τα έργα των δακτύλων σου».

Αλλά ας σταθούμε στην αλήθεια και δεν θα αργήσουν οι εχθροί να έρθουν στα πόδια σου, και δοξάζεται ο πάντοτε δοξαζόμενος Θεός μέσω των δούλων Του. Έχε, λοιπόν, τους αγίους συμμάχους μέσω των προσευχών τους προς τον Θεό υπέρ υμών. Ορθοτόμησε τον λόγο της αλήθειας, όπως άκουσες, ως επίσκοπος του Θεού, και θα προσπέσουν σε εσένα οι άνθρωποι ως σε γνήσιο δούλο του Θεού, με φόβο και τρόμο και αγάπη. Διότι είναι φοβεροί στους ανθρώπους αυτοί που φοβούνται τον Θεό, όπως ακριβώς και οι άγγελοί Του στους δαίμονες. Μη φοβηθείς λοιπόν, διότι μαζί σου είναι ο Θεός και η χάρη Του. Λάβε «την εξ ύψους δύναμη», την οποία έλαβαν οι απόστολοι, με τη χάρη του Χριστού, του Θεού μας. Και είθε να παραμείνει η χάρη Του μαζί σου μέχρι την τελευταία σου αναπνοή. Σε ασπάζομαι εν Κυρίω, πνευματικέ Πατέρα, σε ασπάζομαι με άγιο φίλημα, σε ασπάζομαι εν Αγίω Πνεύματι, παρακαλώντας σε να προσευχηθείς υπέρ εμού για την αγάπη.

Επομένως, ο νόμος του πνεύματος της ζωής, δηλαδή το θέλημα του νου που οδηγεί στη ζωή, υπήρχε μέσα μας και παλαιότερα· διότι με τον νου δουλεύαμε στον νόμο του Θεού· αλλά ασθένησε, όπως είπα, λόγω της αδυναμίας του να αντισταθεί, και, καθώς νικιόταν από τις επιθυμίες της σάρκας, κατακρινόταν από τον νόμο. Επειδή όμως, αποβάλλοντας την ασθένεια, ενδυναμώθηκε μέσω του Χριστού· διότι μέσω Αυτού σφραγιστήκαμε με το Άγιο Πνεύμα και ντυθήκαμε τη «δύναμη εξ ύψους», γι' αυτό ακριβώς και λυτρωθήκαμε, και δεν είμαστε πλέον υποταγμένοι στο κακό· αλλά κληθήκαμε, όπως είπα, σε ελεύθερο αξίωμα. Επομένως, ο νόμος του πνεύματος της ζωής, δηλαδή το θέλημα του νου, το οποίο ρέπει προς την αγαθοεργία και οδηγεί στη ζωή, όταν πλούτισε με τη χάρη μέσω του Χριστού και απαλλάχθηκε από την παλαιά ασθένεια, τότε, αψηφώντας τα κακά που προέρχονται από την αμαρτία και υπερισχύοντας του νόμου της σάρκας, με ελευθέρωσε, λέει· και όχι βέβαια χορηγώντας ο ίδιος την ελευθερία, αλλά μάλλον γινόμενος για εμάς πρόξενος της ελευθερίας που δόθηκε μέσω του Χριστού.

«...ζητήσετε από τον Πατέρα, θα σας το δώσει στο όνομά μου· έως τώρα δεν ζητήσατε τίποτα στο όνομά μου· να ζητάτε και θα λάβετε, ώστε η χαρά σας να είναι ολοκληρωμένη.» Λέει ότι οι άγιοι μαθητές θα γίνουν καλύτεροι και συνετότεροι, όταν ενδυθούν την εξ ύψους δύναμη, σύμφωνα με το γραμμένο, και έχοντας τον νου τους καταλαμπόμενο από τη δαδουχία του Πνεύματος, θα μπορούν στο εξής να κατανοούν τα πάντα, ακόμη και αν δεν τον ρωτούν όντας παρών. Διότι ο Σωτήρας δεν λέει αυτά επειδή δεν θα έχουν πια ανάγκη από τη δική του φωταγωγία, αλλά επειδή, έχοντας δεχθεί το δικό του Πνεύμα και έχοντάς το να ενοικεί στις καρδιές τους, θα έχουν τη διάνοιά τους ανενδεή από κάθε αγαθό και πλήρη από την τελειότατη γνώση. Ως τέλεια δε γνώση εννοούμε την ορθή και αδιάστροφη, η οποία δεν ανέχεται να φρονεί ή να λέει τίποτα το παράφωνο, αλλά δοξάζει ορθώς περί της Αγίας και Ομοουσίου Τριάδος. Διότι, αν και βλέπουμε τώρα σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, και γνωρίζουμε εν μέρει, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, ωστόσο, εφόσον δεν παρεκκλίνουμε από την ακρίβεια των δογμάτων, αλλά ακολουθούμε τον σκοπό της αγίας και θεόπνευστης Γραφής, έχουμε γνώση όχι ατελή, την οποία κανείς δεν θα μπορούσε να αποκτήσει αλλιώς, εάν δεν του είχε επιλάμψει το Άγιο Πνεύμα.

Όταν, λοιπόν, σύμφωνα με την ευδοκία του ίδιου Του του Πατέρα, ήθελε να αγιαστούμε, ο Χριστός, εκπληρώνοντας τον ρόλο του παρακλήτου και την ανάγκη του μεσίτη, έκανε πρεσβείες υπέρ όλων ημών λέγοντας: «Πάτερ άγιε, τήρησον αυτούς εν τη αληθεία σου», μη θεωρώντας ως αλήθεια κάτι άλλο παρά το Ίδιο το Πνεύμα, μέσω του οποίου ασφαλίζει τις ψυχές μας, σφραγίζοντάς τες σύμφωνα με τη δική Του ομοιότητα, και περιτειχίζοντάς τες σαν με άρρητη δύναμη με ακατανίκητη γενναιότητα, παρακινώντας τες προφανώς και σε ακράτητη προθυμία για αμιγείς αγαθοεργίες, ώστε, χωρίς απολύτως τίποτα να στέκεται εμπόδιο στα πόδια τους και να έχει τη δύναμη να τις κρατήσει πίσω, να προχωρούν με ταχύτατο ρυθμό προς ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, και να μην δίνουν καμία απολύτως σημασία στα πολύτροπα διαβολικά τεχνάσματα ή στην κοσμική φιληδονία. Διότι εκείνοι που έχουν άπαξ επισφραγιστεί με το Άγιο Πνεύμα και έχουν τον αρραβώνα της χάριτος στον νου τους, έχουν την καρδιά τους οχυρωμένη σαν πύργο, εφόσον μάλιστα έχουν ενδυθεί την εξ ύψους δύναμη. Για να απολαύσουμε, λοιπόν, αυτά τα τόσο πολυπόθητα αγαθά, ο Χριστός επικαλέστηκε για εμάς τον αγιασμό από τον Πατέρα. Τώρα όμως φαίνεται, νομίζω, να εννοεί πάλι κάτι παρόμοιο.

Αλλά ίσως κάποιος από τους αντιπάλους θα απέχει μεν από το να μας κατακρίνει πλέον με τέτοιους λόγους, θα φανεί όμως δεινός κατήγορος του Πέτρου και θα κατηγορήσει τον γνήσιο μαθητή για ασύγκριτη δειλία, και θα πει ότι ήταν τόσο επιρρεπής στο να υποπέσει σε σφάλμα μέσω των λόγων, ώστε γλίστρησε ήδη για τρίτη φορά στην άρνηση, χωρίς καν να έχει δοκιμάσει την πείρα των δεινών, δηλαδή χωρίς καν να έχει βρεθεί στις ίδιες τις πύλες του κινδύνου. Αλλά το να λέγονται τέτοια πράγματα θα ταίριαζε ίσως σε όσους είναι ακόμη αμύητοι· εγώ όμως, αφήνοντας όσο το δυνατόν πιο μακριά τέτοιου είδους απόψεις και αποχαιρετώντας τις φλυαρίες τους, θα στραφώ στην υπεράσπιση του γεγονότος, παραθέτοντας ως απόδειξη, σε όσους είναι ήδη συνηθισμένοι να κατανοούν τα μυστήρια, όσα προέρχονται από τη μυστική οικονομία. Διότι έπρεπε, έπρεπε ο σοφότατος Ευαγγελιστής να μνημονεύσει πολύ καλά και τέτοιου είδους πράγματα, προκειμένου να κατανοούν οι ακροατές ποιοι ήταν αυτοί οι ίδιοι οι δάσκαλοι της οικουμένης πριν από την ανάσταση του Χριστού, και πριν από την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος που έγινε σε αυτούς, και ποιοι έγιναν έπειτα από αυτά, όταν έλαβαν τη χάρη του Πνεύματος, την οποία ο Χριστός ονόμασε «δύναμη εξ ύψους». Διότι θα μπορούσε κανείς να τους θεωρήσει προθυμότατους στην ανάληψη της αρετής, πάρα πολύ έτοιμους στο να θέλουν να ακολουθούν τον Χριστό, και ότι πάρα πολλές φορές επιχείρησαν να αντιμετωπίσουν νικηφόρα κάθε κίνδυνο.

Ματθ. 16, 24-28. Επειδή οι μαθητές δεν είχαν λάβει ακόμη την «εξ ύψους δύναμιν», ήταν ίσως επόμενο να περιπέσουν σε ανθρώπινες αδυναμίες και, έχοντας κάνει τέτοιες σκέψεις, να πουν: Πώς θα αρνηθεί κάποιος τον εαυτό του; Ή πώς, χάνοντας την ψυχή του, θα την βρει; Και ποια θα είναι η ισάξια αμοιβή για όσους το υποστούν αυτό; Γι' αυτόν τον λόγο, προκειμένου να τους απομακρύνει από τέτοιους λογισμούς και, τρόπον τινά, να τους σφυρηλατήσει προς την ανδρεία, εμφυτεύοντάς τους την επιθυμία της μελλοντικής δόξας, λέει: «υπάρχουν μερικοί από αυτούς που στέκονται εδώ» και τα εξής, υπονοώντας τον Πέτρο και τους γιους του Ζεβεδαίου. Διότι αυτοί συμπαραλήφθηκαν στη Μεταμόρφωση, την οποία ονομάζει «βασιλεία», επειδή φανέρωσε το ανέκφραστο της εξουσίας Του και το απαράλλακτο της γνησιότητάς Του προς τον Πατέρα. Σε αυτήν, επίσης, υπέδειξε το αξίωμα και το φρικτό μεγαλείο της δεύτερης παρουσίας, επιδεικνύοντας τη μία ως προοίμιο και, τρόπον τινά, ως επιβεβαίωση της άλλης. Διότι θα έρθει «εν δόξη του Θεού και Πατρός», όχι με τη δική μας ανθρώπινη ταπεινότητα.

Είδες τους μαθητές να είναι ακόμη ολιγόπιστοι· θαύμασέ τους που έλαβαν αύξηση της πίστεώς τους από τον Σωτήρα όλων μας Χριστό. «Τους παρήγγειλε να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός, μέχρι να ενδυθούν δύναμη εξ ύψους». Όταν δε κατήλθε επάνω τους η εξ ύψους δύναμη με τη μορφή πύρινων γλωσσών, δηλαδή η χάρις του Αγίου Πνεύματος, τότε ακριβώς, τότε έγιναν θαρραλέοι, ακμαίοι και φλογεροί στο πνεύμα· ώστε και τον θάνατο να καταφρονούν, και να θεωρούν ως τίποτα τα επερχόμενα δεινά εκ μέρους των απίστων, ενώ τότε έγιναν και επιτελεστές θαυμάτων.

Πολλά δε ονομάζει τα ύδατα· διότι διάφοροι είναι οι τρόποι των πειρασμών, και οι επιβουλές των πονηρών πνευμάτων. Αλλά από όλα αυτά μας έσωσε ο Χριστός. <Σύμφωνα με την καθαρότητα των χεριών μου θα με ανταμείψει.> (C f. 34.) Αντίστοιχα, ως καθαρότητα χεριών θα εννοήσεις τα λαμπρά και αμόλυντα έργα της πίστεως που επιτελούνται, χωρίς τα οποία η πίστη είναι νεκρή. <Ο Θεός μου, άμωμος είναι η οδός του.> (C f. 35 b.) Ο Λόγος του Θεού είναι ο μόνος αληθινός Θεός· γι' αυτό και είναι Μονογενής, επειδή είναι μόνος όπως ακριβώς ο Θεός· διότι όλοι οι άλλοι γίνονται θεοί με την παρουσία του Λόγου του Θεού. Διότι εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού. <Ο Θεός που με περιζώνει με δύναμη, και έκανε άμωμη την οδό μου.> (A f. 105 b.) Αυτά ταιριάζουν και στους ιερουργούς του Ευαγγελίου, στους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Καθίστε στην Ιερουσαλήμ μέχρι να ντυθείτε με δύναμη από ψηλά·» την οποία αφού ζώστηκαν, και αφού οπλίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα (διότι αυτή είναι η υποσχεμένη δύναμη), έγιναν ακατανίκητοι και απέναντι στους δαίμονες και στους διώκτες και στα πάθη, και διήλθαν την οδό της ζωής ακατηγόρητα. <Αυτός που καταρτίζει τα πόδια μου σαν του ελαφιού, και με στήνει στα ψηλά.> (A f. 105 b.) Λένε ότι τα ελάφια τρέχουν πάρα πολύ γρήγορα, και μάλιστα σκοτώνουν τα φίδια, και όταν διώκονται από τους κυνηγούς, κατευθύνονται στα ψηλά.

Στο Ευαγγέλιο: Εσείς όμως καθίστε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, έως ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους. Πλανάσθε, μη γνωρίζοντας τις Γραφές, ούτε τη δύναμη του Θεού. Στο Ψαλτήριο: Δώσε εντολή, Θεέ, στη δύναμή σου.

Επομένως, αν εξετάσει κανείς τη νοούμενη εν Χριστώ ανδρεία και τον τρόπο με τον οποίο οι κατάλληλοι μπορούν να κατορθώνουν άριστα την αρετή, θα έχουν ξεχωριστή καταγραφή εκείνοι που έφτασαν σε αυτό το σημείο δόξας, ως ανδρείοι πλέον και μαχητικότατοι, έχοντας υπερβεί το νεανικό φρόνημα· μήπως δεν θα ταίριαζε στον καθένα από εμάς, φίλε μου, κάποιος ιδιαίτερος και πρέπων τόπος καταγραφής και δόξας, ο οποίος να είναι σύμμετρος με τη λαμπρότητα των πεπραγμένων μας; ΠΑΛΛ. Συμφωνώ. ΚΥΡ. Διότι ανάμεσα στους αγίους αποστόλους δεν πρόκειται ποτέ να βρεθεί κάποιος που δεν είναι όμοιος με αυτούς· κάθε άλλο μάλιστα. ΠΑΛΛ. Είναι αλήθεια. ΚΥΡ. Ούτε πάλι ισχυριζόμαστε το εξής, ότι δηλαδή με όσους έχουν καταστεί εξαιρετικά λαμπροί λόγω της πολυποίκιλης αρετής τους και έχουν ασκήσει την πλέον σύμφωνη με τον νόμο κατόρθωση του βίου, θα συγκαταλεχθεί κάποιος που δεν είναι τέτοιος, αλλά ότι θα κληρονομήσει ανάλογα με το δικό του μέτρο, αυτό είναι απολύτως φανερό. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Επομένως, καθόσον έχουμε πιστέψει στον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων, και δια του βαπτίσματος έχουμε αποκτήσει ως πλούτο την ισχύ από τον ουρανό και άνωθεν, διότι ενδυθήκαμε τη δύναμη εξ ύψους με το Άγιο Πνεύμα· έχοντας λοιπόν σφραγιστεί με το Πνεύμα, τοποθετηθήκαμε και εμείς σε τάξη και κατηγορία ανδρών, και καταγραφτήκαμε στο βιβλίο του Θεού. Όμως, υπάρχει και εδώ κάποια διαφορά.

Αλλά ο Σωτήρας, δίνοντας την υπόσχεση, είπε στους αποστόλους: «εσείς όμως μείνετε στην πόλη» της Ιερουσαλήμ, «μέχρις ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους». Τι λοιπόν; Άραγε οι απόστολοι, που είχαν πεθάνει εδώ και διακόσια χρόνια, περίμεναν τον Μάνη, μέχρι να ενδυθούν τη δύναμη; Και θα τολμήσει κανείς να πει ότι δεν ήταν από τότε πλήρεις Αγίου Πνεύματος; Και μάλιστα είναι γραμμένο, ότι τότε επέθεταν τα χέρια, και ελάμβαναν Πνεύμα Άγιο. Άραγε αυτό δεν έγινε πριν από τον Μάνη και πριν από πολλά χρόνια, όταν κατήλθε το Άγιο Πνεύμα την ημέρα της Πεντηκοστής;

Αλλά δίνει μεν τώρα τη χάρη, την παρέχει όμως πλουσιοπάροχα ακόμη περισσότερο. Και τους λέει: Είμαι έτοιμος να τη δώσω και τώρα, αλλά το δοχείο δεν τη χωράει ακόμη. Προς το παρόν, λοιπόν, λάβετε τόση χάρη όση χωράτε, και να αναμένετε ακόμη περισσότερη. Εσείς δε μείνετε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, μέχρι να ντυθείτε δύναμη εξ ύψους. Τώρα λαμβάνετε μερικώς, τότε θα τη φορέσετε ολοκληρωτικά. Διότι αυτός που λαμβάνει, συχνά κατέχει εν μέρει αυτό που του δίνεται, ενώ αυτός που ντύνεται, περιβάλλεται από το ένδυμα από παντού. Μη φοβηθείτε, λέει, τα όπλα και τα βέλη του διαβόλου, διότι θα φορέσετε τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Και να θυμάστε αυτά που μόλις ειπώθηκαν, ότι το Πνεύμα δεν μερίζεται, αλλά η χάρη που παρέχεται δι' Αυτού.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, σας πρόσταξε ο Λόγος να κάνετε ισχυρό κοπετό και να παραμείνετε στον θρήνο για τόσο διάστημα, 〈έως ότου έλθει επάνω σας πνεύμα από ψηλά〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈ανάψυξη εξ ύψους〉. Διότι, βέβαια, υπάρχει διαφορά μεταξύ των πνευμάτων, όμως τίποτα δεν μπορεί να σας ανορθώσει και να σας αναπαύσει από τον θρήνο και τον κοπετό, παρά μόνο το καταπεμπόμενο 〈πνεύμα εξ ύψους〉, εφόσον 〈έλθει επάνω σας〉. Και αυτό ήταν για το οποίο έλεγε ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ αναχωρώ και σας αποστέλλω τον Παράκλητο, το 〈πνεύμα〉 της αληθείας», και πάλι: «έως ότου λάβετε δύναμη 〈εξ ύψους〉». Επειδή, λοιπόν: «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν», και: «μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν», εύλογα στις προαναφερθείσες, εφόσον έδειξαν τη μετάνοιά τους μέσα από τον θρήνο, το κλάμα και τον κοπετό, δίνει την αγαθή υπόσχεση μέσω του Αγίου Πνεύματος. Έπειτα πάλι ερμηνεύει με διαφορετικό τρόπο τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, λέγοντας: 〈και θα γίνει έρημος ο Χερμέλ, και ο Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος〉, ενώ κατά τον Σύμμαχο: 〈και θα γίνει〉 λέει 〈έρημος ο Κάρμηλος, και ο Κάρμηλος θα λογαριαστεί ως δάσος〉. Είχε λεχθεί, εξάλλου, και στα προηγούμενα: «ακόμη λίγο και θα μετατεθεί ο Λίβανος ως το όρος Χερμέλ, και το Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος.»

Και ένας άλλος πάλι θεολόγος αναφέρει: αποστέλλεται μεν οικονομικώς, ενεργεί δε αυθεντικώς. Το ότι δε με αυτόν τον τρόπο και όχι αλλιώς πρέπει να εκλαμβάνονται τέτοιες εκφράσεις περί του Πνεύματος, μαζί με τους άλλους και προ πάντων πιο ξεκάθαρα μας το διδάσκει ο θείος Χρυσόστομος: αν ακούσεις, λέγει, να λέει «θα σας αποστείλω το Άγιο Πνεύμα», μην εκλάβεις ότι εννοεί τη θεότητα· διότι η θεότητα δεν αποστέλλεται· διότι αυτά είναι ονόματα που υποδηλώνουν την ενέργεια, γι' αυτό και προσθέτει: όταν λοιπόν λέγει «θα σας στείλω το Άγιο Πνεύμα», εννοεί τη δωρεά του Πνεύματος· και για να μάθετε ότι η δωρεά πέμπεται, ενώ το Πνεύμα δεν αποστέλλεται, ο Σωτήρας λέγει στους αποστόλους: μείνετε στην Ιερουσαλήμ μέχρι να ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους· και πάλι: η θεότητα δεν εκχέεται, αλλά η δωρεά· και πάλι: η χάρη δωρίζεται, αλλά όχι αυτός που δωρίζει τη χάρη. Αυτά λέγει ο θείος Χρυσόστομος. Ο δε Μέγας Βασίλειος, από την άλλη, λέγει: εμείς λέμε ότι γνωρίζουμε τον Θεό μας από τις ενέργειές του· δεν υποσχόμαστε όμως ότι προσεγγίζουμε την ίδια την ουσία. Διότι οι μεν ενέργειές του κατεβαίνουν προς εμάς, η δε ουσία του παραμένει απρόσιτη. Και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος λέγει: ο Θεός δεν δίδει το Πνεύμα με το μέτρο· διότι ούτε το δίδει, ούτε είναι μετρημένο· διότι δεν μετράται Θεός από Θεό.

Επομένως, όσοι φοβάστε τον Κύριο, σε όποιους τόπους κι αν βρίσκεστε, αινέστε Τον· διότι η τοπική μετακίνηση δεν επιφέρει την προσέγγιση του Θεού, αλλά όπου κι αν είσαι, ο Θεός θα έρθει σε σένα, εάν βέβαια το κατάλυμα της ψυχής σου βρεθεί τέτοιο, ώστε να ενοικήσει ο Κύριος μέσα σου και να συμπορευθεί. Εάν όμως έχεις τον εσωτερικό σου άνθρωπο γεμάτο από πονηρούς λογισμούς, έστω κι αν βρίσκεσαι στον Γολγοθά, έστω κι αν βρίσκεσαι στο όρος των Ελαιών, έστω κι αν βρίσκεσαι κάτω από το μνήμα της Αναστάσεως, απέχεις τόσο πολύ από το να δεχθείς τον Χριστό μέσα σου, όσο και εκείνοι που δεν Τον ομολόγησαν ούτε καν εξαρχής. Συμβούλευσε λοιπόν, αγαπητέ, τους αδελφούς να εκδημούν από το σώμα προς τον Κύριο, και όχι από την Καππαδοκία στην Παλαιστίνη. Εάν πάλι κάποιος προβάλει τον λόγο του Κυρίου, ο οποίος παρήγγειλε στους μαθητές να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, ας κατανοήσει βαθύτερα αυτό που ειπώθηκε. Επειδή ακριβώς η χάρη και η διανομή του Αγίου Πνεύματος δεν είχε ακόμη επιφοιτήσει στους αποστόλους, ο Κύριος τους πρόσταξε να παραμένουν στο ίδιο μέρος, έως ότου ενδυθούν δύναμη εξ ύψους. Εάν, λοιπόν, ό,τι γινόταν εξαρχής συνέβαινε μέχρι και σήμερα, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα υπό μορφήν πυρός να διανέμει στον καθένα τα χαρίσματα, τότε θα έπρεπε όλοι να βρίσκονται σε εκείνον τον τόπο όπου γινόταν η διανομή του χαρίσματος· εάν όμως το Πνεύμα πνέει όπου θέλει, τότε και αυτοί που πιστεύουν εδώ γίνονται μέτοχοι του χαρίσματος ανάλογα με την πίστη τους, και όχι ανάλογα με την παραμονή τους στα Ιεροσόλυμα.

Κεφάλαιο Η'. Ότι τη θεοποιό χάρη του Πνεύματος, η οποία δίνεται από τον Θεό και λαμβάνεται από τους αγίους, ο Ακίνδυνος πότε την ονομάζει κτίσμα, και πότε τον ίδιο τον Θεό, την ίδια την ουσία Του. Και σε αυτό ελέγχεται ότι περιπίπτει σε πολλά άτοπα. Επειδή λοιπόν η συζήτησή μας με τον Ακίνδυνο αφορά αυτό ακριβώς, το οποίο όταν λαμβάνει αυτός που θεούται, θεούται —διότι αυτό είναι στους αγίους η θεοποιός χάρις— ας δούμε τι λέει αυτός ότι λαμβάνουν οι άγιοι και θεούνται. Αφού λοιπόν παραθέτει, στα συγγράμματά του Περί χάριτος, τον Χρυσόστομο να λέει ότι η χάρη που δόθηκε σε όσους πίστεψαν είναι το Άγιο Πνεύμα, προσθέτει και ο ίδιος γράφοντας για αυτό: «εννοεί αυτή τη χάρη, το ίδιο το Άγιο Πνεύμα, εκείνη τη δύναμη την οποία ο Σωτήρας υποσχέθηκε στους αγίους μαθητές Του ότι θα ενδυθούν εξ ύψους, την οποία βεβαίως και ενδύθηκαν»· και παραθέτει μαρτυρίες, από τις οποίες αποδεικνύει ότι δύναμη και χάρη ονομάζεται ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα. Και προσθέτει: «ώστε, και όταν λέει ο άγιος Μάξιμος 'διά της χάριτος της άκτιστης και αεί ούσας εκ του αεί όντος Θεού', είναι απολύτως σαφές ότι εννοεί το Άγιο Πνεύμα ή τον ίδιο τον Υιό, τον οποίο και ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης ονομάζει πολλές φορές χάρη και αυτοχάρη».

Από ποιον Θεό λοιπόν, πες μας πάλι, ισχυρίζεσαι ότι προέρχεται το θείο εν γένει, δηλαδή και η ουσία και οι υποστάσεις και κάθε άκτιστη ενέργεια, ώστε να ταυτίζεται, σύμφωνα με εσένα, το θείο εν γένει με τη χάρη που υπάρχει πάντοτε από τον Θεό; Επιπλέον, εφόσον η χάρη την οποία λαμβάνουμε κατά το θείο βάπτισμα είναι ο ίδιος ο Θεός, καθώς και η δύναμη την οποία ενδύθηκαν σύμφωνα με την υπόσχεση του Σωτήρος οι θείοι απόστολοι και μετά από αυτούς όσοι έζησαν σύμφωνα με το ευαγγέλιο της χάριτος, πώς πάλι, Ακίνδυνε, επιχειρηματολογείς ότι αυτή είναι κτιστή, και πολεμάς μανιωδώς αυτούς που την δοξάζουν ως άκτιστη, γράφοντας ξεκάθαρα ότι «ο Θεός κτίζει σε όσους μετέχουν σε Αυτόν τη θεοποιό χάρη»; Και πάλι, ότι «η κυρίως χάρη που εκχέεται από τον Θεό και από το Πνεύμα Του είναι το ασώματο και αόρατο, και η αίσθηση όσων έχουν αίσθηση και ο λόγος των λογικών όντων και η ζωή των ζώντων»; Άραγε δεν πολεμάς τον εαυτό σου και τον Θεό, υποβιβάζοντας Εκείνον σε κτίσμα, και συνάγοντας αντιφάσεις για τον ίδιο σου τον εαυτό, και μάλιστα τόσο άμεσα;

Είναι, λοιπόν, από τα πιο ολοφάνερα το ότι η άκτιστη δύναμη και η ενέργεια δεν αποτελούν υποστατικές ιδιότητες, ούτε ονομάζεται έτσι, δηλαδή δύναμη και ενέργεια, μόνο ο Υιός, επειδή ο Κύριος έλεγε προς τους Ιουδαίους: «θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως», εννοώντας προφανώς του Πατρός, ενώ προς τους δικούς του μαθητές: «μείνετε στην Ιερουσαλήμ μέχρις ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους», δηλαδή το Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό και ο θείος Μάξιμος προς τους αιρετικούς που υποστήριζαν παλαιότερα ακριβώς αυτό, λέει: «ποιος μίλησε ποτέ για υποστατική ενέργεια, και από πού το βρήκαν αυτό και από ποιον το παρέλαβαν και το προβάλλουν;». Ο δε μέγας Αθανάσιος, αφού αποκάλεσε δύναμη το Άγιο Πνεύμα, στη συνέχεια προσθέτει: «κατά την κοινολογία δε της θεολογίας, ονομάζεται δύναμη και ο Υιός». Το ότι όμως, αν και η άκτιστη δύναμη και ενέργεια είναι κοινή και των τριών, εντούτοις αυτή δεν αποτελεί τη φύση των τριών, το δίδαξε και ο ίδιος.

Έτσι λοιπόν, και για αυτούς τους λόγους, αφού ο Κύριος έφαγε από το ψάρι και την κηρήθρα ενώπιον των μαθητών του, τους υπενθύμισε και τα δικά του λόγια, τα οποία τους είχε προείπει όταν πορευόταν προς το πάθος, αποδεικνύοντας και με αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του αληθινό. Διότι, όπως ακριβώς τα προείπε, έτσι και εκπληρώθηκαν. Και τους άνοιξε τον νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές και να γνωρίζουν ότι έτσι έχει γραφεί, έτσι έγινε και έτσι έπρεπε, από ένα ασύγκριτο πέλαγος φιλανθρωπίας υπέρ των ανθρώπων, να γίνει άνθρωπος ο Μονογενής Υιός του Θεού, να φανερωθεί και να μαρτυρηθεί άνωθεν με την πατρική φωνή και την επιφάνεια του θείου Πνεύματος, να επιβεβαιωθεί και να δοξαστεί μέσα από εξαίσια έργα και λόγια, να φθονηθεί και να παραδοθεί από εκείνους που δεν αναζητούν τη δόξα του Θεού αλλά τη δόξα των ανθρώπων, να σταυρωθεί, να ταφεί και να αναστηθεί εκ νεκρών την τρίτη ημέρα, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών, αρχίζοντας το κήρυγμα από την Ιερουσαλήμ. Και κήρυκες και μάρτυρες αυτών να είναι οι ίδιοι, οι οποίοι υπήρξαν αυτόπτες και υπηρέτες του. Στους οποίους, αφού υποσχέθηκε ότι θα στείλει άνωθεν την επαγγελία του Πατρός, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα, τους έδωσε την εντολή να παραμείνουν στην Ιερουσαλήμ, μέχρι να ενδυθούν δύναμη εξ ύψους.

Διότι μετά την εκ νεκρών ανάσταση και την κατ' αυτήν φανέρωση στους μαθητές, είπε καθώς αναλαμβανόταν: «Ιδού, εγώ αποστέλλω την επαγγελία του Πατέρα μου σε εσάς, εσείς όμως καθίστε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, μέχρι να ντυθείτε δύναμη εξ ύψους· διότι θα λάβετε δύναμη, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας· και θα μου είστε μάρτυρες και στην Ιερουσαλήμ, και σε όλη την Ιουδαία, και έως τα πέρατα της γης.» Όταν δε συμπληρώθηκε η πεντηκοστή ημέρα μετά την ανάσταση, της οποίας τη μνήμη τελούμε τώρα, ενώ όλοι οι μαθητές ήταν συγκεντρωμένοι στο ίδιο μέρος και βρίσκονταν με ομοψυχία στο υπερώο, και ο καθένας τους είχε συγκεντρωμένο τον δικό του νου (διότι αφιέρωναν τον χρόνο τους και ήταν προσηλωμένοι στη δέηση και στους ύμνους προς τον Θεό), «έγινε», λέει ο ευαγγελιστής Λουκάς, «ξαφνικά από τον ουρανό ήχος, σαν βίαιη πνοή ανέμου, και γέμισε τον οίκο όπου κάθονταν». Αυτός είναι ο ήχος, για τον οποίο προείπε η προφήτιδα Άννα, όταν δέχθηκε την υπόσχεση για τον Σαμουήλ, ότι ο Κύριος ανέβηκε στους ουρανούς και βρόντηξε· αυτός θα δώσει ισχύ και θα υψώσει το κέρας των χριστών του. Αυτόν τον ήχο προανήγγειλε και η θεοπτία του Ηλία· διότι, λέει, ιδού ακούστηκε φωνή λεπτής αύρας, και μέσα σε αυτήν βρισκόταν ο Κύριος· διότι η φωνή της αύρας είναι ήχος πνοής. Αυτού του ήχου και της πνοής θα μπορούσες να βρεις την προαγγελία και στο ευαγγέλιο του Χριστού.

Απορία. Πού έφαγε ο Χριστός το ψάρι; Διότι, αν μεν αυτό συνέβη στην Ιερουσαλήμ, πώς ο Ιωάννης διηγείται ότι έγινε στη Γαλιλαία; Αν πάλι στη Γαλιλαία, πώς ο Λουκάς αναφέρει ότι έδωσε εντολή στους μαθητές: «Εσείς παραμείνετε στην πόλη της Ιερουσαλήμ»; Και πώς, αφού τους οδήγησε από εκεί στη Βηθανία, αναλήφθηκε;

Λοιπόν, μετά την Ανάληψη του Σωτήρος, οι μακάριοι απόστολοι, σύμφωνα με την υπόσχεσή Του, παρέμειναν στην πόλη της Ιερουσαλήμ, έως ότου ενδυθούν δύναμη εξ ύψους. Ο δε μακάριος Πέτρος, έχοντας λάβει εντολή από τον Σωτήρα, στήριζε τους αδελφούς του και έλεγε τα δέοντα προς τα πλήθη. Διότι, πριν από το ζωοποιό πάθος, ο Κύριος του είπε: «Σίμων, Σίμων, ιδού ο σατανάς ζήτησε επίμονα να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι· εγώ όμως δεήθηκα για εσένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου». Ώ ταπείνωση του Δεσπότου, ώ θεία κηδεμονία! Εσύ, ω Δέσποτα, που έθεσες τέρμα σε κάθε πειρασμό στην έρημο, απέδειξες ανίσχυρα όλα τα τεχνάσματά του· τότε τον επιτίμησε λέγοντας: «ύπαγε οπίσω μου, σατανά». Εκείνος που εξέδιωξε αυτόν και τους ακολούθους του από τους τυφλούς και τους δαιμονιζομένους, από τη θυγατέρα της Χαναναίας, από τον υιό του άρχοντα των Ιουδαίων και από πολλούς άλλους. Ακόμη, για να μην τα αναφέρω όλα —διότι δεν είναι δυνατόν σε άνθρωπο να καταγράψει όσα Εσύ, Κύριε, έπραξες, όπως μαρτυρεί και ο αγαπημένος σου μαθητής Ιωάννης, ότι «αν γραφτούν ένα προς ένα, ούτε ο ίδιος ο κόσμος θεωρώ ότι θα μπορούσε να χωρέσει τα βιβλία που θα γράφονταν»— και Εσύ που ματαίωσες παντού και για τον καθένα τις βουλές του, ω Δέσποτα, δεν λες στον Σίμωνα ότι «εγώ σε βοήθησα», αλλά λες ότι «εγώ δεήθηκα για εσένα, ώστε να μην εκλείψει η πίστη σου· και εσύ, όταν κάποτε επιστρέψεις, στήριξε τους αδελφούς σου».

Ελέχθη δε στον ναό των Αγίων Αποστόλων, παρισταμένης και της συγκλήτου: Επειδή ο Θεός μας είναι Πατέρας, Υιός και άγιο Πνεύμα, εξ αυτών ο μεν Πατέρας, ως Θεός, φανέρωσε στους ανθρώπους τη δική του θεότητα από μόνος του λέγοντας: «εγώ είμαι ο ων». Ο δε Υιός και η δική του θεότητα, και επιπλέον η πατρότητα του Πατέρα, ως Πατέρα, έχει μαρτυρηθεί και από τους δύο, δηλαδή μέσω του Πατέρα και του Υιού· διότι αφενός ο Πατέρας διακηρύσσει προς εμάς: «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευδόκησα, αυτόν να ακούτε», και αφετέρου ο Υιός λέει στον ίδιο του τον Πατέρα: «φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Το άγιο Πνεύμα, όμως, και η δική του θεότητα, μάς έχει φανερωθεί εκ του Πατέρα μέσω του Υιού. Και εκ του Πατέρα μέσω του Υιού αποστέλλεται αυτό στην κτίση, όπως ακούτε: «όταν έλθει ο παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατέρα». Και εκ του Πατέρα μέσω του Υιού παρέχεται σε όλους τους αξίους· γι' αυτό και λέγεται ότι προέρχεται, και πιστεύεται αυτό: εκ του Πατέρα μέσω του Υιού· και γι' αυτό το ζήτημα, σε όσους επιλέγουν να ορθοδοξούν δεν επιτρέπεται να αμφιβάλλουν. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο επέλεξε να γνωρισθεί σε εμάς ο Θεός των πάντων, η Τριάδα: στην μεν Παλαιά, ο Πατέρας μόνο ως Θεός, στην δε Νέα και ως Πατέρας· ο δε Υιός, κατά την ένσαρκη οικονομία, ξεκάθαρα ως Υιός του Θεού και Πατέρα· μετά δε την ανάληψή του, και το άγιο Πνεύμα [φανερώθηκε] ότι είναι Θεός. Και αυτή είναι η επαγγελία του Πατέρα, δηλαδή ο θείος προορισμός του να συγκαταβεί, να εμφανιστεί και να γνωριστεί σε εμάς η υπερούσια Τριάδα, μέσω της έλευσης, ή παρουσίας, ή φανέρωσης του καθενός στον κατάλληλο καιρό, όπως είπε ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ αποστέλλω την επαγγελία του Πατέρα μου σε εσάς».

Το χωρίο «δύναμις παρ' αὑτοῦ ἐξήρχετο καὶ ἰᾶτο πάντας», αναπτύσσοντάς το οι δάσκαλοι της Εκκλησίας, άλλοτε μεν λέγουν ότι εξέρχεται δύναμη από τον Χριστό, η οποία δεν μεταβαίνει τοπικώς, αλλά διαδίδεται στους άλλους και παραμένει αμείωτη στον Χριστό, όπως ακριβώς και τα μαθήματα υπάρχουν στους δασκάλους και παραδίδονται στους μαθητές· άλλοτε δε λέγουν ότι οι μεν προφήτες δεν είχαν δυνάμεις που να εξέρχονται από τους ίδιους, διότι θαυματουργούσαν με τη χάρη του Θεού, ενώ ο Ιησούς, όντας πηγή κάθε αγαθού και κάθε δυνάμεως, έχει πολλές δυνάμεις που εξέρχονται από αυτόν. Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα είναι ένα, και ο Κύριος έχει πολλές δυνάμεις που προέρχονται από αυτόν, και ο μεν Παράκλητος δεν μερίζεται, αυτή δε η δύναμη διαδίδεται και στους άλλους, πώς είναι δυνατόν να νομίσουμε εδώ ότι πρόκειται για το ίδιο το Άγιο Πνεύμα; Έπειτα, και το όνομα της δυνάμεως είναι κοινό στην Τριάδα, διότι και ο Πατέρας είναι δύναμη, όπως λέγει ο Κύριος: «θα δείτε τον Υιό να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως»· και ο Υιός ομοίως: «διότι ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού», όπως λέγει ο απόστολος· αλλά και το Πνεύμα είναι δύναμη, διότι λέγει στους αποστόλους ο Κύριος: «μέχρις ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους»· και ολόκληρη αυτή η Αγία Τριάδα ονομάζεται μία δύναμη, όπως είναι μία θεότητα και μία μορφή.

Ερώτηση: Γιατί λοιπόν αναφέρει πρώτα το πάθος και έπειτα την κάθοδο και την άνοδο; Απόκριση: Μην είσαι μεμψίμοιρος. Διότι το Πνεύμα επέλεξε να φανερώσει τη φύση του δράματος, όχι όμως με αυστηρή σειρά και ακολουθία. Διότι, όπως ακριβώς το φυσικό κάλλος δεν έχει ανάγκη την τέχνη του καλλωπισμού για να λαμπρυνθεί, έτσι και η αλήθεια είναι το φυσικό κάλλος του Αγίου Πνεύματος. «Ολόγυρά του είναι η σκηνή του», δηλαδή η σκοτεινή νεφέλη που τον αναβιβάζει. «Ύδωρ σε νεφέλες των αέρων», δηλαδή θολό, το οποίο καθώς διαρρέει προς τα κάτω γίνεται διαυγές. «Από την ακτινοβολία ενώπιόν του οι νεφέλες διήλθαν», δηλαδή, μη αντέχοντας την αίγλη της ανόδου του, οι νεφέλες διασκορπίστηκαν· «χαλάζι και το αιθέριο πυρ» δραπέτευσαν από μπροστά του. «Και εβρόντησε από τον ουρανό ο Κύριος», με δυνατή φωνή τη χάρη του Πνεύματός του, «και ο Ύψιστος έδωσε τη φωνή του», την οποία υποσχέθηκε στους μαθητές, λέγοντας: «Θα αποστείλω την επαγγελία του πατέρα μου σε εσάς». «Εξαπέστειλε βέλη» των Ρωμαίων «και σκόρπισε» τους Ιουδαίους «και πλήθυνε τις αστραπές και τους συντάραξε» με αιώνια ταραχή. «Και φάνηκαν οι πηγές» των θείων του αγαθών αποξενωμένες «και αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της οικουμένης· από την επιτίμησή σου, Κύριε», όταν ετάφη ο Χριστός. «Εξαπέστειλε από το ύψος» ο Πατήρ «και με προσέλαβε από πολλά ύδατα», δηλαδή πειρασμούς. «Θα με λυτρώσει από τους δυνατούς εχθρούς μου, επειδή έγιναν ισχυρότεροι από εμένα.»

28. Από πού πιστεύουμε με ασφάλεια το μυστήριο; Και ποια είναι η πίστη; Ο Ίδιος είπε: «Αυτό είναι το σώμα μου», «Αυτό είναι το αίμα μου». Ο Ίδιος έδωσε εντολή και στους αποστόλους και μέσω εκείνων σε όλη την Εκκλησία να το πράττουν αυτό. «Να το κάνετε αυτό, λέει, σε ανάμνησή μου», και δεν θα έδινε την εντολή να το κάνουν, αν δεν επρόκειτο να χορηγήσει τη δύναμη, ώστε να μπορούν να το κάνουν. Και ποια είναι η δύναμη; Το Άγιο Πνεύμα, η δύναμη εξ ύψους που εξόπλισε τους αποστόλους, σύμφωνα με όσα τους ειπώθηκαν από τον Κύριο: «Εσείς δε καθίστε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, εωσότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους». Αυτό είναι το έργο εκείνης της καθόδου. Διότι, αφού κατήλθε μία φορά, δεν μας εγκατέλειψε έπειτα, αλλά είναι μαζί μας και θα είναι για πάντα. Γι' αυτόν τον λόγο το έστειλε ο Σωτήρας, για να μένει μαζί μας εις τον αιώνα, «το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει, εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Αυτό τελεσιουργεί τα μυστήρια διά της χειρός και της γλώσσας των ιερέων.

Αφού δε ο Λόγος, όπως έχει λεχθεί, κατέστησε τους δικούς του μύστες τελεστικούς τούτου, τους προέτρεψε τότε να παραμείνουν στην Ιερουσαλήμ, έως ότου, όπως λέει, ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους, την οποία και ονόμασε επαγγελία του Πνεύματος. Ότι δηλαδή ο Ιωάννης μεν βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα· όπου το μεν «ενδυθείτε» μεταλήφθηκε στο «θα βαπτιστείτε», η δε δύναμη ερμηνεύθηκε ότι είναι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο προηγουμένως είχε ονομάσει άλλον Παράκλητο και Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός· και εκείνος, είπε, θα μας διδάξει και θα μας υπενθυμίσει όλη την αλήθεια, προλέγοντάς τους με αυτόν τον τρόπο και προδιαγράφοντας την τελείωση όλης της ιεραρχίας.

Πώς αυτοί που βαπτίζονται στον Χριστό ντύνονται τον Χριστό; Αν το Πνεύμα δεν είναι Θεός, αν δεν είναι πηγή θεϊκής χάρης, πώς αυτοί που έχουν ντυθεί τον Χριστό ως θεϊκό ένδυμα επενδύονται το πνεύμα ως κάτι το κοινό; Διότι αν όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό ντύθηκαν τον Χριστό, και ο Σωτήρας λέει, «μείνετε στην Ιερουσαλήμ έως ότου ντυθείτε δύναμη από ψηλά, όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα εφ' υμάς», πώς στον καιρό του δεσποτικού ενδύματος ντυνόμαστε ένα δουλικό; Αλλά είναι προφανές, λοιπόν, ότι κάθε ένδυμα είναι ομότιμο και παρουσιάζει τη μία και την αυτή αυθεντία της ευεργεσίας και της χάρης. Και το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται ένδυμα των πιστών όχι σαν ρούχο, αλλά όπως ο σίδηρος ντύνεται τη φωτιά, χωρίς να την περιβάλλεται από έξω, αλλά ολοκληρωτικά. Διότι έτσι και τον Χριστό {το πανάγιο πνεύμα} δεν τον περιβαλλόμαστε σαν ρούχο που φοριέται εξωτερικά, αλλά γεμίζοντας την καρδιά και τους λογισμούς με φως και το πρόσωπο με χάρη. Γι' αυτό και οι διώκτες, ατενίζοντας το πρόσωπο του Στεφάνου, είδαν το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου.

Και με διαφορετικό τρόπο, ο θεράπων του Θεού Μωυσής, μιλώντας αλληγορικά, έλεγε ότι τα τετράποδα που έχουν διχαλωτή οπλή και μηρυκάζουν είναι καθαρά, ενώ όσα δεν έχουν αυτά τα γνωρίσματα είναι ακάθαρτα: ότι, δηλαδή, δεν πρέπει ο άνθρωπος του Θεού να ακολουθεί αδιάκριτα έναν λογισμό, ζώντας μαζί και βρίσκοντας ευχαρίστηση με τον πονηρό λογισμό της κακίας που συνυπάρχει μέσα του. Αντιθέτως, κάνοντας κάθε φορά διάκριση στον εαυτό του μέσω της λογικής, πρέπει να έχει τον ίδιο τον φυσικό του λογισμό ακριβή πολέμιο των πονηρών τεχνασμάτων της κακίας, και να αναμασά, να μελετά και να γυμνάζει τον νου του στα αξιόπιστα λόγια των εντολών του Θεού. Έτσι, ο αγωνιστικός και ευσεβής λογισμός, διατρίβοντας πάντοτε σε αυτά, θα ενδυναμωθεί απέναντι στην κακία που συνυπάρχει μέσα του, έως ότου ενδυθεί τη δύναμη από ψηλά, η οποία, αφού εξοντώσει με την εξουσία της τη συνυπάρχουσα πονηρία, θα αναδείξει καθαρό τον λογισμό της καθαρής φύσης. Αυτοί, λοιπόν, που αγωνίζονται με αυτόν τον τρόπο και κρίνουν με διάκριση τον εαυτό τους, λογίζονται καθαροί ενώπιον του Θεού, μένοντας απαλλαγμένοι από εκούσια αμαρτήματα και υποτάσσοντας το θέλημά τους, όσο έχουν δύναμη, μόνο στον Θεό. Διότι αυτός που θέλει να γίνει αληθινός Χριστιανός οφείλει να διεξάγει τον κόπο και τον αγώνα του όχι σαρκικά, αλλά στον νου, μέσα στους ίδιους τους λογισμούς.

Έτσι, στον καθένα από τους αγίους πατέρες εμφανίστηκε όπως θέλησε και όπως συνέφερε· διαφορετικά στον Αβραάμ, διαφορετικά στον Ισαάκ, διαφορετικά στον Ιακώβ, διαφορετικά στον Νώε, στον Δανιήλ, στον Δαβίδ, στον Σολομώντα, στον Ησαΐα και στον καθένα από τους αγίους προφήτες· διαφορετικά στον Ηλία, διαφορετικά στον Μωυσή. Και εγώ νομίζω ότι ο Μωυσής, κάθε ώρα στο όρος, κατά τη νηστεία των σαράντα ημερών, εισερχόμενος σε εκείνη την πνευματική τράπεζα, εντρυφούσε και απολάμβανε. Εμφανίστηκε λοιπόν στον καθένα από τους αγίους όπως θέλησε, για να τον αναπαύσει, να τον σώσει και να τον οδηγήσει στην επίγνωση του Θεού. Διότι τα πάντα είναι για εκείνον εύκολα όσα βούλεται, και όπως θέλει, σμικρύνοντας τον εαυτό του, λαμβάνει σωματική μορφή και μεταμορφώνεται, εμφανιζόμενος σε όσους τον αγαπούν μέσα σε απρόσιτη δόξα φωτός, φανερούμενος στους αξίους με πολλή και άρρητη αγάπη, ανάλογα με τη δική του δύναμη. Διότι η ψυχή που αξιώθηκε με πολλή επιθυμία, προσδοκία, πίστη και αγάπη να δεχθεί εκείνη τη «δύναμη εξ ύψους», λαμβάνοντας την επουράνια αγάπη του Πνεύματος και το επουράνιο πυρ της αθάνατης ζωής, απαλλάσσεται αληθινά από κάθε κοσμική αγάπη και ελευθερώνεται από κάθε δεσμό κακίας.

Διότι, όταν κάποιος κατορθώσει να προσπεράσει όλες τις τάξεις και τις βαθμίδες και να γίνει φίλος του βασιλιά, από τι πλέον μπορεί να βλαφθεί από τον οποιονδήποτε; Στον ορατό κόσμο υπάρχουν πόλεις που λαμβάνουν δώρα και σιτηρέσια από τον βασιλιά. Εάν λοιπόν προσφέρουν κάποια μικρή υπηρεσία, δεν ζημιώνονται καθόλου, εφόσον αποκομίζουν και δέχονται τόσα πολλά από τον βασιλιά. Έτσι και οι Χριστιανοί, αν και πολεμούνται από τον εχθρό, οι ίδιοι όμως βρήκαν καταφύγιο στη θεότητα και ενδύθηκαν την «εξ ύψους δύναμιν» και ανάπαυση, και δεν ανησυχούν καθόλου για τον πόλεμο.

Το ότι όμως πάσχει και σταυρώνεται και το αίμα Του εκχέεται πάνω στον σταυρό, ούτε το γνώριζαν ούτε το άκουσαν, ούτε ανέβηκε στην καρδιά τους, ότι δηλαδή θα υπάρξει βάπτισμα πυρός και Αγίου Πνεύματος και ότι στην Εκκλησία προσφέρεται άρτος και οίνος, αντίτυπο της σάρκας και του αίματός Του, και ότι όσοι μεταλαμβάνουν από τον φαινόμενο άρτο τρώνε πνευματικά τη σάρκα του Κυρίου, και ότι οι απόστολοι και οι Χριστιανοί δέχονται τον Παράκλητο και ενδύονται «δύναμη εξ ύψους» και πληρούνται από τη θεότητα, και ότι οι ψυχές συγκεράννυνται με το Άγιο Πνεύμα. Αυτό δεν το γνώριζαν οι προφήτες και οι βασιλείς ούτε ανέβηκε στην καρδιά τους. Διότι τώρα οι Χριστιανοί πλουτίζουν με διαφορετικό τρόπο και επιποθούν τη θεότητα, αλλά αν και έχουν τέτοια χαρά και παρηγοριά βρίσκονται υπό φόβο και τρόμο. Ερώτηση: Υπό ποιον φόβο και τρόμο βρίσκονται; Απόκριση: Με τον φόβο του να μη σφάλλουν σε κάτι, αλλά να συμφωνούν με τη χάρη. Όπως ακριβώς εάν κάποιος κατέχει θησαυρούς και οδοιπορεί σε τόπους όπου υπάρχουν ληστές, χαίρεται μεν για τον πλούτο και τον θησαυρό, βρίσκεται όμως υπό φόβο, μήπως του επιτεθούν οι ληστές και τον συλήσουν, και είναι σαν να βαστάζει στα χέρια του το ίδιο του το αίμα, κάπως έτσι είναι.

Όπως ακριβώς καθαρίζει κάποιος από τη γη ζιζάνια ή αγκάθια ή τριβόλια, να δωρίσει στην ψυχή το δικό Του Πνεύμα, ώστε, ζώντας κατ' αυτόν τον τρόπο τη ζωή του Πνεύματος και έχοντας ενδυθεί την ουράνια δύναμη, να μπορέσει να πράξει αληθινά όλο το θέλημα του Θεού. Διότι, όπως ακριβώς χωρίς την κακία και την πονηριά των παθών η ψυχή δεν γνώριζε να πράττει το κακό, έτσι και χωρίς το επουράνιο και αγαθό Πνεύμα η ψυχή δεν γνωρίζει να πράττει όλο το θέλημα του Θεού, αλλά βρίσκεται ακόμη εκτός του Θεού. Όπως λέει άλλωστε και ο απόστολος: «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού», και προσθέτει: «εμείς όμως έχουμε νου Χριστού», και: «σε εμάς τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός Του». Διότι οι απόστολοι έβλεπαν πολλά θαυμαστά και παράδοξα σημεία να επιτελούνται από τον Κύριο, και επειδή δεν είχαν λάβει ακόμη εκείνη την επουράνια «δύναμη εξ ύψους» μέσα στην ψυχή τους, δίσταζαν, κλονίζονταν, σκανδαλίζονταν και έφευγαν ο καθένας προς διαφορετική κατεύθυνση κατά τη σταύρωση του Κυρίου. Μόνο ο Κύριος θεράπευσε την ψυχή δίνοντάς της το Άγιο Πνεύμα Του. Και καθένας που δεν προσδοκά και δεν λαμβάνει εκείνη την «δύναμη εξ ύψους», δεν μπορεί να θεραπευτεί πλήρως από τα πάθη της ατιμίας· διότι μόνο έτσι κατέστη δυνατόν να επιτευχθεί η εξάλειψη των παθών.

Λίθος που δεν κόπηκε με ανθρώπινο χέρι από το όρος. «Μέχρι να ενδυθείτε», είπες στους μαθητές, «με δύναμη εξ ύψους, καθίστε όλοι μαζί συγκεντρωμένοι· διότι εγώ τώρα αναλαμβάνομαι, και θα σας αποστείλω τον Παράκλητο, τον σύνθρονο του Πατρός.» Ελάτε, αφού συγκεντρωθούμε όλοι μυστικά στο ύψος της θεωρίας, ας αντικρίσουμε με τα μάτια του νου τον αιώνιο Λόγο, που αναλήφθηκε και κάθεται στα δεξιά ως σύνθρονος του Πατρός.

Εάν μετά από όλα τα προαναφερθέντα, αφού σε καλέσει ιδιαιτέρως, σε προτρέψει να ησυχάσεις και σου πει: «Κάθισε εδώ χωρίς να βγαίνεις έξω, έως ότου ενδυθείς δύναμη εξ ύψους», με βέβαιη ελπίδα και απέραντη χαρά υπάκουσέ τον. Αψευδής, αδελφέ μου, και αληθινός είναι ένας τέτοιος δάσκαλος. Διότι θα επέλθει και τώρα πάνω σου η ίδια δύναμη του Παναγίου Πνεύματος, όχι με μορφή φωτιάς που να φαίνεται αισθητά ούτε με πολύ ήχο και βίαιη πνοή —διότι αυτά έγιναν τότε για τους απίστους—, αλλά με μορφή νοητού φωτός με κάθε γαλήνη και αγαλλίαση θα σου εμφανιστεί νοερά, το οποίο είναι προοίμιο του αιώνιου και πρώτου φωτός και αποτελεί απαύγασμα και λάμψη της αΐδιας μακαριότητας. Με την εμφάνισή του, λοιπόν, κάθε εμπαθής λογισμός αφανίζεται και κάθε ψυχικό πάθος εκδιώκεται, ενώ κάθε σωματική νόσος δέχεται τη θεραπεία. Τότε τα μάτια της καρδιάς καθαρίζονται, και βλέπουν αυτό που έχει γραφτεί στους μακαρισμούς. Τότε η ψυχή, βλέποντας σαν σε καθρέφτη ακόμη και τα μικρά της σφάλματα, βυθίζεται σε άβυσσο ταπείνωσης, και κατανοώντας το μέγεθος της δόξας γεμίζει από κάθε χαρά και ευφροσύνη, και, εκπλησσόμενη από το ανέλπιστο του θαύματος, αναβλύζει πηγές δακρύων.

Τότε τους άνοιξε τον νου για να κατανοούν τις Γραφές, και τους είπε ότι έτσι είναι γραμμένο, και έτσι έπρεπε να πάθει ο Χριστός και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί εκ νεκρών, και να κηρυχθεί στο όνομά του μετάνοια και άφεση αμαρτιών σε όλα τα έθνη, αρχίζοντας από την Ιερουσαλήμ. Εσείς είστε μάρτυρες αυτών. Και ιδού, εγώ αποστέλλω την επαγγελία του Πατέρα μου σε εσάς· εσείς όμως παραμείνετε στην πόλη της Ιερουσαλήμ, μέχρις ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους. Στη συνέχεια τους οδήγησε έξω έως τη Βηθανία, και, υψώνοντας τα χέρια του, τους ευλόγησε. Και συνέβη, ενώ τους ευλογούσε, να αποχωριστεί από αυτούς και να ανέρχεται στον ουρανό.