Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:1

Προοίμιο της πραγματείας και του ελέγχου σχετικά με τα βιβλία του Μαρκίωνα. 11. Όποιος επιθυμεί να εξετάσει με ακρίβεια τις νόθες επινοήσεις του απατηλού Μαρκίωνα και να διακρίνει τις πλαστές μηχανορραφίες αυτού του κτήνους, ας μη διστάσει να μελετήσει αυτό το συγκεντρωμένο πόνημα. Διότι, μέσα από το δικό του ευαγγέλιο, με επιμέλεια παραθέσαμε τα στοιχεία για την ανασκευή της πανούργας ραδιουργίας του, ώστε όσοι θέλουν να εντρυφήσουν στο πόνημα να το έχουν αυτό ως άσκηση οξύνοιας, για την αναίρεση των καινοφανών λέξεων που εκείνος επινόησε. Διότι ο χαρακτήρας του κειμένου υποδηλώνει το κατά Λουκάν ευαγγέλιο· επειδή όμως έχει ακρωτηριαστεί, μην έχοντας ούτε αρχή ούτε μέση ούτε τέλος, μοιάζει με ένδυμα καταφαγωμένο από πολλούς σκόρους. Διότι ευθύς εξαρχής, όλα όσα διαπραγματεύτηκε ο Λουκάς από την αρχή, δηλαδή όπως λέει «επειδή πολλοί επιχείρησαν» και τα εξής, και τα σχετικά με την Ελισάβετ και τον άγγελο που ευαγγελίζεται την Παρθένο Μαρία, τον Ιωάννη και τον Ζαχαρία και τη γέννηση στη Βηθλεέμ, τη γενεαλογία και το θέμα του βαπτίσματος — όλα αυτά αφού τα απέκοψε, τα προσπέρασε και όρισε ως αρχή του ευαγγελίου τούτη: «Στο δέκατο πέμπτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα» και τα εξής.

Διότι παραδίδει στη λήθη τα όσα λέγει και όσα νομίζει ότι λέγει τα μεταβάλλει και τα ανασκευάζει, καταλύοντας τα ίδια του τα δόγματα, διηγούμενος άλλοτε έτσι και άλλοτε αλλιώς, και με τα μεταγενέστερα καταλύει τα πρώτα, και όσα κατέλυσε στην αρχή τα οικοδομεί και πάλι εκ νέου, ώστε να καταδείξει ότι δεν έχει σταθερότητα από μόνος του, αλλά καθοδηγούμενος από ακάθαρτο πνεύμα λέγει άλλα αντ' άλλων, όπως ακριβώς οι φρενοβλαβείς. Είτε δηλαδή αναφέρεται στην παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού * ότι η παρουσία ήλθε πολλά έτη μετά τη δημιουργία των φωστήρων, και μετά τη λεγόμενη από αυτόν μηχανή των δώδεκα κάδων. Διότι τα άστρα βρίσκονται πάντοτε στον ουρανό αφότου δημιουργήθηκαν· είτε θέλουν να τα ονομάζουν στοιχεία, είτε διαστήματα του ουρανού και μέτρα, πάντως από την τέταρτη ημέρα της κοσμοποιίας τα πάντα έχουν διαταχθεί καλώς, και όχι προς βλάβη εκείνων που βρίσκονται υπό την κυριαρχία του Θεού. Η δε παρουσία του Χριστού κατά το δέκατο πέμπτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα * άρχισε το κήρυγμα μετά το τριακοστό έτος από τη γέννησή του, γεγονός που αντιστοιχούσε στο πεντακισχιλιοστό πεντακοσιοστό ένατο έτος της κοσμοποιίας και στο τριακοστό της ηλικίας του, φθάνοντας δε στο τριακοστό τρίτο έτος μέχρι τον Σταυρό. Πώς, λοιπόν, εξαρχής υπήρχαν αυτά στον ουρανό, φωστήρες και άστρα;

Τα ιερά και σεμνά λοιπόν της Ιερουσαλήμ, κατά τα οποία ολόκληρο το έθνος τους άκμασε και άνθισε, και έζησε τις ημέρες του σαν να βρισκόταν στο φως, αυτά ήταν τα χίλια έτη. Διότι μόνο για χίλια έτη συστάθηκε και διήρκεσε η λατρεία στον συγκεκριμένο τόπο· τα οποία μάλιστα αριθμούνται με τον εξής τρόπο: Από την πρώτη κατασκευή του ιερού ναού και τα χρόνια του Σολομώντα μέχρι την πολιορκία από τους Βαβυλώνιους συγκεντρώνονται 432 έτη. Μετά από αυτά, αφού ο τόπος περιήλθε σε ερήμωση, πάλι ο Ιησούς και ο Ζοροβάβελ, ο γιος του Σαλαθιήλ, κατά το δεύτερο έτος του Δαρείου του Πέρση ανακαινίζουν τον οίκο. Από τότε δε και μέχρι το δέκατο πέμπτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα συγκεντρώνονται 548 έτη· ώστε να είναι συνολικά 980. Παρέμεινε δε η πόλη κλυδωνιζόμενη και ασταθής, μετά την επιβουλή τους εναντίον του Σωτήρα μας, για άλλα 40 έτη· μετά τα οποία τους βρήκε ο παντελής όλεθρος και η έσχατη πολιορκία, που έγινε από τους Ρωμαίους επί των αυτοκρατόρων Τίτου και Ουεσπασιανού.

Επί των ημερών αυτών λοιπόν, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή, όταν ο Τιβέριος Καίσαρας διένυε το δέκατο πέμπτο έτος της βασιλείας του και ο Πόντιος Πιλάτος το τέταρτο έτος της ηγεμονίας του, ενώ στην υπόλοιπη Ιουδαία τετράρχες ήταν ο Ηρώδης, ο Λυσανίας και ο Φίλιππος, ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, αρχίζοντας το έργο του σε ηλικία περίπου τριάντα ετών, προσέρχεται στο βάπτισμα του Ιωάννη και κάνει τότε την έναρξη του ευαγγελικού κηρύγματος.

Αυτά, λοιπόν, ας ειπωθούν σχετικά με τους χρόνους, για ποιον λόγο δηλαδή τώρα και όχι στο μακρινό παρελθόν ο Χριστός του Θεού ανέτειλε σε όλους τους ανθρώπους. Εμπρός, όμως, ας επανέλθουμε και ας εξετάσουμε λεπτομερώς τα σημεία των χρόνων της ελεύσεώς του, επισημαίνοντας κατά πρώτον τις ευαγγελικές μαρτυρίες περί της γεννήσεώς του. Ο μεν Ματθαίος ιστορεί τον χρόνο της ένσαρκης επιφανείας του κάπως έτσι, λέγοντας: «Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, κατά τις ημέρες του βασιλέως Ηρώδη», και λίγο μετά λέει: «ακούγοντας ότι ο Αρχέλαος βασιλεύει στην Ιουδαία αντί του πατρός του, του Ηρώδη». Ο δε Λουκάς παρουσιάζει τον χρόνο της διδασκαλίας και της «αναδείξεώς» του λέγοντας: «Κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, όταν ηγεμόνας της Ιουδαίας ήταν ο Πόντιος Πιλάτος, και τετράρχης της Γαλιλαίας ο Ηρώδης, ο δε αδελφός του Φίλιππος τετράρχης της Ιτουραίας και της περιοχής της Τραχωνίτιδας, και ο Λυσανίας τετράρχης της Αβιληνής, επί αρχιερέως Άννα και Καϊάφα». Σε αυτά λοιπόν είναι καλό να παραθέσουμε την προφητεία του Ιακώβ που παραδίδεται από τον Μωυσή, η οποία έχει ως εξής: 〈Από τη Γένεση〉. «Και κάλεσε ο Ιακώβ τους υιούς του και είπε: Συγκεντρωθείτε για να σας αναγγείλω τι πρόκειται να σας συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες. Συγκεντρωθείτε και ακούστε, υιοί του Ιακώβ, ακούστε τον Ισραήλ, τον πατέρα σας».

Επειδή, λοιπόν, εκπληρωνόταν η προσδοκία της κλήσης των εθνών, η οποία είχε αποκαλυφθεί από παλιά στον Αβραάμ, με αποτέλεσμα να εκλείψουν οι άρχοντες και οι ηγεμόνες από το έθνος των Ιουδαίων, και η εξουσία επάνω τους να μεταβεί στους Ρωμαίους και στον προαναφερθέντα Ηρώδη που προερχόταν από τα έθνη, εύλογα ο μεν ευαγγελιστής Λουκάς, επισημαίνοντας τους χρόνους της έκλειψης των Ιουδαίων αρχόντων, καταγράφει ιστορικά ότι η έναρξη της διδασκαλίας του Χριστού συνέβη «κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, όταν ηγεμόνευε στην Ιουδαία ο Πόντιος Πιλάτος». Αλλά και ο Ματθαίος, υπονοώντας ακριβώς το ίδιο, επισημαίνει· αφού λοιπόν περιέγραψε τη γέννηση του Κυρίου και Σωτήρα μας, προσθέτει: «Αφού γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας στις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού μάγοι από την Ανατολή έφτασαν στα Ιεροσόλυμα λέγοντας: Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;». Με τα λόγια αυτά φανερώνει σαφώς και την εξουσία του αλλοφύλου επάνω τους, αλλά και την κλήση των αλλόφυλων εθνών της Ανατολής από τον Θεό. Διότι ταυτόχρονα και τους Ιουδαίους τους εξουσίαζαν αλλόφυλοι, και τον από παλιά προφητευόμενο Χριστό του Θεού γνώρισαν και προσκύνησαν αλλόφυλοι, οι οποίοι κατέφθασαν από την Ανατολή.

Ακόμη δε περισσότερο θα δεις πώς έχει ειπωθεί το «δεν υπάρχει κρίση σε αυτόν», εάν αντιληφθείς το αυθαίρετο της εγκαθίδρυσης των αρχιερέων που υπήρξαν μετά τον Ηρώδη και κατά τους χρόνους του Σωτήρος μας. Διότι, ενώ ο αρχιερέας σύμφωνα με τον θείο νόμο είχε προσταχθεί να ασκεί τη λειτουργία καθ' όλο τον χρόνο της ζωής του με διάδοχο το γνήσιο τέκνο του, κατά τους εξεταζόμενους καιρούς, μετά την εξολόθρευση του χρίσματος σύμφωνα με την προφητεία, πρώτα μεν ο Ηρώδης και έπειτα, μετά από αυτόν, οι Ρωμαίοι καθιστούσαν τους αρχιερείς αυθαίρετα και όχι σύμφωνα με τον νόμο, επιλέγοντας όποιους ήθελαν, χαρίζοντας την τιμή σε κάποιους κοινούς και άσημους άνδρες, και πωλούσαν και καπηλεύονταν τον τίτλο, παραχωρώντας το αξίωμα με ετήσια διάρκεια κάθε φορά σε διαφορετικά πρόσωπα. Γι' αυτό μου φαίνεται ότι ο ιερός ευαγγελιστής Λουκάς, καταγράφοντας τον χρόνο του κηρύγματος του Σωτήρος μας, το σημειώνει αυτό μέσα από όσα λέει: «στο δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, όταν ηγεμόνευε ο Πόντιος Πιλάτος στην Ιουδαία, και ήταν τετράρχες ο Ηρώδης, ο Φίλιππος και ο Λυσανίας, επί αρχιερέως Άννα και Καϊάφα». Διότι πώς θα μπορούσαν αυτοί οι δύο να είναι ταυτόχρονα αρχιερείς, παρά μόνο εάν είχε καταλυθεί η νομοθεσία περί των αρχιερέων;

Εντούτοις, για τρίτη ήδη φορά έχουν προφητευτεί τα σχετικά με την Αίγυπτο και την άφιξή του εκεί. Αν όμως κάποιος ισχυριζόταν ότι αυτά δεν εφαρμόζονται καθόλου στον δικό μας Σωτήρα, αλλά τουλάχιστον τα χωρία που παραθέτει ο Ματθαίος έχουν ληφθεί από τον ίδιο από τη μαρτυρία του Μωυσή (την οποία μόλις προηγουμένως εξετάσαμε, αναλύοντας το «ο Θεός τον οδήγησε από την Αίγυπτο»), εφόσον ούτε ο ίδιος ο ευαγγελιστής ανέφερε ότι το λόγιο ελήφθη από την προφητεία του Ωσηέ, ... ώστε να είναι δυνατό, αναζητώντας το κάπου, να το βρούμε καταγεγραμμένο, από όπου είναι πιθανό ο ευαγγελιστής να έκανε την παράθεσή του. 〈Από τον Ησαΐα〉. «Φωνή βοώντος εν τη ερήμω: Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί· και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και τα τραχιά λείοι δρόμοι, και θα φανερωθεί η δόξα του Κυρίου, και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού, διότι ο Κύριος μίλησε». Έπρεπε και αυτή η προφητεία να εκπληρωθεί κατά τους χρόνους του Σωτήρος μας. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Λουκά, «κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρος, όταν επιτρόπευε ο Πόντιος Πιλάτος στην Ιουδαία», και όσα απαριθμούνται μαζί με αυτό, «ήλθε ο λόγος του Θεού στον Ιωάννη, τον υιό του Ζαχαρία, στην έρημο»· ο οποίος, αφού πήγε «σε όλη την περίχωρο του Ιορδάνη, κήρυττε βάπτισμα μετανοίας προς άφεσιν αμαρτιών».

Θ΄. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΟΣ ΤΟΥ ΜΩΥΣΕΩΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΟΦΗΤΩΝ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ Σχετικά με τον Μωυσή και την αρχαιότητα των προφητών μετά από αυτόν, πάρα πολλοί άλλοι με επιμέλεια έχουν καταθέσει τις αποδείξεις στα δικά τους συγγράμματα, από τα οποία αμέσως τώρα θα παραθέσω ορισμένα μικρά αποσπάσματα. Και εγώ, ακολουθώντας πιο καινοτόμο οδό από όσους προαναφέρθηκαν, θα χρησιμοποιήσω αυτήν τη μέθοδο. Εφόσον είναι κοινώς αποδεκτό ότι συμπίπτουν οι χρόνοι του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αυγούστου και της γεννήσεως του Σωτήρος ημών, και επειδή ο Χριστός έκανε την αρχή της ευαγγελικής διδασκαλίας του κατά το δέκατο πέμπτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα, εάν κάποιος ήθελε να αθροίσει από τότε τον αριθμό των ετών, ανατρέχοντας στους παλαιότερους χρόνους μέχρι τον Δαρείο, τον βασιλιά των Περσών, και την ανοικοδόμηση του ναού στα Ιεροσόλυμα επί των ημερών του, η οποία έλαβε χώρα μετά την επιστροφή του ιουδαϊκού έθνους από τη Βαβυλώνα, θα έβρισκε από τον Τιβέριο μέχρι το δεύτερο έτος του Δαρείου πεντακόσια σαράντα οκτώ έτη. Διότι το δεύτερο έτος του Δαρείου αντιστοιχεί στο πρώτο έτος της εξηκοστής πέμπτης Ολυμπιάδας, ενώ το δέκατο πέμπτο έτος της ρωμαϊκής βασιλείας του Τιβερίου συμπίπτει με το τέταρτο έτος της διακοσιοστής πρώτης Ολυμπιάδας. Επομένως, οι Ολυμπιάδες μεταξύ του Δαρείου του Πέρση και του Τιβερίου, βασιλιά των Ρωμαίων, ανέρχονται σε εκατόν τριάντα επτά, οι οποίες συναθροίζουν χρονικό διάστημα πεντακοσίων σαράντα οκτώ ετών, λογίζοντας την κάθε Ολυμπιάδα ως τετραετία.

Ακολουθώντας, λοιπόν, αυτούς τους ισχυρισμούς, ο Μαρκίων αρνήθηκε παντελώς τη γέννηση του Σωτήρος μας, θεωρώντας άτοπο να έχει υποταχθεί στο πλάσμα αυτού του ολέθριου νείκους ο Λόγος που αγωνίζεται υπέρ της φιλίας, δηλαδή του αγαθού. Απεναντίας, ισχυρίζεται ότι, χωρίς να γεννηθεί, κατήλθε άνωθεν «κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρος», βρισκόμενος στο μέσο μεταξύ κακού και αγαθού, για να «διδάσκει στις συναγωγές». Διότι, εάν είναι μεσίτης, λέει, έχει απαλλαγεί από ολόκληρη τη φύση του κακού. Κακός όμως είναι, όπως ισχυρίζεται, ο Δημιουργός και τα δημιουργήματά του. Γι' αυτό ο Ιησούς κατήλθε αγέννητος, προσθέτει, ώστε να είναι απαλλαγμένος από κάθε κακία. Αλλά έχει απαλλαγεί, λέει, και από τη φύση του αγαθού, για να είναι μεσίτης, όπως αναφέρει ο Παύλος και όπως ο ίδιος ομολογεί λέγοντας: «Τι με αποκαλείτε αγαθό; Ένας είναι αγαθός».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'. Περί του κηρύγματος του Ιωάννη. Περί αυτών που επερώτησαν τον Ιωάννη. Περί του Ηρώδη και του Ιωάννη. Περί του βαπτίσματος του Σωτήρος. Περί της γενεαλογίας του Χριστού. «Κατά το δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, όταν ηγεμόνας της Ιουδαίας ήταν ο Πόντιος Πιλάτος, και τετράρχης της Γαλιλαίας ο Ηρώδης, ενώ ο αδελφός του ο Φίλιππος ήταν τετράρχης της Ιτουραίας και της περιοχής της Τραχωνίτιδας, και ο Λυσανίας τετράρχης της Αβιληνής, επί αρχιερέων Άννα και Καϊάφα, απηύθυνε ο Θεός τον λόγο του στον Ιωάννη, τον υιό του Ζαχαρία, μέσα στην έρημο. Και ήλθε σε όλη την περίχωρο του Ιορδάνη, κηρύττοντας βάπτισμα μετανοίας για άφεση αμαρτιών.» Αναφέρει τον χρόνο και τους άρχοντες δικαίως, για να δείξει ότι εξέλιπε η διαδοχή των Ιουδαίων αρχόντων κατά τους χρόνους του Χριστού, εφόσον ηγεμόνευε ο Πιλάτος, άνθρωπος αλλοεθνής, και τετράρχες ήταν οι υιοί του Ηρώδη του Ασκαλωνίτη, και συνεπώς εύλογα θα μπορούσε να γίνει πιστευτό ότι εμφανίστηκε ο Χριστός, σύμφωνα με την προφητεία του Ιακώβ. «Έγινε δε», λέει, «ρήμα Θεού προς τον Ιωάννη», για να μάθεις ότι δεν ήλθε αυτόκλητος να δώσει μαρτυρία για τον Χριστό, αλλά κινούμενος από το θείο Πνεύμα. Διότι το ρήμα θα το κατανοήσεις είτε ως το Άγιο Πνεύμα είτε ως την προσταγή του Θεού.