Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:11

Όταν πλησίασα στην Καισάρεια προκειμένου να πληροφορηθώ την κατάσταση, μη επιθυμώντας να επισκεφθώ την ίδια την πόλη, κατέφυγα στο παρακείμενο πτωχοκομείο, ώστε να μάθω εκεί όσα επιθυμούσα. Έπειτα, όταν ο θεοφιλέστατος επίσκοπος προσήλθε εκεί κατά τη συνήθειά του, του έθεσα υπ’ όψιν όσα μας παρήγγειλε η λογιότητά σου. Αυτά που απάντησε, ούτε στη μνήμη μας είναι δυνατόν να διατηρηθούν, αλλά και υπερβαίνουν την έκταση μιας επιστολής. Συνοπτικά όμως, σχετικά με την ακτημοσύνη, ανέφερε ότι το μέτρο της είναι τούτο: να περιορίζει ο καθένας την ιδιοκτησία του μέχρι και τον απολύτως απαραίτητο χιτώνα. Και μας παρέθετε αποδείξεις από το Ευαγγέλιο: πρώτον, τον λόγο του Ιωάννη του Βαπτιστή, ο οποίος είπε: «Εκείνος που έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει», και δεύτερον, την εντολή του Κυρίου, ο οποίος απαγόρευσε στους μαθητές να έχουν δύο χιτώνες. Σε αυτά προσέθετε και το εξής: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, ύπαγε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους πτωχούς.» Έλεγε, επίσης, ότι σε αυτό αποσκοπεί και η παραβολή του μαργαρίτη, ότι δηλαδή ο έμπορος που βρήκε τον πολύτιμο μαργαρίτη, αναχώρησε, πώλησε όλα του τα υπάρχοντα και τον αγόρασε. Και προσέθετε σε αυτά ότι δεν πρέπει κανείς να αναθέτει στον εαυτό του τη διανομή των χρημάτων, αλλά σε εκείνον που έχει επιφορτιστεί με τη διαχείριση των πραγμάτων των πτωχών.

Όταν έφθασα κοντά στην Καισάρεια, για να πληροφορηθώ την κατάσταση, και επειδή απέφυγα να εισέλθω στην ίδια την πόλη, κατέφυγα στο πλησιέστερο πτωχοκομείο, ώστε να μάθω εκεί αυτά που επιθυμούσα. Έπειτα, όταν ο θεοφιλέστατος επίσκοπος, κατά τη συνήθειά του, επισκέφθηκε τον τόπο, του ανέφερα τα όσα μας πρόσταξε η λογιότητά σου. Και τα όσα αποκρίθηκε, ούτε είναι δυνατόν να διατηρηθούν στη μνήμη μας, αλλά και υπερβαίνουν το μέτρο μιας επιστολής. Εν συντομία, όμως, σχετικά με την ακτημοσύνη, είπε ότι το μέτρο είναι το εξής: να περιορίζει ο καθένας την ιδιοκτησία του μέχρι και τον τελευταίο χιτώνα. Και μας παρέθετε τις αποδείξεις από το Ευαγγέλιο: αφενός μεν, ότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είπε: «όποιος έχει δύο χιτώνες, ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει»· αφετέρου δε, ότι ο Κύριος απαγόρευσε στους μαθητές του να έχουν δύο χιτώνες. Και προσέθετε σε αυτά και το εξής: «εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς». Έλεγε επίσης ότι και η παραβολή του μαργαρίτη σε αυτό κατατείνει: ότι ο έμπορος που βρήκε τον πολύτιμο μαργαρίτη, έφυγε, πούλησε όλα του τα υπάρχοντα και τον αγόρασε. Προσέθετε δε σε αυτά, ότι δεν πρέπει κανείς να επιτρέπει στον εαυτό του να κάνει ο ίδιος τη διανομή των χρημάτων, αλλά να την αναθέτει σε εκείνον που έχει αναλάβει την ευθύνη να διαχειρίζεται τα των φτωχών. Και αυτό το επιβεβαίωνε από τις Πράξεις των Αποστόλων.

Έλεγε, λοιπόν, στα πλήθη που προσέρχονταν για να βαπτισθούν από αυτόν: Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή; Και μετά από λίγα: Και τον ρωτούσαν τα πλήθη, λέγοντας: Τι να πράξουμε; Ομοίως και οι τελώνες, ομοίως και οι στρατιώτες. ΠΡΑΞΕΙΣ. Όταν τα άκουσαν δε αυτά, κατανύχθηκε η καρδιά τους και είπαν προς τον Πέτρο και τους λοιπούς αποστόλους: Τι να πράξουμε, άνδρες αδελφοί;

Κεφάλαιο Β΄. ΛΟΥΚΑΣ. Όποιος έχει δύο χιτώνες, ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει· και όποιος έχει τρόφιμα, ας κάνει το ίδιο. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Διότι τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες; ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β΄. Το δικό σας περίσσευμα ας καλύψει το δικό τους υστέρημα· ώστε και το δικό τους περίσσευμα να καλύψει το δικό σας υστέρημα, για να υπάρξει ισότητα, καθώς είναι γραμμένο: Σε εκείνον που συγκέντρωσε το πολύ, δεν περίσσεψε· και σε εκείνον που συγκέντρωσε το λίγο, δεν του έλειψε.

Σχετικά με το πλήθος των ενδυμάτων δεν χρειάζεται να πούμε τίποτα, εφόσον αυτό έχει ήδη εξεταστεί επαρκώς από εμάς στον λόγο περί ακτημοσύνης. Διότι, εάν εκείνος που έχει δύο χιτώνες προστάζεται να δώσει σε αυτόν που δεν έχει, είναι προφανές ότι η απόκτηση περισσότερων για τον εαυτό του είναι απαγορευμένη. Για όσους λοιπόν απαγορεύεται να έχουν δύο χιτώνες, τι αρμόζει να νομοθετήσουμε σχετικά με τη χρήση τους;

Τι λοιπόν πρέπει να κάνουμε; Και ποιοι είναι οι καρποί της μετάνοιας; Εκείνος που έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει· [ήταν αξιόπιστος αυτός που δίδασκε, επειδή πρώτος εκείνος εφάρμοζε αυτά που δίδασκε· δεν ντρεπόταν να τα λέει· διότι η συνείδησή του δεν συγκρατούσε εμποδίζοντας τη γλώσσα του] και εκείνος που έχει τρόφιμα, ας κάνει το ίδιο. Θέλεις να απολαύσεις τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, και δεν θεωρείς άξιους τους φτωχούς για υλικά τρόφιμα; Ζητάς τα μεγάλα, και δεν μεταδίδεις τα μικρά; Ακόμη και αν είσαι τελώνης, ακόμη και αν είσαι πόρνος, να ελπίζεις στη σωτηρία. Οι τελώνες και οι πόρνες προηγούνται από εσάς στη βασιλεία του Θεού· και μάρτυρας είναι ο Παύλος που λέει: Ούτε πόρνοι, ούτε ειδωλολάτρες, ούτε οι υπόλοιποι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού. Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά καθαριστήκατε, αλλά αγιαστήκατε· δεν είπε, τέτοιοι είστε, αλλά, τέτοιοι ήσασταν μερικοί· η αμαρτία μέσα στην άγνοια συγχωρείται, ενώ η επίμονη κακία καταδικάζεται.

Εκείνος που περιέπεσε σε κάποια ακαθαρσία πορνείας, ας επιστρέψει και ας αποστεί από αυτήν και ας καθαρίσει τον εαυτό του μέσω της μετανοίας. «Διότι, μήπως εκείνος που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή εκείνος που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;» Διότι, εάν κυλιέται σε αυτόν τον βούρκο, πώς, αφού τον δεχθεί, θα διατηρήσει αβλαβές μέσα του το θείο μύρο, το πολύτιμο μαργαριτάρι, εννοώ τον σωτήριο λόγο; Σε χοίρο δεν τοποθετείται μαργαριτάρι, και το μύρο δεν αναμειγνύεται με τον βούρκο από εκείνους που σκέφτονται ορθά. Διότι, είτε κάποιος το αδειάσει και το αναμείξει με την κοπριά, είτε το κλείσει μέσα σε ακάθαρτο σκεύος, ομοίως αχρηστεύει το μύρο και το καταστρέφει. Καίτοι το θείο μύρο είναι απαθές. Αλλά αυτό που θα πάθαινε, εάν ήταν δεκτικό πάθους και αχρηστευόταν, αυτό ακριβώς θα πάθει οπωσδήποτε εκείνος που το δέχεται και δεν απομακρύνεται από την ακαθαρσία. Εκείνος που πλεονεκτεί ας μην πλεονεκτεί πλέον, αλλά και από όσα έχει ας μεταδίδει σε εκείνους που δεν έχουν. Διότι, εάν δεν το πράξει αυτό, δεν θα διαφύγει τη θεία οργή. Και αν δεν ξεφύγει τη θεία οργή, πώς θα υποδεχθεί το θείο σπέρμα; Διότι, προς εκείνους που ρωτούσαν πώς να ξεφύγουμε από τη μέλλουσα οργή, ο Ιωάννης, ο Πρόδρομος του Κυρίου, έλεγε: «εκείνος που έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει, και εκείνος που έχει τρόφιμα ας πράξει ομοίως».

Όχι μόνο προέτρεπε στην αρχή της μετάνοιας ο Πρόδρομος του Κυρίου, η οποία είναι η αποχή από τα κακά και η επωφελής συντριβή της καρδιάς, αλλά ζητούσε και τους άξιους καρπούς της μετάνοιας. Ποιοι είναι αυτοί; Πρώτον η εξομολόγηση, την οποία έκαναν τότε όσοι προσέρχονταν σε αυτόν· διότι, λέει, «προσέρχονταν και βαπτίζονταν στον Ιορδάνη εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους». Έπειτα τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη, τη μετριοφροσύνη, την αγάπη, την αλήθεια, λέγοντάς τους: «να μην κάνετε τίποτε περισσότερο από το διατεταγμένο σε εσάς», και «κανέναν να μην καταπιέσετε ούτε να συκοφαντήσετε», και «όποιος έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε αυτόν που δεν έχει· και όποιος έχει τρόφιμα ας κάνει ομοίως». «Διότι κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί». Τι υπονοεί με το γέμισμα των φαραγγιών και την ταπείνωση των βουνών; Αυτό ακριβώς που λέει σαφώς ο Κύριος, ότι «όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Και «θα γίνουν», λέει, «τα στραβά ίσια, και οι τραχείς δρόμοι ομαλοί· και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Στραβό είναι το ψεύδος, ο δόλος, η διαβολή· τραχύς δρόμος είναι η οργή, το μίσος, ο φθόνος, η μνησικακία, τα οποία όλα ισιώνουν και εξομαλύνονται, καθώς μεταβάλλονται διά των έργων της μετάνοιας.

Μήπως είχε να διαβάλει γιους που δεν γέννησε, κόρες των οποίων δεν υπήρξε πατέρας, αγρούς που δεν κατείχε, σπίτια που δεν οικοδόμησε, όνους ή βόδια ή καμήλες από τα οποία κανένα δεν απέκτησε, γυναίκα την οποία δεν γνώρισε, δεν είχε και δεν νυμφεύθηκε; Ας υμνείται λοιπόν ο Ιωάννης, θα το πω και πάλι, επειδή μοίρασε σε όλους κατάλληλα το κήρυγμα της σωτηρίας. Διότι στους μεν στρατιώτες έδωσε εντολή να αρκούνται στον μισθό τους, στους δε τελώνες να μην εισπράττουν τίποτε περισσότερο από τους καθορισμένους φόρους, στον λαό υπέδειξε τον σύντομο δρόμο της ζωής προς τον Χριστό, παραγγέλλοντας σε εκείνον που έχει να δίνει σε αυτόν που δεν έχει, και σε εκείνον που έχει περίσσευμα να προσφέρει αυτό το περίσσευμα σε εκείνον που στερείται, ώστε το σώμα να μην υστερεί, καθώς τα μέλη συνεισφέρουν το ένα στο άλλο και χορηγούν τα αναγκαία.

ΥΟΕʹ. Προς τον διάκονο Παύλο. Περί ελεημοσύνης. Τον αγαπητό Σίμωνα τον αποδεικνύει γυμνό η κάπα που φοράει. Και επειδή αναχωρεί για την Αίγυπτο, έχει ανάγκη από ένδυμα. Εγώ, λοιπόν, το ζητώ αυτό από εσένα για λογαριασμό του, λέγοντας: «Εκείνος που έχει δύο χιτώνες, ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει». Αν δε πρέπει να παραλλάξουμε τη ρήση λόγω της μεγάλης αφθονίας, εκείνος που έχει δώδεκα χιτώνες, ας δώσει έναν σε εκείνον που δεν έχει.

Αποκρινόμενος ο Ιωάννης τούς λέγει: «Εκείνος που έχει δύο χιτώνες, ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει, και εκείνος που έχει τρόφιμα, ας κάνει το ίδιο». «Είπε σε αυτούς ο Κύριος: Τώρα εσείς οι Φαρισαίοι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, αλλά το εσωτερικό σας είναι γεμάτο από αρπαγή και πονηριά».

Όμως, εκείνος που έχει δύο χιτώνες, ας δώσει τον έναν από αυτούς σε αυτόν που δεν έχει, και εκείνος που έχει τρόφιμα σε αυτούς που δεν έχουν, όπως διδάσκει ο Πρόδρομος. Εκείνος όμως που κατέχει το αξίωμα του διδασκάλου, δεν θα περιορίσει την ελεημοσύνη του μέχρι την εξωτερική φροντίδα, αλλά θα προχωρήσει και βαθύτερα από τα φαινόμενα. Και θα εγκαταστήσει μεν σε τόπο χλοερό τα λογικά πρόβατα, και σε ύδωρ αναπαύσεως θα τα θρέψει. Και εκείνον μεν που αποδήμησε από την ίδια του την πατρίδα, με χαρά θα τον χειραγωγήσει στην ίδια του την εστία, εκείνον δε που απογυμνώθηκε από την πατρική ουσία θα τον ενδύσει πάλι. Εκείνον που ασθενεί στην πίστη θα τον επαναφέρει στην ποθούμενη υγεία, και για εκείνον που είναι φυλακισμένος στο σκοτάδι της άγνοιας, θα επιμεληθεί να τον προαγάγει στο φως της εν Χριστώ πολιτείας.

Οι μαρτυρίες, βέβαια, για αυτό που είναι σε όλους γνωστό είναι πολλές και εύκολο να τις βρει κανείς· όπως: «αποκριθείς ο Σίμων Πέτρος είπε: εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος»· διότι, στην προηγηθείσα ερώτηση του Δεσπότη «εσείς ποιος λέτε ότι είμαι;», ο κορυφαίος των αποστόλων εκφράζει τη δική του γνώμη και των συμμαθητών του. Και στο «αποκρίθηκε δε λέγοντας σε αυτούς: όποιος έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε εκείνον που δεν έχει», διακρίνεται το ίδιο νόημα· διότι υποδεικνύει στα πλήθη που ρώτησαν από πού θα καρπωθούν τη σωτηρία. Όπως και στο «Αποκρίθηκε σε αυτούς ο Ιωάννης λέγοντας, εγώ βαπτίζω με νερό· ανάμεσά σας όμως στέκεται αυτός που εσείς δεν γνωρίζετε»· διότι και αυτό αναφέρεται στην ίδια ακριβώς χρήση· και αμέτρητα άλλα.

Ως ρίζα, λοιπόν, νοείται η ζωή, όπως είπαμε. Θα μπορούσε όμως να νοηθεί ως ρίζα και η συγγένεια με τον Αβραάμ· από την οποία συγγένεια του Αβραάμ αποκόπτονται όσοι δεν είναι άξιοι να είναι κλάδοι του, σύμφωνα με τον Απόστολο. Η δε τιμωρία είναι διπλή: διότι ο αμαρτωλός και άκαρπος όχι μόνο αποκόπτεται από τη συγγένεια με τους δικαίους, αλλά και ρίχνεται στη φωτιά. «Και τον ρωτούσαν τα πλήθη, λέγοντας: Τι να κάνουμε λοιπόν; Και αποκρινόμενος τους λέει: Εκείνος που έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε αυτόν που δεν έχει, και εκείνος που έχει τρόφιμα ας πράξει ομοίως. Ήλθαν δε και τελώνες να βαπτιστούν και του είπαν: Διδάσκαλε, τι να κάνουμε; Αυτός τους είπε: Μην εισπράττετε τίποτα περισσότερο από αυτό που σας έχει διαταχθεί. Τον ρωτούσαν δε και οι στρατιώτες, λέγοντας: Και εμείς τι να κάνουμε; Και τους είπε: Κανέναν να μην εκβιάσετε, ούτε να συκοφαντήσετε, και να αρκείστε στους μισθούς σας. Καθώς δε ο λαός βρισκόταν σε προσδοκία και όλοι διαλογίζονταν στις καρδιές τους για τον Ιωάννη, μήπως τυχόν αυτός είναι ο Χριστός, αποκρίθηκε ο Ιωάννης προς όλους, λέγοντας: Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό· έρχεται όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί των υποδημάτων του· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά. Αυτού το λιχνιστήρι βρίσκεται στο χέρι του και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά.»

«Πολλές και διάφορες άλλες προτροπές απευθύνοντας, λοιπόν, κήρυττε το χαρμόσυνο μήνυμα στον λαό.» Ο Ιωάννης νουθετεί τρεις τάξεις ανθρώπων που τον πλησίασαν: τα πλήθη, τους τελώνες και τους στρατιώτες. Στα πλήθη, λοιπόν, προτρέπει να δίνουν προσοχή στην ελεημοσύνη, παραγγέλλοντας σε αυτόν που έχει δύο χιτώνες να δώσει σε αυτόν που δεν έχει· στους τελώνες, να μην εισπράττουν, δηλαδή να μην απαιτούν, τίποτα περισσότερο· στους δε στρατιώτες, να μην αρπάζουν, αλλά να αρκούνται στους μισθούς τους, δηλαδή στις αμοιβές που τους δίνονται συνήθως από τον βασιλιά. Πρόσεξε δε πώς στα πλήθη, επειδή είναι άκακα, προτρέπει να πράξουν κάτι αγαθό, δηλαδή να μεταδώσουν στους άλλους, ενώ στους τελώνες και τους στρατιώτες προτρέπει να απέχουν από το κακό· διότι αυτοί δεν ήταν ακόμη σε θέση, ούτε μπορούσαν να κάνουν κάτι αγαθό, αλλά ήταν αρκετό γι' αυτούς το να μην κάνουν το κακό.

Μερικοί μάλιστα κατανοούν με αναγωγικό τρόπο το ότι αυτός που έχει δύο χιτώνες πρέπει να δίνει σε αυτόν που δεν έχει. Διότι λένε ότι οι δύο χιτώνες είναι το πνεύμα της Γραφής και το γράμμα. Αυτόν, λοιπόν, που έχει και τα δύο, τον προτρέπει ο Ιωάννης να μεταδώσει σε αυτόν που είναι εντελώς γυμνός. Για παράδειγμα, αν κάποιος κατανοεί τη Γραφή με διπλό τρόπο, και κατά το γράμμα και κατά το πνεύμα, ας μεταδώσει σε αυτόν που δεν έχει, ας διδάξει αυτόν που αγνοεί, και ας του δώσει έστω και το γράμμα. Τόσο μεγάλη δε ήταν η αρετή του Ιωάννη, ώστε όλοι να συλλογίζονται γι' αυτόν μήπως άραγε αυτός είναι ο Χριστός. Αποκρούοντας, λοιπόν, αυτή την υπόνοια, λέει: Η διαφορά ανάμεσα σε μένα και τον Χριστό είναι τόσο μεγάλη, ώστε εγώ μεν βαπτίζω με νερό, εκείνος δε με Πνεύμα και φωτιά, και επιπλέον, ότι δεν είμαι ικανός ούτε το λουρί των υποδημάτων του να λύσω.