Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:16

Και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, από τον οποίο κανείς δεν είναι ανώτερος μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες, δίνει τη μαρτυρία του, λέγοντας άλλοτε μεν: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, εγώ δε να ελαττώνομαι»· άλλοτε δε: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό εις μετάνοιαν, εκείνος όμως θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ»· και πολλά παρόμοια. Όσο δε διαφέρει το Άγιο Πνεύμα από το νερό, τόσο προφανώς υπερέχει και εκείνος που βαπτίζει με Άγιο Πνεύμα από εκείνον που βαπτίζει με νερό, καθώς και το ίδιο το βάπτισμα· ώστε ο ίδιος ο Ιωάννης, ο τόσο μεγάλος και σπουδαίος, για τον οποίο δόθηκε τέτοια μαρτυρία από τον Κύριο, να ομολογήσει ευθαρσώς εκ των προτέρων ότι: «Δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του». Ώστε από όλα αυτά να γίνεται φανερή η υπεροχή του βαπτίσματος του Χριστού, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο· την οποία υπεροχή, αν και είναι αδύνατον να την κατανοήσουμε επάξια, είναι ωστόσο ευσεβές και ωφέλιμο να μιλήσουμε γι' αυτήν, τουλάχιστον στο μέτρο των δυνατοτήτων μας και με την ικανότητα που θα μας δώσει ο Θεός, αντλώντας από τα ίδια τα γεγραμμένα.

Και κάπου θα βρούμε τον ιερό Βαπτιστή να λέει αυτά στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο· διότι είπε τα εξής: «Εσείς οι ίδιοι είστε μάρτυρες ότι είπα πως δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά ότι είμαι απεσταλμένος πριν από Εκείνον.» <Αποκρίθηκε ο Ιωάννης λέγοντας προς όλους: Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, κ.λπ.> (A f. 53 b, E f. 155, F f. 786, H f. 159 b) Αφού λοιπόν ξεκαθάρισε ότι ο ίδιος δεν είναι ο Χριστός, στη συνέχεια παραθέτει αποδείξεις από τις οποίες μπορεί κανείς να κατανοήσει ότι διαφαίνεται μια τεράστια απόσταση μεταξύ Θεού και ανθρώπων, δούλου και Δεσπότη, εκείνου που προπορεύεται ως υπηρέτης και Εκείνου που αναλάμπει θεοπρεπώς· εφόσον ο μακάριος Βαπτιστής, αν και είχε φτάσει σε τόσο μεγάλο ύψος αρετής, λέει ότι δεν είναι άξιος ούτε καν να αγγίξει τα υποδήματά Του. Έπειτα σε αυτά προσθέτει αμέσως και άλλη απόδειξη: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, Εκείνος όμως θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ.»

Διότι οι ειδήμονες σε αυτά δοκιμάζουν τον άργυρο και τον χρυσό, λιώνοντας στη φωτιά καθετί το κίβδηλο και άσχημο που υπάρχει μέσα τους. Το θείο και ουράνιο πυρ όμως, δηλαδή η χάρη του Αγίου Πνεύματος, μέσω της οποίας μπορούμε να καταστούμε ζωντανοί κατά το πνεύμα, όταν κατέλθει στον νου και την καρδιά με τη χορηγία του Χριστού, τότε ακριβώς καθαρίζει κάθε ρύπο της αμαρτίας και καταναλίσκει τον μολυσμό των προηγούμενων σφαλμάτων. Έτσι καθιστά όσους την έχουν απόλυτα καθαρούς και δοκιμασμένους, και σχεδόν τους σφυρηλατεί εκ νέου νοητά προς μια καινούργια ζωή, αναδεικνύοντάς τους πλέον σε σκεύη λαμπρά και αγιασμένα, κατασκευασμένα για τιμητική χρήση και χρήσιμα στη μεγάλη οικία, δηλαδή την Εκκλησία. Αυτό ακριβώς το θείο και νοητό πυρ επεσήμανε ο θεσπέσιος Ιωάννης, λέγοντας: «Εγώ σας βαπτίζω με νερό, έρχεται όμως οπίσω μου άνδρας, του οποίου δεν είμαι άξιος να σκύψω να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ». Και θυμόμαστε επίσης και τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Πυρ ήλθα να βάλω επάνω στη γη, και τι άλλο θέλω, εάν έχει κιόλας ανάψει;».

Με το όνομα του αλωνιού, και ο μακάριος Βαπτιστής φανέρωνε την Εκκλησία, λέγοντας κάπου έτσι για τον Χριστό: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, έρχεται όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί των υποδημάτων του. Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά. Αυτός κρατάει το λιχνιστήρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει εντελώς το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι του στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά.» Αυτό λοιπόν το νοητό αλώνι, δηλαδή την Εκκλησία, την αγόρασε ο Χριστός αντί πενήντα σίκλων, δηλαδή όχι με μικρό τίμημα. Διότι έδωσε τον εαυτό του υπέρ αυτής, και έστησε μέσα σε αυτήν το θυσιαστήριο. Και επειδή αυτός είναι ο ιερουργός (διότι έγινε αρχιερέας), αυτός ο ίδιος προσέφερε ως θύμα τον εαυτό του, υπό τη μορφή και τον τύπο του μοσχαριού που αλωνίζει, και έγινε ολοκαύτωμα και ειρηνική θυσία. Διότι το εμπόδιο που μας χώριζε έχει καταλυθεί εν Χριστώ, και εμείς που παλαιότερα ήμασταν απομακρυσμένοι και χωρισμένοι εξαιτίας της αμαρτίας, προσεγγίζουμε μέσω αυτού και εν αυτώ τον Θεό και Πατέρα, καταλύοντας εκείνη την αρχαία έχθρα.

Αυτά λοιπόν επιμαρτυρεί ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «όπως είναι γεγραμμένο στο βιβλίο των λόγων του προφήτη Ησαΐα: Φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου», και τα εξής. Τι λοιπόν φώναζε δυνατά η φωνή που κήρυττε μέσω του Ιωάννη στην έρημο, παρά έλεγε προς «τα πλήθη που έρχονταν να βαπτιστούν από αυτόν», εφόσον συμπεριφέρονταν ως ερπετά της ερήμου, το ταιριαστό: «γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;»; Και πάλι, μεταβάλλοντας τις σκολιές ψυχές «σε ευθείες» και τις τραχιές «σε ομαλούς δρόμους», έλεγε προς τους ίδιους: «Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας». Και αυτά συντελούνταν καθώς ο Ιωάννης προετοίμαζε εκείνους που επρόκειτο να δουν τη «δόξα» του Κυρίου, και το ονομαζόμενο «σωτήριο του Θεού», που δεν είναι άλλος από τον Χριστό, όπως μαρτυρούσε λέγοντας: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό· έρχεται όμως πίσω μου ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάσω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Ο ίδιος, όταν είδε τον Ιησού να έρχεται, αναφώνησε: «Ίδε ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου. Αυτός είναι εκείνος για τον οποίο εγώ είπα, πίσω μου έρχεται άνδρας, ο οποίος υπήρχε πριν από εμένα».

Ο Ιωάννης, όμως, αναγνωρίζοντάς τον με το διορατικό πνεύμα καθώς πλησίαζε, έλεγε προς τα πλήθη: «Ανάμεσά σας στέκεται αυτός που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος, αν και έρχεται μετά από εμένα» ως προς τη σαρκική γέννηση και τη φανέρωση, «υπήρχε πριν από εμένα» ως Θεός και Λόγος του Θεού και Υιός, γεννημένος από τον Θεό Πατέρα προ των αιώνων, και φέροντας τώρα μέσα του όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά, «του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του». Και υπόδημα του Λόγου του Θεού τι άλλο είναι, παρά βεβαίως η σάρκα, την οποία φόρεσε για χάρη μας; Το δε λουρί του υποδήματος είναι ο τρόπος της ένωσης της θεότητας και της σάρκας, τον οποίο, επειδή είναι απόρρητος, δεν είναι ικανός να λύσει και να διασαφηνίσει ούτε καν αυτός, ο ανώτερος ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες. «Αυτός», λέει, «θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά», δηλαδή με τη φωτιστική και την κολαστική, καθώς καθένας θα λάβει το ανάλογο σύμφωνα με την αξία της δικής του διαθέσεως. Όλοι εμείς είμαστε δικό του λογικό χωράφι· αυτός κρατά για τέτοιου είδους χωράφι «το φτυάρι στο χέρι του», δηλαδή τις λειτουργικές δυνάμεις και τους αγγέλους που υπηρετούν στη μέλλουσα κρίση και διαχωρίζουν τα ζιζάνια από το σιτάρι· ως χέρι δε, να εννοήσεις την εξουσία. «

Εσύ και κατόπιν υποσχέσεως γεννήθηκες, εσύ προαναγγέλθηκες από τον Γαβριήλ, εσύ φανερώθηκες στο θυσιαστήριο, εσύ έλυσες τη γλώσσα εκείνου που σε γέννησε, η οποία είχε δεθεί από τον Γαβριήλ, εσύ ονομάστηκες Ιωάννης, το οποίο ερμηνεύεται χάρις Θεού. Γιατί, λοιπόν, αδικείς τον εαυτό σου; Δεν υπάρχει ισχυρότερός σου. Ο Ιωάννης όμως, μαρτυρώντας ως δούλος υπέρ του Δεσπότου, μη καταδεχόμενος να σφετεριστεί θεϊκή αξία, αντιφώναζε προς τα πλήθη που του αντέλεγαν λέγοντας: Εσείς λέτε αυτό που δεν γνωρίζετε· εγώ μαρτυρώ αυτό που γνωρίζω. Έρχεται ο ισχυρότερός μου.

Πες μου, είναι φαύλος; Και τι σημαίνει αυτό; Μήπως αυτός που δεν είναι φαύλος σου χαρίζει από μόνος του τα μεγάλα αγαθά; Σε καμία περίπτωση· τα πάντα ενεργούνται σύμφωνα με τη δική σου πίστη. Ούτε ο δίκαιος θα σε ωφελήσει σε κάτι, αν εσύ δεν είσαι πιστός, ούτε ο φαύλος θα σε βλάψει σε κάτι, αν είσαι πιστός. Ο Θεός ενήργησε μέσω βοδιών στην περίπτωση της κιβωτού, όταν θέλησε να σώσει τον λαό. Μήπως λοιπόν ο βίος του ιερέα, μήπως η αρετή του συμβάλλει τόσο πολύ; Τα χαρίσματα που δίνει ο Θεός δεν είναι τέτοια ώστε να κατορθώνονται από την ιερατική αρετή· το παν είναι έργο της χάριτος. Έργο του ιερέα είναι μόνο να ανοίξει το στόμα του, ενώ τα πάντα τα απεργάζεται ο Θεός· αυτός εκπληρώνει μόνο ένα σύμβολο. Αναλογίσου πόσο μεγάλη είναι η απόσταση μεταξύ του Ιωάννη και του Ιησού· διότι άκουσε τον Ιωάννη να λέει: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα», και, «Δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματος». Αλλά όμως, μολονότι ήταν τόσο μεγάλη η διαφορά, κατήλθε και το Πνεύμα, το οποίο δεν διέθετε από μόνος του ο Ιωάννης. Διότι, «από το πλήρωμά Του», λέει, «εμείς όλοι λάβαμε». Εντούτοις, πριν βαπτιστεί, δεν κατήλθε το Πνεύμα· και βεβαίως δεν ήταν ο Ιωάννης αυτός που το έκανε να κατέλθει. Γιατί λοιπόν συμβαίνει αυτό; Για να μάθεις ότι ο ιερέας εκπληρώνει ένα σύμβολο. Κανένας άνθρωπος δεν απέχει τόσο πολύ από άλλον άνθρωπο, όσο απέχει ο Ιωάννης από τον Ιησού· αλλά ωστόσο επάνω Του κατήλθε το Πνεύμα, για να μάθεις ότι τα πάντα τα απεργάζεται ο Θεός, ότι τα πάντα τα κάνει ο Θεός.

Τα δε κρέατα 〈ψημένα στη φωτιά〉· διότι είναι πύρινο το λογικό σώμα του Χριστού· 〈«Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θα ήθελα αν έχει κιόλας ανάψει;»〉. 〈Όχι ωμό〉 το κρέας, για να είναι ο λόγος εύκολος στην επεξεργασία του, προσιτός και ευπρόσδεκτος· 〈ούτε βρασμένο σε νερό〉, για να μην είναι ο λόγος υγρός, ούτε υδαρής, ούτε χαλαρός. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, 〈**〉 ως αόρατη βουλή, τα πόδια ως άνθρωπος. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, αρχή και μέση και τέλος, συγκρατώντας, συσφίγγοντας και συνενώνοντας τα πάντα μέσα Του με άλυτους δεσμούς, έχοντας γίνει αληθινά 〈«μεσίτης Θεού και ανθρώπων»〉. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, Θεός, Λόγος και άνθρωπος στη γη. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, σε ύψος και βάθος και πλάτος 〈**〉 και στα ριζώματα της γης. 〈Κεφάλι μαζί με τα πόδια και τα εντόσθια〉, νόμος και λόγος και απόστολοι, ο νόμος ως αρχή και ο λόγος ως βουλή και οι απόστολοι ως πόδια· 〈«Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά»〉. 〈Οστό δε δεν θα τσακίσετε από αυτόν〉, για να γίνει γνωστή η ανάσταση με το σώμα· διότι λέει, 〈«Βάλε τα δάχτυλά σου στα σημάδια των καρφιών, για να γνωρίσεις ότι το πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά»〉. 〈Άζυμα μαζί με πικρά χόρτα θα φάτε〉· διότι πικρά είναι για σένα, ή πικρών έργων τα μυστήρια· 〈«Η γη σας είναι έρημη, οι πόλεις σας καμένες από τη φωτιά, τη χώρα σας την καταβροχθίζουν ξένοι μπροστά σας, και έχει ερημωθεί, κατεστραμμένη από ξένους λαούς»〉. 〈Θα φάτε με σπουδή〉 το πάσχα· διότι πρέπει να αγρυπνεί και να νήφει καθένας που πρόκειται να προσέλθει στο μεγάλο σώμα. 〈Οι οσφύες σας περιεζωσμένες〉· ας παύσουν οι ανεξέλεγκτες πηγές της γενέσεως, 〈οι〉 σαρκικές περιπλοκές και οι ρυπαρές ηδονές. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉· βάσεις που ορθοτομούν, στηρίγματα που δεν χωλαίνουν· διότι είναι ριζώματα της αλήθειας. 〈Τα υποδήματά σας στα πόδια σας〉, τα οποία ο Μωυσής μεν έβγαλε, ο Ιησούς όμως φόρεσε· διότι λέει, 〈«Λύσε το υπόδημα των ποδιών σου»〉, για να δηλωθεί το παροδικό του νόμου, 〈«Του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί των υποδημάτων Του»〉, για να φανερωθεί το πανταχόθεν περιεσφιγμένο του Λόγου. 〈Τα ραβδιά σας στα χέρια σας〉, τα σημεία της θείας δυνάμεως, τα στηρίγματα της λογικής ισχύος, η ράβδος μέσω του Μωυσή, η ράβδος μέσω του Ααρών, η καρυΐνη ράβδος, η ράβδος που έσχισε τα βάθη της θάλασσας, 〈η ράβδος〉 που γλύκανε την πικρία των πηγών, η ράβδος επί της οποίας αναπαύθηκαν τα επτά άγια πνεύματα του Θεού· 〈«Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, 〈πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας〉, πνεύμα φόβου Θεού θα τον γεμίσει»〉.

Και ό,τι ακριβώς συνέβη στη δεσποτική σάρκα, αυτό συμβαίνει και στη δική μας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνη κατά τα φαινόμενα την κρατούσε ο Ιωάννης από το κεφάλι, ενώ ο Θεός Λόγος την κατέβαζε στα ρείθρα του Ιορδάνη και την βάπτιζε, με την πατρική φωνή από άνωθεν να λέει: «Ούτός εστιν ο Υιός μου ο αγαπητός», έτσι ενεργούσε και το Άγιο Πνεύμα διά της επιφοιτήσεως. Αυτό συμβαίνει και στη δική σου σάρκα· διότι το βάπτισμα τελείται εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό και ο Ιωάννης έλεγε, διδάσκοντάς μας ότι δεν μας βαπτίζει άνθρωπος, αλλά ο Θεός: «Οπίσω μου έρχεται ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα του υποδήματός του. Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Γι' αυτό και ο ιερέας, όταν βαπτίζει, δεν λέει «Βαπτίζω τον τάδε», αλλά «Βαπτίζεται ο τάδε εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», δεικνύοντας ότι δεν είναι αυτός που βαπτίζει, αλλά ο Πατήρ και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, των οποίων το όνομα έχει επικαλεστεί. Γι' αυτό και η σημερινή μας ομολογία ονομάζεται πίστη, και δεν σας επιτρέπουμε να πείτε τίποτε άλλο προηγουμένως, προτού πείτε το «Πιστεύω». Αυτός ο λόγος είναι θεμέλιο άσειστο, φέροντας επάνω του οικοδομή ασάλευτη. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει».

Και θα μπορούσε το «και ήλθε σε όλη την περίχωρο του Ιορδάνη κηρύσσοντας βάπτισμα μετανοίας εις άφεσιν αμαρτιών» να έχει ειπωθεί από αυτόν όχι βεβαίως για εκείνο που τελούσαν τα χέρια του Προδρόμου, αλλά για το σωτήριο και δεσποτικό (βάπτισμα), το οποίο καθάριζε όλους τους βαπτιζομένους από τους ψυχικούς μολυσμούς· διότι άλλωστε μετά από λίγο και αυτός εισάγει τον Ιωάννη να λέει: «εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, έρχεται όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του», και έπειτα (αναφέρει) το αξίωμα του κυριακού βαπτίσματος: «αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ».

Ακούω δε ότι ορισμένοι ανάμεσά σας δυσανασχετούν για κάποια ζητήματα, τα οποία δεν είναι η κατάλληλη στιγμή να αναφέρω. Κάντε με υποτακτικό. Εγώ τα λέω αυτά έστω και αν φαίνομαι παράφρων, επειδή έχω αποκτήσει πείρα του πράγματος. Διότι, τι είναι πιο μακάριο από έναν τέτοιον άνθρωπο; Είναι ολόκληρος καθαρός: όπως φαίνεται εξωτερικά, έτσι είναι και εσωτερικά ενώπιον του Πατέρα του, χωρίς να αφήνει τίποτα ανεξομολόγητο. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι ισάγγελος. Σε έναν τέτοιον δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί των υποδημάτων του. Εγώ φλέγομαι από αγάπη για εσάς σαν να είστε μέλη του σώματός μου και δεν θέλω να βλαφθείτε σε τίποτα, αλλά εσείς νομίζετε ότι φλυαρώ ανόητα. Ελπίζω όμως στον Θεό ότι όλοι επιθυμείτε να σωθείτε, και ο Κύριος θα σας παραλάβει όλους σώους. Ας μην στερηθούμε, λοιπόν, τέκνα μου, για μια σύντομη ηδονή, για τη μικρή διάρκεια αυτού του αιώνα, ή μάλλον για λίγες ημέρες, την τρυφή του παραδείσου, τη γλυκιά χοροστασία των αγίων και των δικαίων, την εποπτεία και τη δόξα του Κυρίου, την αειλαμπή φωτοδοσία της αείζωης αφθαρσίας των ταγμάτων εκείνων, των στάσεων και των παραστάσεων, των τιμών και των δοξών, των εσώτερων και των εξώτερων, αυτών που βρίσκονται πιο κοντά και αυτών που βρίσκονται πιο μακριά.

Ως ρίζα, λοιπόν, νοείται η ζωή, όπως είπαμε. Θα μπορούσε όμως να νοηθεί ως ρίζα και η συγγένεια με τον Αβραάμ· από την οποία συγγένεια του Αβραάμ αποκόπτονται όσοι δεν είναι άξιοι να είναι κλάδοι του, σύμφωνα με τον Απόστολο. Η δε τιμωρία είναι διπλή: διότι ο αμαρτωλός και άκαρπος όχι μόνο αποκόπτεται από τη συγγένεια με τους δικαίους, αλλά και ρίχνεται στη φωτιά. «Και τον ρωτούσαν τα πλήθη, λέγοντας: Τι να κάνουμε λοιπόν; Και αποκρινόμενος τους λέει: Εκείνος που έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε αυτόν που δεν έχει, και εκείνος που έχει τρόφιμα ας πράξει ομοίως. Ήλθαν δε και τελώνες να βαπτιστούν και του είπαν: Διδάσκαλε, τι να κάνουμε; Αυτός τους είπε: Μην εισπράττετε τίποτα περισσότερο από αυτό που σας έχει διαταχθεί. Τον ρωτούσαν δε και οι στρατιώτες, λέγοντας: Και εμείς τι να κάνουμε; Και τους είπε: Κανέναν να μην εκβιάσετε, ούτε να συκοφαντήσετε, και να αρκείστε στους μισθούς σας. Καθώς δε ο λαός βρισκόταν σε προσδοκία και όλοι διαλογίζονταν στις καρδιές τους για τον Ιωάννη, μήπως τυχόν αυτός είναι ο Χριστός, αποκρίθηκε ο Ιωάννης προς όλους, λέγοντας: Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό· έρχεται όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω το λουρί των υποδημάτων του· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά. Αυτού το λιχνιστήρι βρίσκεται στο χέρι του και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά.»

Μερικοί μάλιστα κατανοούν με αναγωγικό τρόπο το ότι αυτός που έχει δύο χιτώνες πρέπει να δίνει σε αυτόν που δεν έχει. Διότι λένε ότι οι δύο χιτώνες είναι το πνεύμα της Γραφής και το γράμμα. Αυτόν, λοιπόν, που έχει και τα δύο, τον προτρέπει ο Ιωάννης να μεταδώσει σε αυτόν που είναι εντελώς γυμνός. Για παράδειγμα, αν κάποιος κατανοεί τη Γραφή με διπλό τρόπο, και κατά το γράμμα και κατά το πνεύμα, ας μεταδώσει σε αυτόν που δεν έχει, ας διδάξει αυτόν που αγνοεί, και ας του δώσει έστω και το γράμμα. Τόσο μεγάλη δε ήταν η αρετή του Ιωάννη, ώστε όλοι να συλλογίζονται γι' αυτόν μήπως άραγε αυτός είναι ο Χριστός. Αποκρούοντας, λοιπόν, αυτή την υπόνοια, λέει: Η διαφορά ανάμεσα σε μένα και τον Χριστό είναι τόσο μεγάλη, ώστε εγώ μεν βαπτίζω με νερό, εκείνος δε με Πνεύμα και φωτιά, και επιπλέον, ότι δεν είμαι ικανός ούτε το λουρί των υποδημάτων του να λύσω.

Τι σημαίνουν λοιπόν αυτά; Το μεν «θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά», είναι βεβαίως ολοφάνερο· διότι έστειλε το Πνεύμα στους αποστόλους, και εμφανίστηκαν σε αυτούς πύρινες γλώσσες που μοιράζονταν. Το δε ότι δεν είναι ικανός να λύσει το λουρί των υποδημάτων του, κατά την προφανή έννοια, σημαίνει ότι, «δεν είμαι άξιος να ταχθώ ούτε ως ο έσχατος δούλος του». Κατά τη μυστικότερη όμως έννοια, δύο είναι τα υποδήματα του Κυρίου: η έλευσή Του από τον ουρανό στη γη, και η κατάβασή Του από τη γη στον άδη. Τους τρόπους λοιπόν αυτών των δύο ελεύσεων δεν μπορεί κανείς να τους λύσει, ακόμη κι αν είναι ισάξιος του Ιωάννη. Διότι ποιος μπορεί να εξηγήσει, είτε πώς σαρκώθηκε, είτε πώς κατήλθε στον άδη; Το δε «του οποίου το φτυάρι είναι στο χέρι του», αυτό σημαίνει ότι, «αν και θα σας βαπτίσει, μη νομίζετε ότι είστε πλέον αθώοι· αλλά εάν δεν επιδείξετε άμεμπτο τον μετέπειτα βίο σας, θα σας κατακάψει με άσβεστη φωτιά». Διότι άχυρο είναι αυτός που έχει άκαρπο νου και φέρει πάνω του μόνο έναν μεγάλο συρφετό βιοτικών μεριμνών. «Με πολλές λοιπόν και άλλες προτροπές, ευαγγελιζόταν τον λαό.» Διότι η αγαθή διδασκαλία είναι όντως προτροπή και παρηγοριά· και δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί ευαγγέλιο. «Ο δε Ηρώδης ο Τετράρχης, επειδή ελεγχόταν από αυτόν για την Ηρωδιάδα, τη γυναίκα του αδελφού του, και για όλα τα πονηρά που είχε κάνει ο Ηρώδης, πρόσθεσε και τούτο πάνω σε όλα, και έκλεισε τον Ιωάννη στη φυλακή.»