Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:22

Και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Το Πνεύμα μην το σβήνετε», τα έλεγε σε αυτούς επειδή γνώριζαν αυτό που είχαν λάβει, ώστε να μη σβήσουν από αμέλεια τη χάρη του Πνεύματος που είχε ανάψει μέσα τους. Στα Ευαγγέλια δε, όταν οι ευαγγελιστές αναφέρονται στον Σωτήρα με ανθρώπινο τρόπο εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε και λένε: «Ο Ιησούς, όντας πλήρης Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» και το «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο», αυτό έχει το ίδιο νόημα. Διότι είχε ειπωθεί προηγουμένως από τον Λουκά: «Συνέβη δε, ενώ βαπτιζόταν όλος ο λαός, και αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς και προσευχόταν, να ανοίξει ο ουρανός και να κατέβει το Άγιο Πνεύμα με σωματική μορφή σαν περιστέρι επάνω του». Και ήταν φανερό ότι, με την αναφορά στη λέξη Πνεύμα, υποδηλωνόταν το Άγιο Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, σε εκείνους στους οποίους κατοικεί το Άγιο Πνεύμα, ακόμη και αν αναφέρεται μόνο ως "το Πνεύμα" χωρίς τον επιπλέον προσδιορισμό, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι υποδηλώνεται το Άγιο Πνεύμα, εφόσον μάλιστα συνοδεύεται από το οριστικό άρθρο.

Και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Το Πνεύμα μη σβήνετε», απευθυνόταν σε ανθρώπους που γνώριζαν και οι ίδιοι τι είχαν λάβει, ώστε να μη σβήσουν από αμέλεια τη χάρη του Πνεύματος που είχε ανάψει μέσα τους. Στα Ευαγγέλια, επίσης, όταν οι ευαγγελιστές μιλούν για τον Σωτήρα με τρόπο ανθρώπινο εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε, και αναφέρουν: «Ο δε Ιησούς, πλήρης Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη», και το: «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο», έχει ακριβώς το ίδιο νόημα. Διότι είχε ήδη αναφερθεί προηγουμένως από τον Λουκά: «Όταν βαπτίστηκε όλος ο λαός, και αφού βαπτίστηκε και ο Ιησούς και προσευχόταν, άνοιξε ο ουρανός, και κατέβηκε το Άγιο Πνεύμα με σωματική μορφή, σαν περιστέρι, πάνω του». Και ήταν φανερό ότι, όταν αναφερόταν η λέξη «Πνεύμα», εννοούνταν το Άγιο Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, σε εκείνους στους οποίους υπάρχει το Άγιο Πνεύμα, ακόμη και αν λέγεται μόνο «το Πνεύμα» χωρίς τη σχετική προσθήκη δίπλα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι υποδηλώνεται το Άγιο Πνεύμα, ιδίως μάλιστα όταν συνοδεύεται από το άρθρο.

Αφού απεκδυθήκαμε την παλαιότητα του Αδάμ, πλουτίσαμε με την καινότητα εν Χριστώ. <Να κατέλθει το Άγιο Πνεύμα.> (B f. 40 b) Εάν κατά τον καιρό του βαπτίσματος δέχεται το Άγιο Πνεύμα, τότε και αυτό θα ανήκε στα μέτρα της ανθρωπότητας μαζί με τα υπόλοιπα. Διότι, βεβαίως, δεν αγιάζεται λαμβάνοντας το Πνεύμα ως προς το ότι είναι Θεός (αφού ο ίδιος είναι αυτός που αγιάζει), αλλά ως προς την ανθρώπινη φύση του. <Και ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε το έργο του.> (E f. 167, F f. 797) Αυτό είναι παραλήρημα του Σαμοσατέως, ο οποίος ερμηνεύει κακώς το ευαγγελικό ρητό, ότι «Ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε» και δεν κατανοεί ότι ο ίδιος και «ήταν» και «άρχισε», αλλά όχι ως προς το αυτό. Διότι πάντοτε «ήταν» ως Θεός, «άρχισε» όμως ως άνθρωπος, όταν καταδέχθηκε τη δική μας πτωχεία· και αρχίζει, για να καταργήσεις εσύ την προηγούμενη γέννηση και να αναλάβεις μια δεύτερη μέσω της παλιγγενεσίας. —(A f. 62 b, E f. 167 b, F f. 797, H f. 187 b) Έτσι, πολύ μεγάλη και απροσδόκητη βλάβη συμβαίνει από το να αναβάλλεται η χάρη του βαπτίσματος για πολύ καιρό και πέραν του δέοντος. Διότι, κατ' αρχάς, δεν είναι ασφαλής η ελπίδα για το εάν κάποιος θα κατορθώσει τα σχέδιά του· αλλά και αν πάλι ο σκοπός του πραγματοποιηθεί μέχρι τέλους, αγιάζεται μεν, αλλά έχει μόνο την άφεση των αμαρτημάτων και επιστρέφει το τάλαντο στον Δεσπότη ξηρό, επειδή δεν βρήκε χρόνο να το καλλιεργήσει καθόλου.

Πολλές είναι οι αληθινές μαρτυρίες, αγαπητοί, για τον Χριστό. Μαρτυρεί ο Πατέρας από τον ουρανό για τον Υιό. Μαρτυρεί το Άγιο Πνεύμα που κατέρχεται σωματικά με μορφή περιστεράς. Μαρτυρεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ όταν ευαγγελίζεται τη Μαριάμ.

Ο ίδιος ο Χριστός και η δόξα Του έγιναν γνωστά σε όλους, όταν κατά τη βάπτισή Του «άνοιξαν οι ουρανοί», και «το Άγιο Πνεύμα, κατεβαίνοντας με μορφή περιστεράς, παρέμεινε πάνω Του», και ακούστηκε πατρική «φωνή» που έδινε μαρτυρία για τον Υιό: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε». Διότι όλα αυτά ήταν σημεία της «σωτήριας δόξας» που συντελέστηκαν «στην έρημο» του Ιορδάνη και μαρτυρήθηκαν από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, αλλά βεβαίως αναφέρονταν νοητά και στην άλλοτε «έρημο» του Θεού, την Εκκλησία των εθνών. Ακόμη και σήμερα η ίδια «φωνή βοά» ευαγγελιζόμενη «το σωτήριο του Θεού» και προετοιμάζοντας τις ακοές όσων προσέρχονται για να αποδεχθούν τη «δόξα» του Θεού Λόγου, ο οποίος «ήταν εν αρχή προς τον Θεό». Δεν ονόμασε αυτόν που «βοά στην έρημο» Λόγο, ούτε καν κατ' αντιπαραβολή, αλλά προς το παρόν τον ονόμασε «φωνή» προπαρασκευαστική του τέλειου Λόγου που έμελλε «να εμφανιστεί», για τον οποίο η «φωνή», προετοιμάζοντας τις ψυχές των ανθρώπων, «βοά» ότι πρέπει «να ετοιμάσουν την οδό του Κυρίου» και «να κάνουν ευθείες τις τρίβους του Θεού ημών», ενώ κατά τον Σύμμαχο η «φωνή στην έρημο» έλεγε: «ευτρεπίστε την οδό του Κυρίου, ομαλύνετε σε άβατο τόπο την οδό για τον Θεό μας». Διότι αυτά λέγονταν επειδή Εκείνος έμελλε να επιδημήσει στην «έρημο» και στον από αιώνων «άβατο» τόπο του Θεού. Ήταν δε όλα τα έθνη «έρημα» από τη γνώση του Θεού και «άβατα» για όλους τους δίκαιους άνδρες και προφήτες του Θεού.

δ'. Ο δε Λουκάς, ως προς το γένος του, καταγόταν από την ξακουστή Αντιόχεια, στην οποία βέβαια όλοι οι λογιότατοι υπερηφανεύονται για τους Ίωνες προγόνους τους· όμως, εκτός από την έμφυτη ελληνική παιδεία των ανδρών αυτών, ο Λουκάς διέθετε κάτι περισσότερο στα γράμματα, επειδή ήταν έμπειρος στην ιατρική επιστήμη. Έτσι λοιπόν, ένας τέτοιος άνδρας, αρχίζοντας τη συγγραφή του δικού του Ευαγγελίου, διηγείται πρώτα τα γεγονότα σχετικά με τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ. Έπειτα, συνδέοντας την εμφάνιση του Γαβριήλ στη Μαρία, παραθέτει στη συνέχεια τις παράδοξες γεννήσεις, χωρίς να μνημονεύσει καμία γενεαλογία του Ιωσήφ· κατόπιν, όταν αναγράφει το δωδέκατο έτος της ηλικίας του Ιησού, ούτε και τότε μνημονεύει κάποια γενεαλογία. Μετά δε τα χρόνια του Αυγούστου, όταν ο Τιβέριος διαδέχθηκε τη ρωμαϊκή ηγεμονία, κατά το δέκατο πέμπτο έτος του, αναφέρει ότι ο Ιωάννης κήρυξε στην έρημο βάπτισμα μετανοίας για την άφεση των αμαρτιών. Παραθέτει επίσης διδασκαλίες του, και ύστερα από όλα αυτά προσθέτει ότι, αφού ο Ιησούς βαπτίστηκε και προσευχήθηκε, άνοιξε ο ουρανός και κατέβηκε το Πνεύμα σαν περιστέρι, και ακούστηκε φωνή από εκεί: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Φτάνοντας στο σημείο αυτό, σαν να συνήλθε από τον ύπνο, μνημονεύει τη γενεαλογία, άκαιρα όπως θα νόμιζε κανείς, λέγοντας: «Και ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχισε τη δράση του, όντας, όπως εθεωρείτο, υιός του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μελχί» και των υπολοίπων.

Επειδή δε τώρα κάνει μνεία της αναγεννήσεως διά του λουτρού, εισάγοντάς τον ως Υιό του Θεού, θέλει να παραστήσει ως παράδειγμα ότι καθένας που αναγεννάται εν Θεώ, έστω κι αν νομίζεται αληθινά υιός ανθρώπων εξαιτίας της σάρκας που τον περιβάλλει, εντούτοις τα της γεννήσεώς του δεν σταματούν στους κατά σάρκα γονείς, ούτε περιορίζονται μέχρι τους προπάτορες του σώματος· αλλά, αν και νομίζεται ότι είναι υιός ανθρώπων εξαιτίας της σωματικής γεννήσεως, ωστόσο δεν καθίσταται ξένος προς την υιοθεσία του Θεού. Γι' αυτό θεωρώ ότι καταλλήλως χρησιμοποίησε και τη γενεαλογία, και την προσθήκη της φράσεως «όπως νομιζόταν». Διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, εφόσον η εξ ουρανού μαρτυρία είπε προς τον Ιησού: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, σε σένα ευαρεστήθηκα», να μην τον αναγορεύσει πλέον ομοίως και υιό ανθρώπων, παρά μόνο με την προσθήκη του «όπως νομιζόταν»· διότι ανακηρύχθηκε ότι είναι Υιός του Θεού κατά φύση, και όχι «όπως νομιζόταν»· ενώ θεωρούνταν υιός του Ιωσήφ, χωρίς όμως να είναι υιός του κατά φύση.

Εκείνο απευθυνόταν προς αυτούς που αντιμετωπίζουν το βάπτισμα επιπόλαια και δεν προετοιμάζονται εγκαίρως, ούτε εξασφαλίζουν τη λύτρωση, αποκτώντας τη σταθερή έξη προς το αγαθό. Διότι, ακόμη και αν το χάρισμα προσφέρει άφεση των παρελθόντων αμαρτημάτων (επειδή ακριβώς είναι χάρισμα), τότε απαιτείται μεγαλύτερη ευσέβεια, για να μην επιστρέψουμε στον ίδιο εμετό. Αυτό απευθύνεται προς εκείνους που υπερηφανεύονται έναντι των οικονόμων του μυστηρίου, εάν τυχόν υπερέχουν σε κάποιο αξίωμα. Το τρίτο απευθύνεται προς εκείνους που παίρνουν θάρρος από τη νεότητά τους, και νομίζουν ότι κάθε καιρός είναι κατάλληλος για διδασκαλία ή για ανάληψη προεδρίας. Ο Ιησούς καθαίρεται· και εσύ καταφρονείς την κάθαρση; Υπό του Ιωάννου· και εσύ εξεγείρεσαι εναντίον του δικού σου κήρυκα; Όντας τριάντα ετών· και εσύ, πριν καν βγάλεις γένια, διδάσκεις τους γέροντες, ή αναλαμβάνεις με σιγουριά τη διδασκαλία, χωρίς να εμπνέεις τον σεβασμό ούτε λόγω της ηλικίας, ούτε ίσως λόγω του ήθους σου;

Δεν τα ακούσαμε έτσι αυτά από τα Ευαγγέλια, δεν διδαχθήκαμε έτσι από τη μεγάλη φωνή του Αποστόλου, αλλά το μεν κήρυγμα λέει ότι ο Λόγος έγινε σάρκα, η δε ευαγγελική ιστορία αναφέρει ότι το Πνεύμα κατέβηκε με μορφή περιστεριού· σάρκωση όμως του Πνεύματος δεν ανέφερε κανείς από όσους λαλούν μυστήρια μέσω του Πνεύματος. Η δόξα κατασκήνωσε στη γη μας· και η αλήθεια ανέτειλε από τη γη· και ο Θεός φανερώθηκε με σάρκα· και η δικαιοσύνη έσκυψε από τον ουρανό· και πολλά άλλα παρόμοια. Αλλά Πνεύμα που σαρκώνεται δεν γνωρίζει η θεόπνευστη Γραφή. «Και προϋπάρχει», λέει, «ο άνθρωπος Χριστός, όχι διότι το Πνεύμα, δηλαδή ο Θεός, είναι κάτι το διαφορετικό εκτός από αυτόν, αλλά διότι ο Κύριος είναι θείο Πνεύμα μέσα στη φύση του ανθρώπου του Θεού». Αυτά είναι κατά λέξη τα λόγια του συγγραφέα. Επειδή όμως, κατά κάποιον τρόπο, λόγω της αδυναμίας της εκφραστικής του ικανότητας το νόημα δεν είναι και πολύ ξεκάθαρο με σαφήνεια, πρώτα θα απογυμνώσω το υποκρυπτόμενο νόημα από το σκοτάδι των λέξεων, και στη συνέχεια θα θέσω τον ισχυρισμό του υπό εξέταση. «Προϋπάρχει», λέει, «ο άνθρωπος Χριστός». Συνεπινοεί, μαζί με τον Λόγο που υπήρχε εξαρχής, και τον άνθρωπο που φανερώθηκε, θεωρώντας τον ως προϋπάρχοντα πριν από τη φανέρωσή του, και επεξεργάζεται περαιτέρω αυτό το νόημα μέσω των όσων ακολουθούν.

Αλλά και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής στον Ιορδάνη κήρυττε με παρρησία στους Ιουδαίους λέγοντας: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, για μετάνοια· εκείνος όμως που έρχεται οπίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Και πάλι, «στους ίδιους ο ίδιος μαρτύρησε λέγοντας, ότι έχω δει το Πνεύμα να καταβαίνει σαν περιστέρι από τον ουρανό και να μένει πάνω του· και εγώ δεν τον γνώριζα, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό, εκείνος μου είπε: σε όποιον δεις το Πνεύμα να καταβαίνει και να μένει πάνω του, αυτός είναι που βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο». Και πάλι, «διότι ο Πατέρας δεν δίνει με το μέτρο το Πνεύμα σε εκείνον, μιλώντας περί του Υιού». Και οι ευαγγελιστές αναφέρουν: «Αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το νερό, και ιδού του ανοίχτηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να καταβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται πάνω του· και τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα· και ο Ιησούς πλήρης Πνεύματος Αγίου επέστρεψε από τον Ιορδάνη· και συνέβη, όταν βαπτίστηκε όλος ο λαός και ενώ ο Ιησούς είχε βαπτιστεί και προσευχόταν, να ανοίξει ο ουρανός και να καταβεί το Άγιο Πνεύμα πάνω του με σωματική μορφή σαν περιστέρι». Και αυτό το έλεγε περί του Πνεύματος το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πίστευαν σε αυτόν.

«Και συνέβη, όταν βαπτίστηκε όλος ο λαός, και αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς και προσευχόταν, να ανοίξει ο ουρανός και να κατέβει το Άγιο Πνεύμα με σωματική μορφή σαν περιστέρι πάνω του, και να ακουστεί φωνή από τον ουρανό, που έλεγε: Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, σε εσένα ευαρεστήθηκα.» Δικαιολογημένα παρενέβαλε εδώ ο ευαγγελιστής τα σχετικά με τον Ηρώδη, λέγοντας σχεδόν τα εξής: