Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:23

Του ιδίου, από τον ίδιο λόγο αναφορικά με το ότι ο Ιησούς προέκοπτε σε ηλικία, σοφία και χάρη. Λέγεται δε ότι ο άνθρωπος που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα είναι ο ίδιος, ο οποίος κάποτε ήταν νήπιο και άλλοτε προέκοπτε 〈σε ηλικία, σοφία και χάρη, και άρχισε το έργο του〉 όντας 〈περίπου τριάντα ετών〉, όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής Λουκάς. Το δε σώμα που επιδέχεται προκοπή και αύξηση ηλικίας, αυτό ακριβώς είναι κτίσμα και δημιούργημα.

Από τον ίδιο λόγο Ο δε Ιησούς Χριστός, ο άνθρωπος που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα, αυτός είναι που επιδέχεται πρόοδο στην ηλικία, όντας άλλοτε νήπιο και άλλοτε άνδρας 〈αρχίζοντας το έργο του σε ηλικία περίπου τριάντα ετών〉, όπως αναφέρει ο Λουκάς: —

Από τον ίδιο λόγο «Ιησούς Χριστός χθες και σήμερα ο ίδιος, και εις τους αιώνας». Λέγεται δε ότι ο άνθρωπος που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα είναι ο ίδιος, ο οποίος άλλοτε ήταν νήπιο και άλλοτε προόδευε στην ηλικία, στη σοφία και στη χάρη, και όταν άρχιζε το έργο του, ήταν περίπου τριάντα ετών, όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής Λουκάς. Το σώμα όμως, το οποίο επιδέχεται πρόοδο και ηλικία, αυτό ακριβώς είναι το κτίσμα και το δημιούργημα.

Από τον ίδιο λόγο. Όπως ανέφερε ο Λουκάς παραθέτοντας τη γενεαλογία, «ήταν δε ο Ιησούς περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε [το έργο του], όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ», και αφού διήλθε τους επόμενους γενεαλογουμένους φτάνοντας μέχρι τον Αδάμ είπε: «του Αδάμ, του Θεού», προκειμένου να καταδείξει και το σώμα που ενδύθηκε από τον Αδάμ και τη θεότητα που προέρχεται από τον Πατέρα.

Διότι, όπως ακριβώς στις συζητήσεις περί των ανθρώπων, όταν λέμε ότι «ο δείνα γεννήθηκε από τον τάδε», δεν αναλύουμε το τι είναι ο καθένας, αλλά το από πού προήλθε· έτσι και στα περί Θεού, ο όρος «αγέννητος» δεν φανερώνει το τι είναι, αλλά το ότι δεν προέρχεται από πουθενά. Με τον ακόλουθο τρόπο θα γινόταν σαφέστερο αυτό που λέω. Ο ευαγγελιστής Λουκάς, εκθέτοντας την κατά σάρκα γενεαλογία του Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, και προχωρώντας αντίστροφα από τους τελευταίους προς τους πρώτους, ξεκίνησε μεν από τον Ιωσήφ· και αφού ανέφερε ότι αυτός ήταν του Ηλί, και εκείνος του Ματθάν, και ανάγοντας έτσι αναλυτικά την αφήγηση προς τον Αδάμ, έπειτα φτάνοντας στους παλαιότερους και λέγοντας ότι ο Σηθ γεννήθηκε από τον Αδάμ, και ο Αδάμ από τον Θεό, στο σημείο αυτό ολοκλήρωσε την αναδρομή. Δεν φανέρωσε τις ουσίες αυτών που απαριθμήθηκαν κατά την αφήγηση της γέννησης του καθενός, αλλά εξέθεσε τις άμεσες αρχές από τις οποίες ο καθένας προήλθε. Όπως λοιπόν εκείνος είπε ότι ο Αδάμ προέρχεται από τον Θεό, έτσι ας ρωτήσουμε και εμείς τον εαυτό μας: ο Θεός από ποιον προέρχεται; Άραγε δεν είναι αυτονόητο στη διάνοια του καθενός, ότι δεν προέρχεται από κανέναν; Αυτό δε το «από κανέναν» (εξ ουδενός) είναι προφανώς το άναρχο· και το άναρχο είναι το αγέννητο.

Αφού απεκδυθήκαμε την παλαιότητα του Αδάμ, πλουτίσαμε με την καινότητα εν Χριστώ. <Να κατέλθει το Άγιο Πνεύμα.> (B f. 40 b) Εάν κατά τον καιρό του βαπτίσματος δέχεται το Άγιο Πνεύμα, τότε και αυτό θα ανήκε στα μέτρα της ανθρωπότητας μαζί με τα υπόλοιπα. Διότι, βεβαίως, δεν αγιάζεται λαμβάνοντας το Πνεύμα ως προς το ότι είναι Θεός (αφού ο ίδιος είναι αυτός που αγιάζει), αλλά ως προς την ανθρώπινη φύση του. <Και ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε το έργο του.> (E f. 167, F f. 797) Αυτό είναι παραλήρημα του Σαμοσατέως, ο οποίος ερμηνεύει κακώς το ευαγγελικό ρητό, ότι «Ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε» και δεν κατανοεί ότι ο ίδιος και «ήταν» και «άρχισε», αλλά όχι ως προς το αυτό. Διότι πάντοτε «ήταν» ως Θεός, «άρχισε» όμως ως άνθρωπος, όταν καταδέχθηκε τη δική μας πτωχεία· και αρχίζει, για να καταργήσεις εσύ την προηγούμενη γέννηση και να αναλάβεις μια δεύτερη μέσω της παλιγγενεσίας. —(A f. 62 b, E f. 167 b, F f. 797, H f. 187 b) Έτσι, πολύ μεγάλη και απροσδόκητη βλάβη συμβαίνει από το να αναβάλλεται η χάρη του βαπτίσματος για πολύ καιρό και πέραν του δέοντος. Διότι, κατ' αρχάς, δεν είναι ασφαλής η ελπίδα για το εάν κάποιος θα κατορθώσει τα σχέδιά του· αλλά και αν πάλι ο σκοπός του πραγματοποιηθεί μέχρι τέλους, αγιάζεται μεν, αλλά έχει μόνο την άφεση των αμαρτημάτων και επιστρέφει το τάλαντο στον Δεσπότη ξηρό, επειδή δεν βρήκε χρόνο να το καλλιεργήσει καθόλου.

Εάν, λοιπόν, από νηπιακή ηλικία γνωρίζει τον ναό και τον Πατέρα, άρα ο Ιησούς που γεννήθηκε δεν είναι ένας απλός άνθρωπος, ούτε ονομάστηκε Υιός και Χριστός μετά το τριακοστό έτος, μετά την κάθοδο σε αυτόν του είδους του περιστεριού, αλλά αμέσως και με μεγάλο θάρρος δίδασκε ότι πρέπει να βρίσκεται στα του Πατρός του. Και για το γεγονός ότι ο Ιωσήφ δεν ήταν πατέρας του, αλλά βρισκόταν σε θέση πατέρα, άκουσε τον ίδιο τον ευαγγελιστή να λέει, αυτόν που έγραψε εκ μέρους της Μαρίας ότι: «Εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη»· πώς γράφει πάλι λέγοντας: «Ο δε Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε το έργο του, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ». Με το να πει όμως «όπως νομιζόταν», έδειξε ότι δεν ήταν υιός του, αλλά απλώς θεωρούνταν τέτοιος. 30. Δεν θα μου φτάσει ο χρόνος εάν συνεχίσω να διηγούμαι για την απόδειξη της αλήθειας και για τον έλεγχο της ματαιοφροσύνης του Εβίωνα και του παραποιημένου διδασκαλείου της ματαιοφροσύνης του. Από πού, άλλωστε, δεν θα γινόταν σαφές ότι ο Ιωσήφ δεν ήταν πατέρας του, αλλά θεωρούνταν ότι βρισκόταν σε θέση πατέρα; «Ιδού», λέει, «η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό»· και δεν είπε: «ιδού, η γυναίκα». Και πάλι σε άλλο σημείο λέει: «Και θα γεννήσει η δάμαλις και θα πουν, δεν γέννησε».

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Λουκάς, αφού διηγήθηκε τα πρώτα γεγονότα, αναφέρει πάλι πώς στο δωδέκατο έτος της ηλικίας του ανέβηκε στην Ιερουσαλήμ, για να μην αφήσει περιθώριο σε όσους νόμισαν ότι Αυτός εμφανίστηκε στον κόσμο απλώς ως τέλειος άνδρας και ότι έτσι προσήλθε στον Ιορδάνη προς τον Ιωάννη, όπως θεώρησαν ο Κήρινθος, ο Εβίων και οι άλλοι. Διότι ο δεινός όφις, προχωρώντας στρεβλά, δεν παραμένει σταθερός σε μία γνώμη, αλλά σε άλλους μεν δημιουργεί την εντύπωση ότι [ο Χριστός] γεννήθηκε από σαρκική συνάφεια και σπέρμα ανδρός, σε άλλους δε ότι εμφανίστηκε απλώς ως άνθρωπος. Γι' αυτό οι άγιοι ευαγγελιστές, διηγούμενοι τα πάντα με λεπτομέρεια, ακριβολογούν. Και φυσιολογικά ο Λουκάς, ανάγοντας τη σκέψη από τα κάτω προς τα άνω, λέγει: «Ήταν δε ο Ιησούς, όταν άρχισε [το έργο του], περίπου τριάντα ετών, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ». Το «όπως νομιζόταν» όμως δεν αποτελεί την αλήθεια, αλλά ο Ιωσήφ βρισκόταν μεν σε θέση πατέρα, επειδή έτσι είχε αποφασιστεί από τον Θεό, δεν ήταν όμως πατέρας αυτός που δεν είχε καμία σαρκική συνάφεια με τη Μαριάμ, παρά μόνο ονομάστηκε άνδρας της επειδή την είχε μνηστευθεί, όντας γέροντας περίπου ογδόντα ετών λίγο ή πολύ, και έχοντας έξι υιούς από την πρώτη πραγματική του σύζυγο, έχοντας δε αναλάβει αυτή την οικονομία, όπως και κάπου αλλού ανέλυσα το θέμα αυτό με μεγαλύτερη ακρίβεια. Πώς, λοιπόν, αυτός που δεν είχε σαρκική συνάφεια, ήταν πατέρας του; Πράγμα αδύνατον. 11. Αλλά θα μου πεις, πώς λοιπόν είχε ονομαστεί άνδρας της, εάν δεν είχε ενωθεί μαζί της;

Εκείνος δε που αμφιβάλλει για αυτά αγνοεί τα όσα ορίζει ο νόμος, ότι δηλαδή από τη στιγμή που ονομάζεται γυναίκα κάποιου άνδρα, έστω και αν είναι παρθένος και έστω και αν βρίσκεται ακόμη στο πατρικό της σπίτι, μια τέτοια θεωρείται γυναίκα αυτού στον οποίο έχει ονομαστεί· εξαιτίας αυτού ο άγιος άγγελος λέει: «μη φοβηθείς να παραλάβεις τη γυναίκα σου». Και για να μη νομίσει κανείς ότι υπάρχει κάποια πλάνη στα Ευαγγέλια —διότι το μυστήριο είναι εκπληκτικό και η διήγηση υπερβαίνει την ανθρώπινη λογική, και μόνο για τους υιούς του Αγίου Πνεύματος είναι απολύτως ομαλή και πεφωτισμένη—, λέει: «ήταν περίπου τριάντα ετών, και εθεωρείτο υιός του Ιωσήφ, του Ηλί, του Ματθάν», και αναφέρει τη γενεαλογία μέχρι τον Αβραάμ, από όπου άρχισε και ο Ματθαίος, αλλά υπερβαίνει τον Νώε και φθάνει έως τον Αδάμ, ώστε να υποδηλώσει τον πρώτο που πλάστηκε, τον οποίο αναζήτησε Αυτός που προήλθε από το φύραμά του, δηλαδή από την αγία Παρθένο Μαρία. Διότι ήλθε για εκείνον που είχε πλαστεί άλλοτε και για όσους γεννήθηκαν από αυτόν, οι οποίοι επιθυμούν να κληρονομήσουν την αιώνια ζωή· και υπερβαίνοντας τον Αδάμ, προσθέτει «του Θεού». Από αυτό λοιπόν έγινε ολοφάνερο ότι ήταν μεν Υιός του Θεού, αλλά μέσω του σπέρματος του Αδάμ, κατά διαδοχήν, ήλθε εν σαρκί. Αλλά και πάλι δεν έλαβαν φωτισμό οι πεπλανημένοι, και αντιμιλούσαν στον λόγο, πλανώντας τους εαυτούς τους και αγαπώντας το ψεύδος περισσότερο από την αλήθεια. Και έλεγαν ότι, ιδού, τρίτο Ευαγγέλιο είναι το κατά Λουκάν.

Πρώτον μεν, εφόσον βαπτίστηκε κατά το αιγυπτιακό ημερολόγιο τη δωδέκατη ημέρα του μήνα Αθύρ, όπως αναφέραμε, έξι ημέρες πριν από τις Ειδούς του Νοεμβρίου —δηλαδή ολόκληρες εξήντα ημέρες πριν από την ημέρα των Επιφανείων, η οποία είναι η ημέρα της κατά σάρκα γεννήσεώς του, όπως αναφέρει η μαρτυρία του κατά Λουκάν Ευαγγελίου, ότι «ο Ιησούς άρχιζε να είναι περίπου τριάντα ετών, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ». Διότι, στην πραγματικότητα, ήταν είκοσι εννέα ετών και δέκα μηνών, όταν προσήλθε στο βάπτισμα, δηλαδή τριάντα ετών, αλλά όχι συμπληρωμένων· γι' αυτό λέει «άρχιζε να είναι περίπου τριάντα ετών»— ύστερα, λοιπόν, οδηγήθηκε στην έρημο. Από εκεί και έπειτα, επομένως, ακολουθούν και διαφαίνονται οι σαράντα ημέρες του πειρασμού, καθώς και δύο εβδομάδες και κάτι περισσότερο, συν δύο ημέρες, τις οποίες διέτριψε επιστρέφοντας από τον πειρασμό στη Γαλιλαία, δηλαδή στη Ναζαρέτ και στα περίχωρά της, και μία ημέρα όταν ήλθε προς τον Ιωάννη, τότε που είπε ο Ιωάννης «ίδε, ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», και η επόμενη ημέρα 〈όταν〉 «πάλι στεκόταν ο Ιωάννης μαζί με δύο από τους μαθητές του, και βλέποντας τον Ιησού να περπατά, λέει: ίδε, ο Χριστός, ο αμνός του Θεού». Έπειτα αναφέρει: «άκουσαν οι δύο μαθητές του και ακολούθησαν τον Ιησού».

Διότι, αφού αυτός γεννήθηκε κατά τον μήνα Ιανουάριο, δηλαδή οκτώ ημέρες πριν από τις Ειδούς του Ιανουαρίου —η οποία κατά τους Ρωμαίους είναι το εσπέρας της πέμπτης Ιανουαρίου που ξημερώνει προς την έκτη, κατά τους Αιγυπτίους η ενδεκάτη του Τυβί, κατά τους Συρίους ή μάλλον τους Έλληνες η έκτη του Αυδυναίου, κατά τους Κυπρίους ή τους Σαλαμινίους η πέμπτη του πέμπτου (μηνός), κατά τους Παφίους η δεκάτη τετάρτη του Ιουλίου, κατά τους Άραβες η εικοστή πρώτη του Αλεώμ, κατά τους Καππαδόκες η δεκάτη τρίτη του Αταρτά, κατά τους Αθηναίους η πέμπτη του Μαιμακτηριώνος, κατά τους Εβραίους η πέμπτη του Τηβήθ· διότι έπρεπε και εδώ να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό του προφήτου, «εισήλθε σε εμάς η κιβωτός του Θεού» (και εννοεί την τέλεια ενανθρώπηση του Χριστού) «την πέμπτη του πέμπτου μηνός», όπως ακριβώς τότε συντελέστηκε στους Εβραίους· το οποίο, πρώτα μεν, έπρεπε να εκπληρωθεί σύμφωνα με τον υπολογισμό των Εβραίων, τον οποίο αφού ακολούθησαν και πολλά από τα έθνη, εννοώ δε τους Ρωμαίους, το εορτάζουν το εσπέρας αυτής της πέμπτης προς το ξημέρωμα της έκτης, ενώ οι Κύπριοι εορτάζουν αυτήν την πέμπτη ημέρα του μηνός, οι δε Αιγύπτιοι από τη φύση τους και οι Σαλαμίνιοι άγουν και αυτόν τον ίδιο τον μήνα ως πέμπτο, όπως και οι Εβραίοι τον κατατάσσουν ως πέμπτο από την αρχή του νέου έτους που εορτάζεται σε αυτούς— διήλθε λοιπόν τις προαναφερθείσες υπατείες, είκοσι εννέα πλήρεις, και κατά την τριακοστή υπατεία, εννοώ δε την *, περί τον ενδέκατο μήνα ήλθε προς τον Ιωάννη και βαπτίσθηκε στον Ιορδάνη ποταμό το τριακοστό έτος της ένσαρκης γέννησής του, έξι ημέρες πριν από τις Ειδούς του Νοεμβρίου, δηλαδή κατά τους Αιγυπτίους τη δωδεκάτη του Αθύρ, κατά τους Έλληνες την ογδόη του Δίου, κατά τους Σαλαμινίους που ονομάζονται και Κωνσταντιείς την έκτη του τρίτου μηνός Χοιάκ, κατά τους Παφίους τη δεκάτη έκτη του Απογονικού, κατά τους Άραβες την εικοστή δεύτερη του Αγγαθαλβαείθ, κατά τους Μακεδόνες τη δεκάτη έκτη του Απελλαίου, κατά τους Καππαδόκες τη δεκάτη πέμπτη του Αρατατά, κατά τους Αθηναίους την εβδόμη του Μεταγειτνιώνος, κατά τους Εβραίους την εβδόμη του Μαρεσουάν, όπως επιμαρτυρεί στον λόγο μου το άγιο κατά Λουκάν ευαγγέλιο, καθώς πολλές φορές ανέφερα, λέγοντας κάπως έτσι: «Ήταν δε ο Ιησούς όταν άρχισε περίπου τριάντα ετών, όντας γιος, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ»· και έκτοτε, από τη δωδεκάτη του Αθύρ, «κηρύττοντας αυτός τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου» σύμφωνα με τα προειρημένα στον προφήτη Ησαΐα ότι «πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε για να ευαγγελιστώ σε φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω σε αιχμαλώτους άφεση και σε τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω ενιαυτό Κυρίου δεκτό και ημέρα ανταποδόσεως». 25.

Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, είπε: «Εάν σας αναγγείλω όσα γίνονται καθημερινά», και μέσα από αυτά «θα υπενθυμίσω και τα προαιώνια»· όπως και στον Μωυσή ο Θεός φανέρωσε πρώτα τη φωτιά που έκαιγε, και η οπτασία μέσα στη φλεγόμενη βάτο υπήρξε το πιο πρόσφατο· και αμέσως του μίλησε άγγελος, και έπειτα ο Κύριος μέσα από τη βάτο. Εκείνος όμως αμέσως δεν ζητά από Αυτόν τα ορώμενα, αλλά ερωτά για τα απ' αρχής: «Έλα λοιπόν», λέει, «να σε αποστείλω προς τους υιούς Ισραήλ και θα τους πεις ότι ο Θεός των πατέρων μας με έχει αποστείλει· ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ», ονομάζοντας αυτούς που σχετίζονται με τον Αβραάμ πέντε ή έξι γενεές πριν από τον Μωυσή. Και επειδή είπε «ο Θεός των πατέρων», διακήρυξε το αρχαίο. Ο Μωυσής, όμως, χαριτωμένος από τον Θεό με σύνεση, δεν ρωτούσε για αυτά, αλλά και για το ακόμη ανώτερο, λέγοντας: «Εάν πάω προς αυτούς και μου πουν: "Ποιο είναι το όνομά του;" τι θα τους πω;». Τότε πλέον Εκείνος του αποκαλύπτει: «Εγώ είμαι ο Ων». Και έτσι ξεκίνησε πρώτα από τα πιο κοντινά, αλλά στο τέλος φανέρωσε το ανώτατο. Αλλά και ο Λουκάς αρχίζει από τα κατώτερα και πιο κοντινά, λέγοντας ότι «ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε το έργο του, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ, του Ηλί, του Ματθάν, του Νάθαν, του Δαυίδ, του Ιούδα, του Ιακώβ, του Αβραάμ, του Ναχώρ, του Νώε, του Λάμεχ, του Ενώχ, του Σηθ, του Αδάμ, του Θεού». Και βλέπεις πώς έδειξε πρώτα την ένσαρκη παρουσία, και έπειτα το έσχατο.

Ούτος ονομάζεται αδελφός του Κυρίου επειδή ανατράφηκαν μαζί, όχι κατά φύσιν, αλλά κατά χάριν. Διότι η Μαρία, αφού μνηστεύθηκε τον Ιωσήφ, εθεωρείτο γυναίκα του ανδρός, χωρίς να έχει μαζί του σωματική συνάφεια. Βάσει αυτής της συνθήκης, η εξ αγχιστείας συγγένεια των υιών του Ιωσήφ με τον Σωτήρα ονομάστηκε, ή μάλλον λογίστηκε, συγγένεια αδελφών. Διότι όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Ιωσήφ, παρόλο που δεν είχε καμία συμμετοχή στην κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρος, λογίζεται ως πατέρας κατά θεία οικονομία, καθώς λέει ο ευαγγελιστής Λουκάς για τον ίδιο τον Σωτήρα ότι «όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ», όπως και η ίδια η Μαριάμ του είπε στο κατά Λουκάν ευαγγέλιο: «ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη». Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να αποκαλέσει τον Ιωσήφ πατέρα του Κυρίου, εφόσον δεν είχε καμία αιτιώδη σχέση με Αυτόν, ιδίως από τη στιγμή που η ένσαρκη παρουσία Του υπήρξε χωρίς σπέρμα ανδρός; Αλλά, ένεκα της θείας οικονομίας, τα πράγματα έλαβαν αυτόν τον κλήρο. 8. Γεννά λοιπόν αυτόν τον Ιάκωβο σε ηλικία περίπου σαράντα ετών, λίγο περισσότερο ή λιγότερο. Μετά από αυτόν γεννιέται ένα παιδί που ονομάζεται Ιωσής. Έπειτα μετά από αυτόν ο Συμεών, ύστερα ο Ιούδας, και δύο θυγατέρες, η Μαρία και η ονομαζόμενη Σαλώμη, και κατόπιν πέθανε η γυναίκα του. Και μετά από πολλά έτη, όντας χήρος, λαμβάνει τη Μαρία, φτάνοντας πλέον ο άνδρας σε ηλικία περίπου ογδόντα ετών και άνω.

Και έτσι λοιπόν, τόσο ο Ματθάν όσο και ο Μελχί, αφού νυμφεύθηκαν διαδοχικά την ίδια γυναίκα, απέκτησαν ομομήτριους αδελφούς, καθώς ο νόμος δεν εμπόδιζε μια χήρα, είτε επειδή είχε χωρίσει είτε επειδή είχε πεθάνει ο άνδρας της, να παντρευτεί άλλον· από την Εσθά λοιπόν (διότι έχει παραδοθεί ότι έτσι ονομαζόταν η γυναίκα) πρώτος ο Ματθάν, ο οποίος κατάγει το γένος του από τον Σολομώντα, γεννά τον Ιακώβ, και όταν πέθανε ο Ματθάν, ο Μελχί, ο οποίος ανάγει το γένος του στον Νάθαν, ενώ ήταν από την ίδια φυλή αλλά από άλλο γένος, όπως προείπα, αφού την πήρε ως χήρα, απέκτησε υιό τον Ηλί. Έτσι λοιπόν, θα βρούμε ότι ο Ιακώβ και ο Ηλί, προερχόμενοι από δύο διαφορετικά γένη, ήταν ομομήτριοι αδελφοί, εκ των οποίων ο ένας, ο Ιακώβ, όταν ο αδελφός του Ηλί πέθανε άτεκνος, αφού πήρε τη γυναίκα του, εγέννησε από αυτήν ως τρίτον τον Ιωσήφ, ο οποίος κατά φύση μεν ήταν δικός του υιός (και ευλόγως, γι' αυτό γράφτηκε: «Ιακώβ δε εγέννησε τον Ιωσήφ»), κατά τον νόμο όμως ήταν υιός του Ηλί· διότι σε εκείνον ο Ιακώβ, όντας αδελφός του, ανέστησε σπέρμα. Γι' αυτόν τον λόγο δεν ακυρώνεται ούτε η γενεαλογία του· την οποία ο μεν ευαγγελιστής Ματθαίος απαριθμώντας λέγει: «Ιακώβ δε εγέννησε τον Ιωσήφ», ο δε Λουκάς αντιστρόφως: «ο οποίος ήταν, όπως ενομίζετο (διότι προσθέτει και αυτό), υιός του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μελχί».

Επί των ημερών αυτών λοιπόν, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή, όταν ο Τιβέριος Καίσαρας διένυε το δέκατο πέμπτο έτος της βασιλείας του και ο Πόντιος Πιλάτος το τέταρτο έτος της ηγεμονίας του, ενώ στην υπόλοιπη Ιουδαία τετράρχες ήταν ο Ηρώδης, ο Λυσανίας και ο Φίλιππος, ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, αρχίζοντας το έργο του σε ηλικία περίπου τριάντα ετών, προσέρχεται στο βάπτισμα του Ιωάννη και κάνει τότε την έναρξη του ευαγγελικού κηρύγματος.

Βʹ. Για να ελέγξουμε, λοιπόν, την αμάθεια εκείνου που το είπε αυτό, και για να αποτρέψουμε το να σκανδαλιστεί κανείς από παρόμοια άγνοια, θα εκθέσω την αληθινή ιστορία των γεγονότων· προηγουμένως όμως είναι καιρός να εξετάσουμε το ζήτημα που μας έχει τεθεί. Ο μεν Ματθαίος κατέρχεται από τον Αβραάμ στον Δαβίδ, και έπειτα στον Σολομώντα και τους διαδόχους του μέχρι τον Ιακώβ, από τον οποίο προήλθε ο Ιωσήφ, που έφερε τον τίτλο του πατέρα του Χριστού. Ο δε Λουκάς αναφέρει ότι ο Ιωσήφ δεν κατάγεται από τον Ιακώβ, όπως λέει ο Ματθαίος, αλλά από τον Ηλί· έπειτα, ανεβαίνοντας από τον Ηλί, προχωρά σε άλλους, τους οποίους ο Ματθαίος δεν μνημόνευσε διόλου. Και ακολουθώντας κατ' αυτόν τον τρόπο μια πλάγια γραμμή, φτάνει όχι στον Σολομώντα, τον γιο του Δαβίδ, αλλά στον Νάθαν, που ήταν επίσης γιος του Δαβίδ. Θα όφειλε, αν πράγματι ο λόγος τους αφορούσε την ίδια γενεαλογία, είτε να ανεβεί μέσα από τα ίδια πρόσωπα με τον Ματθαίο, είτε ο Ματθαίος να ακολουθήσει τα ονόματα που αναφέρει ο Λουκάς. Εφόσον όμως δεν συμφώνησαν μεταξύ τους κατ' αυτόν τον τρόπο, ώστε ο ένας να λέει ότι ο Ιωσήφ είναι γιος του Ιακώβ και απόγονος του Σολομώντα του γιου του Δαβίδ, και ο άλλος ότι δεν είναι γιος του Ιακώβ, αλλά του Ηλί και απόγονος του Νάθαν του γιου του Δαβίδ, φαίνεται εξαιτίας αυτών να παρουσιάζουν μεγάλη διαφωνία μεταξύ τους. —Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς για αυτό το πρόβλημα που τέθηκε; Εμπρός, αφού ανοίξουμε το μάτι της ψυχής, ας προσηλώσουμε με προσοχή τη διάνοιά μας στις ίδιες τις λέξεις και ας δούμε τι λέει ο Λουκάς: «

«Και ο ίδιος ο Ιησούς, όταν άρχιζε [το έργο του], ήταν περίπου τριάντα ετών, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μελχί·» αλλά ο Ματθαίος βέβαια δεν χρησιμοποίησε τη φράση «όπως νομιζόταν», κ.λπ., όπως στην επιτομή, στήλη 896, γραμμή 4, έως το «αυτή μεν λοιπόν είναι η πρώτη απόδοση».

δ'. Ο δε Λουκάς, ως προς το γένος του, καταγόταν από την ξακουστή Αντιόχεια, στην οποία βέβαια όλοι οι λογιότατοι υπερηφανεύονται για τους Ίωνες προγόνους τους· όμως, εκτός από την έμφυτη ελληνική παιδεία των ανδρών αυτών, ο Λουκάς διέθετε κάτι περισσότερο στα γράμματα, επειδή ήταν έμπειρος στην ιατρική επιστήμη. Έτσι λοιπόν, ένας τέτοιος άνδρας, αρχίζοντας τη συγγραφή του δικού του Ευαγγελίου, διηγείται πρώτα τα γεγονότα σχετικά με τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ. Έπειτα, συνδέοντας την εμφάνιση του Γαβριήλ στη Μαρία, παραθέτει στη συνέχεια τις παράδοξες γεννήσεις, χωρίς να μνημονεύσει καμία γενεαλογία του Ιωσήφ· κατόπιν, όταν αναγράφει το δωδέκατο έτος της ηλικίας του Ιησού, ούτε και τότε μνημονεύει κάποια γενεαλογία. Μετά δε τα χρόνια του Αυγούστου, όταν ο Τιβέριος διαδέχθηκε τη ρωμαϊκή ηγεμονία, κατά το δέκατο πέμπτο έτος του, αναφέρει ότι ο Ιωάννης κήρυξε στην έρημο βάπτισμα μετανοίας για την άφεση των αμαρτιών. Παραθέτει επίσης διδασκαλίες του, και ύστερα από όλα αυτά προσθέτει ότι, αφού ο Ιησούς βαπτίστηκε και προσευχήθηκε, άνοιξε ο ουρανός και κατέβηκε το Πνεύμα σαν περιστέρι, και ακούστηκε φωνή από εκεί: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα». Φτάνοντας στο σημείο αυτό, σαν να συνήλθε από τον ύπνο, μνημονεύει τη γενεαλογία, άκαιρα όπως θα νόμιζε κανείς, λέγοντας: «Και ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχισε τη δράση του, όντας, όπως εθεωρείτο, υιός του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μελχί» και των υπολοίπων.

ε΄. Ποιος, λοιπόν, δεν θα απορούσε με αυτά; Αν ο μεν Ματθαίος φαίνεται να έχει συντάξει την αφήγησή του με συστηματική ακρίβεια, χρησιμοποιώντας τη γενεαλογία την κατάλληλη στιγμή, ο δε Λουκάς έφτασε σε τέτοιο σημείο αμηχανίας, ώστε, όταν έπρεπε να εντάξει τη γενεαλογία στην οικεία της θέση, τότε να την παραλείψει, και ενώ εξέθεσε τόση ιστορία από τη γέννηση του Χριστού μέχρι τα τριάντα του χρόνια, να μη διακρίνει καμία κατάλληλη στιγμή για τη δική του γενεαλογία· και τώρα, όταν έχοντας γίνει τριάντα ετών προσέρχεται στο βάπτισμα του Ιωάννη, ενάντια σε κάθε λογική και σε ακατάλληλη στιγμή, εισάγει τη γενεαλογία σαν κάποια παρένθεση στο κείμενο. Αλλά, αν κάποιος τον κατηγορούσε για τέτοια πράγματα, ο θείος ευαγγελιστής δεν θα δυσκολευόταν να απαντήσει· θα έλεγε, όπως είναι φυσικό, λόγια θεία και σοφά, και αντάξια του θείου Πνεύματος που βρισκόταν μέσα του. Εγώ δε νομίζω ότι και αυτός, επιθυμώντας να καταγράψει τη γενεαλογία της κατά σάρκα γεννήσεως του Ιησού, έπραξε τούτο τώρα· διότι, αν ενεργούσε σύμφωνα με τη δική του κρίση, δεν αγνοούσε πότε έπρεπε να την εκθέσει.

Επειδή δε τώρα κάνει μνεία της αναγεννήσεως διά του λουτρού, εισάγοντάς τον ως Υιό του Θεού, θέλει να παραστήσει ως παράδειγμα ότι καθένας που αναγεννάται εν Θεώ, έστω κι αν νομίζεται αληθινά υιός ανθρώπων εξαιτίας της σάρκας που τον περιβάλλει, εντούτοις τα της γεννήσεώς του δεν σταματούν στους κατά σάρκα γονείς, ούτε περιορίζονται μέχρι τους προπάτορες του σώματος· αλλά, αν και νομίζεται ότι είναι υιός ανθρώπων εξαιτίας της σωματικής γεννήσεως, ωστόσο δεν καθίσταται ξένος προς την υιοθεσία του Θεού. Γι' αυτό θεωρώ ότι καταλλήλως χρησιμοποίησε και τη γενεαλογία, και την προσθήκη της φράσεως «όπως νομιζόταν». Διότι ήταν φυσικό επακόλουθο, εφόσον η εξ ουρανού μαρτυρία είπε προς τον Ιησού: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός, σε σένα ευαρεστήθηκα», να μην τον αναγορεύσει πλέον ομοίως και υιό ανθρώπων, παρά μόνο με την προσθήκη του «όπως νομιζόταν»· διότι ανακηρύχθηκε ότι είναι Υιός του Θεού κατά φύση, και όχι «όπως νομιζόταν»· ενώ θεωρούνταν υιός του Ιωσήφ, χωρίς όμως να είναι υιός του κατά φύση.

Γʹ. Πώς ο μεν Ματθαίος από τους διαδόχους του Δαβίδ και του Σολομώντα καταβιβάζει τις γενεές μέχρι τον Ιακώβ και τον Ιωσήφ· ο δε Λουκάς από τους απογόνους του Δαβίδ και του Νάθαν μέχρι τον Ηλί και τον Ιωσήφ, γενεαλογώντας σε αντίθεση με τον Ματθαίο. αʹ. Είναι καιρός να εξετάσουμε το τρίτο από τα ζητήματα που έχουν προταθεί· ας προσηλώσουμε λοιπόν σταθερά τη διάνοιά μας στις ίδιες τις λέξεις· ας δούμε δε τι λέει ο Λουκάς: «Και ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μελχί». Αλλά βεβαίως ο Ματθαίος δεν χρησιμοποίησε τη φράση «όπως νομιζόταν»· αντιθέτως, τι λέει; «Ο Ματθάν δε εγέννησε τον Ιακώβ, ο Ιακώβ δε εγέννησε τον Ιωσήφ»· διότι είναι άλλο πράγμα βεβαίως το να νομίζει κανείς, και άλλο το να διαβεβαιώνει ότι τα πράγματα έχουν έτσι. Αν δηλαδή, ενώ ο Ματθαίος διαβεβαίωσε ότι ο Ιωσήφ ήταν υιός του Ιακώβ και του Ματθάν, ο Λουκάς ισχυριζόταν παρομοίως ότι ο Ιωσήφ ήταν υιός του Ηλί και του Μελχί, αληθινά θα υπήρχε κάποια σύγκρουση και πόλεμος, και θα υπήρχε ανάγκη από ανθρώπους που θα διαιτήτευαν μεταξύ τους· τώρα όμως, που ενώ ο Ματθαίος το διαβεβαιώνει, ο Λουκάς δεν το διατείνεται, αλλά παραθέτει την αντίληψη που είχε νομισθεί από τους πολλούς, και όχι αυτήν που επικρατούσε στον ίδιο, νομίζω ότι δεν υπολείπεται κανένα ζήτημα προς διερεύνηση.

Β΄. Επειδή, λοιπόν, είχαν επικρατήσει διάφορες αντιλήψεις μεταξύ των Ιουδαίων περί του Χριστού, και ενώ όλοι συμφώνως ανήγαγαν την καταγωγή του στον Δαβίδ, εξαιτίας των υποσχέσεων του Θεού προς τον Δαβίδ, και ήδη αφενός κάποιοι είχαν πεισθεί ότι ο Χριστός θα προερχόταν από τον Δαβίδ, τον Σολομώντα και το βασιλικό γένος, αφετέρου άλλοι απέφευγαν αυτήν τη γνώμη. Και τούτο, λόγω του ότι υπήρχαν βαρύτατες κατηγορίες εναντίον εκείνων που είχαν βασιλεύσει, και λόγω του ότι ο Ιεχονίας είχε αποκηρυχθεί από τον προφήτη Ιερεμία, καθώς είχε ειπωθεί ότι δεν επρόκειτο να αναδειχθεί από το σπέρμα του κανείς που να καθίσει στον θρόνο του Δαβίδ. Εξαιτίας, λοιπόν, αυτών, ακολουθούσαν άλλη οδό· ομολογούσαν μεν την καταγωγή από τον Δαβίδ, όχι όμως μέσω του Σολομώντος, αλλά μέσω του Νάθαν, ο οποίος ήταν γιος του Δαβίδ (λένε μάλιστα ότι ο Νάθαν προφήτευσε κιόλας, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στα βιβλία των Βασιλειών), διαβεβαιώνοντας ότι ο Χριστός θα προέλθει από τους απογόνους του Νάθαν, και γενεαλογώντας τον Ιωσήφ από εκεί. Έτσι, ήταν απολύτως αναγκαίο που ο Λουκάς, καταγράφοντας τη δική τους αντίληψη και όχι τη δική του, προσέθεσε στη διήγησή του το «ως ενομίζετο» [όπως νομιζόταν], παραχωρώντας στον Ματθαίο να εξιστορήσει όχι το πώς νομιζόταν, αλλά πώς είχαν στην πραγματικότητα τα της γεννήσεως. Αυτή, λοιπόν, είναι η πρώτη ερμηνεία.

Εκείνο απευθυνόταν προς αυτούς που αντιμετωπίζουν το βάπτισμα επιπόλαια και δεν προετοιμάζονται εγκαίρως, ούτε εξασφαλίζουν τη λύτρωση, αποκτώντας τη σταθερή έξη προς το αγαθό. Διότι, ακόμη και αν το χάρισμα προσφέρει άφεση των παρελθόντων αμαρτημάτων (επειδή ακριβώς είναι χάρισμα), τότε απαιτείται μεγαλύτερη ευσέβεια, για να μην επιστρέψουμε στον ίδιο εμετό. Αυτό απευθύνεται προς εκείνους που υπερηφανεύονται έναντι των οικονόμων του μυστηρίου, εάν τυχόν υπερέχουν σε κάποιο αξίωμα. Το τρίτο απευθύνεται προς εκείνους που παίρνουν θάρρος από τη νεότητά τους, και νομίζουν ότι κάθε καιρός είναι κατάλληλος για διδασκαλία ή για ανάληψη προεδρίας. Ο Ιησούς καθαίρεται· και εσύ καταφρονείς την κάθαρση; Υπό του Ιωάννου· και εσύ εξεγείρεσαι εναντίον του δικού σου κήρυκα; Όντας τριάντα ετών· και εσύ, πριν καν βγάλεις γένια, διδάσκεις τους γέροντες, ή αναλαμβάνεις με σιγουριά τη διδασκαλία, χωρίς να εμπνέεις τον σεβασμό ούτε λόγω της ηλικίας, ούτε ίσως λόγω του ήθους σου;

Δʹ. Αν όμως πρέπει να εξετάσουμε και τις παλαιές ιστορίες, φέρνω στον νου μου τον Ενώχ, τον έβδομο μεταξύ των προπατόρων, ο οποίος τιμήθηκε με τη μετάθεσή του. Φέρνω επίσης στον νου μου τον εικοστό πρώτο, τον Αβραάμ, ο οποίος δοξάστηκε με την πατριαρχία, με την προσθήκη ενός ανώτερου μυστηρίου. Διότι η επτάδα, όταν τριπλασιαστεί, δημιουργεί αυτόν τον αριθμό. Θα τολμούσε μάλιστα κάποιος από εκείνους που διακρίνονται για τη νεανική τόλμη σε όλα, να φθάσει και στον νέο Αδάμ, τον Θεό μου και Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος αριθμείται ως εβδομηκοστός έβδομος από τον παλαιό και υποταγμένο στην αμαρτία Αδάμ, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά που καταγράφεται αντίστροφα προς τα πίσω.

Έτσι και μέσω του πατέρα ανάγεται σε βασιλείς. Αντίστροφα βέβαια ο μέγας Λουκάς οδήγησε τη γενεαλογία στη διήγησή του από τον Χριστό μέχρι τον Αδάμ. Σε εμένα όμως ο Αδάμ φθάνει μέχρι τον Χριστό. Από το χέρι του Θεού δημιουργήθηκε πρώτος ο Αδάμ. Από τον Αδάμ προήλθε ο Σηθ. Από αυτόν δε ο Ενώς. Και από αυτόν, τέταρτος στη σειρά, υπήρξε ο Καϊνάν.

Αυτού γιος ήταν ο Ιωρείμ. Εκείνου ο Ελιέζερ. Εκείνου ο Ιωσάφ. Εκείνου ο Ηρ. Εκείνου ο Ελμώδ. Και αυτού πάλι γιος υπήρξε ο Κωσάμ. Του Κωσάμ γιος ήταν ο Αδδί. Αυτού ο Μελχί. Και από αυτόν ο Νηρί. Από αυτόν δε ο Σαλαθιήλ, ο Ζοροβάβελ, ο Ρησά, ο Ιωνάν, ο Ιούδας, ο Ωσώκ, και έπειτα ο Σεμεεί, και ο Ματθίας, και ο Μαάθ, ο Ναγγαί και ο Εσλείμ· από αυτόν δε ο Ναούμ, ο Αμώς, ο Ματθαθίας και ο Ιωσήφ, καθώς και ο Ιανναί· ο Μελχί και ο Λευί, και ο Ματθάν, ο Ηλί, ο Ιωσήφ.

Για να μη φανεί ότι συκοφαντούμε με όσα έχουμε πει, θα παραθέσω και την ακριβή διατύπωση εκείνων που έχουμε ήδη εξετάσει ως προς το νόημά τους. «Διότι οι Έλληνες», λέει, «και οι Ιουδαίοι ολοφάνερα απιστούν, μη ανεχόμενοι να ακούνε ότι Θεός είναι αυτός που γεννήθηκε από γυναίκα». Γιατί τώρα αποσιώπησε τη σάρκα κατά τη γέννηση; Μολονότι αυτό που γεννήθηκε από τη σάρκα ήταν αναμφίβολα σάρκα, όπως λέει κάπου ο Κύριος. Επειδή όμως θέλει αυτή καθαυτή η σάρκα που γεννήθηκε να είναι θεότητα και να κατασκευάσει τον ισχυρισμό ότι ο Θεός δεν φανερώθηκε εν σαρκί, λέει: «Αλλά ότι, όντας ένσαρκος Θεός προ των αιώνων, γεννήθηκε έπειτα διά γυναικός και περιήλθε στη δοκιμασία των παθών και στην ανάγκη της φύσης». Και λέγοντας αυτά δεν του αναγνωρίζει ούτε την ιδιότητα του ανθρώπου· αλλά, ενώ τον υποβάλλει στα πάθη ως άνθρωπο, δεν τον καθιστά μέτοχο της ανθρώπινης φύσης. Διότι πώς είναι δυνατόν να είναι άνθρωπος εκείνος για τον οποίο λέγεται ότι δεν προέρχεται από τη γη; Επειδή η Γραφή αναφέρει ότι το ανθρώπινο γένος προήλθε από τον Αδάμ, και ότι πρώτος εκείνος δημιουργήθηκε από τη γη διά της θείας δυνάμεως. Γι' αυτό και ο Λουκάς, καταγράφοντας τη γενεαλογία εκείνου που θεωρούνταν υιός του Ιωσήφ, τον συνδέει με τον Αδάμ, ανάγοντας την αρχή της γεννήσεως μέσω καθενός από τους προπάτορες. Συνεπώς, εκείνος που δεν γεννήθηκε από το γένος των ανθρώπων είναι οπωσδήποτε κάτι άλλο και όχι άνθρωπος.

Αλλά ήρθε ίσως η ώρα να προβάλουμε τη βαριά κατηγορία του εναντίον μας, την οποία διατύπωσε στο τέλος του λόγου του, λέγοντας ότι εμείς 〈υποστηρίζουμε πως ο Πατέρας προέρχεται από το παντελώς μη ον〉. Αφού έκλεψε μια λέξη από τα συμφραζόμενα, αποσπώντας την απογυμνωμένη και ασύντακτη από το υπόλοιπο σώμα του κειμένου, επιχειρεί να δαγκώσει, κατασπαράσσοντας με αμβλέα δόντια, ή μάλλον γεμίζοντας με σάλια τον λόγο. Θα εκθέσω, όμως, πρώτα το νόημα όσων μας διευκρίνισε περί αυτού ο διδάσκαλος, και έπειτα θα παραθέσω επακριβώς τα ίδια τα λόγια του, ώστε να γίνει σε όλους φανερός εκείνος που παρεισφρέει στους κόπους των ευσεβών προς βλάβη της αλήθειας. Διότι ο διδάσκαλός μας, εισάγοντάς μας στη σημασία του αγεννήτου μέσα από τα δικά του λόγια, μας πρότεινε την εξής οδό για την προσέγγιση της γνώσης του ζητουμένου, αποδεικνύοντας ότι το σημαινόμενο του αγεννήτου απέχει πολύ από την έννοια της ουσίας. Λέει, λοιπόν, ότι ο ευαγγελιστής, αφού ξεκίνησε την κατά σάρκα γενεαλογία του Κυρίου από τον Ιωσήφ, και στη συνέχεια, προχωρώντας στον εκάστοτε χρονικά παλαιότερο, όρισε το πέρας της γενεαλογίας στον Αδάμ· και επειδή δεν υπήρχε κανένας σωματικός πατέρας πριν από τον πρωτόπλαστο, τον ονόμασε «του Θεού». Είναι, επομένως, εύκολο, λέει, για τη διάνοια του καθενός να αντιληφθεί για τον Θεό το εξής: ότι ο Θεός, από τον οποίο προήλθε ο Αδάμ, δεν έχει και ο Ίδιος την υπόστασή Του από κάποιον άλλον, κατά την ομοιότητα εκείνων που γενεαλογούνται με ανθρώπινο τρόπο.

Διότι, όταν, αφού διεξέλθουμε τα πάντα, συλλάβουμε με τον νου μας τον Θεό ύστερα από όλα, τότε νοήσαμε την αρχή των πάντων. Κάθε αρχή όμως, εάν τυγχάνει να εξαρτάται από κάτι άλλο, δεν είναι αρχή. Επομένως, εάν ο Θεός είναι η αρχή του παντός, απολύτως τίποτα δεν θα υπάρχει υπεράνω της αρχής των πάντων. Αυτή είναι η έκθεση του διδασκάλου σχετικά με τη σημασία του αγεννήτου. Και για να αποδειχθεί ότι δεν του έχουμε αποδώσει μαρτυρία για τίποτα που να βρίσκεται έξω από την αλήθεια, θα παραθέσω επί λέξει την ίδια τη ρήση του σχετικά με αυτό το ζήτημα: «Ο ευαγγελιστής Λουκάς», λέει, «εκθέτοντας την κατά σάρκα γενεαλογία του Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού και ανατρέχοντας αντίστροφα από τους τελευταίους προς τους πρώτους, άρχισε μεν από τον Ιωσήφ, λέγοντας ότι αυτός είναι του Ηλί, και εκείνος του Ματθάτ, και έτσι, επαναφέροντας την αφήγηση με ανάβαση προς τον Αδάμ, έπειτα φτάνοντας στους προπάτορες και λέγοντας ότι ο Σηθ προήλθε από τον Αδάμ, και ο Αδάμ από τον Θεό, εκεί τερμάτισε την ανάβαση. Όπως, λοιπόν, εκείνος είπε ότι ο Αδάμ προήλθε από τον Θεό, ας ρωτήσουμε εμείς τους εαυτούς μας: και ο Θεός από ποιον προήλθε; Άραγε δεν είναι προφανές στη διάνοια του καθενός ότι εξ ουδενός; Και το εξ ουδενός είναι προφανώς το άναρχο, και το άναρχο είναι το αγέννητο. Όπως, επομένως, για τους ανθρώπους το να προέρχεται κανείς από κάποιον δεν αποτελούσε ουσία, έτσι ούτε και για τον Θεό των όλων μπορεί να ειπωθεί ότι το αγέννητο είναι η ουσία Του». Με ποια μάτια προσβλέπετε πλέον στον οδηγό σας; Προς εσάς ομιλώ, την αγέλη των απολλυμένων.

Αν και το βάπτισμα του Κυρίου, του οποίου εμείς αξιωθήκαμε, διαφέρει τόσο πολύ από εκείνο που δινόταν τότε από τον Ιωάννη, όσο διαφέρει η χάρη του θείου Πνεύματος από το νερό. Και για να το δηλώσει αυτό, ο Κύριος έλεγε στους μαθητές: «Ο Ιωάννης βέβαια βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Πνεύμα Άγιο». Και ο Ιωάννης μεν βάπτιζε για να πιστέψουν σε εκείνον που ερχόταν, ο Κύριος όμως μετέβαλε μέσω του εαυτού Του το βάπτισμα του Ιωάννη, εμφυτεύοντας μυστικά σε αυτό δι' εαυτού την αιώνια πηγή της χάριτος. Διότι, ενώ ο Ιωάννης δίδασκε αυτά και βάπτιζε αυτούς που προσέρχονταν, έρχεται ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας στον Ιορδάνη για να βαπτιστεί από τον Ιωάννη. Έρχεται δε όχι δώδεκα ημέρες μετά τη γέννησή Του, όπως τελούμε εμείς τώρα αυτή την εορτή, επιλέγοντας ορθώς να τελούμε κάθε χρόνο τη μνήμη όλων όσα συντελέστηκαν για εμάς κατά τη θεανδρική οικονομία, αλλά έρχεται σε ηλικία τριάντα ετών, όπως εξιστόρησε ο Λουκάς, φαινόμενος και ο ίδιος να είναι ένας από το πλήθος και χωρίς να επιδεικνύει τίποτα το ξεχωριστό, με λιτότητα και με έσχατη απλότητα και αφάνεια.

Του ιδίου (δηλαδή του Ιππολύτου). Ποιανού άλλου παρά εκείνου που γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο, ο οποίος, αφού ανανέωσε τον «τέλειο άνθρωπο» μέσα στον κόσμο, επιτελεί τα θαύματα, «αρχίζοντας από το βάπτισμα του Ιωάννη» όπως μαρτυρεί και ο ευαγγελιστής: «και ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχισε το έργο του». Αυτός, λοιπόν, έχοντας αυτό το νέο και ακμαίο της ηλικίας, περιόδευε σε πόλεις και χώρες και θεράπευε τις νόσους και τις ασθένειες των ανθρώπων.

Ερμηνεία. Επί λέξει ο παρών Κανών εκθέτει τον ια΄ της εν Νεοκαισαρεία συνόδου, επικυρώνοντας εκείνον και ορίζοντας ότι δεν πρέπει να χειροτονείται κάποιος Πρεσβύτερος πριν φτάσει στην ηλικία των τριάντα ετών, έστω κι αν αυτός που πρόκειται να χειροτονηθεί είναι πολύ άξιος για να ιερωθεί, αλλά πρέπει να αναμένει την ηλικιακή του ωρίμανση με την πάροδο του χρόνου. Διότι και ο Κύριος στο τριακοστό έτος βαπτίστηκε και άρχισε να διδάσκει το κήρυγμα του Ευαγγελίου («Και αυτός ήταν περίπου τριάκοντα ετών όταν άρχισε», λέει ο Λουκάς γ΄ 23), τον οποίο πρέπει να μιμούνται και οι Πρεσβύτεροι, καθώς αναδεικνύονται ως δάσκαλοι των πιστών δια του Πρεσβυτερίου. Ομοίως ούτε ο Διάκονος να χειροτονείται πριν φτάσει στα είκοσι πέντε έτη· αυτό ακριβώς λέει και ο κα΄ της Καρθαγένης, ούτε Διακόνισσα πριν φτάσει στα σαράντα έτη. Είθε να δείξει έλεος ο Θεός για την τωρινή παράβαση αυτών των Κανόνων, και αν αυτοί που τους παραβαίνουν δεν ντρέπονται τους ιερούς, θεοφόρους και αγίους Πατέρες, ας σεβαστούν τουλάχιστον έναν κοσμικό και λαϊκό άνθρωπο, όπως είναι ο βασιλιάς Ιουστινιανός, ο οποίος στην ρκγ΄ Νεαρά του αναφέρει: Δεν επιτρέπουμε, λέει, να γίνεται Πρεσβύτερος κάτω από τα λ΄ έτη, ούτε Διάκονος κάτω από τα κε΄, ούτε Υποδιάκονος κάτω από τα κ΄. Διάβασε και τον ιθ΄ της α΄ και την υποσημείωση μ΄ του ια΄.

Στο κατά Λουκάν ευαγγέλιο λέει: και, εάν θέλεις, ερεύνησε και θα βρεις ότι γενεαλογείται κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι, αφού είπε γι' αυτόν ότι εθεωρείτο γιος του Ιωσήφ, προσθέτει: «του Ηλί, του Ματθάν» και, συνεχίζοντας τη γενεαλογία και προχωρώντας, λέει ύστερα: «του Ενώς, του Σηθ, του Αδάμ, του Θεού». Ανεβαίνοντας με αντίστροφη πορεία από τον Ιωσήφ στον Αδάμ, χωρίς να μνημονεύσει καθόλου τη γυναίκα, άφησε τούτο να παραμένει εντελώς εν μυστηρίω.

Και ο ίδιος ο Ιησούς, όταν άρχισε το έργο του, ήταν περίπου τριάντα ετών, και, όπως νομιζόταν, ήταν γιος του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μαθάτ, του Λευί, του Μελχί, του Ιαννά, του Ιωσήφ, του Ματταθίου, του Αμώς, του Ναούμ, του Εσλί, του Ναγγαί, του Μαάθ, του Ματταθίου, του Σεμεΐ, του Ιωσήχ, του Ιούδα, του Ιωαννά, του Ρησά, του Ζοροβάβελ, του Σαλαθιήλ, του Νηρί, του Μελχεί, του Αδδεί, του Κωσάμ, του Ελμαδάμ, του Ηρ, του Ιησώ, του Ελιέζερ, του Ιωρήμ, του Ματθάτ, του Λευεί, του Συμεών, του Ιούδα, του Ιωσήφ, του Ιωνάμ, του Ελιακείμ, του Μελεά, του Μαινάν, του Ματταθά, του Ναθάν, του Δαβίδ, του Ιεσσαί, του Ωβήδ, του Βοόζ, του Σαλμών, του Ναασσών, του Αμιναδάβ, του Αράμ, του Εσρώμ, του Φαρές, του Ιούδα, του Ιακώβ, του Ισαάκ, του Αβραάμ, του Θάρα, του Ναχώρ, του Σαρούχ, του Ραγαύ, του Φαλέκ, του Εβέρ, του Σαλά, του Καϊνάμ, του Αρφαξάδ, του Σημ, του Νώε, του Λάμεχ, του Μαθουσάλα, του Ενώχ, του Ιαρέδ, του Μαλελεήλ, του Καϊνάν, του Ενώς, του Σηθ, του Αδάμ, του Θεού.» Όντας λοιπόν τριάντα ετών, βαπτίστηκε ο Κύριος, διότι αυτή η ηλικία είναι η πλέον τέλεια· και κατ' αυτήν ο άνθρωπος αναδεικνύεται είτε δόκιμος είτε αδόκιμος.