Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:27

Διότι, όπως ακριβώς στις συζητήσεις περί των ανθρώπων, όταν λέμε ότι «ο δείνα γεννήθηκε από τον τάδε», δεν αναλύουμε το τι είναι ο καθένας, αλλά το από πού προήλθε· έτσι και στα περί Θεού, ο όρος «αγέννητος» δεν φανερώνει το τι είναι, αλλά το ότι δεν προέρχεται από πουθενά. Με τον ακόλουθο τρόπο θα γινόταν σαφέστερο αυτό που λέω. Ο ευαγγελιστής Λουκάς, εκθέτοντας την κατά σάρκα γενεαλογία του Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, και προχωρώντας αντίστροφα από τους τελευταίους προς τους πρώτους, ξεκίνησε μεν από τον Ιωσήφ· και αφού ανέφερε ότι αυτός ήταν του Ηλί, και εκείνος του Ματθάν, και ανάγοντας έτσι αναλυτικά την αφήγηση προς τον Αδάμ, έπειτα φτάνοντας στους παλαιότερους και λέγοντας ότι ο Σηθ γεννήθηκε από τον Αδάμ, και ο Αδάμ από τον Θεό, στο σημείο αυτό ολοκλήρωσε την αναδρομή. Δεν φανέρωσε τις ουσίες αυτών που απαριθμήθηκαν κατά την αφήγηση της γέννησης του καθενός, αλλά εξέθεσε τις άμεσες αρχές από τις οποίες ο καθένας προήλθε. Όπως λοιπόν εκείνος είπε ότι ο Αδάμ προέρχεται από τον Θεό, έτσι ας ρωτήσουμε και εμείς τον εαυτό μας: ο Θεός από ποιον προέρχεται; Άραγε δεν είναι αυτονόητο στη διάνοια του καθενός, ότι δεν προέρχεται από κανέναν; Αυτό δε το «από κανέναν» (εξ ουδενός) είναι προφανώς το άναρχο· και το άναρχο είναι το αγέννητο.

Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, είπε: «Εάν σας αναγγείλω όσα γίνονται καθημερινά», και μέσα από αυτά «θα υπενθυμίσω και τα προαιώνια»· όπως και στον Μωυσή ο Θεός φανέρωσε πρώτα τη φωτιά που έκαιγε, και η οπτασία μέσα στη φλεγόμενη βάτο υπήρξε το πιο πρόσφατο· και αμέσως του μίλησε άγγελος, και έπειτα ο Κύριος μέσα από τη βάτο. Εκείνος όμως αμέσως δεν ζητά από Αυτόν τα ορώμενα, αλλά ερωτά για τα απ' αρχής: «Έλα λοιπόν», λέει, «να σε αποστείλω προς τους υιούς Ισραήλ και θα τους πεις ότι ο Θεός των πατέρων μας με έχει αποστείλει· ο Θεός του Αβραάμ και ο Θεός του Ισαάκ και ο Θεός του Ιακώβ», ονομάζοντας αυτούς που σχετίζονται με τον Αβραάμ πέντε ή έξι γενεές πριν από τον Μωυσή. Και επειδή είπε «ο Θεός των πατέρων», διακήρυξε το αρχαίο. Ο Μωυσής, όμως, χαριτωμένος από τον Θεό με σύνεση, δεν ρωτούσε για αυτά, αλλά και για το ακόμη ανώτερο, λέγοντας: «Εάν πάω προς αυτούς και μου πουν: "Ποιο είναι το όνομά του;" τι θα τους πω;». Τότε πλέον Εκείνος του αποκαλύπτει: «Εγώ είμαι ο Ων». Και έτσι ξεκίνησε πρώτα από τα πιο κοντινά, αλλά στο τέλος φανέρωσε το ανώτατο. Αλλά και ο Λουκάς αρχίζει από τα κατώτερα και πιο κοντινά, λέγοντας ότι «ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε το έργο του, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ, του Ηλί, του Ματθάν, του Νάθαν, του Δαυίδ, του Ιούδα, του Ιακώβ, του Αβραάμ, του Ναχώρ, του Νώε, του Λάμεχ, του Ενώχ, του Σηθ, του Αδάμ, του Θεού». Και βλέπεις πώς έδειξε πρώτα την ένσαρκη παρουσία, και έπειτα το έσχατο.

Βʹ. Για να ελέγξουμε, λοιπόν, την αμάθεια εκείνου που το είπε αυτό, και για να αποτρέψουμε το να σκανδαλιστεί κανείς από παρόμοια άγνοια, θα εκθέσω την αληθινή ιστορία των γεγονότων· προηγουμένως όμως είναι καιρός να εξετάσουμε το ζήτημα που μας έχει τεθεί. Ο μεν Ματθαίος κατέρχεται από τον Αβραάμ στον Δαβίδ, και έπειτα στον Σολομώντα και τους διαδόχους του μέχρι τον Ιακώβ, από τον οποίο προήλθε ο Ιωσήφ, που έφερε τον τίτλο του πατέρα του Χριστού. Ο δε Λουκάς αναφέρει ότι ο Ιωσήφ δεν κατάγεται από τον Ιακώβ, όπως λέει ο Ματθαίος, αλλά από τον Ηλί· έπειτα, ανεβαίνοντας από τον Ηλί, προχωρά σε άλλους, τους οποίους ο Ματθαίος δεν μνημόνευσε διόλου. Και ακολουθώντας κατ' αυτόν τον τρόπο μια πλάγια γραμμή, φτάνει όχι στον Σολομώντα, τον γιο του Δαβίδ, αλλά στον Νάθαν, που ήταν επίσης γιος του Δαβίδ. Θα όφειλε, αν πράγματι ο λόγος τους αφορούσε την ίδια γενεαλογία, είτε να ανεβεί μέσα από τα ίδια πρόσωπα με τον Ματθαίο, είτε ο Ματθαίος να ακολουθήσει τα ονόματα που αναφέρει ο Λουκάς. Εφόσον όμως δεν συμφώνησαν μεταξύ τους κατ' αυτόν τον τρόπο, ώστε ο ένας να λέει ότι ο Ιωσήφ είναι γιος του Ιακώβ και απόγονος του Σολομώντα του γιου του Δαβίδ, και ο άλλος ότι δεν είναι γιος του Ιακώβ, αλλά του Ηλί και απόγονος του Νάθαν του γιου του Δαβίδ, φαίνεται εξαιτίας αυτών να παρουσιάζουν μεγάλη διαφωνία μεταξύ τους. —Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς για αυτό το πρόβλημα που τέθηκε; Εμπρός, αφού ανοίξουμε το μάτι της ψυχής, ας προσηλώσουμε με προσοχή τη διάνοιά μας στις ίδιες τις λέξεις και ας δούμε τι λέει ο Λουκάς: «

ε΄. Ποιος, λοιπόν, δεν θα απορούσε με αυτά; Αν ο μεν Ματθαίος φαίνεται να έχει συντάξει την αφήγησή του με συστηματική ακρίβεια, χρησιμοποιώντας τη γενεαλογία την κατάλληλη στιγμή, ο δε Λουκάς έφτασε σε τέτοιο σημείο αμηχανίας, ώστε, όταν έπρεπε να εντάξει τη γενεαλογία στην οικεία της θέση, τότε να την παραλείψει, και ενώ εξέθεσε τόση ιστορία από τη γέννηση του Χριστού μέχρι τα τριάντα του χρόνια, να μη διακρίνει καμία κατάλληλη στιγμή για τη δική του γενεαλογία· και τώρα, όταν έχοντας γίνει τριάντα ετών προσέρχεται στο βάπτισμα του Ιωάννη, ενάντια σε κάθε λογική και σε ακατάλληλη στιγμή, εισάγει τη γενεαλογία σαν κάποια παρένθεση στο κείμενο. Αλλά, αν κάποιος τον κατηγορούσε για τέτοια πράγματα, ο θείος ευαγγελιστής δεν θα δυσκολευόταν να απαντήσει· θα έλεγε, όπως είναι φυσικό, λόγια θεία και σοφά, και αντάξια του θείου Πνεύματος που βρισκόταν μέσα του. Εγώ δε νομίζω ότι και αυτός, επιθυμώντας να καταγράψει τη γενεαλογία της κατά σάρκα γεννήσεως του Ιησού, έπραξε τούτο τώρα· διότι, αν ενεργούσε σύμφωνα με τη δική του κρίση, δεν αγνοούσε πότε έπρεπε να την εκθέσει.

Δʹ. Αν όμως πρέπει να εξετάσουμε και τις παλαιές ιστορίες, φέρνω στον νου μου τον Ενώχ, τον έβδομο μεταξύ των προπατόρων, ο οποίος τιμήθηκε με τη μετάθεσή του. Φέρνω επίσης στον νου μου τον εικοστό πρώτο, τον Αβραάμ, ο οποίος δοξάστηκε με την πατριαρχία, με την προσθήκη ενός ανώτερου μυστηρίου. Διότι η επτάδα, όταν τριπλασιαστεί, δημιουργεί αυτόν τον αριθμό. Θα τολμούσε μάλιστα κάποιος από εκείνους που διακρίνονται για τη νεανική τόλμη σε όλα, να φθάσει και στον νέο Αδάμ, τον Θεό μου και Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος αριθμείται ως εβδομηκοστός έβδομος από τον παλαιό και υποταγμένο στην αμαρτία Αδάμ, σύμφωνα με τη γενεαλογία του Λουκά που καταγράφεται αντίστροφα προς τα πίσω.

Έτσι και μέσω του πατέρα ανάγεται σε βασιλείς. Αντίστροφα βέβαια ο μέγας Λουκάς οδήγησε τη γενεαλογία στη διήγησή του από τον Χριστό μέχρι τον Αδάμ. Σε εμένα όμως ο Αδάμ φθάνει μέχρι τον Χριστό. Από το χέρι του Θεού δημιουργήθηκε πρώτος ο Αδάμ. Από τον Αδάμ προήλθε ο Σηθ. Από αυτόν δε ο Ενώς. Και από αυτόν, τέταρτος στη σειρά, υπήρξε ο Καϊνάν.

Αυτού γιος ήταν ο Ιωρείμ. Εκείνου ο Ελιέζερ. Εκείνου ο Ιωσάφ. Εκείνου ο Ηρ. Εκείνου ο Ελμώδ. Και αυτού πάλι γιος υπήρξε ο Κωσάμ. Του Κωσάμ γιος ήταν ο Αδδί. Αυτού ο Μελχί. Και από αυτόν ο Νηρί. Από αυτόν δε ο Σαλαθιήλ, ο Ζοροβάβελ, ο Ρησά, ο Ιωνάν, ο Ιούδας, ο Ωσώκ, και έπειτα ο Σεμεεί, και ο Ματθίας, και ο Μαάθ, ο Ναγγαί και ο Εσλείμ· από αυτόν δε ο Ναούμ, ο Αμώς, ο Ματθαθίας και ο Ιωσήφ, καθώς και ο Ιανναί· ο Μελχί και ο Λευί, και ο Ματθάν, ο Ηλί, ο Ιωσήφ.

Για να μη φανεί ότι συκοφαντούμε με όσα έχουμε πει, θα παραθέσω και την ακριβή διατύπωση εκείνων που έχουμε ήδη εξετάσει ως προς το νόημά τους. «Διότι οι Έλληνες», λέει, «και οι Ιουδαίοι ολοφάνερα απιστούν, μη ανεχόμενοι να ακούνε ότι Θεός είναι αυτός που γεννήθηκε από γυναίκα». Γιατί τώρα αποσιώπησε τη σάρκα κατά τη γέννηση; Μολονότι αυτό που γεννήθηκε από τη σάρκα ήταν αναμφίβολα σάρκα, όπως λέει κάπου ο Κύριος. Επειδή όμως θέλει αυτή καθαυτή η σάρκα που γεννήθηκε να είναι θεότητα και να κατασκευάσει τον ισχυρισμό ότι ο Θεός δεν φανερώθηκε εν σαρκί, λέει: «Αλλά ότι, όντας ένσαρκος Θεός προ των αιώνων, γεννήθηκε έπειτα διά γυναικός και περιήλθε στη δοκιμασία των παθών και στην ανάγκη της φύσης». Και λέγοντας αυτά δεν του αναγνωρίζει ούτε την ιδιότητα του ανθρώπου· αλλά, ενώ τον υποβάλλει στα πάθη ως άνθρωπο, δεν τον καθιστά μέτοχο της ανθρώπινης φύσης. Διότι πώς είναι δυνατόν να είναι άνθρωπος εκείνος για τον οποίο λέγεται ότι δεν προέρχεται από τη γη; Επειδή η Γραφή αναφέρει ότι το ανθρώπινο γένος προήλθε από τον Αδάμ, και ότι πρώτος εκείνος δημιουργήθηκε από τη γη διά της θείας δυνάμεως. Γι' αυτό και ο Λουκάς, καταγράφοντας τη γενεαλογία εκείνου που θεωρούνταν υιός του Ιωσήφ, τον συνδέει με τον Αδάμ, ανάγοντας την αρχή της γεννήσεως μέσω καθενός από τους προπάτορες. Συνεπώς, εκείνος που δεν γεννήθηκε από το γένος των ανθρώπων είναι οπωσδήποτε κάτι άλλο και όχι άνθρωπος.

Αλλά ήρθε ίσως η ώρα να προβάλουμε τη βαριά κατηγορία του εναντίον μας, την οποία διατύπωσε στο τέλος του λόγου του, λέγοντας ότι εμείς 〈υποστηρίζουμε πως ο Πατέρας προέρχεται από το παντελώς μη ον〉. Αφού έκλεψε μια λέξη από τα συμφραζόμενα, αποσπώντας την απογυμνωμένη και ασύντακτη από το υπόλοιπο σώμα του κειμένου, επιχειρεί να δαγκώσει, κατασπαράσσοντας με αμβλέα δόντια, ή μάλλον γεμίζοντας με σάλια τον λόγο. Θα εκθέσω, όμως, πρώτα το νόημα όσων μας διευκρίνισε περί αυτού ο διδάσκαλος, και έπειτα θα παραθέσω επακριβώς τα ίδια τα λόγια του, ώστε να γίνει σε όλους φανερός εκείνος που παρεισφρέει στους κόπους των ευσεβών προς βλάβη της αλήθειας. Διότι ο διδάσκαλός μας, εισάγοντάς μας στη σημασία του αγεννήτου μέσα από τα δικά του λόγια, μας πρότεινε την εξής οδό για την προσέγγιση της γνώσης του ζητουμένου, αποδεικνύοντας ότι το σημαινόμενο του αγεννήτου απέχει πολύ από την έννοια της ουσίας. Λέει, λοιπόν, ότι ο ευαγγελιστής, αφού ξεκίνησε την κατά σάρκα γενεαλογία του Κυρίου από τον Ιωσήφ, και στη συνέχεια, προχωρώντας στον εκάστοτε χρονικά παλαιότερο, όρισε το πέρας της γενεαλογίας στον Αδάμ· και επειδή δεν υπήρχε κανένας σωματικός πατέρας πριν από τον πρωτόπλαστο, τον ονόμασε «του Θεού». Είναι, επομένως, εύκολο, λέει, για τη διάνοια του καθενός να αντιληφθεί για τον Θεό το εξής: ότι ο Θεός, από τον οποίο προήλθε ο Αδάμ, δεν έχει και ο Ίδιος την υπόστασή Του από κάποιον άλλον, κατά την ομοιότητα εκείνων που γενεαλογούνται με ανθρώπινο τρόπο.

Διότι, όταν, αφού διεξέλθουμε τα πάντα, συλλάβουμε με τον νου μας τον Θεό ύστερα από όλα, τότε νοήσαμε την αρχή των πάντων. Κάθε αρχή όμως, εάν τυγχάνει να εξαρτάται από κάτι άλλο, δεν είναι αρχή. Επομένως, εάν ο Θεός είναι η αρχή του παντός, απολύτως τίποτα δεν θα υπάρχει υπεράνω της αρχής των πάντων. Αυτή είναι η έκθεση του διδασκάλου σχετικά με τη σημασία του αγεννήτου. Και για να αποδειχθεί ότι δεν του έχουμε αποδώσει μαρτυρία για τίποτα που να βρίσκεται έξω από την αλήθεια, θα παραθέσω επί λέξει την ίδια τη ρήση του σχετικά με αυτό το ζήτημα: «Ο ευαγγελιστής Λουκάς», λέει, «εκθέτοντας την κατά σάρκα γενεαλογία του Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού και ανατρέχοντας αντίστροφα από τους τελευταίους προς τους πρώτους, άρχισε μεν από τον Ιωσήφ, λέγοντας ότι αυτός είναι του Ηλί, και εκείνος του Ματθάτ, και έτσι, επαναφέροντας την αφήγηση με ανάβαση προς τον Αδάμ, έπειτα φτάνοντας στους προπάτορες και λέγοντας ότι ο Σηθ προήλθε από τον Αδάμ, και ο Αδάμ από τον Θεό, εκεί τερμάτισε την ανάβαση. Όπως, λοιπόν, εκείνος είπε ότι ο Αδάμ προήλθε από τον Θεό, ας ρωτήσουμε εμείς τους εαυτούς μας: και ο Θεός από ποιον προήλθε; Άραγε δεν είναι προφανές στη διάνοια του καθενός ότι εξ ουδενός; Και το εξ ουδενός είναι προφανώς το άναρχο, και το άναρχο είναι το αγέννητο. Όπως, επομένως, για τους ανθρώπους το να προέρχεται κανείς από κάποιον δεν αποτελούσε ουσία, έτσι ούτε και για τον Θεό των όλων μπορεί να ειπωθεί ότι το αγέννητο είναι η ουσία Του». Με ποια μάτια προσβλέπετε πλέον στον οδηγό σας; Προς εσάς ομιλώ, την αγέλη των απολλυμένων.

Και ο ίδιος ο Ιησούς, όταν άρχισε το έργο του, ήταν περίπου τριάντα ετών, και, όπως νομιζόταν, ήταν γιος του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μαθάτ, του Λευί, του Μελχί, του Ιαννά, του Ιωσήφ, του Ματταθίου, του Αμώς, του Ναούμ, του Εσλί, του Ναγγαί, του Μαάθ, του Ματταθίου, του Σεμεΐ, του Ιωσήχ, του Ιούδα, του Ιωαννά, του Ρησά, του Ζοροβάβελ, του Σαλαθιήλ, του Νηρί, του Μελχεί, του Αδδεί, του Κωσάμ, του Ελμαδάμ, του Ηρ, του Ιησώ, του Ελιέζερ, του Ιωρήμ, του Ματθάτ, του Λευεί, του Συμεών, του Ιούδα, του Ιωσήφ, του Ιωνάμ, του Ελιακείμ, του Μελεά, του Μαινάν, του Ματταθά, του Ναθάν, του Δαβίδ, του Ιεσσαί, του Ωβήδ, του Βοόζ, του Σαλμών, του Ναασσών, του Αμιναδάβ, του Αράμ, του Εσρώμ, του Φαρές, του Ιούδα, του Ιακώβ, του Ισαάκ, του Αβραάμ, του Θάρα, του Ναχώρ, του Σαρούχ, του Ραγαύ, του Φαλέκ, του Εβέρ, του Σαλά, του Καϊνάμ, του Αρφαξάδ, του Σημ, του Νώε, του Λάμεχ, του Μαθουσάλα, του Ενώχ, του Ιαρέδ, του Μαλελεήλ, του Καϊνάν, του Ενώς, του Σηθ, του Αδάμ, του Θεού.» Όντας λοιπόν τριάντα ετών, βαπτίστηκε ο Κύριος, διότι αυτή η ηλικία είναι η πλέον τέλεια· και κατ' αυτήν ο άνθρωπος αναδεικνύεται είτε δόκιμος είτε αδόκιμος.