Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:5

Απευθύνθηκε λοιπόν και ο θεσπέσιος Παύλος στους εθνικούς λέγοντας: «Διότι κάποτε ήσασταν σκοτάδι, τώρα όμως είστε φως εν Κυρίω». Έγινε, επομένως, για αυτούς το σκοτάδι φως· δηλαδή, τα πράγματα μεταβλήθηκαν στο εντελώς αντίθετο. Διότι οι αμαθείς έγιναν σοφοί, αυτοί που κάποτε πλανιούνταν γνώρισαν τις ευθείες οδούς κάθε δικαιοσύνης, αυτοί που δεν γνώριζαν κανένα από τα αγαθά αναδείχθηκαν γνώστες κάθε αρετής, και επιμελητές των έργων της ευσέβειας. Έγιναν για αυτούς τα σκολιά ευθεία, δηλαδή, τα δυσχερή και δυσκολοπέραστα έγιναν βατά, κατάλληλα για ιππασία, ομαλά και ανεμπόδιστα. Κάτι τέτοιο υποδηλώνεται και στα κηρύγματα του Ιωάννη του Βαπτιστή: «Διότι κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και τα τραχιά ομαλοί δρόμοι».

Αυτό πάλι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας μας δίδαξε, λέγοντας κάπου αλλού: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και είναι προετοιμασμένη η οδός των ευσεβών.» Διότι η οδός του Κυρίου είναι κρίση. Εισήγαγε δε και τον θεσπέσιο Βαπτιστή να βοά και να λέει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του Θεού μας. Κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και οι τραχείς δρόμοι λείοι.» Το ότι λοιπόν, χωρίς κανέναν απολύτως κόπο, για όσους προθυμοποιούνται να πορευθούν προς τη μητέρα Σιών, η άφιξή τους θα γίνει μέσω της πίστεως, αυτό θα μπορούσε να υποδηλωθεί με το ότι οι γιοι της, καθώς και οι θυγατέρες της, θα λαμβάνονται στην αγκαλιά και θα σηκώνονται στους ώμους. Και το ότι θα είναι γεμάτοι από την ύψιστη τιμή, τη δόξα και την ευημερία, το προσθέτει λέγοντας ότι οι βασιλείς θα γίνουν οι τροφοί τους και οι άρχουσες οι παραμάνες τους. Διότι είναι δυνατόν, πράγματι, να δει κανείς, χάρη στην ευσέβεια των αρχόντων, όσους πίστεψαν στον Χριστό να περιποιούνται με τιμές και να αξιώνονται κάθε φροντίδας, ώστε οι άρχοντες να φαίνονται ότι είναι μάλλον τροφοί τους και τίποτα άλλο.

Όχι μόνο προέτρεπε στην αρχή της μετάνοιας ο Πρόδρομος του Κυρίου, η οποία είναι η αποχή από τα κακά και η επωφελής συντριβή της καρδιάς, αλλά ζητούσε και τους άξιους καρπούς της μετάνοιας. Ποιοι είναι αυτοί; Πρώτον η εξομολόγηση, την οποία έκαναν τότε όσοι προσέρχονταν σε αυτόν· διότι, λέει, «προσέρχονταν και βαπτίζονταν στον Ιορδάνη εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους». Έπειτα τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη, τη μετριοφροσύνη, την αγάπη, την αλήθεια, λέγοντάς τους: «να μην κάνετε τίποτε περισσότερο από το διατεταγμένο σε εσάς», και «κανέναν να μην καταπιέσετε ούτε να συκοφαντήσετε», και «όποιος έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε αυτόν που δεν έχει· και όποιος έχει τρόφιμα ας κάνει ομοίως». «Διότι κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί». Τι υπονοεί με το γέμισμα των φαραγγιών και την ταπείνωση των βουνών; Αυτό ακριβώς που λέει σαφώς ο Κύριος, ότι «όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Και «θα γίνουν», λέει, «τα στραβά ίσια, και οι τραχείς δρόμοι ομαλοί· και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Στραβό είναι το ψεύδος, ο δόλος, η διαβολή· τραχύς δρόμος είναι η οργή, το μίσος, ο φθόνος, η μνησικακία, τα οποία όλα ισιώνουν και εξομαλύνονται, καθώς μεταβάλλονται διά των έργων της μετάνοιας.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΖʹ Τι είναι η «φωνή αυτού που βοά στην έρημο» και τα εξής; Ποια είναι η έρημος, ποια είναι εδώ η οδός του Κυρίου, και ποια η προετοιμασία της; Ποιες είναι οι τρίβοι του, και τι σημαίνει το να γίνουν αυτές ευθείες; Ποιες είναι οι φάραγγες, και τι σημαίνει το «κάθε φάραγγα θα γεμίσει»; Ποια είναι τα όρη και οι λόφοι, και ποια είναι η ταπείνωσή τους; Τι είναι τα σκολιά, και πώς θα γίνουν ευθεία; Ποιες είναι οι τραχιές, και πώς θα γίνουν οδοί λείες; Και τι σημαίνει αυτό που έπεται όλων αυτών, το «και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού»;

Οδός, λοιπόν, του Κυρίου είναι η αρετή, ενώ ευθεία ατραπός είναι ο ορθός και άδολος τρόπος ζωής σύμφωνα με την αρετή. «Κάθε φάραγγα θα γεμίσει», εκείνων δηλαδή που προετοίμασαν καλά την οδό του Κυρίου και έκαναν ευθείες τις ατραπούς του· διότι δεν αναφέρεται απλώς σε κάθε φάραγγα, ούτε σε όλων ανεξαιρέτως των ανθρώπων· διότι δεν θα γεμίσει η φάραγγα εκείνων που δεν προετοίμασαν την οδό του Κυρίου και δεν έκαναν ευθείες τις ατραπούς του. Φάραγγα δε είναι η σάρκα του καθενός, η οποία έχει ανασκαφεί από το μεγάλο ρεύμα των παθών και έχει διαρρήξει την πνευματική συνέχεια και συνάφεια προς την ψυχή, σύμφωνα με τον νόμο του Θεού που τις συνέδεσε. Είναι όμως δυνατόν να νοηθεί ως φάραγγα και η ψυχή, η οποία βαθούλωσε από τον βαρύ χειμώνα της άγνοιας και απέβαλε, εξαιτίας της κακίας, το κάλλος της αγαθής ομαλότητας εν Πνεύματι. Κάθε φάραγγα, λοιπόν, δηλαδή η σάρκα και η ψυχή εκείνων που προετοίμασαν την οδό του Κυρίου και έκαναν ευθείες τις ατραπούς του, θα γεμίσει διά της αποβολής των παθών, τα οποία προκαλούν σε αυτές ανωμαλία παρόμοια με των φαραγγιών, και, με την επαναφορά των αρετών, θα ανακτήσει τη φυσική της επιφάνεια, έχοντας εξομαλυνθεί από το Πνεύμα.

«Και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί». Στις φάραγγες, όπως φαίνεται, κυρίως έχουν από τη φύση τους την ιδιότητα κατά κάποιον τρόπο να συνίστανται τα όρη και τα βουνά. Όρος είναι κάθε ύψωμα που επαίρεται ενάντια στη γνώση του Θεού, ενώ βουνό είναι κάθε κακία που επαναστατεί ενάντια στην αρετή. Αν, λοιπόν, όρη είναι τα πνεύματα που ενεργούν την άγνοια και βουνά τα πνεύματα που δημιουργούν την κακία, όταν προφανώς κάθε φάραγγα —δηλαδή η σάρκα ή η ψυχή εκείνων που ετοίμασαν, όπως είπα, την οδό του Κυρίου και έκαναν ευθείες τις τρίβους Του— γεμίσει με γνώση και αρετή, μέσω της παρουσίας του Θεού Λόγου που περιπατεί μέσα τους μέσω των εντολών, τότε όλα τα πνεύματα της ψευδώνυμης γνώσης και της κακίας ταπεινώνονται. Ο Λόγος τα καταπατά και τα υποτάσσει, καταρρίπτοντας την πονηρή εξουσία που επαίρεται ενάντια στην ανθρώπινη φύση, και, τρόπον τινά, ισοπεδώνει το μέγεθος και το ύψος των ορέων και των βουνών, οδηγώντας τα στο γέμισμα των φαράγγων. Διότι, πράγματι, αν αφαιρέσει κανείς με τη δύναμη του Λόγου όλα εκείνα που οι δαίμονες έλαβαν από τη φύση δημιουργώντας την παρά φύση άγνοια και κακία, δεν θα υπάρξει σε καμία περίπτωση, με κανέναν τρόπο, ύψος άγνοιας ή κακίας, όπως ακριβώς δεν θα υπήρχε ούτε όρος ούτε βουνό από αυτά που είναι αισθητά ορατά, αν διέθεταν οι άνθρωποι κάποια μηχανή για να ισοπεδώνουν τα όρη και τα βουνά, και να αναπληρώνουν τις φάραγγες.

Τα σκολιά, λοιπόν, ευθυγραμμίζονται όταν ο νους, αφού ελευθερώσει τα μέλη του σώματος από τα πάθη, δηλαδή αφού αποκόψει τα αισθητήρια και τις υπόλοιπες ενέργειες που γίνονται προς χάριν της ηδονής, διδάξει αυτά να κινούνται σύμφωνα με τον απλό λόγο της φύσης, κατευθύνοντάς τα προς την αιτία για την οποία δημιουργήθηκαν. Οι δε τραχιές οδοί, δηλαδή οι επιφορές των ακουσίων πειρασμών, θα γίνουν οδοί λείες, όταν κυρίως ο νους, χαίρων και ευφραινόμενος, ευδοκεί μέσα στις ασθένειες, τις θλίψεις και τις ανάγκες, αφαιρώντας, μέσω των ακουσίων πόνων, όλη τη δυναστεία των εκουσίων παθών. Διότι όποιος επιζητεί την αληθινή ζωή, γνωρίζοντας ότι κάθε πόνος, είτε εκούσιος είτε ακούσιος, γίνεται θάνατος για την ηδονή, που είναι η μητέρα του θανάτου, θα υποδεχθεί με ευφροσύνη όλες τις τραχιές επιφορές των ακουσίων πειρασμών, χαιρόμενος μέσα από την υπομονή, καθιστώντας τις θλίψεις οδούς ευχάριστες και λείες, οι οποίες τον οδηγούν απλανώς προς το βραβείο της άνω κλήσης, ενώ εκείνος διανύει ευσέβως εντός αυτών τον θεϊκό δρόμο. Καθένας, λοιπόν, που διαλύει με την εγκράτεια την πολυέλικτη και πολύπλοκη ηδονή, η οποία είναι πολυτρόπως συμπλεγμένη με όλα μαζί τα αισθητήρια, έκανε τα σκολιά ευθεία. Και όποιος καταπάτησε με την υπομονή τη δύσβατη και τραχιά επιφορά των πόνων, μετέτρεψε τις τραχιές οδούς σε λείες.

Επειδή όμως ο τόπος δεν ήταν από τη φύση του ούτε κατάλληλος ούτε ευνοϊκός για κατοίκηση, τα βουνώδη μέρη ταπεινώνονται, οι χαράδρες γεμίζουν, και τα στρεβλά μετατρέπονται σε ευθεία, ενώ τα τραχιά σε ομαλά. Και εξαιτίας του φωτεινού και αθόρυβου χαρακτήρα του, καθώς και της απαλλαγής από τον φόβο των δηλητηριωδών ερπετών και των κακούργων, αναλαμβάνουμε κάθε κόπο και επισπεύδουμε την οικοδόμηση, κατοικώντας αφενός στη μονή του Θαυματουργού πατρός και ταυτόχρονα διευθύνοντάς την, χωρίς να παραχωρούμε να υπεξαιρεθεί το παραμικρό από αυτήν για το υπό ίδρυση έργο, σαν να ήταν δικό μας· διότι τέτοιες ενέργειες αποτελούν ίδιον αρπάγων και ιερόσυλων, μολονότι ίσως κάποιοι ωθούνται σε αυτά εξαιτίας της ανέχειας, όπως παραλόγως θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς· αλλά εμείς δεν έχουμε την παραμικρή έλλειψη, σε τέτοιον μάλιστα βαθμό, ώστε τα όσα χορηγούνται από τον Θεό να υπερβαίνουν κατά πολύ το μέτρο των εξόδων. Και το πλέον θαυμαστό είναι ότι, σε σύγκριση με τα όσα διαθέταμε κατά την έναρξη του έργου, τα αγαθά μετά την ολοκλήρωσή του, αν δεν είναι περισσότερα, είναι τουλάχιστον επταπλάσια, ακριβώς όπως το είχε προαναγγείλει εκείνος που παρακίνησε σε αυτή την πράξη. Ποια αιτία υπάρχει, λοιπόν, για άνομη βιαιότητα ή θεομίσητη υπεξαίρεση;

Στην έρημο δε δόθηκε ο λόγος του Θεού προς τον Ιωάννη· διότι, επειδή επρόκειτο τα τέκνα της ερήμου, δηλαδή της Εκκλησίας των εθνών, να γίνουν περισσότερα από τα τέκνα αυτής που έχει τον άνδρα, δηλαδή της ιουδαϊκής συναγωγής, εύλογα ο λόγος και η προσταγή του Θεού απευθύνθηκε στον Ιωάννη ενώ βρισκόταν στην έρημο. Κήρυττε δε βάπτισμα μετανοίας στους λαούς, δηλαδή εξομολογήσεως. Αυτό δε το βάπτισμα συνεργούσε γι' αυτούς στην άφεση των αμαρτιών, η οποία δινόταν διά του βαπτίσματος του Χριστού. Διότι βέβαια το βάπτισμα του Ιωάννη δεν παρείχε άφεση αμαρτιών, αλλά συνέβαλλε στην άφεση, δηλαδή, προετοίμαζε τους ανθρώπους ώστε να δεχθούν το βάπτισμα του Χριστού, το οποίο έχει την άφεση των αμαρτιών. «Όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο των λόγων του προφήτη Ησαΐα, που λέει: Φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του. Κάθε φάραγξ θα πληρωθεί, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και οι τραχείς δρόμοι λείοι, και κάθε σάρκα θα δει τη σωτηρία του Θεού.» Οδός μεν είναι η κατά Χριστόν πολιτεία, την οποία προστάζει να ετοιμαστεί.

Διότι ο Κύριος επρόκειτο πολύ σύντομα να κηρύξει. «Τρίβοι» δε, είναι οι εντολές του νόμου, επειδή ήταν ήδη πολυχρησιμοποιημένες. Τις οποίες διατάσσει να κάνουν ευθείες. Διότι οι Φαρισαίοι διέστρεφαν τις εντολές. Μπορεί όμως να νοηθεί ως «οδός» η ψυχή, και ως «τρίβοι» τα νοήματα και οι πράξεις. Πρέπει λοιπόν και εμείς να ετοιμάζουμε την ψυχή μας, και να κάνουμε ευθείες τις πράξεις και τα νοήματά μας. Έπειτα, σαν να ρωτάει κάποιος: «Και πώς θα το κατορθώσουμε αυτό; διότι η αρετή είναι δύσκολο έργο, και έχει πολλά χάσματα και δυσκολίες, τόσο από τις πονηρές δυνάμεις, όσο και από τα πάθη που κατοικούν μέσα μας», απαντά ότι τίποτα δεν θα είναι κοπιαστικό, αλλά όλα θα γίνουν πιο εύκολα. Διότι και οι φάραγγες θα γεμίσουν, δηλαδή οι φυσικές μας δυνάμεις, οι οποίες εξασθένησαν ως προς το αγαθό και ταπεινώθηκαν, θα αναπληρωθούν. και κάθε όρος και βουνό, εννοώ τις αντίθετες δυνάμεις, που υψώθηκαν εξαιτίας της υπερηφάνειας, θα ταπεινωθούν. Διότι εξασθένησαν αληθινά τόσο οι αντίθετες δυνάμεις, όσο και οι επιθυμίες που φαίνονταν να ενυπάρχουν εκ φύσεως μέσα μας. Και όλα έγιναν ομαλά. και τα στρεβλά μετατράπηκαν σε ευθεία.