Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 3:6

Αναφωνώντας το «Τι συνέβη;», φαίνεται να θέλει να υπονοήσει κάτι τέτοιο: Σκοπός της ελεύσεώς σου σε εμάς, Δέσποτα, λέγει, δεν ήταν το να γνωρίζεσαι σε κάποιους μερικώς, και σε άλλους καθόλου. Διότι ακούγαμε από τους προφήτες ότι «κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού», αλλά και εσύ ο ίδιος αναφωνούσες λέγοντας: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος, και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα, και θα γίνουν λαός του». Και όντας μαζί σου και συναναστρεφόμενοι, γίναμε αυτήκοοι μάρτυρες της φωνής σου, όταν μας έλεγες: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Αλλά και προς τους ίδιους τους Ιουδαίους είπες ότι «έχω και άλλα πρόβατα, τα οποία δεν είναι από αυτή την αυλή, και εκείνα πρέπει να τα φέρω, και θα γίνουν ένα ποίμνιο, ένας ποιμένας». Επομένως, εφόσον προσδοκάτο ότι η χάρη μέσω εσού θα δινόταν σε όλους, και ότι όλοι θα ελκύονταν προς τη θεογνωσία, καθώς και εσύ μας το υποσχέθηκες σαφώς, και η φωνή των αγίων προφητών το διαβεβαίωνε, τι συνέβη; Πού μετατοπίστηκε, λέγει, και μεταβλήθηκε ο σκοπός της υπόσχεσης; Και γιατί δεν εμφανίζεις τον εαυτό σου σε όλους τους ανθρώπους στον κόσμο, παρά μόνο σε εμάς; Αυτό λοιπόν, και όχι άλλο, νομίζω πως είναι το νόημα των λόγων του μαθητή. Είναι όμως καλό να καταδείξουμε τι είναι αυτό που τον απομάκρυνε από την αληθινή αντίληψη.

Διότι όλα τα στρεβλά έγιναν ευθέα, όπως λέει πάλι κάπου ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας: «Η οδός των ευσεβών έγινε ευθεία, και προετοιμασμένη η οδός των δικαίων.» Διότι απομακρύνθηκε από τη μέση το πλήθος των δαιμόνων· και ο ίδιος ο διάβολος καταργήθηκε μαζί με αυτούς· έχει νεκρωθεί δε και ο νόμος της αμαρτίας, και ο Σωτήρας θεραπεύει όλες τις νόσους μας. <Και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού.> (A f. 49 b. E f. 145 b, F f. 777 b, H f. 147 b) Και είδε κάθε σάρκα το Σωτήριο του Θεού, δηλαδή του Πατρός· διότι μας έστειλε τον Υιό ως Σωτήρα. Με τον όρο σάρκα εδώ πρέπει να νοήσουμε εξολοκλήρου τον άνθρωπο, και να εκλάβουμε όλο το ανθρώπινο γένος. —(A f. 50, E f. 146, F 779, H f. 149) Διότι έτσι θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού· όχι πλέον μόνο ο Ισραήλ, αλλά κάθε σάρκα. Διότι ο Σωτήρας και Κύριος των πάντων δεν έχει περιορισμένη την πραότητά του, ούτε βέβαια έσωσε μόνο ένα έθνος· αλλά μάλλον σαγήνευσε όλη την υπ' ουρανόν, φώτισε τους σκοτισμένους· και αυτό ήταν λοιπόν που υμνούνταν μέσω της λύρας του Ψαλμωδού: «Όλα τα έθνη, όσα δημιούργησες, θα έρθουν και θα προσκυνήσουν ενώπιόν σου, Κύριε.» Σώθηκε δε ταυτόχρονα και το υπόλειμμα από τον Ισραήλ, όπως και αυτό το είχε προαναφωνήσει από παλιά ο μέγας Μωυσής, λέγοντας τα εξής: «Ευφρανθείτε μαζί με τον λαό του.» <Έλεγε λοιπόν ο Βαπτιστής στα πλήθη που εξέρχονταν, κ.λπ.>

ΕΠΙΛΥΣΗ. Επειδή δε, όπως μαθαίνω, κάποιοι προσποιούνται ότι ρωτούν τι μπορεί να σημαίνει ή με ποιον τρόπο νοείται το «Ο Λόγος έγινε σάρκα», πάλι αναγκαστικά λέμε το εξής: είναι συνήθεια στη θεόπνευστη Γραφή να ονομάζει μερικές φορές τον άνθρωπο μόνο από τη σάρκα. Γι' αυτό άλλωστε μέσω των προφητών υποσχέθηκε ο Θεός να εκχύσει το πνεύμα Του πάνω σε κάθε σάρκα, και έχει ειπωθεί πάλι ότι «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Και βέβαια δεν λέμε ότι το θείο πνεύμα εκχέεται μόνο πάνω στη σάρκα, ούτε ότι μόνο η σάρκα έχει δει τη σωτηρία δια του Χριστού, αλλά το πνεύμα εκχύθηκε στους ανθρώπους, και αυτοί είδαν τη σωτηρία. Όταν λοιπόν ο ευαγγελιστής λέει «Και ο Λόγος έγινε σάρκα», δεν διδάσκει ότι ο Λόγος του Θεού μεταβλήθηκε σε σάρκα, διότι είναι άτρεπτος, καθώς προέρχεται από άτρεπτο Πατέρα, αλλά ότι, αφού έκανε δική Του σάρκα εμψυχωμένη με λογική ψυχή, προήλθε παραδόξως ως άνθρωπος από την αγία Παρθένο, επειδή, μάλιστα, δεν ήταν προηγουμένως άνθρωπος που θεοποιήθηκε, αλλά όντας Θεός κατά φύση, εμφανίστηκε ως άνθρωπος.

Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και θα συμβαίνει από μήνα σε μήνα και από Σάββατο σε Σάββατο να έρχεται κάθε σάρκα για να προσκυνήσει ενώπιόν μου στην Ιερουσαλήμ, είπε ο Κύριος». Λέγοντας δε «κάθε σάρκα» εννοεί όλα τα έθνη, ονομάζοντάς τα με αυτόν τον τρόπο· έτσι άλλωστε λεγόταν και στα προηγούμενα: «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού», και αλλού: «Θα εκχέω από το Πνεύμα μου επί κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν». Διότι, για να μην νομίζουν οι Ιουδαίοι ότι αυτά ειπώθηκαν γι' αυτούς, αναγκαστικά διευρύνει το νόημα καθολικότερα ονομάζοντας «κάθε σάρκα», δηλώνοντας έτσι ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Αλλά άλλοι μεν θα έλθουν κατά καιρούς, άλλοι δε είναι πολίτες της ίδιας της Ιερουσαλήμ, δηλαδή «μυριάδες αγγέλων», όπως ακριβώς δίδαξε και ο Απόστολος: «και εκκλησία πρωτοτόκων απογεγραμμένων στους ουρανούς». Αυτοί δεν θα έρχονται κατά διαστήματα, αλλά θα είναι διαπαντός κάτοικοι και πολίτες, ως «λειτουργοί» και «ιερείς» υπό τον Αρχιερέα, τον Υιό του Θεού, απολαμβάνοντας διαπαντός τα εκεί αγαθά· θα δουν δε όλοι αυτοί την απώλεια των ασεβών, αναλογιζόμενοι ποια αγαθά στερήθηκαν εκείνοι.

Ανέμενα το Σωτήριόν σου, Κύριε, και τις εντολές σου αγάπησα. Προσδοκώντας την αληθινή σωτηρία που προέρχεται από εσένα, όχι μόνο τήρησα, αλλά και αγάπησα τις εντολές σου. Διότι, όταν υπάρξει η ενέργεια που κατορθώνεται με την αγάπη προς τις εντολές, αμέσως θα ακολουθήσει το προσδοκώμενο Σωτήριο, το οποίο δεν είναι άλλο από τη σωτηρία των σωζομένων. Εάν δε προσδοκά και τον Σωτήρα, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Κάθε σάρκα θα δει το Σωτήριο του Θεού», κατά συνέπεια αγαπά τις εντολές του Θεού, του οποίου το Σωτήριο και προσδόκησε, ώστε να είναι καθαρός στην πράξη, και θεωρητικός στην προσδοκία, προσδοκώντας πάντοτε και θεωρώντας ότι ο Θεός Λόγος έχει έλθει για να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός.

Όχι μόνο προέτρεπε στην αρχή της μετάνοιας ο Πρόδρομος του Κυρίου, η οποία είναι η αποχή από τα κακά και η επωφελής συντριβή της καρδιάς, αλλά ζητούσε και τους άξιους καρπούς της μετάνοιας. Ποιοι είναι αυτοί; Πρώτον η εξομολόγηση, την οποία έκαναν τότε όσοι προσέρχονταν σε αυτόν· διότι, λέει, «προσέρχονταν και βαπτίζονταν στον Ιορδάνη εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους». Έπειτα τη δικαιοσύνη, την ελεημοσύνη, τη μετριοφροσύνη, την αγάπη, την αλήθεια, λέγοντάς τους: «να μην κάνετε τίποτε περισσότερο από το διατεταγμένο σε εσάς», και «κανέναν να μην καταπιέσετε ούτε να συκοφαντήσετε», και «όποιος έχει δύο χιτώνες ας δώσει σε αυτόν που δεν έχει· και όποιος έχει τρόφιμα ας κάνει ομοίως». «Διότι κάθε φάραγγα θα γεμίσει, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί». Τι υπονοεί με το γέμισμα των φαραγγιών και την ταπείνωση των βουνών; Αυτό ακριβώς που λέει σαφώς ο Κύριος, ότι «όποιος υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ όποιος ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Και «θα γίνουν», λέει, «τα στραβά ίσια, και οι τραχείς δρόμοι ομαλοί· και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Στραβό είναι το ψεύδος, ο δόλος, η διαβολή· τραχύς δρόμος είναι η οργή, το μίσος, ο φθόνος, η μνησικακία, τα οποία όλα ισιώνουν και εξομαλύνονται, καθώς μεταβάλλονται διά των έργων της μετάνοιας.

Και έτσι «κάθε σάρκα», δηλαδή κάθε άνθρωπος από κάθε έθνος και γένος, ο οποίος κατέστησε ευθύ και εξομάλυνε τον εαυτό του μέσω της μετάνοιας, «θα δει το σωτήριο του Θεού».

Διότι, επειδή φανέρωσες το πρόσωπό σου, γίνεται γνωστή η οδός που οδηγεί σε εσένα, τον Πατέρα, δηλαδή εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός· και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Αυτός ο ίδιος θα είναι και σωτήριο σε όλα τα έθνη, με την εκπλήρωση του: «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Θα μπορούσες βέβαια να ονομάσεις οδό και τις εντολές του, σύμφωνα με το: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου»· και αντιστοίχως σωτηρία, αυτήν που ήλθε να παράσχει, ώστε σε όλους να γίνει σαφής η σωτηρία σου προς εμάς.

Έπειτα παραθέτει την αιτία αυτών λέγοντας, ότι «θα δει κάθε σάρκα το Σωτήριο του Θεού»· όχι πλέον μόνο οι Ιουδαίοι και οι προσήλυτοι, αλλά και όλη η γη και η θάλασσα, και ολόκληρη η ανθρώπινη φύση.

Εάν πάλι προβάλλεται το ότι ο ευαγγελιστής είπε πως ο Λόγος έγινε σάρκα, πρέπει να γνωρίζουμε ότι στην Αγία Γραφή ο άνθρωπος άλλοτε ονομάζεται ψυχή, όπως στη φράση «με εβδομήντα πέντε ψυχές εισήλθε ο Ιακώβ στην Αίγυπτο», και άλλοτε σάρκα, όπως στη φράση «θα δει κάθε σάρκα τη σωτηρία του Θεού». Επομένως, ο Κύριος δεν έγινε σάρκα άψυχη ούτε στερημένη νου, αλλά έγινε άνθρωπος. Λέει άλλωστε ο ίδιος: «Γιατί με χτυπάς, έναν άνθρωπο που σας έχω πει την αλήθεια;». Ανέλαβε λοιπόν σάρκα εμψυχωμένη με ψυχή λογική και νοερή, η οποία αφενός κυβερνά τη σάρκα, αφετέρου κυβερνάται από τη θεότητα του Λόγου.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΖʹ Τι είναι η «φωνή αυτού που βοά στην έρημο» και τα εξής; Ποια είναι η έρημος, ποια είναι εδώ η οδός του Κυρίου, και ποια η προετοιμασία της; Ποιες είναι οι τρίβοι του, και τι σημαίνει το να γίνουν αυτές ευθείες; Ποιες είναι οι φάραγγες, και τι σημαίνει το «κάθε φάραγγα θα γεμίσει»; Ποια είναι τα όρη και οι λόφοι, και ποια είναι η ταπείνωσή τους; Τι είναι τα σκολιά, και πώς θα γίνουν ευθεία; Ποιες είναι οι τραχιές, και πώς θα γίνουν οδοί λείες; Και τι σημαίνει αυτό που έπεται όλων αυτών, το «και κάθε σάρκα θα δει το σωτήριο του Θεού»;

Γι' αυτό, ως έπαθλο της αρετής και των κόπων που κατέβαλε γι' αυτήν, εφόσον αγωνίστηκε καλώς και νομίμως και νίκησε την ηδονή με τον πόθο της αρετής και καταπάτησε την οδύνη με τον έρωτα της γνώσης, και μέσω και των δύο έφερε εις πέρας γενναία τους θείους αγώνες, θα δει το σωτήριο του Θεού. Διότι λέει: «και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού»· κάθε σάρκα, εννοείται η πιστή, σύμφωνα με το «θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», δηλαδή σε αυτήν που έχει πιστέψει.

Δεν θα δει λοιπόν απλώς κάθε σάρκα το σωτήριο έργο του Θεού, ούτε βέβαια η σάρκα των ασεβών, εφόσον είναι αληθινός ο λόγος που αποφαίνεται: «ας εξαλειφθεί ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου», αλλά, με ακριβή προσδιορισμό, κάθε πιστή σάρκα.

Μέσω ενός μέρους, δηλαδή της σάρκας, ο γραφικός λόγος συνήθως υποδηλώνει ολόκληρο τον άνθρωπο, σαν να αναφωνεί ότι «και θα δει κάθε <άνθρωπος> το σωτήριο του Θεού», δηλαδή κάθε άνθρωπος που άκουσε τη φωνή που βοά στην έρημο και, σύμφωνα με τον θεωρητικό λόγο που έχει αποδοθεί, ετοίμασε την οδό του Κυρίου και έκανε ευθείες τις ατραπούς Του. Αυτός που, μέσω της καθαίρεσης των νοητών και πονηρών ορέων και βουνών, γέμισε τη φάραγγα της ψυχής, η οποία με το δικό της κοίλωμα, κατά την παράβαση της θείας εντολής, είχε προσφέρει στα προαναφερθέντα πονηρά όρη και βουνά το ύψος και το ανάστημά τους, και εργάστηκε για την αναπλήρωσή της, επιφέροντας την ταπείνωση των πονηρών δυνάμεων. Και αυτός που ίσιωσε τα στρεβλά των εκούσιων παθών, δηλαδή τις κινήσεις της ηδονής, μέσω της εγκράτειας, και εξομάλυνε τις τραχιές συμφορές των ακούσιων πειρασμών, δηλαδή τους τρόπους της οδύνης, μέσω της υπομονής, μετατρέποντάς τους σε ομαλούς δρόμους· ένας τέτοιος άνθρωπος ευλόγως θα δει το σωτήριο του Θεού, αφού έγινε καθαρός στην καρδιά. Μέσω αυτής της καθαρής καρδιάς, δια των αρετών και των ευσεβών θεωρημάτων, βλέπει τον Θεό στο τέλος των πνευματικών αγώνων, σύμφωνα με το «μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό», λαμβάνοντας ως ανταπόδοση για τους κόπους υπέρ της αρετής τη χάρη της απάθειας, από την οποία τίποτα δεν φανερώνει περισσότερο τον Θεό σε όσους την κατέχουν.

Αλλά αυτά μεν έγιναν πολλά χρόνια αργότερα, όταν βασίλευε ο Θεοδόσιος ο Μικρός και ο Κύριλλος ο Μέγας κατεύθυνε τον θρόνο της Αλεξάνδρειας. Ήδη όμως από παλιά ο Θεός και Πατέρας είχε σπλαχνιστεί το ανθρώπινο γένος που φθειρόταν από την απάτη των δαιμόνων, και που σερνόταν ελεεινά στη γη πορευόμενο σε σκοτάδι του νου και λατρεύοντας την κτίση αντί για τον Κτίστη, και μέσω του Υιού είχε δώσει τον νόμο για βοήθεια, ο οποίος όμως δόθηκε μέσω της εντολής, ή μάλλον εξαιτίας της ανθρώπινης ροπής προς τα πάθη αποδείχθηκε αδύναμος, μη μπορώντας να σώσει εκείνους για τους οποίους είχε δοθεί μέσω αγγέλων και είχε θεσπιστεί με το χέρι του μεσίτη Μωυσή. Ήδη πάλι, μετά τον νόμο, έστειλε τον νομοθέτη Υιό, γεννημένο από γυναίκα και υποταγμένο στον νόμο, αυτόν που ανέτειλε γεννητώς από την πατρική Του φύση, και μέσω του οποίου δημιούργησε τα πάντα, αυτόν που συνεδρεύει αιώνια μαζί Του και συνδεσπόζει επί της μη αιώνιας κτίσης. Ήδη μάλιστα και ο ίδιος ο Δεσπότης Χριστός είχε τελέσει την οικονομία Του για εμάς, και είχε εκπληρώσει τον σκοπό της σωτήριας ενανθρώπησής Του, και γρήγορα είχε σκυλεύσει, οξέως δε είχε λεηλατήσει τον εχθρό, και είχε διασώσει το πρόβατο που προηγουμένως είχε χαθεί, και φέροντάς το στους δικούς Του ώμους το πρόσφερε στον Πατέρα, και χαιρόταν περισσότερο για αυτό παρά για τα ενενήντα εννέα που δεν είχαν χαθεί. Ήδη είχε εγκαινιάσει για εμάς την άνοδο στον ουρανό, και είχε ανοίξει την είσοδο στον παράδεισο, και είχε δώσει την ανάσταση από τον τάφο. Ήδη είχε πρυτανεύσει τη σωτηρία στο μέσο της γης, και είχε στερεώσει την κλυδωνιζόμενη θάλασσα, και είχε συντρίψει τα κεφάλια των δρακόντων μέσα σε αυτήν, και είχε πιάσει με αγκίστρι τον πολυκέφαλο δράκοντα. Ήδη είχε αποκαλύψει τη διαβολική απάτη, η οποία είναι και το προσωπείο της ένδυσής του, και είχε εισχωρήσει στις πτυχές του κρυφού θώρακά του, και είχε ανοίξει τις πύλες του προσώπου του, και μας είχε δώσει την εξουσία να πατάμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και σε όλη τη δύναμή τους. Ήδη πάλι ο Χριστός είχε βάλει χαλινάρι στη μύτη του δράκοντα, και είχε δέσει κρίκο στους μυκτήρες του, και είχε τρυπήσει τα χείλη του με ψέλιο, και είχε συλλάβει αυτόν τον ίδιο τον αποστάτη και φυγάδα καθιστώντας τον αιώνιο δούλο, και τον είχε παραδώσει δεμένο σε εμάς, σαν στρουθίο σε παιδί, στον λαό που είναι νήπιο εν Χριστώ. Ήδη είχε πέσει ο εωσφόρος που ανέτελλε το πρωί, και είχε εκδιωχθεί από την κατοικία του μεταξύ των ανθρώπων, και είχε προσταχθεί να κατοικεί στην άβυσσο. Ήδη πλέον και το κήρυγμα των αποστόλων είχε φωτίσει την οικουμένη, και το δίχτυ των αλιέων είχε ζωγρήσει τον κόσμο, και το κοπίδι του σκυτοτόμου είχε αποκόψει την αναίσθητη πλάνη, και παντού διακηρυσσόταν το σεπτό Ευαγγέλιο, και κάθε σάρκα έβλεπε το σωτήριο του Θεού. Ήδη η βασιλεία του Θεού είχε αφαιρεθεί από τους Ιουδαίους και είχε δοθεί στα έθνη που προσφέρουν τον ώριμο καρπό της στον Θεό που την έδωσε, και ο Δεσποτικός αμπελώνας είχε ως αμπελοφύλακες τους εργάτες της ενδέκατης ώρας. Και το σπέρμα που έπεσε σε εύφορη γη αύξανε την καλή αύξηση και απέδιδε την καρποφορία στο εκατό και εξήντα και τριάντα στον Θεό που το έσπειρε. Και όλοι πουλούσαν όλα τα υπάρχοντά τους, και έπαιρναν αντί για όλα το πολύτιμο μαργαριτάρι, και τα πουλιά που πετούν ψηλά κατασκήνωναν στους κλάδους του μικρόσπορου σιναπιού.

Στην έρημο δε δόθηκε ο λόγος του Θεού προς τον Ιωάννη· διότι, επειδή επρόκειτο τα τέκνα της ερήμου, δηλαδή της Εκκλησίας των εθνών, να γίνουν περισσότερα από τα τέκνα αυτής που έχει τον άνδρα, δηλαδή της ιουδαϊκής συναγωγής, εύλογα ο λόγος και η προσταγή του Θεού απευθύνθηκε στον Ιωάννη ενώ βρισκόταν στην έρημο. Κήρυττε δε βάπτισμα μετανοίας στους λαούς, δηλαδή εξομολογήσεως. Αυτό δε το βάπτισμα συνεργούσε γι' αυτούς στην άφεση των αμαρτιών, η οποία δινόταν διά του βαπτίσματος του Χριστού. Διότι βέβαια το βάπτισμα του Ιωάννη δεν παρείχε άφεση αμαρτιών, αλλά συνέβαλλε στην άφεση, δηλαδή, προετοίμαζε τους ανθρώπους ώστε να δεχθούν το βάπτισμα του Χριστού, το οποίο έχει την άφεση των αμαρτιών. «Όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο των λόγων του προφήτη Ησαΐα, που λέει: Φωνή βοώντος στην έρημο, ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του. Κάθε φάραγξ θα πληρωθεί, και κάθε όρος και βουνό θα ταπεινωθεί, και τα σκολιά θα γίνουν ευθεία, και οι τραχείς δρόμοι λείοι, και κάθε σάρκα θα δει τη σωτηρία του Θεού.» Οδός μεν είναι η κατά Χριστόν πολιτεία, την οποία προστάζει να ετοιμαστεί.

Διότι ο Χριστός κατήργησε τις αντίπαλες δυνάμεις, οι οποίες εδώ ονομάζονται όρη και βουνοί, και αναζωογόνησε τις φυσικές μας κινήσεις προς το αγαθό, τις οποίες ο ευαγγελιστής ονόμασε φάραγγες που γεμίζουν. Διότι για τον λόγο αυτό σαρκώθηκε, για να αποκαταστήσει τη φύση μας στην οικεία της κατάσταση. Και κάθε σάρκα, λέει, θα δει το σωτήριο του Θεού· όχι πλέον μόνο οι Ιουδαίοι και οι προσήλυτοι, αλλά κάθε σάρκα· διότι σε όλη τη γη έφτασε το Ευαγγέλιο. Πολλά και άλλα θα μπορούσαν να ειπωθούν, αλλά για μεγαλύτερη σαφήνεια ας λεχθούν αυτά. «Έλεγε λοιπόν στα πλήθη που έβγαιναν για να βαπτιστούν από αυτόν: Γεννήματα οχιάς, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή; Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας, και μην αρχίσετε να λέτε μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί και από τις πέτρες αυτές να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Ήδη μάλιστα η αξίνα βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά.» Γεννήματα οχιάς ονομάζει τους Ιουδαίους, επειδή θλίβουν τους πατέρες και τις μητέρες τους. Διότι λένε ότι αυτό το ζώο γεννιέται κατατρώγοντας τη μήτρα· αλλά και αυτοί σκότωναν τους προφήτες και τους δασκάλους. Ως μελλοντική οργή, εννοεί την αιώνια κόλαση. Και καρποί άξιοι της μετάνοιας, δεν είναι μόνο η αποφυγή του κακού, αλλά και η έμπρακτη εφαρμογή του αγαθού.

Διότι δογμάτισε ότι ο Κύριος και Θεός μας δεν ανέλαβε την τέλεια ανθρώπινη φύση, δηλαδή σώμα μαζί με λογική ψυχή, αλλά μόνο σάρκα, στερημένη από λογική και νοερή ψυχή. Διότι τι την χρειαζόταν ο Θεός την ψυχή, εφόσον είχε τη θεότητα να κυβερνά το σώμα, με τον ίδιο τρόπο που εμείς έχουμε την ψυχή να κατευθύνει το δικό μας σώμα; Και είχε για υποστήριξή του, όπως νόμιζε, το παρόν ρητό: «Και ο Λόγος σαρξ εγένετο». Διότι, λέει, δεν είπε ότι έγινε Άνθρωπος, αλλά «σάρκα». Ώστε δεν ανέλαβε ψυχή που να έχει νου και λογική, αλλά σάρκα χωρίς νου και άλογη. Αγνοούσε όμως ο ελεεινός, ότι η Γραφή συχνά ονομάζει το όλον από το μέρος· για παράδειγμα, όταν πρόκειται να αναφερθεί σε ολόκληρο τον άνθρωπο, τον ονομάζει από το μέρος, δηλαδή από την ψυχή· όπως: «Κάθε ψυχή, η οποία δεν θα περιτμηθεί, να θανατωθεί». Διότι ιδού, αντί να πει, κάθε άνθρωπος, είπε το μέρος, δηλαδή την ψυχή. Και πάλι, από τη σάρκα ονομάζει το όλον, όπως όταν λέει: «Και θα δει κάθε σάρκα το Σωτήριο του Θεού»· διότι, ενώ επρόκειτο να πει κάθε άνθρωπο, χρησιμοποίησε το όνομα της σάρκας. Έτσι λοιπόν και ο ευαγγελιστής, αντί να πει: Ο Λόγος έγινε άνθρωπος, είπε: «Ο Λόγος έγινε σάρκα», ονομάζοντας τον άνθρωπο από το μέρος, αυτόν που συνίσταται από ψυχή και σώμα. Ίσως δε επειδή η σάρκα είναι κάτι ξένο προς τη θεία φύση.