Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 4:13

Και επειδή είναι αναιδής ο δραπέτης, ο Δεσπότης τον επιπλήττει ως δούλο: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Και προτείνοντας τη Γραφή ως ασπίδα, συνέτριψε τις ρομφαίες του εχθρού. Και επειδή «οι ρομφαίες του εχθρού εξέλιπαν οριστικά», λέει ο ευαγγελιστής: «Και αφού ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό ο διάβολος. Στο τέλος», όταν ο πειράζων πείραζε τον απείραστο. «Υπέρ των κρυφίων του Υιού». Και ποιος είναι ο Υιός; Ο μονογενής Θεός Λόγος, ο Υιός του Πατρός ο ομοούσιος, ο δημιουργός του κόσμου. Μάρτυρας είναι ο ίδιος ο Κύριος: «Είπε προς εμένα· Υιός μου είσαι εσύ». Μάρτυρας και ο Πατέρας: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός». Εφόσον δε μαρτυρούν ο Πατέρας και ο Υιός, κάθε άλλη μαρτυρία είναι περιττή. Και από πού γνώριζε τα κρύφια του Υιού ο Δαβίδ; Από εκείνα που του αποκάλυψε ο Υιός. Ο ίδιος λέει: «Τα άδηλα και τα κρύφια της σοφίας σου μου τα φανέρωσες»· διότι στον Δαβίδ, ως κατά σάρκα πατέρα του, του εμπιστεύτηκε τα μυστήρια. Και ποια είναι τα κρύφια του Υιού; Τα μυστήρια περί της ενανθρωπήσεώς του, τα οποία ήταν αποκρυμμένα από τους αιώνες και από τις γενεές, αλλά φανερώθηκαν στους αγίους του, όπως και στον Δαβίδ. Και για το ότι φανερώθηκαν στον Δαβίδ τα κρύφια μυστήρια του Υιού, μάρτυρας είναι ο ίδιος ο προφήτης, καθώς λέει για την κατάβασή του από τους ουρανούς: «Και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε. Και έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του».

Εκεί λοιπόν ο άθλιος διάβολος, βλέποντας το θαύμα με τον Πιλάτο, ότι δηλαδή πτοήθηκε περισσότερο αυτός που έκρινε παρά αυτός που κρινόταν· και βλέποντας επίσης τη γεμάτη πεποίθηση τωρινή έκδυσή Του, έσπευδε να Τον πειράξει στα πάντα, θέλοντας να γνωρίσει αυτό που προηγουμένως δεν μπόρεσε, όταν Τον πείραζε στο όρος, να μάθει δηλαδή εάν αυτός είναι ο Υιός του Θεού. Τότε, αφού είχε καταντροπιαστεί, περίμενε τον καιρό του θανάτου· νομίζοντας ότι, επειδή με αυτόν είχε υποδουλώσει τους πάντες, θα μπορούσε και στον θάνατο να πειράξει τούτον. Διότι έχει γραφτεί στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο ότι, αφού ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό ο διάβολος, απομακρύνθηκε από Αυτόν μέχρι την κατάλληλη στιγμή. Αυτή δε είναι εκείνη η στιγμή, κατά την οποία και ο ίδιος ο εχθρός γνώριζε ότι θα καταπατηθεί από όλους, εάν αποτύγχανε και σε τούτον· διότι μόνο αυτός ο αγώνας τού απέμενε πλέον, αφού είχε απογυμνωθεί από τα πάντα. Γι' αυτό και κάνει τα πάντα για να μάθει εάν αυτός είναι ο Σωτήρας· και το έκανε αυτό, ώστε, αν όντως το μάθαινε, να μην τολμήσει καν να Τον πλησιάσει, γνωρίζοντας την απρόσιτη και θεία δύναμή Του. Ο δε Κύριος, διαβλέποντας την πανουργία του, ότι δηλαδή δεν το αναζητούσε αυτό από σεβασμό προς Εκείνον, αλλά χάριν της δουλείας των ανθρώπων, προκειμένου να τυραννά τους πάντες, απέκρυπτε τη θεότητά Του και πολιτευόταν ως άνθρωπος· ώστε να μην αποχωρήσει αλώβητος, αποφεύγοντας να Τον πλησιάσει επειδή ήταν Θεός, αλλά, αφού Τον καταφρονήσει ως άνθρωπο, να Τον πλησιάσει, και στο εξής να αρχίσει να εμπαίζεται από τους ανθρώπους.

Επειδή λοιπόν επρόκειτο, όπως είπα, να κηρύξει στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, σύμφωνα με την προφητεία για αυτόν, και να αποσπάσει τις ψυχές των ανθρώπων από εκείνους που τις είχαν αιχμαλωτίσει από παλιά, και να τις ελευθερώσει από την ειδωλολατρική πλάνη, ήταν αναγκαίο πρώτα από όλα να εκστρατεύσει εναντίον εκείνων που ασκούσαν τυραννία επί μακρόν αιώνα. Και αφού τους κατατρόπωσε με την υπομονή κάθε πειρασμού, γι' αυτό λέει ο Λουκάς: «Και αφού συντέλεσε κάθε πειρασμό ο διάβολος, απομακρύνθηκε από αυτόν». Μετά από αυτά προχώρησε στη θεραπεία των ανθρώπων· γι' αυτό και τον έφριτταν οι δαίμονες, και ομολογούσαν ότι γνώριζαν ποιος ήταν, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Άφησέ μας, τι σχέση υπάρχει μεταξύ ημών και σου, Υιέ του Θεού; Γνωρίζουμε ποιος είσαι, ο Άγιος του Θεού». Διότι από τη φωνή που απευθύνθηκε σε αυτόν είχαν μάθει ποιος ήταν· αλλά και από όσα έπραξε κατά τον καιρό του πειρασμού είχαν γνωρίσει τη δύναμή του.

δ΄. Και πώς λέει ο Λουκάς ότι ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό; Μου φαίνεται ότι, αναφέροντας τα κεφάλαια των πειρασμών, τα ανέφερε όλα, καθώς και οι υπόλοιποι συμπεριλαμβάνονται σε αυτούς. Διότι τα αναρίθμητα κακά που μας κυριεύουν είναι αυτά: η υποδούλωση στην κοιλιά, το να πράττει κανείς κάτι από κενοδοξία, και το να είναι υποχείριο στη μανία των χρημάτων. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, επειδή το αντελήφθη και ο μιαρός εκείνος, έθεσε τελευταίο το ισχυρότερο από όλα, την επιθυμία της πλεονεξίας· αν και από την αρχή κοιλοπονούσε να φθάσει σε αυτό, το φύλαξε για το τέλος, ως ισχυρότερο από τα άλλα. Διότι αυτός είναι ο κανόνας της πάλης του: εκείνα που θεωρεί ότι μπορούν περισσότερο να υποσκελίσουν, να τα προσάγει τελευταία.

Αυτό ακριβώς έκανε και στην περίπτωση του Ιώβ. Γι' αυτό λοιπόν και εδώ, αρχίζοντας από εκείνα που φαίνονται να είναι πιο ευτελή και πιο αδύναμα, προχωρά προς το ισχυρότερο. Πώς λοιπόν πρέπει να υπερισχύσουμε αυτού; Έτσι όπως δίδαξε ο Χριστός, με το να καταφεύγουμε στον Θεό, και ούτε στην πείνα να καταβαλλόμαστε, πιστεύοντας σε Εκείνον που μπορεί να τρέφει ακόμη και μόνο με τον λόγο Του, ούτε στα αγαθά που τυχόν λαμβάνουμε να εκπειράζουμε Εκείνον που τα έδωσε, αλλά να αρκούμαστε στην άνωθεν δόξα, μην υπολογίζοντας καθόλου την ανθρώπινη, και παντού να περιφρονούμε καθετί το περιττό πέραν των αναγκών μας. Διότι τίποτα δεν κάνει τον άνθρωπο να υποκύπτει τόσο πολύ στον διάβολο, όσο το να επιθυμεί τα περισσότερα και να αγαπά την πλεονεξία. Και αυτό μπορεί να το δει κανείς και από όσα συμβαίνουν σήμερα. Διότι και τώρα υπάρχουν εκείνοι που λένε: «Όλα αυτά θα σου τα δώσουμε, εάν πέσεις και προσκυνήσεις»· οι οποίοι είναι μεν άνθρωποι κατά τη φύση, αλλά έχουν γίνει όργανά του. Επειδή και τότε δεν τον πλησίαζε μόνο ο ίδιος, αλλά και μέσω άλλων. Πράγμα που φανέρωσε και ο Λουκάς λέγοντας, ότι «απομακρύνθηκε από αυτόν για κάποιο διάστημα»· υποδηλώνοντας ότι μετά από αυτά τον πλησίαζε μέσω των δικών του οργάνων. «Και ιδού, προσήλθαν άγγελοι και τον διακονούσαν».

Τι σημαίνει στο Ευαγγέλιο όταν, αφού ο Κύριος απέκρουσε κάθε πειρασμό του διαβόλου, ο ευαγγελιστής επισημαίνει ότι ο διάβολος απομακρύνθηκε από αυτόν «μέχρι να έλθει ο κατάλληλος καιρός» (άχρι καιρού); Ποιος είναι άραγε αυτός ο καιρός; Δεδομένου ότι οι πειρασμοί είναι δύο ειδών, εκούσιοι και ακούσιοι, δηλαδή ηδονικοί και επίπονοι, πρώτα ο διάβολος έβαλε σε πειρασμό τον Κύριο μέσω των ηδονικών, με τη γαστριμαργία, τη φιλαργυρία και την κενοδοξία —διότι όλα αυτά παράγουν ηδονή— και, αφού αποκρούστηκε, απομακρύνθηκε μέχρι τον κατάλληλο καιρό. Ποιον καιρό; Τον καιρό του σταυρικού πάθους, ώστε, επιτιθέμενος στον Κύριο και μέσω των ακούσιων και επίπονων πειρασμών, όπως νόμιζε, να μπορέσει να βρει μέσα Του κάποιο από τα ανθρώπινα πάθη· ωστόσο αποκρούστηκε και μέσω αυτών, και, αφού κατατροπώθηκε επάνω στον σταυρό, καταργήθηκε.

Έτσι, λοιπόν, ο πειράζων μέσω αυτών των τριών παθών προσπαθούσε να πειράξει τον απείραστο. Και αφού του επιτέθηκε για τρίτη φορά και ηττήθηκε από αυτόν για τρίτη φορά, «απομακρύνθηκε από αυτόν μέχρι την κατάλληλη στιγμή». «Και ιδού άγγελοι», λέει, «προσήλθαν και τον υπηρετούσαν», φανερώνοντας ο λόγος ότι εκείνος που νικιέται από το πάθος της γαστριμαργίας, της κενοδοξίας και της φιλαργυρίας, πολιορκείται από πολλά πάθη, όπως κι εγώ. Εκείνος όμως που έχει νικήσει αυτά τα τρία πάθη με τη βοήθεια του Θεού, και έχει κατορθώσει τη νηστεία, το ταπεινό φρόνημα και την περιφρόνηση των χρημάτων, είναι φυσικό να υπηρετείται από τους αγίους αγγέλους, είτε αόρατα είτε και ορατά. Διότι, θέλοντας ο Πανάγαθος να μας το δείξει αυτό, δεν επέτρεψε προηγουμένως στους αγγέλους του να τον υπηρετήσουν, μέχρις ότου νίκησε τον πειράζοντα και αυτά τα τρία γενεσιουργά πάθη. Και μετά από αυτά, αφού τον πλησίασαν οι άγγελοι, τον υπηρετούσαν ως νικητή και Θεό.

Το «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο» είναι μωσαϊκό, και ειπώθηκε για το Μάννα. Διότι το Μάννα, αν και δεν ήταν άρτος, εντούτοις έθρεψε τον λαό. Και το «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις», και το «Δεν θα εκπειράσεις», και αυτά είναι μωσαϊκά. «Και αφού ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό ο διάβολος, απομακρύνθηκε από αυτόν μέχρι την κατάλληλη στιγμή. Και επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος στη Γαλιλαία. Και διαδόθηκε φήμη σε όλη την περίχωρο για αυτόν. Και ο ίδιος δίδασκε στις συναγωγές τους, δοξαζόμενος από όλους». Ο Λουκάς αναφέρει ότι ο Κύριος ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό, αν και πειράστηκε με τρεις πειρασμούς, διότι αυτοί οι τρεις αποτελούν τα κεφάλαια όλων των πειρασμών: της φιλοχρηματίας, της γαστριμαργίας και της φιλοδοξίας.

Λύτρωσέ μας λοιπόν και εμάς, Κύριε, από αυτά τα τρία κεφάλια του δράκοντα. Επέστρεψε δε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος· μου φαίνεται ότι ο Ιησούς επέστρεψε γεμάτος ένθεο ζήλο· διότι αυτό σημαίνει το «με τη δύναμη του Πνεύματος». Ίσως όμως πρόσεξες στη Γραφή, ότι αφού νίκησε αυτόν που τον πείραζε και έδειξε τη δύναμή Του, τότε γράφτηκε το «με τη δύναμη του Πνεύματος». Το δε «απομακρύνθηκε από αυτόν μέχρι καιρού», έχει το εξής νόημα: Ο διάβολος επιτίθεται στον Κύριο μέσω δύο παθών, της ηδονής και της λύπης· διότι επιτέθηκε στον Κύριο μέσω της ηδονής, όπως πάνω στο όρος· και απομακρύνθηκε από αυτόν «μέχρι καιρού», δηλαδή μέχρι τον καιρό του σταυρού· διότι τότε επρόκειτο να του επιτεθεί μέσω της λύπης. «Και ήρθε στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, και εισήλθε, όπως συνήθιζε, την ημέρα του Σαββάτου στη Συναγωγή, και σηκώθηκε για να διαβάσει, και του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα· και αφού ξετύλιξε το βιβλίο, βρήκε το σημείο όπου ήταν γραμμένο: Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να κηρύξω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να ελευθερώσω τους καταπιεσμένους, να κηρύξω το ευπρόσδεκτο έτος του Κυρίου. Και αφού τύλιξε το βιβλίο, το επέστρεψε στον υπηρέτη και κάθισε· και τα μάτια όλων μέσα στη Συναγωγή ήταν προσηλωμένα πάνω Του».