Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 4:18

Ιϛʹ. Του Σεβηριανού, επισκόπου Γαβάλων, στο αποστολικό λόγιο που λέγει για τον Χριστό ότι: «Εν αυτώ κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς». Και βέβαια, εφόσον η θεότητα είναι απερίγραπτη και άποση, δεν είναι δυνατόν να λεχθεί γι’ αυτήν ούτε «πλήρωμα» ούτε «παν». Διότι είναι φανερό ότι εκείνο που πληρούται και έχει πλήρωμα έχει και ποσότητα και όριο και σταθερότητα. Έτσι, όταν λέγεται «πλήρωμα νόμου ο Χριστός», δηλαδή «τέλος του νόμου ο Χριστός», και πάλι «το πλήρωμα του χρόνου» και «το πλήρωμα των εθνών της γης», αυτό δεν μπορεί να είναι ανώτερο από το παν· διότι το «παν» είναι δηλωτικό ποσότητας, όπως είναι το σύνολο του χρόνου και το σύνολο του κόσμου και το σύνολο του ουρανού και όλο το νερό. Η θεότητα όμως και είναι και λέγεται υπεράνω του παν· δεν έχει πλήρωμα, αλλά υπάρχει ως υπερπλήρης. Πώς λοιπόν θα εννοήσουμε το «παν το πλήρωμα της θεότητος» στον Χριστό; Διότι και ο ίδιος είπε: «Δεν είμαι μόνος, αλλά ο Πατέρας μου είναι μαζί μου», και: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι’ αυτό με έχρισε».

Και πώς δεν είναι ανόητο να το λέει κανείς αυτό; Και ο ίδιος ο Υιός λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε. Με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους πτωχούς.» Και ο Πέτρος εξάλλου στις Πράξεις των Αποστόλων λέει τα εξής: «Αφού, λοιπόν, υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Αγίου Πνεύματος, εξέχεε αυτό που εσείς βλέπετε και ακούτε.» Άραγε, αυτό που ο ίδιος έκτισε, το λαμβάνει από τον Πατέρα; Και δεν είχε την εξουσία του δικού του κτίσματος; Αλλά θα πεις: Είναι, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα ανώτερο από τον Υιό;

Ορθ. Ο ευαγγελιστής λέγει ότι ο Ιησούς ήταν πλήρης Αγίου Πνεύματος. Μακεδ. Επομένως, λέγει ότι το Πνεύμα είναι ανώτερο από τον Υιό. Ορθ. Μη γένοιτο! Μακεδ. Εάν αυτό πλήρωσε τον Υιό, εάν εκείνος καθοδηγείται από το Πνεύμα, τότε είναι ανώτερό του. Ορθ. Και πάλι λέγω, μη γένοιτο να ειπωθεί αυτό! Αλλά, όπως ακριβώς εάν ακούσεις ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, ούτε τοπικό προσδιορισμό εννοείς για τον Θεό, ούτε θεωρείς τον Υιό ανώτερο, αλλά από την υπερβάλλουσα τιμή αντιλαμβάνεσαι το ταυτόν της φύσεως· έτσι, εάν ακούσεις ότι ο Ιησούς είναι πλήρης Αγίου Πνεύματος, να μη νομίσεις ότι πρόκειται για αναπλήρωση κάποιας ελλείψεως, ούτε να θεωρήσεις το Πνεύμα ανώτερο· αλλά από την υπερβάλλουσα τιμή και ένωση, να εννοείς το ταυτόν της φύσεως σε τρεις τέλειες υποστάσεις. Ότι δε το Πνεύμα είναι επί του ίδιου του Υιού, άκουε και τον Ίδιο που λέγει στους Ιουδαίους: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· και τον Πέτρο: «Ότι ο Θεός τον έχρισε με Πνεύμα Άγιο και δύναμη». Μακεδ. Εγώ είμαι αμαθής, φέρνω τον διδάσκαλό μου και ας συζητήσει μαζί σου. Ορθ. Είθε να λάβεις ως διδάσκαλο τον ευσεβή λογισμό! Ώστε να μην ακολουθείς ανθρώπους, αλλά τον Θεό που είπε: «Πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός, και του Υιού, και του Αγίου Πνεύματος». Αμήν.

Αλλά και ενώ μας κρατούσαν δεμένους, πάλι κάθονταν ολόγυρά μας, όντας κάποιοι ωμοί και άγριοι δεσπότες. Αλλά ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός επεδήμησε για «να κηρύξει στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη». Μάλιστα, αποστέλλει τους μαθητές του και λύνουν το πουλάρι. Έπειτα, αφού το έλυσε, του κατασκευάζει φάτνη και του ετοιμάζει βοσκή. Διότι αυτό ακριβώς θέλοντας να δείξει και ο προφήτης λέει: «Ο Κύριος με ποιμαίνει και τίποτα δεν θα μου λείψει. Σε τόπο χλοερό, εκεί με εγκατέστησε, σε νερό αναπαύσεως με ανέθρεψε, την ψυχή μου επανέφερε». Και πάλι: «Αυτός που αναβλαστάνει χόρτο για τα κτήνη και χλόη για την υπηρεσία των ανθρώπων». Ας στραφούμε λοιπόν, ας γίνουμε πιο ευαίσθητοι πνευματικά, ας αναγνωρίσουμε τον ευεργέτη μας και ας δεχθούμε πρόθυμα τα αγαθά που μας έχουν δοθεί από αυτόν. Διότι έτσι, ευχαριστώντας, μπορούμε να πούμε μαζί με τον Δαβίδ: «Ετοίμασας μπροστά μου τράπεζα απέναντι σε εκείνους που με θλίβουν». Παρόμοιο άλλωστε είναι και το: «Το βόδι γνώρισε τον κτήτορά του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του». Και ίσως εξαιτίας αυτού του πουλαριού ο Ιησούς ανακλίνεται σε φάτνη. Άραγε δεν διέθετε κάποιον τόπο ο Ιωσήφ; Ένας άνδρας ευγενής, ένας άνδρας που καταγόταν από βασιλικό γένος, που ονομαζόταν υιός του Δαβίδ, δεν είχε κανέναν άλλο τόπο παρά μόνο το κατάλυμα, δεν υπήρχε άλλος τόπος; Ή, προφανώς, θεία ήταν τα όσα οικονομούνταν.

Όσοι δε βλασφημούν εις το Άγιο Πνεύμα και αποδίδουν τα έργα του Λόγου στον διάβολο, θα υποστούν αναπόφευκτη τιμωρία. Τέτοια λόγια, λοιπόν, έλεγε ο Κύριος στους Ιουδαίους ως άνθρωπος. Στους δε μαθητές του, δείχνοντας τη θεότητά του και τη μεγαλειότητά του, και υποδηλώνοντας ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του κατώτερο από το Πνεύμα, αλλά ίσο, έδινε το Πνεύμα και έλεγε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον», και «Εγώ το αποστέλλω· και εκείνο θα με δοξάσει», και «όσα ακούει θα λαλήσει». Όπως λοιπόν εδώ ο ίδιος ο Κύριος, ο χορηγός του Πνεύματος, δεν αποφεύγει να πει ότι εκβάλλει τα δαιμόνια εν Πνεύματι, ως άνθρωπος, κατά τον ίδιο τρόπο, αυτός που είναι ο χορηγός του Πνεύματος δεν απέφυγε να πει: «Πνεύμα Κυρίου επ' εμέ, διά τούτο με έχρισε», εξαιτίας του ότι έγινε σάρκα, όπως είπε ο Ιωάννης, για να δειχθεί ότι και ως προς τα δύο εμείς είμαστε εκείνοι οι οποίοι, και προκειμένου να αγιασθούμε, έχουμε ανάγκη τη χάρη του Πνεύματος, και δεν μπορούμε να εκβάλλουμε δαίμονες χωρίς τη δύναμη του Πνεύματος. Μέσω ποιου δε και από ποιον έπρεπε να δίδεται το Πνεύμα, παρά μέσω του Υιού, του οποίου και είναι το Πνεύμα; Και πότε θα μπορούσαμε εμείς να το λάβουμε, παρά μόνο όταν ο Λόγος έγινε άνθρωπος;

Αυτό ακριβώς μπορεί να δει κανείς και στους προκείμενους στίχους. Διότι μακροσκελής λόγος έχει αναπτυχθεί προηγουμένως για τον Κύρο, τον ηγεμόνα των Περσών και των Μήδων, πώς λεηλάτησε τη χώρα των Βαβυλωνίων, την κυρίευσε ολοκληρωτικά, και απάλλαξε τον Ισραήλ από τη δουλεία εκεί και από τα δεσμά της αιχμαλωσίας· πώς θεμελίωσε τον ναό στα Ιεροσόλυμα, και ότι εγέρθηκε εναντίον των Χαλδαίων, με τον Θεό να τον παρακινεί, να του ανοίγει χάλκινες θύρες και να συντρίβει σιδερένιους μοχλούς. Αλλά αυτή ήταν μια μερική διήγηση. Διότι η δυνατότητα να ευφρανθούν και να απαλλαγούν από τους πόνους της αιχμαλωσίας δόθηκε μόνο σε εκείνους που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ. Μεταθέτει λοιπόν πλέον τη δύναμη των νοημάτων στον ίδιο τον Εμμανουήλ, ο οποίος αναδείχθηκε από τον Θεό και Πατέρα, για να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους, ανάβλεψη στους τυφλούς, ώστε να λυτρώσει από το κακό εκείνους που είναι αναπόδραστα σφιγμένοι με τις αλυσίδες των ιδίων τους αμαρτημάτων, και, αφού τους καταστήσει ελεύθερους από την τυραννία του διαβόλου, να κάνει όσους βρίσκονται πάνω στη γη να επιστρέψουν σε Αυτόν, και έτσι να τους προσαγάγει μέσω του Εαυτού Του στον Θεό και Πατέρα. Διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και δι' Αυτού αποκτήσαμε τη συμφιλίωση προς τον Πατέρα εν ενί Πνεύματι, και Αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τις Γραφές· Αυτός ανοικοδόμησε τον θείο ναό, δηλαδή τον δικό Του ναό, που είναι η Εκκλησία.

Καθιστώντας δε σαφέστερο το νόημα των όσων έχουν προλεχθεί, λέμε το εξής: Διότι έλαμψε σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη ο μονογενής Λόγος του Θεού, με μορφή όμοια με τη δική μας, δηλαδή αφού έγινε σάρκα, σύμφωνα με τις Γραφές. Ήρθε δε κηρύττοντας στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, αφήνοντας ελεύθερους τους καταπιεσμένους, θεραπεύοντας τους συντριμμένους στην καρδιά, και εξαγγέλλοντας το ευπρόσδεκτο έτος του Κυρίου. Αλλά, καίτοι έπρεπε προπάντων οι Ιουδαίοι να αποδεχθούν την πίστη σε αυτόν, εφόσον είχαν λάβει ως παιδαγωγό τον νόμο και τους άγιους προφήτες ως μυσταγωγούς, αυτοί δεν το έπραξαν, αλλά απομακρύνθηκαν από αυτόν, και γέμισαν από ντροπή, διατηρώντας αναπόβλητη την αμαρτία που τους καταισχύνει. Είναι αληθινό, λοιπόν, ότι θα καταισχυνθούν όλοι όσοι αποχωρίζουν τους εαυτούς τους από τον Κύριο.

Έχει δοξαστεί λοιπόν καθώς χρησιμοποιεί ως δική του δύναμη και ενέργεια εκείνη του ομοουσίου Πνεύματος. <Και ήλθε στη Ναζαρέτ· και εισήλθε στη συναγωγή.> Επειδή έπρεπε πλέον να καταστήσει τον εαυτό του εμφανή σε αυτούς που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, και να λάμψει το μυστήριο της ενανθρωπήσεως σε αυτούς που δεν το γνώριζαν, και ότι έχει χριστεί από τον Θεό και Πατέρα για τη σωτηρία της οικουμένης, πάνσοφα οικονομεί και αυτό· και το χαρίζει αυτό πριν από όλους τους άλλους στους κατοίκους της Ναζαρέτ, με τους οποίους και ανατράφηκε, κατά τη σάρκα εννοώ. Αφού εισήλθε λοιπόν στη συναγωγή, δέχεται βιβλίο για ανάγνωση· και ανοίγοντάς το, επέλεξε μια προφητική ρήση, η οποία μιλούσε για το δικό του μυστήριο. Και σαφέστατα μέσα από αυτά, αυτός ήταν που έλεγε διαμέσου της φωνής του προφήτη, ότι και θα ενανθρωπήσει και θα έλθει για να διασώσει την οικουμένη· διότι λέμε ότι ο Υιός δεν έχει χριστεί διαφορετικά, παρά μόνο επειδή έγινε δηλαδή σαν εμάς κατά τη σάρκα και ενανθρώπησε· διότι επειδή υπάρχει ως Θεός ταυτόχρονα και άνθρωπος, ο ίδιος δίνει θεϊκά το Πνεύμα στην κτίση, το δέχεται όμως από τον Θεό και Πατέρα κατά την ανθρώπινη φύση, αυτός που αγιάζει όλη την κτίση, καθώς έχει φανερωθεί από άγιο Πατέρα, και το Πνεύμα που προέρχεται από αυτόν το χορηγεί και στις άνω δυνάμεις ως δικό του, και επιπλέον σε αυτούς που έχουν επιγνώσει την επιφάνειά του. <Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ σε φτωχούς, κ.τ.λ.>

λ.> (A f. 78 b, C f. 113 b, H f. 239) Επειδή, όπως είπα, μερικοί από τους Ιουδαίους διαβεβαίωναν ότι οι προφητείες γι' αυτόν είχαν εκπληρωθεί, είτε στο πρόσωπο αγίων προφητών είτε σε μερικούς από τους ένδοξους άνδρες που υπήρξαν ανάμεσά τους, τους απομακρύνει ωφέλιμα από αυτήν την υπόνοια, λέγοντας ότι ο Ηλίας εστάλη σε μία χήρα, και ότι ο προφήτης Ελισσαίος θεράπευσε έναν λεπρό, τον Νεεμάν τον Σύρο· υποδηλώνοντας μέσα από αυτά την Εκκλησία των εθνών, η οποία επρόκειτο να τον υποδεχτεί και να ελευθερωθεί από τη λέπρα, εξαιτίας της αναισθησίας του Ισραήλ. <Και γέμισαν όλοι από θυμό στη συναγωγή, κ.λπ.> (A f. 80, H f. 245 b) Επειδή στιγμάτισε την πονηρή τους γνώμη, για αυτόν τον λόγο άναψαν από οργή· και επειδή είπε: «Σήμερα εκπληρώθηκε αυτή η γραφή», η οποία λέει: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου», και τα εξής. Διότι νόμισαν ότι εξισώνει τον εαυτό του με τους προφήτες, και τον διώχνουν από την πόλη· ορίζοντας μάλλον καταδίκη εναντίον του ίδιου του εαυτού τους, και επιβεβαιώνοντας αυτό που ειπώθηκε από τον Σωτήρα· διότι οι ίδιοι εξέπεσαν από την άνω πόλη, επειδή δεν αποδέχτηκαν τον Χριστό. Και για να μην τους ελέγξει μόνο επειδή ασέβησαν μέχρι το σημείο των προθέσεων, επέτρεψε να προχωρήσουν τα τολμήματα εναντίον του· διότι η ορμή τους ήταν παράλογη, και ο φθόνος τους ατίθασος· φέρνοντάς τον μάλιστα μέχρι την άκρη του όρους, επιχειρούσαν να τον ρίξουν στον γκρεμό. «

Επειδή δηλαδή όλοι εμείς που κατοικούμε σε αυτόν τον επίγειο χώρο, εξαιτίας της ακαταμάχητης πλεονεξίας του δαίμονα που μας τυραννούσε, είχαμε παγιδευτεί σαν τα ψάρια στα δίχτυα προς τον όλεθρο και την απώλεια, ο Μονογενής έγινε άνθρωπος, για να ελευθερώσει τους πάντες, «και να κηρύξει άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, όπως λέει ο ίδιος κάπου, και να εξαγγείλει μαζί με αυτά το δεκτό έτος του Κυρίου.» Επομένως, ο Μονογενής είναι ελεήμων, έστω κι αν οι Ιουδαίοι, μη κατανοώντας τον τρόπο της θείας Οικονομίας, απείχαν τόσο πολύ από το να θελήσουν καν να τον δεχθούν, ώστε άλλοτε μεν να τον υβρίζουν και να τον αποκαλούν Σαμαρείτη, άλλοτε δε πάλι να του προκαλούν αφόρητη θλίψη και, ξεπέφτοντας σε πρωτοφανή μανία, να τολμούν ακόμη και να τον λιθοβολήσουν.

Ομοίως και για το Άγιο Πνεύμα λέγει: «εάν εγώ αναχωρήσω, εκείνος έρχεται», δηλαδή «το Πνεύμα της αληθείας»· και ακόμη για τον εαυτό του: «εγώ είμαι η αλήθεια»· και για τον Πατέρα: «το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» και για το Πνεύμα: «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας». Το δε Πνεύμα, συμπράττοντας αρρήτως με τον Υιό, «τον οδηγεί στην έρημο» για «να πειρασθεί από τον διάβολο», και ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, εξαιτίας του οποίου με έχρισε», ενώ το Άγιο Πνεύμα, λαλώντας μέσω των προφητών, λέγει: «Αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ» και «αυτός που λαλεί στους προφήτες είναι ο Κύριος», «εκείνος που στερεώνει τη βροντή και δημιουργεί τον άνεμο», εννοώντας ως βροντή μεν αυτήν που αντηχεί στους ανθρώπους, και δημιουργώντας δε άνεμο για την ενέργεια των βροχών που αποστέλλονται από τον Θεό στη γη.

Αλλά και τη δικαίωση αναφέρει ότι προέρχεται και από τους δύο, καθώς και τη χάρη· «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «έχοντας λοιπόν δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω», και κανείς δεν μπορεί να λάβει το Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο· «υπάρχουν δε διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα, και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος, και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους» και «από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μη λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «ή μήπως προκαλούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; Μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;»· «το δε Πνεύμα ρητώς λέει», το οποίο είναι όμοιο με το να λέει: «αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ»· και «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας», όμοιο με το να λέει: «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του»· ο δε Ησαΐας λέει: «και επάνω του Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε» και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο έχρισε ο Θεός με Πνεύμα Άγιο» ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζει: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Και κανείς ας μην περιεργάζεται με αμφιβολία ούτε αυτό, βλέποντας ότι ο Ανδρέας συνάντησε πρώτος τον Ιησού, και έπειτα ο Πέτρος που κλήθηκε μέσω αυτού, ώστε να αρχίσει να δυσφορεί και για αυτό. Διότι η συνάντηση έγινε πρώτα με τον Ανδρέα, ο οποίος ήταν μικρότερος σε ηλικία από τον Πέτρο· αργότερα όμως πάλι, όταν πραγματοποιήθηκε η τέλεια αποταγή τους, ξεκίνησε από τον Πέτρο. Διότι εκείνος ηγούνταν του αδελφού του και ο Κύριος το γνώριζε αυτό, επειδή είναι Θεός που γνωρίζει τις διαθέσεις των καρδιών και ξέρει ποιος είναι άξιος να τοποθετείται πρώτος, και επέλεξε τον Πέτρο για να είναι αρχηγός των μαθητών Του, όπως έχει αποδειχθεί σαφώς παντού. Διότι στη συνέχεια, αφού ήλθαν και έμειναν κοντά Του την πρώτη ημέρα, όπως ανέφερα, και τη δεύτερη ημέρα οδοιπόρησαν, την τρίτη δε ημέρα όταν πραγματοποιήθηκε το πρώτο θεοσημείο, και ενώ κάποιοι ήταν μαζί Του (όχι ο Ανδρέας ούτε ο Πέτρος ούτε ο Ιωάννης ούτε ο Ιάκωβος, αλλά εκείνοι που βρίσκονταν γύρω από τον Ναθαναήλ και τον Φίλιππο και κάποιοι άλλοι, όπως γίνεται κατανοητό), στη συνέχεια λοιπόν, αφού Εκείνος πήγε στην Καπερναούμ και ανέβηκε πάλι στη Ναζαρέτ και από εκεί πήγε πάλι στην Καπερναούμ και επιτέλεσε ένα μέρος των σημείων, ανέβηκε πάλι στη Ναζαρέτ και ανέγνωσε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, όπου λέει «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς» και τα εξής. Αυτό δε συνέβη μερικές ημέρες μετά την ημέρα των Επιφανείων.

Αλλά αποδίδει και τη δικαίωση και τη χάρη και στους δύο: «αφού δικαιωθήκαμε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και εν τω Πνεύματι του Θεού μας», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «εφόσον, λοιπόν, δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό διά του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· «κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι» και κανείς δεν μπορεί να λάβει Άγιο Πνεύμα παρά μόνο από τον Κύριο, «υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο Κύριος είναι ο ίδιος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο ίδιος Θεός είναι που ενεργεί τα πάντα σε όλους», και «από δόξα σε δόξα, όπως προέρχεται από το Πνεύμα του Κυρίου»· και «μην λυπείτε το Πνεύμα το Άγιο, με το οποίο σφραγιστήκατε για την ημέρα της απολυτρώσεως», το οποίο είναι όμοιο με το να πει: «ή μήπως παρακινούμε σε ζηλοτυπία τον Κύριο; μήπως είμαστε ισχυρότεροί του;» Το «το δε Πνεύμα ρητώς λέγει» είναι όμοιο με το να πει «αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Και το «το Πνεύμά μου στέκεται ανάμεσά σας» είναι όμοιο με το να πει «εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθω εγώ και ο Πατέρας και θα κάνουμε κατοικία κοντά του»· ο δε Ησαΐας λέγει «και επ' αυτόν Πνεύμα Θεού», ενώ ο Χριστός «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε»· και «τον Ιησού από τη Ναζαρέτ, τον οποίο ο Θεός έχρισε με Πνεύμα Άγιο», ή «ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του». Είναι δε φανερή και η φωνή των Σεραφείμ, που κράζουν: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ».

Αυτής δε της ωραίας πόλεως οι προεστώτες «κριτές» και «σύμβουλοι» έλαβαν την αρχή τους από τους αποστόλους και μαθητές του Σωτήρος ημών, και από τη δική τους διαδοχή, μέχρι και σήμερα, σαν να φύτρωσαν από αγαθό σπόρο, λάμπουν έχοντας κατασταθεί πρόεδροι της Εκκλησίας του Θεού. Το ότι δε αυτά προφητεύονται για τους λίγους από τον ιουδαϊκό λαό που έχουν απομείνει, το αποδεικνύει στη συνέχεια η προφητεία λέγοντας: «διότι με κρίση θα σωθεί η αιχμαλωσία της και με ελεημοσύνη», ή, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές: «και με δικαιοσύνη». Διότι, εάν λέγεται ότι «θα σωθεί με κρίση» η «αιχμαλωσία της», είναι προφανές ότι μόνον όσοι κριθούν άξιοι σωτηρίας θα επιτύχουν την εκπλήρωση της επαγγελίας. Μάταια, επομένως, φαντάζονται τα τέκνα των Ιουδαίων ότι πρόκειται να υπάρξει επιστροφή από τη διασπορά ολόκληρου του έθνους τους, αφού ο λόγος σαφώς δεν υπόσχεται ότι θα επιστρέψουν όλοι, παρά μόνον όσοι κριθούν άξιοι. Ως επιστροφή δε της «αιχμαλωσίας» πρέπει να νοήσουμε τη μεταστροφή των ψυχών από την πλάνη προς την αληθινή γνώση του Θεού, την οποία φανέρωσε και ο Σωτήρας, όταν, παίρνοντας στη συναγωγή το βιβλίο του Ησαΐα, ανέγνωσε την περικοπή που αναφερόταν στο πρόσωπό του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, διότι με έχρισε και με απέστειλε να κηρύξω το Ευαγγέλιο στους πτωχούς». «

Και σε άλλα χωρία, δηλώνοντας αυτό ακριβώς, είπα: «Ποιο είναι το όφελος από το αίμα μου, εάν κατέβω στη φθορά;» Τώρα όμως λέγω ότι, εάν πολλοί από τους ανθρώπους απιστούν και εμμένουν στη σκληροκαρδία τους, εγώ ωστόσο «θα συναχθώ ενώπιον του Κυρίου, και ο Θεός μου θα είναι η ισχύς μου»· διότι μόνο η δόξα που προέρχεται από αυτόν έχει διαφυλαχθεί για εμένα, και αυτός «είναι η ισχύς μου». Εξάλλου, τα θαυμαστά και παράδοξα έργα που έχουν πραχθεί μέσω εμού αποτελούσαν απόδειξη της δικής του δυνάμεως. Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Και μου είπε: Είναι μεγάλο για εσένα το να ονομαστείς παιδί μου, ή δούλος μου» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, «για να στηρίξεις τις φυλές του Ιακώβ και να επιστρέψεις τη διασπορά του Ισραήλ». Διότι ήταν πράγματι μέγιστο έργο του Σωτήρος μας το να αναλάβει «μορφή δούλου» και να υπομείνει τη γέννηση μεταξύ των ανθρώπων. Γι' αυτό ειπώθηκε προς αυτόν: «Είναι μεγάλο για εσένα το να ονομαστείς παιδί μου, ή δούλος μου» σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές. Η δε αιτία του να γίνει «δούλος» ο Σωτήρας ήταν αυτή, εννοώ το εξής: «το να στηρίξει τις φυλές του Ιακώβ και να επιστρέψει τις διασπορές του Ισραήλ». Γι' αυτό σε αυτούς πρώτα κήρυττε, επειδή ήταν αιχμάλωτοι κατά τις ψυχές, «την άφεση», και επειδή ήταν τυφλοί, «την ανάβλεψη».

Εξαιτίας αυτού, ευλόγως ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο να έχει διδάξει ότι η προφητεία εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του, όταν «ήλθε στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, και εισήλθε σύμφωνα με τη συνήθειά του την ημέρα του Σαββάτου στη συναγωγή, και σηκώθηκε για να αναγνώσει. Και του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, το οποίο αφού άνοιξε, βρήκε το χωρίο: ‹Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι’ αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, με απέστειλε για να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αποστείλω τους συντετριμμένους ελεύθερους, να κηρύξω τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου›. Τότε, αφού έκλεισε το βιβλίο και το έδωσε πίσω στον υπηρέτη, κάθισε· και τα μάτια όλων μέσα στη συναγωγή ήταν προσηλωμένα σε αυτόν. Και άρχισε να τους λέει ότι σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας. Και όλοι έδιναν μαρτυρία για αυτόν και θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του». Εάν δε στρέψεις την προσοχή σου στον χρόνο που υποδηλώνεται από το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή», θα διαπιστώσεις ότι κατά τον ίδιο ακριβώς καιρό, ‹μετά το βάπτισμά του στον Ιορδάνη, το Άγιο ‹Πνεύμα›, αφού κατήλθε με μορφή περιστεράς›, «έμεινε επάνω του». Έπειτα «αναχώρησε στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο»· και στη συνέχεια ‹αφού ήλθε στη Ναζαρέτ ανέγνωσε› την προαναφερθείσα προφητεία. Γι’ αυτό ακριβώς προσέθεσε το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας».

Βλέπεις πώς, με την εμφάνιση του Σωτηρίου, προφητεύει ότι θα υπάρξει επιστροφή από την αιχμαλωσία, σύμφωνα με τη σωτήρια φωνή που περιέχεται στον προφήτη ο οποίος μιλά εκ προσώπου Του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη»· την οποία προφητεία πήρε στα χέρια του ο ίδιος ο Σωτήρας στη συναγωγή των Ιουδαίων, και αφού διάβασε το χωρίο, την επισφράγισε λέγοντας: «Σήμερα εκπληρώθηκε η Γραφή αυτή στα αυτιά σας». Αφού λοιπόν λύθηκε η αιχμαλωσία, συγκροτούνται πλέον από αυτήν χοροί, οι οποίοι αναπέμπουν ύμνους στον ελευθερωτή Βασιλιά. «Και τότε θα αγαλλιάσει ο Ιακώβ, και θα ευφρανθεί ο Ισραήλ». Πότε όμως «τότε», παρά κατά τον καιρό της φανερωμένης ελευθερίας του λαού του Θεού, ώστε να κατανοήσεις ότι άλλος μεν είναι ο λαός που ελευθερώνεται, και άλλοι εκείνοι που ευφραίνονται για τη σωτηρία του; Διότι αυτό υποβάλλει το νόημα του λόγου που αναφέρει: «Όταν ο Θεός επιστρέψει την αιχμαλωσία του λαού Του», και τα εξής.

Αφού λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, έχουν αποδοθεί και όσα αφορούν την προσευχή του Προφήτη, καθώς και όσα ειπώθηκαν πριν από την προσευχή. Διότι ο Κύριος ευνόησε τη γη του, αφού την αξίωσε ελέους και αλήθειας και όλων των υπολοίπων· αλλά και επανέφερε τις ανθρώπινες ψυχές από την αιχμαλωσία, καταργώντας κάθε πόλεμο, χαρίζοντας την ειρήνη, και διαρρηγνύοντας τα δεσμά και τους κλοιούς που δημιουργήθηκαν από την αμαρτία. Γι' αυτό και έχει συνδεθεί με το «Επανέφερες από την αιχμαλωσία τον Ιακώβ» το «Συγχώρησες τις ανομίες στον λαό σου» και το «Σκέπασες όλες τις αμαρτίες τους». Διότι η επιστροφή από την αιχμαλωσία δεν πραγματοποιήθηκε με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο μέσω της άφεσης των αμαρτιών. Ότι δε και αυτά βρήκαν την εκπλήρωσή τους μέσω της επιφανείας του Σωτήρα μας, το δίδαξε ο Ίδιος στα Ευαγγέλια, όταν, αφού πήρε το βιβλίο του Ησαΐα και διάβασε το «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση», και τα εξής, πρόσθεσε λέγοντας: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας».

Ψ. ΛΑ΄. Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· ※ ο Κύριος με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω το δεκτό έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταπόδοσης ※ στον Θεό μας· να παρηγορήσω όλους όσους πενθούν, να δοθεί σε όσους πενθούν στη Σιών δόξα αντί για στάχτη, έλαιο ευφροσύνης σε αυτούς που πενθούν, ένδυμα δόξας αντί για πνεύμα ακηδίας· και θα ονομαστούν γενεές δικαιοσύνης, φύτευμα του Κυρίου προς δόξαν. Ο Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, ο οποίος προήλθε από τη ρίζα του Ιεσσαί, στον οποίο έχουν αναπαυθεί τα επτά πνεύματα του Θεού, αφού αγάπησε τη δικαιοσύνη και μίσησε την ανομία, εχρίσθη από τον Θεό και Πατέρα Του με το λεγόμενο πνευματικό έλαιο της αγαλλιάσεως. Ο Οποίος, παίρνοντας κάποτε στα χέρια Του τον Ησαΐα κατά τον χρόνο που είχε ενανθρωπήσει, και αφού ανέγνωσε την προκειμένη περικοπή, κλείνοντας το βιβλίο, λέει: «Σήμερα έχει εκπληρωθεί η γραφή αυτή», διότι Αυτός ήταν αληθώς εκείνος που απεστάλη από τον Πατέρα, για να ευαγγελιστεί τη βασιλεία των ουρανών στους πτωχούς τω πνεύματι, προς τους οποίους και έλεγε: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και για να θεραπεύσει τους συντετριμμένους στην καρδιά, για τους οποίους έχει ειπωθεί: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την καταφρονήσει».

Και με τις νεάνιδες και τις τυμπανίστριες υπονόησε τις ψυχές που παλαιότερα ζούσαν με τρόπο πιο σωματικό σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ονομάζοντάς τες αφενός νεάνιδες λόγω του νεαρού και ατελούς του φρονήματός τους, και αφετέρου τυμπανίστριες επειδή αναλώνονταν στη σωματική λατρεία. 〈Από τον Ησαΐα〉. «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να θεραπεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να αναγγείλω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταποδόσεως.» Και αυτήν την προφητεία ο ίδιος ο Κύριός μας ομολογεί ότι εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του, όταν, αφού ήρθε «στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, εισήλθε κατά τη συνήθειά του την ημέρα του Σαββάτου στη συναγωγή», και καθώς σηκώθηκε του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα. Και αφού το ξετύλιξε, διάβασε τα γεγραμμένα: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, με απέστειλε να κηρύξω απελευθέρωση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να αποστείλω ελεύθερους τους καταπιεσμένους, να αναγγείλω δεκτό έτος Κυρίου. Και αφού τύλιξε το βιβλίο και το έδωσε πίσω στον υπηρέτη, κάθισε· και τα μάτια όλων στη συναγωγή ήταν προσηλωμένα επάνω του. Άρχισε δε να τους λέει, ότι σήμερα εκπληρώθηκε αυτή η γραφή στα αυτιά σας».

Σε αυτήν την κτίση, ήλιος μεν είναι ο καθαρός βίος, άστρα δε οι αρετές, αέρας δε η διαφανής πολιτεία, θάλασσα δε είναι το βάθος του πλούτου της σοφίας και της γνώσεως, χλόη δε και βλαστήματα η αγαθή διδασκαλία και τα θεία διδάγματα, τα οποία νέμεται ο λαός της νομής, δηλαδή το ποίμνιο του Θεού, δένδρα δε καρποφόρα είναι η εργασία των εντολών. Σε αυτήν κτίζεται και ο αληθινός άνθρωπος, ο οποίος δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού. Βλέπεις ποιου κόσμου γίνεται αρχή Αυτή η ημέρα, την οποία εποίησε ο Κύριος, για την οποία λέγει ο προφήτης ότι δεν είναι ούτε ημέρα όμοια με τις άλλες ημέρες ούτε νύχτα όμοια με τις άλλες νύκτες. Και δεν έχει διακηρύξει ακόμη ο λόγος το εξαίρετο της παρούσης χάριτος. Αυτή έλυσε την ωδίνα του θανάτου, αυτή έφερε στο φως τον πρωτότοκο των νεκρών, σε αυτήν συνετρίβησαν οι σιδηρές πύλες του θανάτου, σε αυτήν συνεθλάσθησαν οι χάλκινοι μοχλοί του άδου. Τώρα ανοίγεται το δεσμωτήριο του θανάτου, τώρα κηρύσσεται στους αιχμαλώτους η άφεσις, τώρα χαρίζεται στους τυφλούς η ανάβλεψις, τώρα επισκέπτεται αυτούς που κάθονται στο σκότος και στην σκιά του θανάτου η εξ ύψους ανατολή.

Το ότι μετά την επιστροφή του λαού από τη Βαβυλώνα παρήλθαν τετρακόσια τριάντα τέσσερα έτη μέχρι τη γέννηση του Χριστού, είναι εύκολο να το κατανοήσει κανείς σύμφωνα με τα προαναφερθέντα. Διότι, επειδή η πρώτη διαθήκη δόθηκε στους υιούς του Ισραήλ «μετά από τετρακόσια τριάντα» τέσσερα «έτη», ήταν αναγκαίο και η δεύτερη να οριστεί ομοίως στον ίδιο χρόνο, ώστε να αναμένεται από τον λαό και να αναγνωριστεί εύκολα από τους πιστούς. Και για τον λόγο αυτόν ο Γαβριήλ λέει: «και για να χριστεί ο άγιος των αγίων». Άγιος των αγίων όμως δεν είναι κανείς άλλος, παρά μόνον ο Υιός του Θεού, ο οποίος, όταν ήλθε και φανέρωσε τον εαυτό Του ότι είναι ο κεχρισμένος από τον Πατέρα και απεσταλμένος «στον κόσμο», τους είπε: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, εξαιτίας του οποίου με έχρισε· με απέστειλε για να ευαγγελιστώ στους πτωχούς, να ιατρέψω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να κηρύξω ενιαυτό Κυρίου δεκτό». Όσοι, λοιπόν, πίστευαν στον επουράνιο Ιερέα, καθαρίζονταν από τον ίδιο τον Ιερέα, και οι αμαρτίες τους εξαλείφονταν. Όσοι όμως δεν Τον πίστευαν, εξουθενώνοντάς Τον ως έναν απλό άνθρωπο, οι αμαρτίες αυτών σφραγίζονταν ως ανεξάλειπτες. Γι' αυτό, προβλέποντας ο άγγελος ότι δεν πρόκειται όλοι να πιστέψουν σε Αυτόν, είπε: «για να συντελεστούν οι αμαρτίες και να σφραγιστούν οι αμαρτίες».

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΖ΄ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΝΕΥΦΗΜΟΥΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΠΝΕΥΣΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΑΚΟΥΜΕ ΕΠΙΠΟΛΑΙΑ ΤΑ ΣΩΤΗΡΙΩΔΗ ΑΥΤΑ ΔΙΔΑΓΜΑΤΑ Ευλόγησε, πάτερ. Αδελφοί και πατέρες, ιδού τα πλέον καρποφόρα κλήματα της αγίας, αθανάτου και ζωαρχικής αμπέλου· «Εγώ είμαι», λέει, «η άμπελος, εσείς τα κλήματα». Ιδού οι φίλοι του Θεού Λόγου και Σωτήρος ημών· «Εσείς είστε φίλοι μου», λέει, «εάν κάνετε όσα εγώ σας παραγγέλλω. Δεν σας λέω πλέον δούλους, διότι ο δούλος δεν γνωρίζει τι κάνει ο Κύριός του». Αλλά εγώ «σας αποκάλεσα φίλους, διότι όσα άκουσα από τον Πατέρα μου, σας τα κατέστησα γνωστά». Ιδού οι απόστολοι και οι κήρυκες της αλήθειας· «Εγώ είμαι», λέει, «η αλήθεια» και όπως «με απέστειλε» ο Πατήρ «να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη» και τα εξής, έτσι και εγώ σας στέλνω για να θεραπεύετε «κάθε νόσο και κάθε αδυναμία», και αυτά που ακούσατε από εμένα στα κρυφά δωμάτια, «να τα κηρύξετε πάνω στα δώματα». Ιδού οι «αλιείς των ανθρώπων». «Ελάτε», λέει, «οπίσω μου και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων».

ΚΑΝΟΝΑΣ Β΄ Για εκείνους δε που, αφού μόνο φυλακίστηκαν, και υπέμειναν τις θλίψεις και τις δυσωδίες μέσα στο δεσμωτήριο σαν να βρίσκονταν σε πολιορκία, αλλά αργότερα υπέκυψαν χωρίς τον πόλεμο των βασανιστηρίων εξαιτίας μεγάλης αδυναμίας, θα αρκέσει ένας επιπλέον χρόνος, επειδή εξάλλου και αυτοί παρέδωσαν τους εαυτούς τους για να υποστούν θλίψεις υπέρ του ονόματος του Χριστού, έστω και αν απόλαυσαν μέσα στο δεσμωτήριο πολλή παρηγοριά από τους αδελφούς, πράγμα που θα ανταποδώσουν πολλαπλάσια, επιθυμώντας να λυτρωθούν από την πικρότατη αιχμαλωσία του διαβόλου, ενθυμούμενοι μάλιστα Εκείνον που λέει, «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε.»

«Με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους πτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αφήσω ελεύθερους τους συντετριμμένους, να κηρύξω το ευπρόσδεκτο έτος του Κυρίου και την ημέρα της ανταποδόσεως».

«Πνεύμα γάρ Κυρίου», λέει, «είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε»· και διότι, όταν αυτό επισκίασε την Παρθένο, έλαβε χώρα η υπέρλογη σύλληψη και προήλθε ο ανέκφραστος και άσπορος τοκετός· ναι, βεβαίως, και διότι αυτόν αποστέλλει· «Για να ευαγγελιστώ γάρ», λέει, «στους πτωχούς με απέστειλε». Πόσο λοιπόν καλύτερο και πιο λογικό θα ήταν για σένα και να κατανοείς και να λες, ότι λόγω ενός από τα όσα εξετάστηκαν ή και λόγω περισσοτέρων ονομάζεται Πνεύμα Υιού και Πνεύμα Χριστού, παρά, παραβλέποντας αυτά που είναι τέτοια και έχουν τόσο μεγάλη ισχύ και λογική συνέπεια, να επιχειρείς με δικά σου αποκυήματα και ανυπόστατες φαντασιώσεις να διαφθείρεις τα δόγματα της Εκκλησίας;

93. Εσύ όμως πρόσεξέ μου και τούτο: το Πνεύμα ονομάζεται του Χριστού, και το πώς ονομάζεται, δεν είναι δύσκολο να το μάθουμε από τον Ησαΐα, ή μάλλον και από την ίδια τη Δεσποτική ανάγνωση και φωνή. Διότι λέει, Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· ώστε το Πνεύμα ονομάζεται με άλλον τρόπο του Κυρίου και με άλλον του Υιού· το μεν πρώτο ως ομοούσιο· το δεύτερο, αν και είναι ομοούσιο, τώρα όμως ονομάζεται του Υιού εξαιτίας του χρίσματος· διότι είναι Πνεύμα του Χριστού, επειδή τον χρίει.

Διότι Πνεύμα είναι επάνω μου, λέει η ίδια η Αλήθεια, γι' αυτό με έχρισε. Το Πνεύμα χρίει τον Χριστό· άνθρωπε, πώς το κατανοείς; Σύμφωνα με το ότι μετείχε σε σάρκα και αίμα και έγινε άνθρωπος, ή σύμφωνα με το ότι υπήρχε αιωνίως Θεός; Αλλά το δεύτερο δεν νομίζω ότι θα αποτολμούσες να το πεις, έστω κι αν ήσουν παντελώς θρασύς. Διότι ο Υιός δεν χρίεται ως Θεός, μη γένοιτο. Επομένως, ο Χριστός χρίεται με το Πνεύμα κατά το ότι είναι άνθρωπος· και επειδή το Πνεύμα χρίει τον Χριστό, ονομάζεται Πνεύμα Χριστού. Εσύ όμως λες: Επειδή λέγεται Πνεύμα Χριστού, πάντως και εκπορεύεται από αυτόν. Επομένως, το Πνεύμα του Χριστού δεν θα προέλθει από αυτόν κατά το ότι είναι Θεός, αλλά κατά το ότι είναι άνθρωπος, και δεν έλαβε την ουσία του από την αρχή και προ των αιώνων και μαζί με τον Πατέρα, αλλά τότε, όταν ο Υιός προσέλαβε το ανθρώπινο φύραμα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΔ' ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΚΔ' ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΥΠΕΡΒΛΗΤΗΣ ΔΩΡΕΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΒΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΑΠΕΙΝΟΦΡΟΣΥΝΗΣ Η ΟΠΟΙΑ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ Αδελφοί και πατέρες, έχει ήδη έλθει η αρχή του έτους, κατά την οποία το Ευαγγέλιο που αναγινώσκεται αναφέρει τα εξής: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους πτωχούς, να ιατρεύσω τους συντετριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς, να αποστείλω ελεύθερους τους τσακισμένους, να κηρύξω ευπρόσδεκτο έτος Κυρίου». Επειδή λοιπόν ο μονογενής Υιός του Θεού απεστάλη από τον Πατέρα ως εξιλασμός στον κόσμο, ας αναβλέψουμε οι τυφλοί, ας ελευθερωθούμε οι αιχμάλωτοι, ας λάβουμε άφεση οι τσακισμένοι. Και ποιος είναι τυφλός; Εκείνος που δεν βλέπει καθαρά εξαιτίας της εμπαθούς προσκόλλησης. Ποιος δε είναι αιχμάλωτος; Εκείνος που έχει παρασυρθεί από τους άτοπους λογισμούς. Και ποιος είναι τσακισμένος; Εκείνος που είναι συντετριμμένος από τις αμαρτίες. Αυτούς ιατρεύει ο Κύριος· διότι δεν είναι ιατρός μόνο των σωμάτων, αλλά και των ψυχών. Και δεν ήταν σωματικά παρών μόνο στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, αλλά και τώρα είναι παρών αόρατα, κηρύττοντας τα ίδια, «σηκώνοντας την αμαρτία του κόσμου» «και θεραπεύοντας κάθε νόσο και κάθε αδυναμία». Κανείς λοιπόν ας μην απομείνει πλέον αφώτιστος και αθεράπευτος, αλλά ας προσέλθει με πίστη, και «θα λάβει ευλογία από τον Κύριο, και έλεος από τον Θεό, τον Σωτήρα του». Και, ω της άφατης φιλανθρωπίας!

Λύτρωσέ μας λοιπόν και εμάς, Κύριε, από αυτά τα τρία κεφάλια του δράκοντα. Επέστρεψε δε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος· μου φαίνεται ότι ο Ιησούς επέστρεψε γεμάτος ένθεο ζήλο· διότι αυτό σημαίνει το «με τη δύναμη του Πνεύματος». Ίσως όμως πρόσεξες στη Γραφή, ότι αφού νίκησε αυτόν που τον πείραζε και έδειξε τη δύναμή Του, τότε γράφτηκε το «με τη δύναμη του Πνεύματος». Το δε «απομακρύνθηκε από αυτόν μέχρι καιρού», έχει το εξής νόημα: Ο διάβολος επιτίθεται στον Κύριο μέσω δύο παθών, της ηδονής και της λύπης· διότι επιτέθηκε στον Κύριο μέσω της ηδονής, όπως πάνω στο όρος· και απομακρύνθηκε από αυτόν «μέχρι καιρού», δηλαδή μέχρι τον καιρό του σταυρού· διότι τότε επρόκειτο να του επιτεθεί μέσω της λύπης. «Και ήρθε στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, και εισήλθε, όπως συνήθιζε, την ημέρα του Σαββάτου στη Συναγωγή, και σηκώθηκε για να διαβάσει, και του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα· και αφού ξετύλιξε το βιβλίο, βρήκε το σημείο όπου ήταν γραμμένο: Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε· με απέστειλε για να κηρύξω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, να θεραπεύσω τους συντριμμένους στην καρδιά, να κηρύξω στους αιχμαλώτους απελευθέρωση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να ελευθερώσω τους καταπιεσμένους, να κηρύξω το ευπρόσδεκτο έτος του Κυρίου. Και αφού τύλιξε το βιβλίο, το επέστρεψε στον υπηρέτη και κάθισε· και τα μάτια όλων μέσα στη Συναγωγή ήταν προσηλωμένα πάνω Του».

«Άρχισε δε να τους λέει, ότι σήμερα εκπληρώθηκε αυτή η Γραφή στα αυτιά σας.» Ήθελε, βέβαια, ο Κύριος να καταστήσει τον εαυτό Του φανερό στους Ισραηλίτες, και να δείξει ότι χρίστηκε από τον Θεό και Πατέρα για να σώσει αυτούς που βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Με θαυμαστό τρόπο, όμως, οικονομεί και αυτό. Εμφανίζοντας τον εαυτό Του, πριν από τους άλλους, σε εκείνους στη Ναζαρέτ με τους οποίους ανατράφηκε, ώστε να διδάξει και εμάς να ευεργετούμε πρώτα τους οικείους μας, και αυτούς να διδάσκουμε, και έπειτα να εκχέουμε τη φιλανθρωπία και στους υπόλοιπους. Όταν Του δόθηκε το βιβλίο, το ξετύλιξε και βρήκε όχι αυτό που έτυχε, αλλά αυτό που ο Ίδιος ήθελε. Διότι, μην νομίζεις ότι ανοίγοντας Εκείνος το βιβλίο βρέθηκε τυχαία εκείνο το σημείο, όπου ήταν γραμμένα τα σχετικά με Αυτόν, αλλά αυτό έγινε επειδή το θέλησε ο Ίδιος. Τι όμως ήταν γραμμένο; Ότι «πνεύμα Κυρίου με έχρισε», δηλαδή, με καθιέρωσε. Με όρισε για να φέρω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς, δηλαδή στα έθνη, τα οποία, μη έχοντας ούτε νόμο ούτε προφήτες, βρίσκονταν όντως σε μεγάλη φτώχεια. Οι δε συντετριμμένοι στην καρδιά ήταν ίσως εκείνοι από τον Ισραήλ, των οποίων η καρδιά προηγουμένως ήταν μεγάλη και υψηλή, και οίκος Θεού. Αργότερα, όμως, επειδή λάτρεψαν είδωλα και αμάρτησαν με ποικίλους τρόπους, η καρδιά τους συνετρίβη και γκρεμίστηκε, και αντί να είναι οίκος Θεού, έγινε σπήλαιο ληστών.