Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 4:22

Γι' αυτό λέγει ο Απόστολος: «Διά του οποίου λάβαμε χάρη και αποστολή προς υπακοήν της πίστεως»· και πάλι: «Κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς· όχι εγώ όμως, αλλά η χάρις του Θεού που είναι μαζί μου». «Εξεχύθη χάρις στα χείλη σου· γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός εις τον αιώνα». Είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο ότι «θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του».

Πρέπει δε να πιστεύουμε εμείς, ότι υπήρχε κάποια θεία και άρρητη χάρη, η οποία συνόδευε τους λόγους του Σωτήρα, και σαγήνευε τις ψυχές των ακροατών. Διότι έτσι είναι γραμμένο, ότι «όλοι» θαύμαζαν για τους λόγους της χάριτος που εκπορεύονταν «από το στόμα του»· διότι, όπως ο λόγος του ήταν ενεργός ως προς τη δύναμη, έτσι ήταν και ικανός στο να πείθει. <Ιδού αληθινός Ισραηλίτης, στον οποίο δεν υπάρχει δόλος.> Προτού ακόμη προβεί σε επίδειξη μέσω θαυμάτων, με άλλον τρόπο ο Χριστός προσπαθούσε να πείσει και τους δικούς του μαθητές, και όσους από αυτούς που τον πλησίαζαν ήταν πιο συνετοί, ότι αυτός είναι ο κατά φύση Υιός και Θεός, και ότι ήλθε για τη σωτηρία όλων με ανθρώπινη μορφή. Ποιος λοιπόν ήταν ο τρόπος που οδηγούσε προς την πίστη; Προφανώς η θεοπρεπής γνώση. Διότι το να γνωρίζει τα πάντα αρμόζει μόνο στον Θεό· γι' αυτό αποδέχεται τον Ναθαναήλ, όχι προσελκύοντάς τον με κολακείες, αλλά επιβεβαιώνοντας μέσα από όσα γνώριζε γι' αυτόν, ότι γνωρίζει τις καρδιές, ως Θεός. <Από πού με γνωρίζεις;> Αρχίζει να θαυμάζει ο Ναθαναήλ, και καλείται πλέον σε βέβαιη πίστη· ζητά δε να μάθει ακόμη, από πού θα μπορούσε να έχει τη γνώση γι' αυτόν· διότι είναι πάρα πολύ ερευνητικές οι φιλομαθείς και φιλόθεες ψυχές.

λ.> (A f. 78, B f. 51 b, C f. 113 b, H f. 238) Ήταν κοινή παροιμία μεταξύ των Ιουδαίων, που είχε επινοηθεί για λόγους αστεϊσμού· διότι σε εκείνους από τους ιατρούς που αρρώσταιναν, μερικοί φώναζαν: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Σαν να τους έθετε λοιπόν αυτό το ρητό ο Χριστός, έλεγε: Θέλετε να γίνουν από εμένα πολλά θαύματα, μάλιστα σε εσάς, ανάμεσα στους οποίους και ανατράφηκα· αλλά γνωρίζω το κοινό πάθος, που συμβαίνει βέβαια σε όλους· διότι καταφρονούνται πάντοτε κάπως ακόμη και τα εξαίρετα πράγματα, όταν δεν σπανίζουν σε κάποιους, αλλά τα έχουν άφθονα στη διάθεσή τους. Έτσι συμβαίνει και με τους ανθρώπους· διότι εκείνος που είναι οικείος και παρών διαρκώς, στερείται πολλές φορές την οφειλόμενη σε αυτόν τιμή από εκείνους που τον γνωρίζουν.—Τους έλεγξε λοιπόν επειδή έλεγαν ασύνετα τέτοια λόγια: «Δεν είναι αυτός ο γιος του Ιωσήφ;» Εντούτοις, παραμένει προσηλωμένος στον σκοπό της μυσταγωγίας και λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι κανείς προφήτης δεν είναι δεκτός στην πατρίδα του.» <Πολλές χήρες υπήρχαν κατά τις ημέρες του Ηλία, κ.λπ.

Εξαιτίας αυτού, ευλόγως ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο να έχει διδάξει ότι η προφητεία εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του, όταν «ήλθε στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, και εισήλθε σύμφωνα με τη συνήθειά του την ημέρα του Σαββάτου στη συναγωγή, και σηκώθηκε για να αναγνώσει. Και του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, το οποίο αφού άνοιξε, βρήκε το χωρίο: ‹Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι’ αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, με απέστειλε για να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αποστείλω τους συντετριμμένους ελεύθερους, να κηρύξω τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου›. Τότε, αφού έκλεισε το βιβλίο και το έδωσε πίσω στον υπηρέτη, κάθισε· και τα μάτια όλων μέσα στη συναγωγή ήταν προσηλωμένα σε αυτόν. Και άρχισε να τους λέει ότι σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας. Και όλοι έδιναν μαρτυρία για αυτόν και θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του». Εάν δε στρέψεις την προσοχή σου στον χρόνο που υποδηλώνεται από το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή», θα διαπιστώσεις ότι κατά τον ίδιο ακριβώς καιρό, ‹μετά το βάπτισμά του στον Ιορδάνη, το Άγιο ‹Πνεύμα›, αφού κατήλθε με μορφή περιστεράς›, «έμεινε επάνω του». Έπειτα «αναχώρησε στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο»· και στη συνέχεια ‹αφού ήλθε στη Ναζαρέτ ανέγνωσε› την προαναφερθείσα προφητεία. Γι’ αυτό ακριβώς προσέθεσε το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας».

Και αυτή είναι, σύμφωνα πάλι με τον πατέρα Χρυσόστομο, «εκείνη διά της οποίας δίδασκε, διά της οποίας θαυματουργούσε». «Διότι εθαύμαζαν», λέει ο ευαγγελιστής, «για τους λόγους της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του», και «δύναμη εξήρχετο από αυτόν και τους θεράπευε όλους». Άραγε λοιπόν, η δύναμη που εξέρχεται από αυτόν είναι η ουσία; Και πώς είναι δυνατόν εκείνη που δεν απουσιάζει από πουθενά, είναι παντελώς αχώριστη και παραμένει σε όλους ανέκφαντη και αμέθεκτη, να εξέρχεται; Ή μήπως ήταν κάποια κτιστή δύναμη, εφόσον δεν ήταν η ουσία; Και πώς τους θεράπευε όλους; Θα μπορούσε κανείς να δει αυτήν να ενεργεί και να θεραπεύει και μέσω του Παύλου, του Πέτρου και των ομοίων τους. «Διότι εξέρχεται δύναμη από τον Χριστό», σύμφωνα με τους ιερούς πατέρες, «όχι μεταβαίνοντας τοπικά, αλλά διαδιδόμενη προς τους άλλους και παραμένοντας αμείωτη στον Χριστό, όπως ακριβώς και οι γνώσεις υπάρχουν σε εκείνους που διδάσκουν και μεταδίδονται σε εκείνους που μαθαίνουν».

Γι' αυτό και τότε, παραμένοντας εκεί, άκουγαν μεν τον λόγο και έβλεπαν τα σημεία που τελούνταν, όμως βλασφημούσαν μάλλον παρά επαινούσαν αυτόν που τους ευεργετούσε με έργα και με λόγια. Διότι, ενώ ο Κύριος δίδασκε και όλοι ή οι περισσότεροι δέχονταν με προσοχή τους λόγους της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του, «έρχονται», λέει, «μερικοί προς αυτόν, φέρνοντας έναν παραλυτικό τον οποίο βάσταζαν τέσσερις και, μην μπορώντας να τον πλησιάσουν εξαιτίας του πλήθους, ξεσκέπασαν τη στέγη όπου βρισκόταν ο Κύριος, άνοιξαν τρύπα και κατέβασαν το κρεβάτι πάνω στο οποίο ήταν ξαπλωμένος ο παραλυτικός». Μπορεί βέβαια να νομίσει κανείς ότι όλη αυτή η πράξη οφειλόταν στην πίστη εκείνων που τον μετέφεραν και ότι ο Κύριος, ικανοποιημένος από την πίστη τους, χάρισε στη συνέχεια τη θεραπεία στον παραλυτικό. Εγώ όμως νομίζω πως η αλήθεια δεν είναι έτσι. Διότι, αν και ο Κύριος, όταν θεράπευε το παιδί του αρχισυναγώγου, δεν ζήτησε πίστη από το ίδιο, ούτε από την κόρη της Χαναναίας ή του Ιαείρου, αρκούμενος στην πίστη εκείνων που προσήλθαν εκ μέρους τους, εντούτοις από τα πρόσωπα αυτά, η μεν μία ήταν νεκρή, η κόρη της Χαναναίας ήταν παράφρων και το παιδί απουσίαζε. Αυτός όμως ο παραλυτικός ήταν παρών και ήταν κύριος του λογικού του, έστω και αν το σώμα του ήταν παράλυτο.

Βλέπεις ότι εκείνα που εκπορεύονται από τον Θεό είναι πολλά, διότι το «παν» περιλαμβάνει πλήθος, ενώ το Άγιο Πνεύμα είναι ένα, το οποίο εκπορεύεται από τον Θεό με ιδιαίτερο τρόπο σε σχέση με όλα τα υπόλοιπα; Και πάλι: «θαύμαζαν», λέει, «τα πλήθη για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του». Άραγε λοιπόν η χάρη των λόγων είναι αυθυπόστατη, όπως ακριβώς το Πνεύμα που εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα;

Ίσως βέβαια και ο μέλλων αιώνας, για τον οποίο κήρυξε ο Κύριος, λέγοντας: Εκείνη την ημέρα δεν θα με ρωτήσετε τίποτα. Και πάλι: Έρχεται ώρα που οι νεκροί θα αναστηθούν. Δεκτός δε είναι εκείνος ο ενιαυτός, δηλαδή επιθυμητός στους δικαίους και αξιαγάπητος, τον οποίο περιμένουν όλοι όσοι εργάζονται εδώ. Είναι δε και ο καιρός της ένσαρκης παρουσίας του Κυρίου δεκτός ενιαυτός, για τον οποίο ο Παύλος λέει: «Τώρα είναι καιρός ευπρόσδεκτος, τώρα είναι ημέρα σωτηρίας.» Αφού δε διάβασε αυτά, είπε: Σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας, φανερώνοντας ξεκάθαρα τον εαυτό του στους ακροατές, ότι αυτός είναι για τον οποίο έχουν γραφτεί αυτά. «Και όλοι έδιναν μαρτυρία σε αυτόν. Και θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του, και έλεγαν: Αυτός δεν είναι ο υιός του Ιωσήφ; Και είπε προς αυτούς: Οπωσδήποτε θα μου πείτε την παραβολή αυτή: Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου. Όσα ακούσαμε ότι έγιναν στην Καπερναούμ, κάνε τα και εδώ στην πατρίδα σου. Είπε δε:»

«Αλήθεια σας λέω ότι κανένας προφήτης δεν είναι δεκτός στην πατρίδα του. Και με αλήθεια σας λέω, πολλές χήρες υπήρχαν στις ημέρες του Ηλία στον Ισραήλ, όταν έκλεισε ο ουρανός για τρία χρόνια και έξι μήνες, με αποτέλεσμα να γίνει μεγάλος λιμός σε όλη τη γη, και σε καμία από αυτές δεν στάλθηκε ο Ηλίας, παρά μόνο στα Σάρεπτα της Σιδώνας σε μια γυναίκα χήρα. Επίσης, πολλοί λεπροί υπήρχαν επί του προφήτη Ελισσαίου στον Ισραήλ, και κανένας από αυτούς δεν καθαρίστηκε, παρά μόνο ο Νεεμάν ο Σύρος.» Και γέμισαν όλοι από θυμό μέσα στη Συναγωγή ακούγοντας αυτά. Και αφού σηκώθηκαν, τον έβγαλαν έξω από την πόλη και τον οδήγησαν μέχρι την άκρη του βουνού, πάνω στο οποίο είχε χτιστεί η πόλη τους, για να τον κατακρημνίσουν. Εκείνος όμως, περνώντας ανάμεσά τους, αναχώρησε.» Ακούγοντας τα λεγόμενα από τον Χριστό τα πλήθη, θαύμαζαν με τα λόγια της χάριτος. Ενώ δε θαύμαζαν, τον χλεύαζαν, λέγοντας: «Δεν είναι αυτός ο γιος του μαραγκού;» Αν και τι τον εμπόδιζε να είναι θαυμαστός και άξιος προσκυνήσεως;

«Μήπως», λέει, «κάποιος από τους άρχοντες πίστεψε σε αυτόν;» Αυτοί λοιπόν οι νομομαθείς και οι Γραμματείς, όπως λέει ο προφήτης, έχοντας απομωρανθεί εξέπεσαν από τη χάρη· οι απλοί όμως από τους Ιουδαίους, που παρομοιάζονται με τους χωλούς, τους τυφλούς και τους αναπήρους, τα μωρά του κόσμου και οι εξουθενωμένοι, αυτοί κλήθηκαν. Διότι το πλήθος θαύμαζε με τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του Ιησού και έχαιρε με τη διδασκαλία. Αφού δε εισήλθαν αυτοί από τον Ισραήλ, η εκλογή δηλαδή, τους οποίους ο Θεός προόρισε για τη δόξα του, οι οποίοι ήταν ο Πέτρος, οι γιοι του Ζεβεδαίου, και οι υπόλοιπες μυριάδες των πιστών, η αγαθότητα του Θεού υπερεκχειλίζει και προς τα έθνη· διότι αυτοί που βρίσκονταν στους δρόμους και στους φράχτες, μπορούν να νοηθούν ως τα έθνη. Οι Ισραηλίτες βέβαια βρίσκονταν εντός της πόλεως, εφόσον και νομοθεσία δέχθηκαν και έλαβαν πιο πολιτισμένο τρόπο ζωής· τα έθνη όμως, όντας ξένα προς τις διαθήκες, αποξενωμένα από τη νομοθεσία του Χριστού και μη όντας συμπολίτες των αγίων, δεν διέτριβαν σε έναν δρόμο, αλλά σε πολλούς δρόμους της ανομίας και της αγροικίας, και μέσα στους φράχτες, στις αμαρτίες δηλαδή· διότι η αμαρτία είναι μέγας φραγμός και μεσότοιχος που μας χωρίζει από τον Θεό.

Επειδή είπε ότι «Έγινε σάρκα», προσθέτει λοιπόν ότι «Είδαμε τη δόξα του», εννοώντας προφανώς ενώ βρισκόταν μέσα στη σάρκα. Διότι, εάν οι Ισραηλίτες δεν μπορούσαν να κοιτάξουν το πρόσωπο του Μωυσή που είχε λαμπρυνθεί από την επικοινωνία με τον Θεό, πολύ περισσότερο οι απόστολοι δεν θα μπορούσαν να αντέξουν τη θεότητα του Μονογενούς γυμνή (ασάρκωτη), εάν δεν είχε φανερωθεί μέσω της σάρκας. Είδαμε δε δόξα όχι τέτοια, σαν αυτή που είχε ο Μωυσής, ή με τέτοια δόξα όπως εμφανίστηκαν τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ στον προφήτη, αλλά τέτοια δόξα που ταίριαζε να έχει ο μονογενής Υιός, η οποία του ανήκει εκ φύσεως από τον Πατέρα. Διότι το «ως» εδώ δεν είναι δηλωτικό παρομοίωσης, αλλά βεβαίωσης και αναμφισβήτητου προσδιορισμού. Όπως, όταν βλέπουμε έναν βασιλιά να εμφανίζεται με πολλή δόξα, λέμε ότι εμφανίστηκε ως βασιλιάς, αντί να πούμε, ως πραγματικά και αληθινά βασιλιάς· έτσι λοιπόν και εδώ το «ως Μονογενούς», οφείλουμε να το νοήσουμε με την έννοια ότι η δόξα, την οποία είδαμε, ήταν πράγματι και αληθινά δόξα του Υιού. «Πλήρης χάριτος και αληθείας». Αφενός πλήρης χάριτος, καθόσον και ο Λόγος του ήταν γεμάτος χάρη, για να το πω έτσι, όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ: «Ξεχύθηκε η χάρη στα χείλη σου». Και ο ευαγγελιστής αναφέρει ότι «Όλοι θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του». Επίσης, χάριζε τις ιάσεις σε όλους όσοι τις είχαν ανάγκη.