Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 4:23

Όταν δε λέει «κάθε», δεν μας έχει αφήσει καμία πρόφαση για θυμό ως αναγκαία ή ως εύλογη. Εκείνος, λοιπόν, που επιθυμεί να διορθώσει τον αδελφό που σφάλλει ή να του επιβάλει επιτίμιο, ας φροντίζει να διατηρεί τον εαυτό του ατάραχο, μήπως τυχόν, επιθυμώντας να θεραπεύσει κάποιον άλλον, επισύρει στον εαυτό του την ασθένεια, και του ειπωθεί εκείνο το ευαγγελικό: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου»· και πάλι: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν κατανοείς το δοκάρι που υπάρχει στο δικό σου μάτι; Ή με ποιον τρόπο θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, εσύ που έχεις το δοκάρι στο δικό σου μάτι, το οποίο το σκεπάζει;»

Εμείς, πρώτα απ' όλα, θα υπενθυμίσουμε στους ακροατές εκείνο: ότι αυτός είναι που, εξαιτίας της άγνοιας των πολλών οι οποίοι κατανοούν με ανθρώπινο τρόπο τη γέννηση του Υιού, έφθασε στην ανάγκη να διατυπώσει αυτούς τους λόγους· αυτός, ο οποίος από τις σωματικές έννοιες ανυψώνει τις απαίδευτες ψυχές στην πνευματική θεωρία· ο οποίος, επειδή τα ζώα που γεννιούνται δεν υπήρχαν προηγουμένως και έπειτα γεννιούνται, και αυτός που γεννήθηκε σήμερα χθες δεν υπήρχε, μεταφέρει αυτήν την έννοια και στην υπόσταση του Μονογενούς. Και επειδή γεννήθηκε, λέγει, δεν υπήρχε πριν από τη γέννηση. Έτσι μεγαλοφυώς θεολογεί σε εμάς για τη γέννηση του Μονογενούς, και με τέτοιους λόγους επανορθώνει τα αρρωστήματα των αδελφών μας, όντας άξιος, περισσότερο από κάθε άλλον, να ακούσει την παροιμία: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Ποια ανακούφιση, αλήθεια, γι' αυτήν την άτοπη νόσο των λογισμών να του προσφέρουμε, παρά τα όσα ειπώθηκαν σε εμάς από το Άγιο Πνεύμα μέσω του μακαρίου Ιωάννου, ότι «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»; Με αυτές τις δύο φράσεις απέκλεισε κάθε διέξοδο ο ευαγγελιστής, καθώς η μία είναι ανυπέρβλητη και η άλλη αδιαπέραστη. Διότι ούτε είναι δυνατόν να επινοήσει κανείς κάτι παλαιότερο από την αρχή· επειδή δεν θα ήταν πλέον αρχή, εάν είχε κάτι πιο πέρα από τον εαυτό της· ούτε, προσπερνώντας κανείς με τον λογισμό το «Ήταν», είναι δυνατόν να διεισδύσει στο «όταν δεν ήταν». Διότι η επινόηση του «ότι δεν ήταν» αποτελεί αθέτηση του «Ήταν».

λ.> (A f. 78, B f. 51 b, C f. 113 b, H f. 238) Ήταν κοινή παροιμία μεταξύ των Ιουδαίων, που είχε επινοηθεί για λόγους αστεϊσμού· διότι σε εκείνους από τους ιατρούς που αρρώσταιναν, μερικοί φώναζαν: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Σαν να τους έθετε λοιπόν αυτό το ρητό ο Χριστός, έλεγε: Θέλετε να γίνουν από εμένα πολλά θαύματα, μάλιστα σε εσάς, ανάμεσα στους οποίους και ανατράφηκα· αλλά γνωρίζω το κοινό πάθος, που συμβαίνει βέβαια σε όλους· διότι καταφρονούνται πάντοτε κάπως ακόμη και τα εξαίρετα πράγματα, όταν δεν σπανίζουν σε κάποιους, αλλά τα έχουν άφθονα στη διάθεσή τους. Έτσι συμβαίνει και με τους ανθρώπους· διότι εκείνος που είναι οικείος και παρών διαρκώς, στερείται πολλές φορές την οφειλόμενη σε αυτόν τιμή από εκείνους που τον γνωρίζουν.—Τους έλεγξε λοιπόν επειδή έλεγαν ασύνετα τέτοια λόγια: «Δεν είναι αυτός ο γιος του Ιωσήφ;» Εντούτοις, παραμένει προσηλωμένος στον σκοπό της μυσταγωγίας και λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ότι κανείς προφήτης δεν είναι δεκτός στην πατρίδα του.» <Πολλές χήρες υπήρχαν κατά τις ημέρες του Ηλία, κ.λπ.

Είναι θαύμα λοιπόν αληθινό, το ότι ενώ περικλείετε τόση ωφέλεια μέσα σας, ήρθατε σε εμένα, που ούτε στον ίδιο μου τον εαυτό δεν είμαι χρήσιμος. Εύλογα λοιπόν το πράξατε, φιλόχριστοι, επειδή επιθυμείτε να στηρίξετε τη δική μου χαυνότητα και να καταστήσετε τη ράθυμη ψυχή μου επιμελή, καθώς και να στηρίξετε και να δυναμώσετε την ολιγωρία μου. Επειδή είστε τέλειοι, δεν υστερείτε σε τίποτα. Επειδή όμως, έχοντας ταπεινοφροσύνη, ζητάτε από εμένα τον ευτελή λόγο ωφέλειας, και επειδή, θέλοντας να ελέγξετε τον βίο μου, μου δώσατε αυτή την προσταγή, για χάρη του καρπού της υπακοής θα μιλήσω· ωστόσο, αισθάνομαι ντροπή. Εάν αρχίσω να σας συμβουλεύω, κατακρίνω τον εαυτό μου· και εάν αρχίσω να ελέγχω άλλους, κατηγορώ τον εαυτό μου. Διότι εύλογα θα λεχθεί και σε εμένα ο λόγος του Σωτήρος: Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου. Αλλά βέβαια και ο ίδιος ο Κύριος και Σωτήρας των πάντων είπε: όλα όσα σας λένε να κάνετε, να τα κάνετε· σύμφωνα όμως με τα έργα τους να μην πράττετε.

Από αμφότερα δε τα επιχειρήματα της λεπτομερούς εξέτασης και της υπόθεσης πρέπει να γνωρίζουμε ότι συμπεριέλαβε μαζί του και άλλους μαθητές, οι οποίοι παρέμειναν κοντά του, ίσως αυτούς γύρω από τον Ναθαναήλ και τον Φίλιππο και κάποιους άλλους. Διότι εκείνοι γύρω από τον Ανδρέα αναχώρησαν· αυτοί όμως που είχαν παραμείνει μαζί του κλήθηκαν και οι ίδιοι στους γάμους. Και αφού επιτέλεσε αυτό ως πρώτο σημείο, κατέβηκε στα μέρη της Καπερναούμ και κατοίκησε εκεί. Και στη συνέχεια αρχίζει να επιτελεί εκεί άλλα σημεία, όταν θεράπευσε το χέρι εκείνου που το είχε ξηρό, αλλά και την πενθερά του Πέτρου, ο οποίος καταγόταν μεν από τη Βηθσαϊδά, αλλά είχε νυμφευθεί γυναίκα από την Καπερναούμ –καθώς οι τόποι αυτοί δεν είχαν μεγάλη απόσταση μεταξύ τους–, την απάλλαξε από τον πυρετό και, αφού θεραπεύθηκε, τον υπηρετούσε· ώστε αυτή να είναι η λογική αλληλουχία. Και μετά από αυτά, όταν εκείνος επέστρεψε πάλι στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, τότε ανέγνωσε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, προλαβαίνοντάς τους λοιπόν ο ίδιος και λέγοντας ότι: «Οπωσδήποτε θα μου πείτε αυτήν την παραβολή: ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου· όσα σημεία ακούσαμε ότι έγιναν στην Καπερναούμ, κάνε τα και εδώ στην πατρίδα σου». Και βλέπεις πώς υφίσταται η αλληλουχία της αλήθειας; «Και δεν έκανε εξαιτίας της απιστίας τους», λέγει, «κανένα σημείο». Και αφού αναχώρησε από εκεί και πήγε στην Καπερναούμ, κατοίκησε πάλι εκεί.

Μετέπειτα μετέβη στην Καπερναούμ και έπραξε και άλλα, όπως έχουμε πει πολλές φορές, και αφού ανέβηκε πάλι στη Ναζαρέτ, ανέγνωσε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα. Γι' αυτό λένε: «Κάνε και εδώ όσα σημεία ακούσαμε ότι έχεις κάνει στην Καπερναούμ». Ύστερα δε, αφού ήλθε πάλι στην Καπερναούμ, πέρασε από εκεί στη λίμνη ή θάλασσα της Γεννησαρέτ, εξέλεξε οριστικά τον Πέτρο και όσους ήταν γύρω του, και έτσι από εκεί ξεκίνησε την πλήρη ολοκλήρωση του κηρύγματός του. Διότι, σύμφωνα με την ακολουθία των γεγονότων, όπως είπαμε, μετά τις σαράντα ημέρες και τις άλλες δύο εβδομάδες και δύο ημέρες στη Ναζαρέτ, μετέβη στον Ιωάννη την πρώτη ημέρα και την επομένη. Όταν δε επέστρεψε από αυτόν στη Ναζαρέτ και παρέμεινε από τη δεκάτη ώρα μέχρι το βράδυ, και την επόμενη ημέρα αναχώρησε και συνάντησε τον Φίλιππο, γεγονότα που καλύπτουν δύο ημέρες, το Ευαγγέλιο αποδεικνύει στη συνέχεια την αμετάβλητη ακρίβειά του σχετικά με τις δύο πρώτες ημέρες που ήλθε και παρέμεινε, λέγοντας: «Την τρίτη ημέρα έγινε γάμος στην Κανά της Γαλιλαίας», γεγονός που αποτελούσε σύμβολο της Εκκλησίας. Διότι την τρίτη ημέρα του έργου του στην καρδιά της γης, το οποίο επιτέλεσε μέσα στη γη μετά το πάθος, αφού αναστήθηκε, συνήψε γάμο στην Κανά. Διότι η λέξη Κανά ερμηνεύεται «εκείνη που απέκτησε». Και ποια είναι εκείνη που απέκτησε παρά η κληρονόμος, για την οποία ο ψαλμωδός έλεγε στον πέμπτο ψαλμό: «Υπέρ της κληρονομούσης» και τα εξής;

Αλλά μια τέτοια φωνή μένει άπρακτη και δεν φτάνει στις θείες ακοές, αν η συνείδησή μας δεν κραυγάζει μαζί της ότι η προσφορά του ελέους είναι καλό πράγμα. Διότι εκείνος που κρίνει ότι η φιλανθρωπία ταιριάζει στον Θεό (αφού, αν δεν πίστευε ότι του ταιριάζει, δεν θα του ζητούσε να προβεί σε κάτι απρεπές και ανάρμοστο), δίκαιο θα ήταν να επιβεβαιώσει την κρίση του για το καλό με τα δικά του έργα, ώστε να μην ακούσει από τον δίκαιο Κριτή το εξής: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου· εμένα παρακαλείς για φιλανθρωπία, την οποία ο ίδιος δεν πρόσφερες στον πλησίον σου;» Ζητάς άφεση χρεών· πώς λοιπόν εσύ στραγγαλίζεις τον οφειλέτη σου; Εύχεσαι να εξαλειφθεί το χρεόγραφο που υπάρχει εναντίον σου, εσύ που με επιμέλεια φυλάσσεις τα συμβόλαια των χρεωστών σου; Ζητάς διαγραφή χρεών, εσύ που τρέφεις το δάνειο μέσω των τόκων; Ο δικός σου οφειλέτης βρίσκεται στη φυλακή, και εσύ στον ευκτήριο οίκο; Εκείνος οδυνάται για τα χρέη του, και εσύ αξιώνεις να σου αφεθεί η οφειλή; Η προσευχή σου δεν εισακούεται, διότι την υπερκαλύπτει η φωνή εκείνου που οδυνάται. Εάν λύσεις το υλικό χρέος, θα λυθούν για σένα τα δεσμά της ψυχής· εάν συγχωρήσεις, θα συγχωρηθείς. Ο ίδιος δικάζεις τον εαυτό σου, ο ίδιος νομοθετείς για τον εαυτό σου, ελκύοντας επάνω σου την άνωθεν απόφαση ανάλογα με τη διάθεση που δείχνεις προς εκείνον που εξαρτάται από εσένα.

Δημιουργήθηκες, λοιπόν, άρχοντας: άρχοντας των παθών, άρχοντας των θηρίων, άρχοντας των ερπετών, άρχοντας των πτηνών. Μην τρέφεις λογισμούς μετέωρους, ούτε να είσαι ελαφρύς και άστατος στη διάνοια. Ορίστηκες να εξουσιάζεις τα πτηνά. Είναι άτοπο να καταρρίπτεις τα πετούμενα με ξόβεργες, ενώ εσύ ο ίδιος είσαι κούφος και μετέωρος. Μην τυφλωθείς από την υπερηφάνεια, μην επαιρθείς, μη φρονείς για τον εαυτό σου πράγματα ανώτερα από την ανθρώπινη φύση, μη φουσκώνεις από οίηση όταν σε επαινούν, μη δοξάζεις τον εαυτό σου και μη νομίζεις ότι είσαι κάτι σπουδαίο. Διότι, αν πράξεις έτσι, θα γίνεις σαν ένα άστατο πτηνό, περιφερόμενος εδώ και εκεί με αστήρικτη φύση. Να εξουσιάζεις τους λογισμούς που βρίσκονται μέσα σου, ώστε να γίνεις άρχοντας όλων των όντων. Έτσι, η εξουσία που μας δόθηκε πάνω στα ζώα μάς παιδαγωγεί στο να εξουσιάζουμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Διότι είναι άτοπο να κυβερνάται κάποιος μέσα στο ίδιο του το σπίτι και να κυβερνά έθνη, ή να εξουσιάζεται κρυφά στο εσωτερικό του από μία πόρνη και δημόσια να είναι προστάτης της πόλεως. Πρέπει, αφού διευθετήσει καλά τα του οίκου του και αφού κοσμήσει με ευταξία τα εσωτερικά του, τότε να αναλαμβάνει την επιστασία των άλλων, επειδή, αν έχει τα του οίκου του άκοσμα και ακατάστατα, οι υφιστάμενοί του θα του αντιστρέψουν τον λόγο λέγοντας: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Ας θεραπεύσουμε πρώτα τους εαυτούς μας. Κανείς δεν κατακρίθηκε επειδή δεν κυνήγησε λιοντάρι· εκείνος όμως που δεν συγκράτησε τον θυμό του είναι παντελώς καταγέλαστος. Επομένως, εκείνος που δεν κυριάρχησε στο δικό του πάθος οδηγείται στην κατάκριση, ενώ εκείνος που δεν μπόρεσε να κυριαρχήσει στα άγρια θηρία, δεν θα φανεί ότι έχει κάνει κάτι άξιο μομφής.

Αλλά εσύ διαφύλαξέ μου το αξίωμα που σου δόθηκε. Πλάστηκες άρχοντας. Να εξουσιάζεις τα πάθη, να εξουσιάζεις τα θηρία, να εξουσιάζεις τα ερπετά, να εξουσιάζεις τα πτηνά· μην μετεωρίζεσαι με τους λογισμούς, μην είσαι ελαφρύς στη διάνοια και άστατος. Διότι κρίθηκες άξιος να εξουσιάζεις τα πτηνά, όχι να εξομοιώνεσαι με τα πτηνά. Μην τυφλωθείς λοιπόν από αλαζονεία, μην υπερηφανευθείς, μην έχεις υψηλότερο φρόνημα από τη γήινη και ανθρώπινη φύση, μην φουσκώνεις από υπερηφάνεια όταν σε επαινούν, μην δοξάζεις τον εαυτό σου ούτε να μεγαλύνεις τα δικά σου, για να μην συγκαταλεχθείς με τα πτηνά, με το να υψώνεσαι εξίσου με εκείνα και να περιφέρεσαι πετώντας εδώ και εκεί. Εξουσίαζε τους λογισμούς που υπάρχουν μέσα σου, για να γίνεις άρχοντας όλων των όντων. Έτσι, η εξουσία που δόθηκε πάνω στα ζώα μάς ρυθμίζει στο να εξουσιάζουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας. Διότι είναι άτοπο, εκείνος που στο σπίτι του κυβερνάται από άλλους να βασιλεύει σε έθνη, και εκείνος που μέσα στην οικία του κυριαρχείται από μία εταίρα, να είναι δημόσια προστάτης της πόλεως. Πρέπει, λοιπόν, αφού πρώτα διευθετήσει κανείς σωστά τα δικά του και κοσμήσει τον εσωτερικό του κόσμο με ευταξία, κατόπιν να αναλαμβάνει την επιστασία των εξωτερικών και των ξένων, επειδή διαφορετικά θα στραφεί εναντίον του από τους αρχομένους ο λόγος: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Επομένως, ας φροντίσουμε με ζήλο πρώτα να θεραπεύσουμε τους εαυτούς μας.

Άραγε είναι ασήμαντα αυτά ως προς την πίστη στην ανάσταση των νεκρών; Αν ζητάς να επιβεβαιωθεί η πεποίθησή σου περί αυτού και μέσω άλλων παραδειγμάτων; Αλλά μου φαίνεται πως καθόλου μάταια δεν ελέχθη στους κατοίκους της Καπερναούμ, όταν ο Κύριος έλεγε αυτό προς τον εαυτό Του σαν να προερχόταν από το στόμα των ανθρώπων: «Οπωσδήποτε θα μου πείτε αυτήν την παραβολή· ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Διότι έπρεπε, αφού πρώτα εξοικείωσε τους ανθρώπους με το θαύμα της αναστάσεως σε άλλα σώματα, να επιβεβαιώσει τον λόγο στη δική Του ανθρώπινη φύση. Είδες το κήρυγμα να γίνεται ενεργό σε άλλους. Εκείνους που επρόκειτο να πεθάνουν, το παιδί που μόλις είχε πάψει να ζει, τον νεανία μπροστά στον τάφο, τον νεκρό που ήδη βρισκόταν σε αποσύνθεση, να τους βλέπεις όλους εξίσου, με ένα και μόνο πρόσταγμα, να επιστρέφουν στη ζωή.

Εάν όμως ο άνθρωπος αισθάνεται, εξαιτίας αυτής της συναναστροφής και της συνεχούς επικοινωνίας, ότι ασθενεί η συνείδησή του ως προς τη θεωρία των όντων και ταράσσεται η γαλήνη του και σκοτίζεται η γνώση του, επειδή η διάνοιά του έχει ακόμη ανάγκη από προφύλαξη και από την υποταγή των αισθήσεων, και, επιθυμώντας να θεραπεύσει άλλους, χάνει τη δική του υγεία, και εκπίπτει από την ελευθερία του δικού του θελήματος στην ταραχή του νου. Ένας τέτοιος άνθρωπος ας θυμηθεί τον αποστολικό λόγο που παραινεί και λέει ότι η στερεή τροφή ανήκει στους τελειοτέρους, και ας στραφεί προς τα πίσω, για να μην ακούσει από αυτόν το παράδειγμα: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Και ας κατακρίνει τον εαυτό του και ας διαφυλάξει τη δική του ευεξία, και αντί για τα αισθητά του λόγια ας διακονεί η αγαθή του πολιτεία, και αντί για τις φωνές του στόματός του, εφόσον διατηρήσει την ψυχή του υγιή, ας ωφελεί τους άλλους και μέσω της δικής του υγείας ας τους θεραπεύει. Διότι, όταν βρεθεί μακριά από τους ανθρώπους, με τον ζήλο των αγαθών έργων μπορεί περισσότερο να τους ευεργετήσει παρά με λόγια, όταν μάλιστα ο ίδιος είναι άρρωστος και έχει ανάγκη ιατρείας περισσότερο από αυτούς· διότι εάν τυφλός οδηγεί τυφλό, και οι δύο θα πέσουν στον λάκκο.

Άραγε δεν κατάλαβες από αυτά, ότι η κατάσταση που είναι αντίθετη προς την άνω τάξη, αυτή είναι η γέεννα που βασανίζει; Καλό είναι λοιπόν να διδάσκει κανείς στους ανθρώπους το αγαθό του Θεού και να τους ελκύει στην παραμονή εντός της πρόνοιας του Θεού και να τους μεταφέρει από την πλάνη στην επίγνωση της αλήθειας. Διότι αυτός ήταν ο τρόπος του Χριστού και των Αποστόλων, και είναι πάρα πολύ υψηλός. Εάν όμως ο άνθρωπος αισθάνεται μέσα του από αυτή τη διαγωγή και τη συνεχή συναναστροφή, ότι ασθενεί η συνείδησή του κατά τη θεωρία και ταράσσεται η γαλήνη του και σκοτίζεται η γνώση του, διότι η διάνοιά του έχει ακόμη ανάγκη από φύλαξη και υποταγή των αισθήσεων, και θέλοντας να θεραπεύσει άλλους χάνει τη δική του υγεία και εξέρχεται από την ελευθερία του δικού του θελήματος προς την ταραχή του νου, τότε ένας τέτοιος ας θυμηθεί το αποστολικό ρητό που παραινεί και λέει ότι «η στερεά τροφή ανήκει στους τελειοτέρους», και ας στραφεί προς τα πίσω, για να μην ακούσει το γνωστό παράδειγμα, «ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», και ας κατακρίνει τον εαυτό του, και ας διαφυλάξει τη δική του πνευματική ευεξία, και αντί για τα αισθητά του λόγια ας διακονεί η αγαθή του βιοτή, και αντί για τις φωνές του στόματός του ας διδάσκει η πράξη του.

Μην αντινομοθετείς στον Θεό· σε Εκείνον να υπακούς. Δεν είσαι εσύ αγαθότερος από Αυτόν που μας δημιούργησε. Είπε Εκείνος: «Όταν σε υβρίζουν, να το υπομένεις»· εσύ λες: «Ανταποδίδω την ύβρη, για να μη γίνει αχρείος». Εσύ λοιπόν νοιάζεσαι περισσότερο για αυτόν; Αυτά τα λόγια δείχνουν πάθος, σκληρότητα, αλαζονεία και διάθεση να βάζεις δικούς σου νόμους αντίθετους με του Θεού. Διότι, ακόμη και αν επρόκειτο να βλαφθεί, δεν έπρεπε εσύ να υπακούσεις; Όταν ο Θεός προστάζει κάτι, ας μην αντινομοθετούμε εμείς. «Η υποχωρητική απάντηση», λέει η Γραφή, «αποτρέπει την οργή». Άρα, το πετυχαίνει αυτό υποχωρώντας, και όχι εναντιωνόμενη. Αν ωφελεί εσένα, ωφελεί και εκείνον· αν όμως βλάπτει εσένα, ο οποίος πρόκειται να τον διορθώσεις, τότε βλάπτει πολύ περισσότερο εκείνον. «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Σου μίλησε άσχημα; Εσύ να τον επαινέσεις. Σε λοιδόρησε; Να τον εγκωμιάσεις. Σε επιβουλεύθηκε; Να τον ευεργετήσεις. Να του ανταποδίδεις τα αντίθετα, αν βεβαίως φροντίζεις καθόλου για τη σωτηρία του, και να μη θέλεις να ικανοποιήσεις το δικό σου πάθος εκδικούμενος. Και όμως, λέει κάποιος, πολλές φορές, ενώ απόλαυσε μακροθυμία, έγινε χειρότερος. Αυτό δεν οφείλεται σε εσένα, αλλά σε εκείνον. Θέλεις να μάθεις τι υπέμεινε ο Θεός; Γκρέμισαν τα θυσιαστήριά Του, σκότωσαν τους προφήτες Του, και τα ανέχθηκε όλα. Δεν μπορούσε να ρίξει κεραυνό από τον ουρανό; Αλλά όταν έστειλε τους προφήτες και τους εξόντωσαν, τότε έστειλε τον Υιό· όταν διέπραξαν μεγαλύτερες ασέβειες, τότε τους ευεργέτησε σε μεγαλύτερο βαθμό. Έτσι κι εσύ, αν τον δεις να εξαγριώνεται, τότε να υποχωρήσεις ακόμη περισσότερο· διότι αυτή η μανία έχει ανάγκη από μεγαλύτερη καταπράυνση.

Επομένως, δεν εννοεί αυτό, αλλά ότι εκείνον τον καιρό θα είναι ελάχιστος, απορριμμένος, έσχατος· και ο έσχατος οπωσδήποτε θα πέσει τότε στη γέεννα. Διότι, όντας Θεός, προγνώριζε την αμέλεια των πολλών, και ότι επρόκειτο κάποιοι να θεωρήσουν τα λεγόμενα ως απλή υπερβολή, και να συλλογιστούν τους νόμους λέγοντας: «Εάν λοιπόν κάποιος αποκαλέσει τον άλλον μωρό, τιμωρείται; Εάν δηλαδή κάποιος απλώς κοιτάξει, γίνεται μοιχός;». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, προανασκευάζοντας και αναιρώντας αυτή την αδιαφορία, έθεσε μεγίστη απειλή και για τους δύο, και για εκείνους που παραβαίνουν, και για εκείνους που παρακινούν άλλους σε αυτό. Γνωρίζοντας, λοιπόν, την απειλή, ας μην παραβαίνουμε εμείς οι ίδιοι, ούτε να αποθαρρύνουμε αυτούς που θέλουν να τα τηρήσουν. «Όποιος όμως τα εφαρμόσει και τα διδάξει», λέει, «αυτός θα ονομαστεί μέγας». Διότι δεν πρέπει να είμαστε ωφέλιμοι μόνο στον εαυτό μας, αλλά και στους άλλους. Επειδή δεν είναι ίσος ο μισθός γι' αυτόν που διορθώνει τον εαυτό του, και γι' αυτόν που μαζί με τον εαυτό του προσελκύει και άλλον. Διότι, όπως ακριβώς το να διδάσκει κανείς χωρίς να πράττει κατακρίνει τον διδάσκαλο («Εσύ λοιπόν που διδάσκεις τον άλλον», λέει, «τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;»), έτσι και το να πράττει μεν, αλλά να μην καθοδηγεί τους άλλους, ελαττώνει τον μισθό. Πρέπει, επομένως, να είναι κανείς άριστος και στα δύο, και αφού πρώτα διορθώσει τον εαυτό του, τότε να προχωρήσει και στη φροντίδα των άλλων. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ίδιος έθεσε την πράξη πριν από τη διδασκαλία, δείχνοντας ότι μόνο έτσι θα μπορέσει κάποιος να διδάξει με τον καλύτερο τρόπο, ενώ με διαφορετικό τρόπο δεν θα μπορέσει καθόλου. Διότι θα ακούσει: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου».

Επειδή, λοιπόν, αυτό δεν έφερνε αποτέλεσμα, παραμέρισε το δικό του συμφέρον, ώστε να μην αυξήσει την τιμωρία τους. Και όμως, πρόσεξε μετά από πόσο χρόνο ήλθε προς αυτούς, και μετά από πόση επίδειξη σημείων· αλλά ούτε και έτσι συνήλθαν, παρά πάλι φλέγονταν από φθόνο. Για ποιον λόγο, λοιπόν, έκανε έστω και λίγα σημεία; Για να μην πουν: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου»· για να μην πουν: «Μας είναι πολέμιος και εχθρός, και περιφρονεί τους δικούς του»· για να μην πουν ότι: «Αν είχαν γίνει σημεία, θα είχαμε πιστέψει και εμείς». Γι' αυτόν τον λόγο και τα έκανε, αλλά και σταμάτησε· το μεν ένα, για να εκπληρώσει το δικό του χρέος, το δε άλλο, για να μην τους κατακρίνει περισσότερο. Αναλογίσου δε τη δύναμη των λόγων του, αφού, αν και κυριεύονταν από φθόνο, παρ' όλα αυτά θαύμαζαν. Αλλά, όπως ακριβώς στα έργα δεν κατακρίνουν αυτό που γίνεται, αλλά πλάθουν ανύπαρκτες αιτίες, λέγοντας: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια»· έτσι και εδώ, δεν κατηγορούν τη διδασκαλία, αλλά καταφεύγουν στην ταπεινότητα της καταγωγής του. Εσύ, όμως, παρατήρησέ μου την επιείκεια του Διδασκάλου, πώς δεν τους υβρίζει, αλλά με πολλή πραότητα λέει: «Δεν υπάρχει προφήτης χωρίς τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του». Και δεν σταμάτησε ούτε εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Και στην οικία του»· νομίζω, μάλιστα, ότι το πρόσθεσε αυτό υπονοώντας και τους δικούς του αδελφούς.

Η΄. Ποιος είδε, ποιος άκουσε ποτέ, μέσα στα δεινά των δασκάλων, να λαμβάνουν οι μαθητές μεγαλύτερη παρηγοριά; Πώς δεν δείλιασαν; Πώς δεν φοβήθηκαν; Πώς δεν είπαν στον Παύλο: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου· απάλλαξε τον εαυτό σου από τα πολυποίκιλα δεινά, και τότε να μας εξασφαλίσεις τα άπειρα αγαθά»; Πώς δεν τα είπαν αυτά; Πώς; Επειδή είχαν διδαχθεί από τη χάρη του Πνεύματος ότι αυτά δεν συνέβαιναν από αδυναμία, αλλά κατά παραχώρηση του Χριστού, ώστε η αλήθεια να διαλάμπει περισσότερο, αυξανόμενη μέσα από δεσμά και φυλακές και θλίψεις και στενοχώριες, και υψούμενη σε μεγαλύτερο μεγαλείο. Έτσι η δύναμη του Χριστού τελειοποιείται μέσα στην αδυναμία.

Ας είναι για όλους όσους βρίσκονται υπό την επίβλεψή μας εν Κυρίω, ανάλογα με τις σωματικές ηλικίες τους, διαφορετικές οι καταστάσεις και οι κατοικίες. Διότι δεν πρέπει κανείς να διώχνεται από τα λιμάνια, πριν αποκτήσει τη νόμιμη κατά κόσμον φρόνηση. Ας μην επιθέσουμε βιαστικά τα χέρια σε κανέναν, μήπως κάποια από τα πρόβατα που προσέρχονται με άγνοια, όταν πλέον αποκτήσουν επίγνωση και δεν αντέξουν το βάρος και τον καύσωνα, αυτομολήσουν στον κόσμο· πράγμα που καθίσταται όχι ακίνδυνο ενώπιον του Θεού για εκείνους που τους έχουν χειροτονήσει πρόωρα. Ποιος άραγε έχει κατασταθεί τέτοιος οικονόμος από τον Θεό, ο οποίος έχει γίνει ανενδεής από τις δικές του πηγές και τους δικούς του μόχθους, και για την κάθαρση των άλλων τα χρησιμοποιεί αυτά προς τον Θεό χωρίς φειδώ, και να μην παύσει ποτέ να καθαρίζει ψυχές, και μάλιστα ρυπωμένα σώματα, ώστε να ζητήσεις με παρρησία από τον καλό Αγωνοθέτη στεφάνια όχι μόνο για τη δική σου, αλλά και για τις ψυχές των άλλων; Είδα ασθενή, ο οποίος καθάρισε την ασθένεια ενός άλλου ασθενούς από πίστη, χρησιμοποιώντας επαινετή επιμονή προς τον Θεό υπέρ εκείνου, και θέτοντας την ψυχή του υπέρ της ψυχής του, με ταπείνωση όμως μέσα από τη θεραπεία εκείνου, θεράπευσε τελικά και τον εαυτό του· και είδα άλλον που έκανε το ίδιο από υπεροψία, και άκουσε με επιτίμηση: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου».

Προς αυτούς δικαίως θα έλεγε κάποιος, φροντίζοντας για αυτούς: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου»· όσα προσφέρεις σε εμένα, απόκτησέ τα πρώτος εσύ. Διότι, ακόμη και αν συνέβη να ξεπέσω περισσότερο, εντούτοις και οι δύο βρισκόμαστε υπό το ίδιο κρίμα. Το ότι, βέβαια, τέτοιου είδους αντιλήψεις είναι ξένες προς το ευαγγελικό κήρυγμα, έχει αποδειχθεί επαρκώς και έχει ομολογηθεί με τη χάρη του Θεού. Ας δούμε λοιπόν τι μας έχει παραδώσει για αυτούς το Πνεύμα, το οποίο αναφέρεται και στον εκκλησιαστικό λόγο: «Ευλογείτε», λέει, «τον Κύριο, όλοι οι άγγελοί του, οι δυνατοί σε ισχύ που εκτελείτε τον λόγο του, για να ακούτε τη φωνή των λόγων του. Ευλογείτε τον Κύριο, όλες οι δυνάμεις του, οι λειτουργοί του που εκτελείτε το θέλημά του». Εάν, λοιπόν, είναι δυνατοί σε ισχύ για να κάνουν το θέλημά του, και με ισχυρή δύναμη μπορούν να ακούσουν τον λόγο του, πώς θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει ότι αυτοί βρίσκονται έξω από τη δική τους μακαριότητα; Εκτός και αν πει κανείς ότι [ο Θεός] δεν θέλει να τους δώσει εντολή, ώστε να επανέλθουν στην αρχική τέλεια μακαριότητα. Διότι, όταν λαμβάνουν εντολή, είναι δυνατοί σε ισχύ, σύμφωνα με τον προφήτη, να εκτελέσουν τον λόγο του και να ακούσουν τη φωνή των λόγων του. Διότι η μαρτυρία του Πνεύματος είναι αψευδής.

Μου έρχεται, λοιπόν, να κατακρίνω τον εαυτό μου και να κατηγορήσω τη νωθρότητά μου ως προς την επιτέλεση τόσων καλών, καθώς συνειδητοποιώ τη δική μου φτώχεια μέσα από τον άφθονο πλούτο των άλλων και την θρηνώ οικτρά. Πράγματι, ατενίζοντας τον ζυγό της διδασκαλίας που μου έχει επιβληθεί και αναλογιζόμενος πόσο υστερώ σε αξία, θεωρώ και αυτό ως αφορμή για να κατακρίνω τον εαυτό μου. Και ενώ έχω προχειριστεί να είμαι ερμηνευτής των θείων για τους άλλους, εγώ ο ίδιος κατέστην μάλλον αυτός που έχει ανάγκη άλλων για το έργο αυτό. Και πώς να μην ταιριάζει απόλυτα σε μένα τον ταλαίπωρο η γνωστή ρήση: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου»;

Εξάλλου, εκείνος που διαλέγεται σωστά με κάποιους, οφείλει και ο ίδιος, εφόσον λαμβάνει τους λόγους από τον Θεό, να γίνεται με ευχαρίστηση ακροατής μαζί με όσους τον ακούνε. Διότι η αλήθεια δεν ανήκει σε εκείνον που ομιλεί, αλλά στον Θεό που ενεργεί. Και όπως αυτός που κρατά στα χέρια του αναμμένη λαμπάδα φωτίζει τους παρευρισκομένους, έτσι και αυτός που μεταφέρει αγαθούς λόγους στον πλησίον, καταυγάζει τις ψυχές τους. Και όπως αυτός που φέρει μύρα αρωματίζει όσους τον πλησιάζουν, έτσι και αυτός που έχει αποκτήσει την αρετή ευωδιάζει όσους συναναστρέφεται. Ταίριαζε, επομένως, όπως στην περίπτωση εκείνων, όπου ο ένας φωτίζει πρώτα τον εαυτό του και ο άλλος αρωματίζει τον εαυτό του πριν από τους άλλους, έτσι και εκείνος που διηγείται και συμβουλεύει τα καλά, να είναι και ο ίδιος καλός, εάν βέβαια δεν θέλει να ακούσει από τον Κύριο: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», και «εσύ που διδάσκεις τον άλλον, τον εαυτό σου δεν τον διδάσκεις;», και «γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Εσύ όμως μίσησες την παιδεία και πέταξες τους λόγους μου πίσω σου».

Αλλά δεν αρκεί μόνο να έχεις ένα απλό χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, αλλά είναι ανάγκη να ζητήσεις και εσύ από τον Θεό να σου δώσει διπλάσιο (για να μην πω πολλαπλάσιο) χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, όπως ακριβώς και ο Ελισσαίος το ζήτησε από τον Ηλία: «Ας έλθει το πνεύμα που είναι σε εσένα διπλό επάνω μου»· για να μπορείς με αυτό και τον εαυτό σου να κυβερνάς και τους άλλους. Είπα δε επίσης ότι πρέπει να έχεις θεραπευμένα και νικημένα τα πάθη εσύ που πρόκειται να γίνεις Πνευματικός· διότι, εάν τυχόν, πριν θεραπεύσεις τα δικά σου πάθη, ζητάς να θεραπεύεις τα πάθη των άλλων, θα ακούσεις το «Ιατρέ, θεράπευσον σεαυτόν» και το «Άλλων ιατρός, ενώ ο ίδιος είναι γεμάτος πληγές»· διότι, εάν εσύ πρόκειται να είσαι αληθινά φωτιστικός και τελειωτικός των άλλων, πρέπει πρώτα εσύ να φωτίσεις και να τελειοποιήσεις τον εαυτό σου, και έτσι να φωτίζεις και να τελειοποιείς και τους άλλους. Με απλά λόγια, πρώτα πρέπει εσύ να έχεις, και ύστερα να μεταδίδεις και στους άλλους· «Διότι η μετοχή προηγείται της μεταδόσεως», όπως λέγει ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης.

Αλλά αν κάποιος δεν τους κάνει όλα τα χατίρια και δεν τους ακολουθήσει πρόθυμα, όταν τον καλούν σε μια κοινωνία ακοινωνησίας, έτσι ώστε να απέχει αφενός από το ζωοποιό και σωτήριο και υπέρ ημών εκχυθέν τίμιο αίμα, και να κοινωνεί αφετέρου από εκείνο που νεκρώνει και καταστρέφει —ίσως και αυτόν που επιβουλεύονται, αλλά πάντως σίγουρα εκείνους που συμμετέχουν—, και αν δεν συμπράξει στη συνωμοσία εναντίον του δίκαιου άνδρα και κοινού πατέρα —το φοβερότερο όλων— και στην κατάσχεση και κατακυρίευση της κληρονομιάς του, τότε αυτόν αμέσως, παρόλο που τους αγαπά, τον μισούν, και παρόλο που επιδιώκει τη φιλία, τον αποστρέφονται, και όταν τους ασπάζεται τον δαγκώνουν, και όταν τους ευλογεί τον κακολογούν, και όταν τους πλησιάζει τον απωθούν και τον καταδιώκουν. Αυτά τα κάνουν οι «καλοί» ποιμένες και αρχιποίμενες· οι ιατροί των ψυχών και οι αρχιτέκτονες της ιατρικής επιστήμης γι' αυτές. Όσο για τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί, ας γνωρίζουν οι ίδιοι τι λόγο θα δώσουν: αν δηλαδή έστησαν και περιέφραξαν με ασφάλεια τη μάνδρα, ή αν αντίθετα ξεσκέπασαν και κατέσκαψαν την ήδη στημένη και περιφραγμένη· αν ξαγρύπνησαν τη νύχτα φυλάγοντας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις φυλακές της νύχτας, και την ημέρα αναζήτησαν βοσκές και βρήκαν χλοερούς και ζωογόνους τόπους και ύδατα αναπαύσεως, και την κατάλληλη ώρα έβαλαν μέσα και έβγαλαν τα πρόβατα, και έτσι τα αύξησαν και τα πλήθυναν, και πολλές φορές παρέδωσαν ποιμαντικά τις ίδιες τους τις ψυχές διακινδυνεύοντας για τα ποίμνια, και όχι αν έπραξαν σαν τους μισθωτούς, που βλέποντας κάποιους λύκους, ή εντοπίζοντας κλέφτες να τα επιβουλεύονται, εξασφάλισαν τη δική τους σωτηρία με τη φυγή, με αποτέλεσμα άλλα πρόβατα να αρπαχθούν και να κατασπαραχθούν, άλλα να κλαπούν και να σφαγιαστούν, και άλλα να σκορπιστούν και να διασκορπιστούν προς την απώλεια· ενώ πάντως οι ίδιοι ντύνονται με το μαλλί τους και τρέφονται με το γάλα. Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πουλούν τα δυνατά και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, δεν είναι δικό μου έργο να το πω ή να το κρίνω· εντούτοις, για την επίσκεψη ενός ποιμνίου που δεν είναι δικό τους και για την ανάκριση του προεστώτος του, εμφανίζονται πανέτοιμοι και εξαιρετικά αυστηροί κριτές, αυτόκλητοι, πικροί και αδυσώπητοι, θέλοντας να κρίνουν τον ίδιο τον προκαθορισμένο κριτή τους. Και μάλιστα κρίνουν, όχι με την κρίση με την οποία θα κρίνονταν και οι ίδιοι, ούτε μετρώντας την τιμωρία με το μέτρο με το οποίο θα μετριούνταν και οι ίδιοι, αλλά είναι τόσο θρασείς που γίνονται οι ίδιοι και κατήγοροι και κριτές και δήμιοι, και επειδή δεν έχουν θεσπισμένο νόμο βάσει του οποίου να κατευθύνουν την κρίση, καθίστανται οι ίδιοι κύριοι της νομοθεσίας, γιατροί της αυθεντίας. Όσο για τη θεραπεία του εαυτού τους, σύμφωνα με την προτροπή της παροιμίας, αν τυχόν πάσχουν από κάτι, έστω κι αν αυτό είναι πάρα πολύ βαρύ, είτε την αποφεύγουν εντελώς, είτε τη θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας· σε άλλους όμως, ίσως και υγιείς, αποδίδουν ανίατες ασθένειες, και προτού αποτινάξουν το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό τους μάτι, επεξεργάζονται με σχολαστικότητα το κάρφος (ξυλαράκι) που φαίνεται να βρίσκεται στο μάτι του αδελφού τους, ή ίσως κάποιο δυσδιάκριτο ίχνος ουλής, και τούτο, πριν καν κάνουν διάγνωση, το κρίνουν άξιο όχι για θεραπεία, αλλά για τομή (κόψιμο) και καυτηριασμό.

Ενώ ο άγιος βρισκόταν σε αυτή την κατάσταση, πέρασε από το μοναστήρι κάποιος ιατρός. Οι μοναχοί, μόλις τον είδαν και έμαθαν ποιος ήταν, τον υποδέχθηκαν σαν ένα θεόσταλτο αγαθό και τον οδήγησαν στον όσιο. Εκείνοι του περιέγραφαν με μεγάλη συμπόνια τα της ασθένειας και τον παρακαλούσαν να του προσφέρει όση βοήθεια μπορούσε να δώσει η τέχνη του, πράγμα που εκείνος το υποσχέθηκε. Ο Μελέτιος όμως, αν και ήταν ο ίδιος που έπασχε, είχε τόση φιλοσοφική εγκαρτέρηση και αδιαφορία για αυτά, ώστε δεν θεώρησε άξιο λόγου να πει το παραμικρό στον ιατρό για τη δική του πάθηση. Απεναντίας, στρέφοντας μάλλον την προσοχή του σε εκείνον, ατενίζοντας με τα νοητά μάτια πριν από τα αισθητά, διαβλέποντας βαθιά τον ιατρό και προβλέποντας με τη θεία χάρη αυτό που επρόκειτο να συμβεί, του είπε: «Εσύ όμως, ιατρέ, σπεύσε να θεραπεύσεις τον εαυτό σου και διευθέτησε τα του οίκου σου όπως νομίζεις· διότι σε τρεις ημέρες από σήμερα δεν θα κατοικείς πια σε αυτόν, αλλά θα σε δεχθεί εκείνη η μονή που ετοίμασας για τον εαυτό σου με τα έργα σου». Αυτά είπε ο ένας, τα άκουσε ο άλλος, και η σύμφωνη έκβαση των πραγμάτων τα επικύρωσε. Αυτό λοιπόν ήταν ένα θαύμα και της προορατικής του χάριτος.

Διότι, όπως ακριβώς ένας ποιμένας μπορεί να θεραπεύσει το ψωριασμένο πρόβατο και να το προστατεύσει από τους λύκους, ομοίως και ο αληθινός ποιμένας, ο Χριστός, όταν ήλθε, μπόρεσε μόνος Του να θεραπεύσει και να επαναφέρει το χαμένο και ψωριασμένο πρόβατο, τον άνθρωπο, από την ψώρα και τη λέπρα της αμαρτίας. Διότι οι προγενέστεροι ιερείς και Λευίτες και δάσκαλοι δεν μπόρεσαν να θεραπεύσουν την ψυχή με τις προσφορές των δώρων και των θυσιών και με τους ραντισμούς του αίματος, εφόσον βεβαίως ούτε τους εαυτούς τους δεν μπόρεσαν να θεραπεύσουν. Επειδή και οι ίδιοι περιβάλλονταν από ασθένεια· «διότι είναι αδύνατον», λέγει, «το αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες». Ο δε Κύριος έλεγε, δείχνοντας την αδυναμία των ιατρών εκείνης της εποχής: «Οπωσδήποτε θα μου πείτε αυτήν την παραβολή· ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», εννοώντας: «Δεν είμαι εγώ όπως εκείνοι που ούτε τους εαυτούς τους δεν μπορούν να θεραπεύσουν. Εγώ είμαι ο αληθινός ιατρός και ο καλός ποιμένας που θυσίασε τη ζωή του “υπέρ των προβάτων”, αυτός που μπορεί να θεραπεύσει “κάθε νόσο και κάθε ασθένεια” της ψυχής. Εγώ είμαι το άμωμο πρόβατο που “προσφέρθηκε μία φορά”, και που μπορώ να θεραπεύσω αυτούς που προσέρχονται σε εμένα». Διότι η αληθινή ίαση της ψυχής προέρχεται μόνο από τον Κύριο· διότι λέγει: «ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου», δηλαδή της ψυχής που πίστεψε σε Αυτόν και Τον αγάπησε με όλη της την καρδιά.

Γι' αυτό λοιπόν πρέπει να προσέχουμε όλοι μας, αδελφέ, και εκείνοι που μεσιτεύουν για τους αμαρτωλούς και εκείνοι που επιθυμούν να συμφιλιωθούν με τον Θεό, ώστε ούτε όσοι μεσιτεύουν να επισύρουν οργή αντί για μισθό, ούτε εκείνοι που έχουν φταίξει και σπεύδουν να συμφιλιωθούν, να συναντήσουν εχθρό και φονιά και πονηρό σύμβουλο αντί για μεσίτη· διότι οι τέτοιοι θα ακούσουν με φρικτή απειλή: «Ποιος σας κατέστησε άρχοντες και δικαστές» του λαού μου; Και πάλι: «Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου», και δοκάρι είναι ένα πάθος ή κάποια επιθυμία που σκοτεινιάζει το μάτι της ψυχής, και αλλού: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου», και πάλι: «Στον δε αμαρτωλό είπε ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και παίρνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου; Ενώ εσύ μίσησες την παιδεία και πέταξες πίσω σου τα λόγια μου», και ο Παύλος λέει: «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένο υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει, είναι όμως δυνατός ο Θεός» μέσω του δούλου του «να τον κρατήσει όρθιο».

Παρακαλούμε, όπως είπα και προηγουμένως, αν βέβαια αντιλαμβανόμαστε την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, έχοντας ανάγκη να θεραπευτούμε από τις ασθένειές μας. Όταν δε γίνει αυτό και απεκδυθούμε σιγά-σιγά την ασθένεια από πάνω μας σαν ιμάτιο παλιωμένο και σχισμένο και λερωμένο, και ενδυθούμε την υγεία σε όλο το σώμα σαν φωτεινό μανδύα, δηλαδή από την κορυφή έως τα άκρα των ποδιών, τότε, διακονώντας και εμείς οι ίδιοι τους άλλους και θεραπεύοντάς τους με κρασί και λάδι και με τα υπόλοιπα έμπλαστρα και φάρμακα, θα θεωρηθεί ότι υπηρετούμε τον ίδιο τον Κύριο που είπε τα εξής: «Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, το κάνατε σε μένα». Αν όμως δεν φτάσουμε πρώτα σε αυτήν την κατάσταση, αλλά ενώ ακόμη νοσούμε επιχειρήσουμε να το κάνουμε αυτό, ο Δεσπότης θα μας αποκριθεί και θα πει: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου». Ακούγοντάς μας δε να ονομάζουμε φωτεινό μανδύα την υγεία της ψυχής, μην περιγελάσεις από άγνοια τα λόγια αυτά, ούτε να υποθέσεις ότι μιλάμε για σωματική υγεία, αλλά για κάποια ασώματη, θεία και νοερή, η οποία δεν συνηθίζει να προέρχεται από φάρμακα και βότανα, «ούτε από κάποια έργα, ώστε να μην καυχηθεί κανείς».

Γνωρίζω ότι θα γελάσετε, βλέποντας ολοφάνερα τα πολλά μου πάθη· και ίσως πείτε εκείνο: εσύ που διδάσκεις να μη μοιχεύουν, μοιχεύεις; εσύ που παραγγέλλεις να μην κλέβουν, κλέβεις; Γιατρέ, θεράπευσε πρώτα τον εαυτό σου. Αλλά μαζί με εσάς, τέκνα, και στον εαυτό μου αυτά επαναλαμβάνω, και κλαίω πικρά για την κακία μου, και θρηνώ για την απώλειά μου και τη μάταιη σπατάλη των ημερών μου. Και για το πώς δεν αγαπώ τον Θεό, αλλά τον διάβολο· και για το πώς δεν τρέχω προς τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, αλλά βυθίζομαι στο σκοτάδι των παθών. Επειδή τι είναι πιο ωραίο και πιο τερπνό από τον ζώντα Θεό, από τη λαμπρότητα των αρετών και την καθαρότητα της ψυχής, την έλλαμψη του νου και την ανύψωση της διανοίας προς τα άνω; Αυτά είναι αξιαγάπητα, έστω κι αν εγώ τα αποφεύγω.

Ίσως βέβαια και ο μέλλων αιώνας, για τον οποίο κήρυξε ο Κύριος, λέγοντας: Εκείνη την ημέρα δεν θα με ρωτήσετε τίποτα. Και πάλι: Έρχεται ώρα που οι νεκροί θα αναστηθούν. Δεκτός δε είναι εκείνος ο ενιαυτός, δηλαδή επιθυμητός στους δικαίους και αξιαγάπητος, τον οποίο περιμένουν όλοι όσοι εργάζονται εδώ. Είναι δε και ο καιρός της ένσαρκης παρουσίας του Κυρίου δεκτός ενιαυτός, για τον οποίο ο Παύλος λέει: «Τώρα είναι καιρός ευπρόσδεκτος, τώρα είναι ημέρα σωτηρίας.» Αφού δε διάβασε αυτά, είπε: Σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας, φανερώνοντας ξεκάθαρα τον εαυτό του στους ακροατές, ότι αυτός είναι για τον οποίο έχουν γραφτεί αυτά. «Και όλοι έδιναν μαρτυρία σε αυτόν. Και θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του, και έλεγαν: Αυτός δεν είναι ο υιός του Ιωσήφ; Και είπε προς αυτούς: Οπωσδήποτε θα μου πείτε την παραβολή αυτή: Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου. Όσα ακούσαμε ότι έγιναν στην Καπερναούμ, κάνε τα και εδώ στην πατρίδα σου. Είπε δε:»

Δεν βλέπεις όσα κάνει; Δεν ακούς όσα λέει; Έπειτα χλευάζεις τον πατέρα του; Όντως είναι αληθινό να πει κανείς γι' αυτούς: Ιδού λαός ανόητος και ασύνετος· έχουν μάτια και δεν βλέπουν, έχουν αυτιά και δεν ακούν. Τι τους λέει λοιπόν ο Κύριος; Οπωσδήποτε θα μου πείτε: Κάνε και στην πατρίδα σου τα θαύματα που έκανες στην Καπερναούμ. Διότι αυτό σημαίνει το: «Ιατρέ, θεράπευσε τον εαυτό σου»· επειδή αυτή ήταν μια συνηθισμένη έκφραση στους Ιουδαίους, η οποία λεγόταν στους γιατρούς που ασθενούσαν.