Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 5:31

Εάν όμως παραμένουν στα ίδια αμαρτήματα και προσέρχονται με αναίδεια, γίνονται αυτοκατάκριτοι, αποχωρίζοντας τους εαυτούς τους από τη δόξα του Θεού. Τους αμαρτωλούς όμως που προσέρχονται στα άγια μυστήρια ως τραυματισμένοι και ζητούν έλεος, αυτούς τους θεραπεύει ο Κύριος και τους καθιστά άξιους των μυστηρίων Του, Αυτός που είπε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και πάλι λέγω, εκείνο που έλεγε ο άγιος Ιωάννης, να εμποδίζονται αυτοί που αμαρτάνουν από τα άγια μυστήρια, σημαίνει να προειδοποιούνται έντονα για την κατάκρισή τους. Διότι «εκείνος που τρώει και πίνει αναξίως, τρώει και πίνει την ίδια του την καταδίκη», και ένας τέτοιος άνθρωπος αποβάλλεται από την Εκκλησία του Θεού. Επειδή δεν έλαβε τίποτε άλλο παρά μόνο καταδίκη. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και είπε να μην τους αποκόψουν, ώστε να εκδώσουν μόνοι τους την καταδικαστική απόφαση για τον εαυτό τους. Κανείς βέβαια δεν πρέπει να λέει για τον εαυτό του ότι είναι άξιος της θείας μετάληψης, αλλά να λέει ότι «Είμαι ανάξιος, όμως πιστεύω ότι αγιάζομαι μεταλαμβάνοντας».

Και γόγγυζαν οι γραμματείς τους και οι Φαρισαίοι προς τους μαθητές του, λέγοντας: Γιατί τρώτε και πίνετε μαζί με τελώνες και αμαρτωλούς; Και απαντώντας ο Ιησούς τούς είπε: Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. Β΄. Κανείς στρατευόμενος δεν εμπλέκεται στις υποθέσεις του βίου, για να αρέσει σε εκείνον που τον στρατολόγησε. Εάν πάλι και κάποιος αθλείται, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αθληθεί νομίμως.

Επομένως, εξηγώντας μας με διάφορους τρόπους τον χαρακτήρα της δικής του αποστολής, άλλοτε μεν έλεγε «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια», και πάλι «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και επιπλέον αυτών, άλλοτε μεν «Διότι κατέβηκα από τον ουρανό όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε», άλλοτε δε πάλι «Διότι ο Θεός δεν απέστειλε τον Υιό του στον κόσμο για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος δι' αυτού». Συνοψίζοντας λοιπόν σε λίγα λόγια τα έργα της αποστολής, λέγει ότι έτσι αποστέλλει αυτούς, όπως ακριβώς ο Πατέρας απέστειλε τον ίδιο, για να γνωρίζουν εξ αυτού ότι οφείλουν να καλούν αμαρτωλούς σε μετάνοια και να θεραπεύουν τους ασθενείς, σωματικά και πνευματικά, και κατά την οικονόμηση των πραγμάτων να μην επιζητούν καθόλου το δικό τους θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που τους απέστειλε, και να σώζουν τον κόσμο με τις διδασκαλίες τους όσο είναι δυνατόν. Και βέβαια, θα βρούμε ότι και οι ίδιοι οι άγιοι μαθητές προσπάθησαν να διαπρέψουν σε όλα αυτά, και ο κόπος για την επιβεβαίωσή τους δεν είναι μεγάλος για εκείνον που θα ενσκύψει έστω και μία φορά στη συγγραφή των Πράξεων και στα λόγια του αγίου Παύλου. <Και αφού είπε αυτό, εμφύσησε και τους λέγει: Λάβετε Πνεύμα Άγιον.>

λ.> (A f. 89, C f. 117, G f. 11 b, H f. 277 b) Αλλά υπάρχουν μερικοί που επιχειρούν να στερήσουν τη θεία γαλήνη από όσους είναι εμπλεγμένοι σε αμαρτίες· διότι δεν αποδέχονται τη μετάνοια, αλλά τρόπον τινά επιτιμούν αυτόν που σώζει, που αναζητά τα δικά του και συγκεντρώνει από παντού ό,τι έχει σκορπιστεί. Προς αυτούς θα πούμε: Πριν από εσάς γόγγυζαν οι Φαρισαίοι, βλέποντας τον Λευί να έχει κληθεί, και ένα πλήθος τελωνών να έχουν συγκεντρωθεί και να συνεστιάζονται με τον Σωτήρα όλων μας, τον Χριστό. Έπειτα, πλησιάζοντας τους αγίους αποστόλους, τους κατηγορούσαν λέγοντας: Γιατί τρώτε και πίνετε μαζί με τους τελώνες; Αλλά άκουσαν την απάντηση: Δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς. Διότι ο Σωτήρας των όλων, επειδή ακριβώς είναι ιατρός των πνευμάτων, δεν απομακρύνεται από όσους τον έχουν ανάγκη, και καθώς έχει τη δύναμη να αποκαθαίρει, συναναστρεφόταν κατ' οικονομίαν με αυτούς που δεν είχαν ακόμη καθαρθεί. Ας δούμε όμως, Φαρισαίε, την αλαζονεία του φρονήματός σου· για το ποιων κατηγοριών σου έγινε πρόξενος η υπεροψία σου απέναντι σε αυτούς που βρίσκονται στην αμαρτία, ας λάβουμε ως εξηγητή τον ίδιο τον Χριστό, ο οποίος γνωρίζει τα πάντα. Διότι είπε σχετικά με κάποιον Φαρισαίο που καυχιόταν κατά την προσευχή, και έναν τελώνη που κατηγορούσε τον εαυτό του: «Αλήθεια σας λέω, ότι αυτός κατέβηκε στο σπίτι του δικαιωμένος, σε αντίθεση με εκείνον τον Φαρισαίο». Επομένως, δικαιώθηκε ο τελώνης, έχοντας ομολογήσει την αμαρτία του, περισσότερο από τον υπερόπτη Φαρισαίο. —(B.

Διότι, όπως λέει κάπου ο ίδιος: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς.» Λοιπόν, ο μεν Φαρισαίος, σύμφωνα με τον σκοπό που είχε μέσα του, τον προσκαλεί στο σπίτι του· ο δε Σωτήρας των όλων συγκαταβαίνει σε αυτό, όπως είπα, κατ' οικονομίαν, και έκανε το γεγονός αυτό αφορμή για μυσταγωγία. Τις αφορμές δε για τον λόγο αυτόν τις έδωσε ο δυσμαθής Φαρισαίος. Διότι απόρησε, λέει, που δεν βαπτίσθηκε (πλύθηκε) πριν από το γεύμα. Σκανδαλίστηκε, λέει, επειδή, ενώ είχε τη φήμη δικαίου και προφήτη μεταξύ τους, δεν συμμορφωνόταν με τις εντελώς παράλογες συνήθειές τους. Επειδή βαπτίζονταν πριν από την τροφή, νομίζοντας ότι έτσι απαλλάσσουν τον εαυτό τους από κάθε ρύπο· και μάλιστα εντελώς ασύνετα. Διότι το πλύσιμο με το νερό είναι βεβαίως εξαιρετικά αναγκαίο για εκείνους που έχουν σωματικούς ρύπους· πώς θα μπορούσε, όμως, να απαλλάξει κανέναν από την ακαθαρσία του νου και της καρδιάς; Πλην όμως εμείς λέμε τούτο: Ασύνετε Φαρισαίε, υπερηφανεύεσαι πολύ για τη γνώση των Ιερών Γραμμάτων, γνωρίζεις τον νόμο του Μωυσή. Πες, λοιπόν, πού σου το διέταξε αυτό ο Μωυσής; Ποια εντολή ορισμένη από τον Θεό μπορείς να αναφέρεις, η οποία να επιβάλλει να βαπτίζεται κανείς πριν από την τροφή; Διότι μέσω της εντολής του Μωυσή έχει δοθεί για τον καθαρισμό του σωματικού ρύπου το νερό του αγνισμού, το οποίο αποτελεί τύπο του αληθινά αγίου και καθαρτικού βαπτίσματος, εννοώ βέβαια του εν Χριστώ.

Αυτό του το προκάλεσε είτε η αλαζονεία του διαβόλου, είτε ερμηνεύεται ως εξής: Γιατί στάθηκες μακριά, σαν να απομακρύνεις τον εαυτό σου από τους αδικημένους, και επιτρέπεις να πλεονεκτούν εκείνοι που διαρπάζουν τα δικά σου, και δεν έρχεσαι μάλλον πιο κοντά για να βοηθήσεις, αλλά παραβλέπεις τους καταθλιμμένους, καίτοι η κατάσταση καλεί σε υπεράσπιση; Διότι το έλεος δεν αρμόζει σε άλλους παρά σε αυτούς που υποφέρουν. Επομένως, η θλίψη ζητά εγκαίρως βοήθεια: «Διότι δεν έχουν ανάγκη από ιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Ο λόγος όμως αυτός έχει διατυπωθεί σύμφωνα με τα ανθρώπινα μέτρα· διότι ο Θεός δεν έχει απομακρυνθεί, αλλά μάλλον γεμίζει τα πάντα, και τίποτα δεν είναι κενό από την παρουσία Του. Αν λοιπόν λέγεται ότι έχει απομακρυνθεί μακριά, μην εννοήσεις την απόσταση τοπικά, διότι το Θείο είναι απεριόριστο, αλλά κατά το ότι παραχώρησε να αδικηθούν και να υποφέρουν, μη προσφέροντας τη βοήθειά Του· για αυτόν ακριβώς τον λόγο λέγεται ότι έχει απομακρυνθεί.

γ'. Και ότι μεν προς εκείνους που έχουν φτάσει σε τέλεια πνευματική κατάσταση, έχοντας ασκηθεί μέσω της άκρας συμπαθείας και έχοντας ήδη συνηθίσει να τρέφονται με πιο στερεή τροφή, δεν λέμε προς το παρόν απολύτως τα αναγκαία, το κατανοώ και εγώ· διότι «αυτά είναι τα στοιχεία και οι αρχές των λογίων του Θεού», σύμφωνα με τα λόγια του Παύλου. Αλλά δεν θα αργήσω να τους μιλήσω για τα πιο γνώριμα σε αυτούς πράγματα, και θα ζητήσω να έχουν συγκατάβαση για το παρόν, χρησιμοποιώντας τα λόγια του Σωτήρα μας: «Δεν έχουν ανάγκη γιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Διότι αυτός που έχει από μόνος του υγιή νου, ακόμη και αν δεν υπάρχουν αυτά που τον ενθαρρύνουν, θα σταθεί εξίσου σταθερός· ενώ εκείνος που είναι ασθενής στην καρδιά, θα είχε ανάγκη από πολλή βοήθεια· διότι διαφορετικά δεν θα μπορούσε να αποκρούσει την επήρεια του πάθους. Και ο λόγος μας θα προχωρήσει μέσω παραδειγμάτων. Διότι τα φυτά που έχουν βαθιές ρίζες και πιστεύεται ότι έχουν στερεωθεί καλά με γερούς κορμούς, υψώνονται πολύ ψηλά και, χωρίς να υπολογίζουν καθόλου τη βιαιότητα των ανέμων, παραμένουν ασφαλή, έστω και αν οι άνεμοι φυσούν με πολλή και αφόρητη ορμή προσπαθώντας να τα παρασύρουν. Αντίθετα, τα δέντρα που δεν έχουν ακόμη δυναμώσει αρκετά, αλλά είναι κάπως πιο τρυφερά, νεόφυτα και μόλις έχουν ξεπροβάλει από τη γη που τα γέννησε, θα είχαν ανάγκη από αρκετά υποστηρίγματα.

Διότι ο ίδιος ο Σωτήρας μας έχει πει: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς». Γι' αυτό, αγαπητέ αδελφέ, κάνε υπομονή, και θα σε συμβουλεύσω κάτι: κάθισε με ησυχία και φέρε μπροστά στα μάτια σου τον φόβο του Κυρίου. Και αφού συγκεντρώσεις τους λογισμούς σου, κάθισε απέναντί τους ως κριτής, και εξέτασε τη διαγωγή σου κατά τον παρελθόντα χρόνο, από τότε που ξεκίνησες τον μοναχικό βίο, για να επιγνώσεις ποια ήταν η αιτία που σε οδήγησε σε αυτήν την κατάσταση, και σημείωσε στην καρδιά σου τη βλάβη και την αιτία, και από πού προέκυψε η αιτία αυτής της ζημιάς. Διότι, εάν ένας έμπορος πέσει σε πειρατές, ή εάν το πλοίο βυθιστεί και χάσει το φορτίο του, δεν ξεχνά τον τόπο όπου έχασε το φορτίο. Και αν, έπειτα από αρκετό χρόνο, του συμβεί να περάσει από τον ίδιο τόπο, τον προσπερνά με πολλή καχυποψία. Θα γίνουμε λοιπόν και εμείς μιμητές εκείνων, ή μάλλον σοφότεροι. Εκείνοι, έχοντας χάσει φθαρτό πλούτο, δεν ξεχνούν τον τόπο· εμείς όμως, άφθαρτο.

Περί μετανοίας. Ο Κύριος που κατήλθε από τον κόλπο του Πατρός και έγινε για εμάς οδός σωτηρίας, μας διδάσκει περί μετανοίας με τη μακάρια και θεία φωνή του, λέγοντας: δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια· ούτε, πάλι, έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Εάν εγώ τα λέω αυτά, ίσως να μην με ακούσεις· αν όμως τα λέει ο ίδιος ο Κύριος, γιατί τα καταφρονείς αμελώντας τη ζωή σου; Εάν γνωρίζεις μέσα σου ότι έχεις εσωτερικά τραύματα από λογισμούς και πράξεις, γιατί αμελείς τα κρυφά σου τραύματα; Τι φοβάσαι τον ιατρό; Δεν είναι απότομος, ούτε πάλι άσπλαχνος, ούτε ανελεήμων. Δεν χρησιμοποιεί νυστέρι, ούτε πάλι φάρμακο αυστηρό και καυστικό· θεραπεύει μόνο με τον λόγο.

Καθώς δε προχωρούσε ο χρόνος και κανένας από τους προφήτες έπειτα από αυτόν δεν είχε τη δύναμη να θεραπεύσει τα δεινά του βίου εξαιτίας της υπερβολικής κακίας, και καθημερινά οι δαιμονικές ενέργειες επεκτείνονταν σε μεγαλύτερο βαθμό, με αποτέλεσμα ακόμη και το ίδιο το έθνος των Εβραίων να συμπαρασυρθεί στη φθορά των αθέων, ο ίδιος πλέον λοιπόν ο σωτήρας και ιατρός των πάντων κατέρχεται στους ανθρώπους, προσφέροντας αρωγή στους δικούς του αγγέλους για τη σωτηρία των ανθρώπων, καθώς ο Πατέρας του είχε προηγουμένως υποσχεθεί να του το δωρίσει αυτό, όπως ακριβώς και ο ίδιος διδάσκει στους Ψαλμούς λέγοντας: «Ο Κύριος μου είπε, υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης». Έτσι λοιπόν, όχι πλέον μόνο τον δίκαιο και διορατικό Ισραήλ, ούτε βέβαια μόνο τον δικό του λαό, αλλά όλα τα έθνη της γης, τα οποία προηγουμένως είχαν δοθεί ως κλήρος σε πολλούς αγγέλους και είχαν κυλιστεί σε κάθε είδους ασέβειες, υποτάσσοντάς τα στη δική του εξουσία, παρουσιάστηκε σε όλους κηρύσσοντας τη γνώση και τη συμφιλίωση προς τον Πατέρα του, και υποσχόμενος λύτρωση και άφεση των προηγούμενων σφαλμάτων της άγνοιας και των αμαρτημάτων. Πράγμα το οποίο σαφώς κήρυττε λέγοντας: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και πράγματι εμφανίστηκε ανάμεσα στους δικούς του αγγέλους, σε αυτούς ακριβώς που προηγουμένως είχαν τοποθετηθεί ως επιστάτες των εθνών, γενόμενος ορατός από αυτούς.

Εάν δε θεωρείται ότι γύρω από τον Λόγο υπάρχει κάποιο υπερουράνιο και θείο σώμα, καθώς λέει, τότε κατά λογική ακολουθία δεν του αποδίδει απολύτως καμία τρεπτότητα ούτε την ανάγκη κάποιου που να το κατευθύνει. Και αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μας, αλλά της θείας φωνής, η οποία είπε ότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Διότι στον ουρανό δεν υπάρχει η νόσος που προέρχεται από την αμαρτία, αλλά εμείς που νοσήσαμε από την αμαρτία, που ασθενήσαμε εξαιτίας της αποδοχής του κακού, εμείς, επειδή τραπήκαμε προς το κακό, είχαμε ανάγκη από τον Άτρεπτο· εμείς που αποπλανηθήκαμε από τη σωτήρια οδό βρεθήκαμε στην ανάγκη εκείνου που καθοδηγεί προς το αγαθό. Επομένως, εάν ο συγγραφέας επιμαρτυρεί αυτά ως αληθινά για τη σάρκα του Κυρίου, ότι δηλαδή είναι στη φύση της να κυβερνάται και ότι έχει ανάγκη από έναν άτρεπτο καθοδηγητή, δεν ερμηνεύει με τον λόγο του τίποτε άλλο παρά το δικό μας ανθρώπινο σύγκριμα. Εάν όμως ορίζει τη θεότητα μέσα στη σάρκα, και το θείο, εφόσον παραμένει αυτό που λέγεται, δεν έχει ανάγκη από κάποιον άλλον για να το οδηγεί (διότι δεν επιδέχεται την τροπή προς το χειρότερο και την αλλοίωση), τότε μάταια έχει ραψωδήσει τώρα όλα αυτά περί της σαρκός· διότι, εάν αυτή είναι θεία, είναι προφανές ότι είναι και άτρεπτη· εάν όμως είναι τρεπτή, τότε οπωσδήποτε δεν είναι θεία.

Αλλ' όπως ακριβώς υπάρχουν κάποιες διαφορές στις σωματικές ασθένειες, εκ των οποίων άλλες επιδέχονται τη θεραπεία ευκολότερα και άλλες δυσκολότερα, και για την εξάλειψη της ασθένειας που έχει προσβάλει το σώμα χρησιμοποιούνται χειρουργικές τομές, καυτηριασμοί και πικρά φάρμακα, κάτι παρόμοιο εξαγγέλλει και η μελλοντική κρίση για τη θεραπεία των αρρωστημάτων της ψυχής. Αυτό, για τους πιο επιπόλαιους αποτελεί απειλή και διόρθωση των δεινών, ώστε με τον φόβο της ανταπόδοσης των οδυνών να συνετιστούμε οδηγούμενοι προς την αποφυγή της κακίας· για τους πιο συνετούς, όμως, πιστεύεται ότι είναι ιατρεία και θεραπεία εκ μέρους του Θεού, ο οποίος επαναφέρει το δικό Του πλάσμα στην αρχική του χάρη. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που αφαιρούν μέσω τομής ή καυτηριασμού τους κάλους και τις ακροχορδόνες που έχουν αναπτυχθεί παρά φύση στο σώμα δεν προσφέρουν ανώδυνη ίαση στον ευεργετούμενο, πλην όμως δεν προβαίνουν στην τομή προς βλάβη εκείνου που την υπομένει, έτσι και όσα υλικά περιττώματα πωρώνονται επάνω στις ψυχές μας εξαιτίας της κοινωνίας με τα πάθη, αφού αυτές αποχωριστούν από τη σάρκα, αυτά κατά τον καιρό της κρίσεως τέμνονται και αποξέονται με εκείνη την άρρητη σοφία και δύναμη Εκείνου ο οποίος, όπως λέει το Ευαγγέλιο, θεραπεύει τους ασθενείς. Διότι, λέει, δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς.

Διότι γνωρίζω την ευσπλαχνία του Δεσπότη μου, γνωρίζω την αμνησικακία του Φιλανθρώπου, και ότι επιθυμεί το έλεος, μη θέλοντας τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει, θέλοντας να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και μάλιστα όσοι επιστρέφουν από την αμαρτία. Διότι δεν ήλθες να καλέσεις δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Τώρα άρχισα να ομιλώ προς τον Κύριό μου· ενώ εγώ είμαι χώμα και στάχτη, σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού. Δώσε μου λόγο στο άνοιγμα του στόματός μου, εσύ που χορηγείς προσευχή σε εκείνον που προσεύχεται, διότι κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται άνωθεν, κατεβαίνοντας από εσένα, τον Πατέρα των φώτων· ώστε να δεηθώ επάξια και να ικετεύσω με τρόπο ψυχικά ωφέλιμο.

Αυτό πάθαμε εγώ και ο Μωυσής· διότι εκείνον μεν, επειδή η συναγωγή που άφησε πίσω του έγινε σαν ακόλαστη γυναίκα, τον επισπεύδει ο Θεός λέγοντας: «Σήκω, κατέβα, διότι ο λαός παρηνόμησε». Εγώ όμως δεν δέχθηκα καμία τέτοια προσταγή, αλλά με ελευθερία θεράπευα εκείνους που είχαν ασθενήσει· «Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς».

Αυτό ανήγγειλε και ο άγγελος, λέγοντας: «Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους»· και πάλι ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Κύριε, σε σένα κατέφυγα». Σε αυτόν και εσύ κατάφυγε, ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· σε αυτόν που είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· σε αυτόν που είπε: «Μετανοείτε· διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· σε αυτόν που λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· σε αυτόν που είπε: «Εξουσία έχει ο Υιός του ανθρώπου επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες»· σε αυτόν που λέει ότι: «Αυτόν που έρχεται σε μένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω»· σε αυτόν που είπε μέσω του προφήτη: «Καθώς εγώ ζω, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει αυτός»· σε αυτόν που είπε ότι θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα· σε αυτόν που είπε: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Σε αυτόν να καταφεύγεις με μετάνοια και δάκρυα. Μετανόησε, και μην αμφιβάλλεις· μετανόησε, και μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να απελπίζεσαι για τον εαυτό σου, εφόσον διαθέτεις τα φάρμακα της σωτηρίας. Στον ουρανό γίνεται χαρά όταν εσύ μετανοείς, και εσύ ραθυμείς; Οι άγγελοι σκιρτούν από αγαλλίαση, και εσύ νυστάζεις; Για χάρη σου έχει έρθει ο ιατρός των ψυχών, και εσύ κρύβεις το τραύμα σου; Αυτός φωνάζει: «Επιστρέψτε σε μένα, υιοί των ανθρώπων, ελάτε σε μένα»· και εσύ δεν σπεύδεις;

Η νηστεία θεσπίστηκε στον παράδεισο. Την πρώτη εντολή έλαβε ο Αδάμ: Από το δέντρο της γνώσεως του καλού και του πονηρού να μη φάτε. Το δε «να μη φάτε» αποτελεί νομοθεσία νηστείας και εγκράτειας. Εάν η Εύα είχε νηστέψει από το δέντρο, δεν θα είχαμε τώρα ανάγκη από τούτη τη νηστεία. Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς.

Αυτή, λοιπόν, η ψυχή είναι μακάρια· αλίμονο όμως σε εκείνη που δεν έχει συναίσθηση των τραυμάτων της, και η οποία εξαιτίας της πολλής και άμετρης κακίας νομίζει ότι δεν έχει καμία κακία. Διότι αυτήν ούτε ο αγαθός ιατρός την επισκέπτεται ούτε την θεραπεύει, επειδή η ίδια δεν νοιάζεται για τα τραύματά της, εφόσον θεωρεί ότι είναι καλά και υγιής. «Διότι δεν έχουν ανάγκη ιατρού», λέγει, «οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς».

Καθώς λοιπόν, Δέσποτα, ήμουν βυθισμένος σε αυτές τις σκέψεις, ξαφνικά φάνηκες από ψηλά πολύ μεγαλύτερος από τον ήλιο και έλαμψας από τους ουρανούς μέχρι την καρδιά μου, ενώ όλα τα άλλα τα έβλεπα σαν να ήταν βαθύ σκοτάδι, και ένας φωτεινός στύλος στο μέσο, σχίζοντας όλον τον αέρα, έφτασε από τους ουρανούς μέχρι εμένα τον άθλιο. Αμέσως ξέχασα το φως του λυχναριού, λησμόνησα ότι βρίσκομαι μέσα στο σπίτι και, όπως μου φαινόταν, καθόμουν στον αέρα του σκοταδιού, και επιπλέον ξέχασα εντελώς και το ίδιο μου το σώμα. Σου μιλούσα και τώρα σου μιλώ από τα βάθη της καρδιάς μου: Ελέησόν με, Δέσποτα, ελέησόν με, εσύ ο μόνος, εμένα που ποτέ και με κανέναν τρόπο δεν σε υπηρέτησα, Σωτήρα, αλλά σε παρόργιζα από νεαρή ηλικία. Διέπραξα κάθε σαρκική και ψυχική κακία και έπραξα αμέτρητες άτοπες αμαρτίες περισσότερο από όλους τους ανθρώπους, περισσότερο από όλα τα άλογα ζώα, ξεπερνώντας όλα τα ερπετά και τα θηρία. Σε εμένα λοιπόν υπάρχει ανάγκη να δείξεις το έλεός σου, σε εμένα που αμάρτησα με αφροσύνη περισσότερο από όλους. Διότι εσύ ο ίδιος είπες, Χριστέ, ότι δεν έχουν ανάγκη θεραπείας οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς.

Διότι είμαι πραγματικά πεπεισμένος, αγιασμένοι αδελφοί μου, ότι εφόσον εσείς σωθείτε, ο Κύριος δεν θα με στείλει εξάπαντος στο εξώτερο πυρ, έστω κι αν είμαι ένοχος από τα δικά μου έργα. Δεν έχω λοιπόν λόγο, συγχωρέστε με, ώστε να πυρπολήσω τις ψυχές σας με τον θείο και μακάριο έρωτα. Δεν διαθέτω δύναμη για να διεγείρω τη διάνοιά σας προς την αποκάλυψη των ουράνιων θεαμάτων, εκτός από το ότι εσείς διεγείρεστε και προχωράτε με επιτυχία. Εάν, λοιπόν, κάποιος κοιμάται από ραθυμία, ας ξυπνήσει με προθυμία. Και εάν κάποιος έχει παραλυμένα τα νοητά του χέρια και χωλαίνει και στα δύο του γόνατα, ας σταθεί στα πόδια του και ας αναπηδήσει στον δρόμο των εντολών του Κυρίου. Και εάν κάποιος είναι τυφλωμένος από την εμπαθή διάνοια, ας ξεπλύνει τις κόρες των ματιών του στην κολυμβήθρα των δακρύων, και αναβλέποντας προς την απάθεια, ας δοξάζει τον Κύριο. Και εάν κάποιος είναι λεπρός από τις κηλίδες της αμαρτίας, ας προσέλθει με θέρμη στον Κύριο και θα ακούσει: «Θέλω, καθαρίσου», και αφού καθαριστεί, ας μην ξαναγίνει λεπρός. Και εάν κάποιος είναι κωφός ψυχικά ή άλαλος νοητά, ας ακούσει και ας μιλήσει. Διότι ο Λόγος γνωρίζει να θεραπεύει όλους εκείνους που είναι ταλαιπωρημένοι ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο. Έτσι, λοιπόν, σας απηύθυνα αυτόν τον λόγο για χάρη όσων ασθενούν. Διότι οι υγιείς, όπως λέει το Ευαγγέλιο, δεν έχουν ανάγκη από γιατρό, αλλά οι ασθενείς.

Γιατί τρώτε και πίνετε με τελώνες και αμαρτωλούς; Και αποκριθείς ο Ιησούς, τους είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» Ο μεν Ματθαίος φανερά διακηρύσσει το δικό του όνομα, λέγοντας: «Είδε ο Ιησούς τον τελώνη Ματθαίο να κάθεται στο τελωνείο.» Ο δε Λουκάς και ο Μάρκος, τιμώντας τον ευαγγελιστή, προβάλλουν το άλλο του όνομα, το Λευί. Θαύμασε δε τη φιλανθρωπία του Θεού, πώς διαρπάζει τα σκεύη του πονηρού. Διότι ο τελώνης είναι σκεύος του πονηρού και πονηρό θηρίο. Αυτό το γνωρίζουν όσοι έχουν πείρα των σκληρών εισπρακτόρων. Διότι αυτοί είναι οι τελώνες, εκείνοι που εξαγοράζουν τα δημόσια τέλη, με σκοπό να κερδοσκοπήσουν σε βάρος των ίδιων τους των ψυχών. Όχι μόνο, λοιπόν, τον Ματθαίο κέρδισε, αλλά ο Κύριος επιδίωκε να κερδίσει και τους άλλους τελώνες με τους οποίους συνέτρωγε. Διότι γι' αυτό καταδέχεται να συνδειπνήσει μαζί τους, ώστε να ελκύσει και εκείνους. Οι δε Φαρισαίοι, που τον κατηγορούσαν, δες τι ακούνε: «Δεν ήλθα», λέει, «να καλέσω δικαίους», δηλαδή εσάς που δικαιώνετε τους εαυτούς σας· «αλλά ήλθα να καλέσω αμαρτωλούς, όχι για να παραμείνουν στην αμαρτία, αλλά για να μετανοήσουν.» Και με άλλη έννοια: Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους. Διότι ούτε καν βρίσκω, αφού όλοι έχουν αμαρτήσει. Επειδή αν ήταν δυνατόν να βρεθούν δίκαιοι, δεν θα είχα έλθει.