Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:20

Και τι θα αποκριθούν οι βασιλείς των εθνών; Ότι ο Κύριος θεμελίωσε τη Σιών, και δι' Αυτού θα σωθούν οι ταπεινοί του λαού. Επειδή λοιπόν κανείς από τους αλλοφύλους δεν κατέχει την αληθινή ύπαρξη, αλλά έχουν καταστεί σαν να μην υπάρχουν εξαιτίας της κακίας τους (διότι, όπως λέει, «Ας εκλείψουν οι αμαρτωλοί από τη γη και οι άνομοι, ώστε να μην υπάρχουν πλέον»· όχι με την έννοια ότι οδηγήθηκαν στον απόλυτο αφανισμό, αλλά ότι έχουν χωριστεί από την επισκοπή του Θεού, ο Οποίος είναι ο αληθινά «Ών»), τι θα πουν οι βασιλείς τους, βλέποντας τόσο μεγάλη διαφορά ανάμεσα στα έθνη και στη Σιών; Ή είναι προφανές ότι θα έλθουν σε συναίσθηση, κατανοώντας ότι όσοι μεν πολιτεύονται σύμφωνα με τα έθνη βρίσκονται σε κλυδωνισμό εξαιτίας της κακίας τους, ενώ όσοι έχουν τον νου τους κεκαθαρμένο βρίσκονται σε ασφάλεια; Αυτός ο νους ονομάζεται Σιών, επειδή από εκεί βρίσκεται το παρατηρητήριο κάθε φύσεως. Διότι, σαν από κάποια βουνοκορφή, από το ύψος του νου θεωρείται αφενός ο κόσμος και η ευταξία που υπάρχει σε αυτόν, και μέσα από αυτά κατανοείται ο Θεός. Θεωρούνται αφετέρου τα πράγματα του βίου και η ευτέλεια που υπάρχει σε αυτά. —Όπως λοιπόν ο νους, που είναι βυθισμένος στον οίνο και στα υπόλοιπα πάθη, πίπτει εξαιτίας της μέθης, έτσι και ο καθαρός νους έχει ως θεμελιωτή του τον Θεό. —Και δι' Αυτού οι ταπεινοί του λαού θα σωθούν· διότι «Μακάριοι είναι οι πτωχοί», και «Αλίμονο στους πλουσίους, επειδή έχουν ήδη λάβει την παρηγοριά τους».

Κεφάλαιο Γʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Μακάριοι είναι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγορία σας. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Βʹ. Η βαθύτατη πτωχεία τους περίσσεψε στον πλούτο της απλότητάς τους. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Αʹ. Όσοι δε επιθυμούν να πλουτίσουν, πέφτουν σε πειρασμό και παγίδα, και σε πολλές επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία ορισμένοι, επιθυμώντας την, αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τον εαυτό τους με πολλές οδύνες.

Από εδώ, λοιπόν, αυτός αρχίζει και πάλι δεν συνεχίζει με λογικό ειρμό, αλλά, όπως προείπα, άλλα μεν τα περικόπτει, άλλα δε τα προσθέτει άνω κάτω, χωρίς να βαδίζει ορθά, αλλά περιπλανώμενος στα πάντα με ραδιουργία, και είναι τα εξής: 〈α〉. «Πήγαινε να δείξεις τον εαυτό σου στον ιερέα και πρόσφερε για τον καθαρισμό σου, καθώς πρόσταξε ο Μωυσής»· «για να είναι αυτό μαρτυρία σε εσάς» αντί αυτού που είπε ο Σωτήρας «ως μαρτυρία σε αυτούς». 〈β〉. «Για να γνωρίζετε όμως ότι εξουσία έχει ο Υιός του ανθρώπου να συγχωρεί αμαρτίες επί της γης». 〈γ〉. «Κύριος είναι ο Υιός του ανθρώπου και του σαββάτου». 〈δ〉. «Τον Ιούδα Ισκαριώτη, ο οποίος έγινε προδότης». Και αντί του «κατέβηκε μαζί τους» γράφει «κατέβηκε ανάμεσά τους». 〈ε〉. «Και όλο το πλήθος ζητούσε να τον αγγίξει. Και αυτός, αφού σήκωσε τα μάτια του» και τα εξής. 〈στ〉. «Τα ίδια έκαναν στους προφήτες οι πατέρες σας». 〈ζ〉. «Σας λέω δε, τόση πίστη ούτε μέσα στον Ισραήλ δεν βρήκα». 〈η〉. Παραλλαγμένο είναι το «μακάριος είναι αυτός που δεν θα σκανδαλιστεί με εμένα»· διότι το παρουσίαζε σαν να απευθυνόταν στον Ιωάννη. 〈θ〉. «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: ιδού, αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου». 〈ι〉. «Και αφού εισήλθε στο σπίτι του Φαρισαίου, ανακλίθηκε στο τραπέζι. Η δε αμαρτωλή γυναίκα, αφού στάθηκε πίσω κοντά στα πόδια του, έβρεξε με τα δάκρυά της τα πόδια του, τα άλειψε και τα καταφιλούσε». 〈ια〉. Και πάλι «αυτή με τα δάκρυά της έβρεξε τα πόδια μου, τα άλειψε και τα καταφιλούσε». 〈ιβ〉.

Μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού. Καθώς όμως η βασιλεία των ουρανών κατανοείται ότι διαθέτει πολλές τάξεις αγαθών, σύμφωνα με το χωρίο «πολλές μονές υπάρχουν κοντά στον Πατέρα», το πρώτο αξίωμα, θα έλεγε κανείς, και η πρώτη βαθμίδα εκείνων που ανέρχονται σε αυτήν τυγχάνει να είναι η βαθμίδα όσων γίνονται πτωχοί για χάρη του Θεού. Αυτοί λοιπόν που περιφρόνησαν όλα τα πολύτιμα αγαθά της παρούσας ζωής, που πτωχεύουν με ταπεινοφροσύνη, και που έφτασαν στο άκρο της ακτημοσύνης για τον κατά Θεόν πνευματικό βίο, είναι εκείνοι που θα τύχουν του σωτήριου μακαρισμού. Τέτοιους ακριβώς διαμόρφωσε και τους πρώτους μαθητές του· γι' αυτό και απευθυνόμενος στο πρόσωπό τους, σύμφωνα με τον έναν από τους ευαγγελιστές, προσάρμοσε τον λόγο του λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού»· καθώς η αντωνυμία «δική σας» ελέχθη δεικτικά προς πρόσωπα που ήταν παρόντα. Σε αυτούς μάλιστα ύψωσε και τα μάτια του, και πριν καν μιλήσει τους προσέλκυε στην ακρόαση με το ιλαρό του βλέμμα· εκείνοι δε προσέφεραν πρόθυμα τους εαυτούς τους ως υπάκουους στα λεγόμενά του. Η πρώτη λοιπόν βαθμίδα των σωτήριων μακαρισμών ήταν αυτή, η οποία καθιστά συμβασιλείς με Αυτόν όσους έχουν αποδεχθεί την πτωχεία για χάρη Του, καθώς και τον άκρως ακτήμονα, φιλόσοφο και θεοφιλή βίο, δηλαδή τους ταπεινόφρονες.

Επειδή δε ο Κύριος έδωσε στη γη έναν σύντομο λόγο, σύμφωνα με τον προφήτη, αφού υπέδειξε και μακάρισε την αιτία της εκούσιας και πολυειδούς πτωχείας και ό,τι αποτελεί αιτία αυτής, συμπεριέλαβε με συντομία τα πολλά αποτελέσματά της, διδάσκοντας για όλα. Διότι είναι δυνατόν κάποιος να είναι ακτήμονας, αλλά και λιτοδίαιτος και εγκρατής, και μάλιστα με τη θέλησή του, αλλά για τη δόξα των ανθρώπων. Ένας τέτοιος άνθρωπος λοιπόν δεν είναι πτωχός τω πνεύματι. Διότι η υποκρισία γεννιέται από την αλαζονεία, και αυτή είναι αντίθετη προς την πνευματική πτωχεία. Για εκείνον όμως που έχει συντετριμμένο, μετριοπαθές και ταπεινό πνεύμα, είναι αδύνατον να μη χαίρεται και με τη φαινομενική ευτέλεια και ταπείνωση. Διότι αυτός θεωρεί τον εαυτό του ανάξιο για δόξα και καλοπέραση, για πλούτο και για όλα τα παρόμοια. Και αυτός είναι ο μακαρισμένος από τον Θεό πτωχός, εκείνος που θεωρεί τον εαυτό του ανάξιο για αυτά. Και αυτός είναι ο αληθινά πτωχός, που δεν οικειοποιείται το όνομα κατά το ήμισυ. Γι' αυτό και ο θείος Λουκάς είπε: «Μακάριοι οι πτωχοί», χωρίς να προσθέσει «τω πνεύματι». Και αυτοί είναι εκείνοι που άκουσαν, ακολούθησαν και αφομοιώθηκαν με τον Υιό του Θεού που λέει: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Γι' αυτό και «σε αυτούς ανήκει η βασιλεία των ουρανών», επειδή είναι συγκληρονόμοι του Χριστού.

Γι' αυτό και ο ίδιος, κοιτάζοντας προς τους μαθητές του, έλεγε: μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών· μακάριοι όσοι πενθούν· μακάριοι οι ελεήμονες· μακάριοι οι διωγμένοι ένεκα της δικαιοσύνης· και αλίμονο σε όσους πλουτούν, αλίμονο σε όσους γελούν, αλίμονο στους χορτασμένους, αλίμονο όταν όλοι οι άνθρωποι μιλήσουν καλά για εσάς.

Λύση. Από αυτά αποδεικνύεται ότι όχι μόνο ο Κύριος εξέθεσε τους μακαρισμούς για δεύτερη φορά, αλλά και ότι θεράπευσε διαφορετικούς λεπρούς και παραλυτικούς. Διότι αυτούς που αναφέρονται στον Ματθαίο, τους προσφώνησε πριν από την εκλογή των δώδεκα από τους υπολοίπους. Γι' αυτό και τους εξέθεσε πιο γενικά. Μετά από αυτούς, αφού κατέβηκε από το όρος, καθάρισε τον λεπρό, και τον δούλο του εκατόνταρχου, και την πενθερά του Πέτρου. Ο Λουκάς, όμως, αναφέρει ότι μετά την εκλογή των δώδεκα και τη φανέρωση των ονομάτων τους, ο Κύριος Χριστός στάθηκε σε πεδινό τόπο και τους εκφώνησε τους μακαρισμούς. Γι' αυτό και απευθύνεται στο πρόσωπό τους. Ομοίως και καθένας από τους εκατόνταρχους, τόσο αυτός που αναφέρεται στον Ματθαίο, όσο και αυτός στον Λουκά, ήταν διαφορετικό πρόσωπο, αν και ήταν και οι δύο κάτοικοι της Καπερναούμ. Διότι ο μεν ένας παρακαλεί τον Κύριο αυτοπροσώπως, ενώ ο άλλος μέσω των πρεσβυτέρων. Και ο ένας παρακαλεί για δούλους, ενώ ο άλλος για υιό, επειδή στην Αγία Γραφή συνηθίζεται ο υιός να ονομάζεται «παις».

Ω της κακής ρίζας όλων των κακών, της φιλαργυρίας! Μέσω του πλούτου θέλετε να σωθείτε; Αλλά ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού. Τρυφώντας, μεθώντας και ζώντας με έπαρση θέλετε να νικήσετε τις αιρέσεις; Αλλά αλίμονο σε εσάς, που ζείτε με τρυφή και έπαρση, και στολίζεστε με χρυσό και ποικίλα ενδύματα· πώς θα δείξετε στους άλλους την καλή πτωχεία του Χριστού, ο οποίος για χάρη μας έγινε πτωχός, και ο οποίος παρήγγειλε στους μαθητές του να μην έχουν χάλκινα νομίσματα στις ζώνες τους; Όντως πλανάστε, μη κατανοώντας τις Γραφές. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει, «Μακάριοι οι πτωχοί»· και πάλι, «Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους»· και, «Μη θησαυρίζετε πάνω στη γη»; Ο πλούτος σας αυξήθηκε και ο λόγος σας εξέλιπε· τα ενδύματά σας έχουν φαγωθεί από τον σκόρο· για όλα αυτά θα δώσετε λόγο στον αρχιποίμενα Χριστό. Διότι δεν αγνοείτε ότι καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό· εσείς όμως, αρχιερείς και ιερείς και διάκονοι, θα δώσετε λόγο και για τους εαυτούς σας και για τα πρόβατα, ο καθένας σύμφωνα με το έργο που του εμπιστεύθηκαν.

Διότι πρόσεξε, το ότι «ήλθαν για να τον ακούσουν», αυτό αποτελεί τη θεραπεία των ψυχών, και το «να ιαθούν από τις ασθένειές τους», αυτό αποτελεί τη θεραπεία των σωμάτων· διότι εξήρχετο από αυτόν δύναμη και τους θεράπευε όλους. Διότι οι μεν προφήτες και οι άλλοι άγιοι δεν διέθεταν δύναμη που να εξέρχεται από τους ίδιους· επειδή δεν ήταν οι ίδιοι πηγές δυνάμεων. Ο Κύριος όμως είχε δύναμη που εξήρχετο από αυτόν· διότι ο ίδιος ήταν η πηγή της δυνάμεως. Ενώ βεβαίως οι προφήτες και οι άγιοι δέχονταν μάλλον άνωθεν τη δύναμη. «Και ο ίδιος, αφού σήκωσε τα μάτια του προς τους μαθητές του, έλεγε: Μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού. Μακάριοι όσοι κλαίτε τώρα, διότι θα γελάσετε. Μακάριοι είστε όταν σας μισήσουν οι άνθρωποι, και σας απομονώσουν, και σας ονειδίσουν, και αποβάλουν το όνομά σας ως κακό, εξαιτίας του Υιού του ανθρώπου. Να χαίρεστε εκείνη την ημέρα και να σκιρτήσετε. Διότι ιδού, ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. Διότι τα ίδια έκαναν στους προφήτες οι πατέρες τους. Αλίμονο όμως σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας. Αλίμονο σε εσάς που είστε χορτασμένοι τώρα, διότι θα πεινάσετε. Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Διότι τα ίδια έκαναν στους ψευδοπροφήτες οι πατέρες τους.»