Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:21

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΕ΄. Αλληλούια. Πίστεψα, γι' αυτό μίλησα. Λέγοντας: «Πίστεψα, γι' αυτό μίλησα», ως κάποιος που ευαρέστησε τον Κύριο, έχοντας φτάσει στις άνω μονές, λέει τα εξής: διότι δεν θα πρόφερε αυτόν τον λόγο, αν δεν είχε αποκτήσει θάρρος από τις υποσχέσεις του Θεού· και αυτές ήταν γεμάτες έλεος: «Μακάριοι όσοι κλαίνε τώρα, διότι αυτοί θα χαρούν». Εάν λοιπόν τα μάτια ήταν γεμάτα δάκρυα, είναι φανερό ότι θα λάβουν την αγαλλίαση σε εκείνες τις μονές. Αυτή τη φράση την παραθέτει στους Κορινθίους ο Παύλος, λέγοντας: «Έχοντας το ίδιο πνεύμα της πίστεως, σύμφωνα με το: Πίστεψα, γι' αυτό μίλησα». Διότι με την καρδιά πιστεύει κανείς προς δικαιοσύνη, και με το στόμα ομολογεί προς σωτηρία· και εμείς πιστεύουμε, γι' αυτό και μιλάμε. Λέγοντας «πνεύμα πίστεως», εννοεί είτε τη σταθερή έξη που προέρχεται από αυτήν, είτε το Πνεύμα που χορηγείται από τον Θεό σε εκείνον που έχει πίστη. Συμφωνεί δε με το: «Πίστεψα, γι' αυτό μίλησα» και το εξής: «Εάν δεν πιστέψετε, δεν πρόκειται να κατανοήσετε». Πρώτα πιστεύει κανείς, έπειτα κατανοεί, και μετά από αυτά μιλάει. Όταν δε, λέει, αφού πίστεψα μίλησα για μεγάλα πράγματα, τότε, βλέποντας τον εαυτό μου ως ένα τίποτα, ταπεινώθηκα πάρα πολύ. Παρόμοιο είναι αυτό που είπε ο Ιωάννης για τον Ιησού: «Εκείνος πρέπει να αυξάνεται, εγώ δε να ελαττώνομαι».

Γι' αυτό μακάριοι είναι οι κλαίοντες και μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν, και αυτοί θα γελάσουν. Και ως γέλιο δεν εννοεί τον θόρυβο που βγαίνει από τα μάγουλα κατά τον αναβρασμό του αίματος, αλλά την ανόθευτη και αμιγή από κάθε τι σκυθρωπό ιλαρότητα.

Είναι πολύς ο χρόνος από τότε που λέγεται ότι η ημέρα του Κυρίου πλησιάζει, με όλους τους Προφήτες να διαβεβαιώνουν για την εγγύτητά της, ώστε κανείς να μην καταληφθεί ανέτοιμος, έχοντας εφησυχάσει με τη σκέψη ότι αυτή καθυστερεί. Αυτά διακηρύσσει και ο Σοφονίας λέγοντας: «Να ευλαβείσθε μπροστά στον φόβο του Κυρίου, διότι είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου». Και λίγο πιο κάτω: «Είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου, η μεγάλη· είναι κοντά και έρχεται πάρα πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου είναι πικρή και σκληρή· η ημέρα εκείνη είναι ημέρα θλίψης και ανάγκης, ημέρα ολέθρου και αφανισμού, ημέρα σκότους και γνόφου, ημέρα νεφέλης και ομίχλης, ημέρα σάλπιγγας και κραυγής». Κι αν ακόμη η κοινή ημέρα της συντέλειας ολόκληρου του κόσμου βρίσκεται μακριά, ωστόσο η προσωπική ημέρα της εξόδου του καθενός (η οποία αποτελεί τη συντέλεια για κάθε έναν άνθρωπο ξεχωριστά) βρίσκεται ήδη πολύ κοντά. Αυτήν πρέπει να έχουμε προ οφθαλμών, τηρώντας αυτό που λέγει ο Ησαΐας: «Ολολύξτε, διότι είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου»· και να υπακούμε σε Εκείνον που λέει: «Μακάριοι οι πενθούντες» και «Μακάριοι οι κλαίοντες».

Διότι μακάριοι είναι οι πενθούντες, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν. Μακάριοι είναι όσοι κλαίνε, επειδή αυτοί θα γελάσουν. Εκείνοι, λοιπόν, οι οποίοι διήγαγαν τις ημέρες αυτού του αιώνα, που βρίσκεται ήδη στη συντέλειά του και κλίνει προς τη δύση του, θρηνώντας για τις αμαρτίες τους, αυτοί θα αγαλλιάσουν όταν έλθει εκείνο το αληθινό πρωινό. Διότι όσοι σπέρνουν τώρα με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση· δηλαδή στο μέλλον.

Κεφάλαιο Γʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Μακάριοι είναι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγορία σας. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Βʹ. Η βαθύτατη πτωχεία τους περίσσεψε στον πλούτο της απλότητάς τους. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Αʹ. Όσοι δε επιθυμούν να πλουτίσουν, πέφτουν σε πειρασμό και παγίδα, και σε πολλές επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία ορισμένοι, επιθυμώντας την, αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τον εαυτό τους με πολλές οδύνες.

Για το γέλιο είπα ότι είναι παραφροσύνη· και: «Όπως ο θόρυβος των αγκαθιών κάτω από τον λέβητα, έτσι είναι το γέλιο των αφρόνων». Και ο Κύριος φαίνεται μεν ότι υπέμεινε τα αναγκαία πάθη της σάρκας, και όσα αποτελούν μαρτυρία αρετής, όπως τον κόπο και το έλεος προς τους θλιβομένους· πουθενά όμως δεν χρησιμοποίησε το γέλιο, όπως προκύπτει από την ιστορία των Ευαγγελίων, αλλά μάλιστα ταλανίζει όσους κυριεύονται από αυτό. Ας μην μας παραπλανά όμως η ομωνυμία του γέλιου. Διότι είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή να ονομάζεται πολλές φορές «γέλιο» η χαρά της ψυχής και η φαιδρή διάθεση για τα αγαθά, όπως λέει η Σάρρα: «Γέλιο μου προκάλεσε ο Θεός»· και το: «Μακάριοι όσοι κλαίτε τώρα, διότι θα γελάσετε»· αλλά και αυτό που αναφέρεται στον Ιώβ: «Θα γεμίσει με γέλιο το στόμα του αληθινού». Διότι όλοι αυτοί οι όροι έχουν χρησιμοποιηθεί με την έννοια της ιλαρότητας για την κατά ψυχήν αγαλλίαση.

Ο λόγος δεν στρέφεται εναντίον όλων όσων βρίσκονται σε ευπορία, αλλά μόνο εναντίον εκείνων που έχουν αποκτήσει πάθος για τα χρήματα. Ποιοι είναι δε αυτοί; Είναι εκείνοι που ακούν τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη», κ.λπ. <Μακάριοι εσείς που πεινάτε τώρα, διότι θα χορτάσετε.> (A f. 97 b, B f. 64 b, G f. 14 b) Και ενώ πάλι στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέει: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν»· εδώ όμως λέει ότι θα είναι μακάριοι απλώς όσοι πεινούν. Λέμε λοιπόν ότι είναι σπουδαίο και εξαιρετικό να πεινά και να διψά κανείς τη δικαιοσύνη, δηλαδή να αγαπά να οικειοποιείται, σαν κάποιου είδους τροφή και ποτό, τα σπουδάσματα της ευσέβειας· διότι αυτό σημαίνει η δικαιοσύνη. Επειδή όμως πρέπει να διατυπώσουμε το νόημα αυτών σε συμφωνία με τις ερμηνείες που μόλις αναφέραμε, λέμε πάλι το εξής: ο Σωτήρας μακάρισε εκείνους που αγαπούν την εκούσια πτώχεια, προκειμένου ακριβώς να διανύσουν καλά και απερίσπαστα τον αποστολικό δρόμο. Διότι το να μην έχουν χρυσό ή άργυρο στις ζώνες τους, ούτε δύο χιτώνες, συνεπάγεται οπωσδήποτε ότι πρέπει να υπομείνουν πάρα πολλή σκληραγωγία και μετά βίας να εξασφαλίσουν τροφή· αυτό όμως είναι βαρύ για όσους βρίσκονται σε πενία και διωγμούς· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και πολύ εύλογα Εκείνος που γνωρίζει τις καρδιές, δεν τους αφήνει να μικροψυχούν εξαιτίας όσων συμβαίνουν από την πτώχεια.

Διότι λέγει ότι αυτοί που τώρα πεινούν εξαιτίας της ευσέβειας προς αυτόν, θα χορτάσουν· δηλαδή θα απολαύσουν τα αγαθά που θα τους δοθούν, τα οποία προφανώς θα είναι νοητά και πνευματικά. <Μακάριοι όσοι κλαίτε τώρα, διότι θα γελάσετε.> (A f. 98 b) Μακαρίζει αυτούς που κλαίνε, και λέει ότι θα γελάσουν· αλλά λέμε ότι κλαίνε, όχι αυτοί που απλώς χύνουν δάκρυα από τα μάτια τους· διότι αυτό είναι κοινό και συμβαίνει σε όλους, πιστούς και απίστους, εάν συμβεί κάτι από εκείνα που συνηθίζουν να προκαλούν λύπη· αλλά μάλλον εκείνους που αποφεύγουν τον εύθυμο και φθαρτό βίο, ο οποίος είναι γεμάτος από σαρκικές απολαύσεις· διότι για αυτούς λέμε ότι ζουν μέσα στην τέρψη και το γέλιο. Εκείνους όμως που παραιτούνται από την καλοπέραση και τη σαρκική χαλάρωση, και σχεδόν κλαίνε επειδή μισούν τα πράγματα του κόσμου, ο Σωτήρας λέει ότι είναι μακάριοι. Επομένως, αφού έδωσε εντολή να είναι πτωχοί, στεφανώνει με τιμές και τα όσα ακολουθούν την πτωχεία· και αυτά είναι η έλλειψη των μέσων που προσφέρουν καλοπέραση, και η κατήφεια λόγω της θλίψης. Διότι είναι γραμμένο ότι πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, και από όλες αυτές θα τους ελευθερώσει ο Κύριος. <Μακάριοι είστε, όταν σας μισήσουν οι άνθρωποι, κ.τ.λ.> (A f. 99 b, B f. 64 b) Βέβαια, ο Κύριος είχε ήδη προαναγγείλει τον διωγμό, πριν αποσταλούν οι απόστολοι.

Διότι πολλοί είναι εκείνοι που κλαίνε στις εκκλησίες και έχουν την «κατά Θεόν» λύπη, η οποία «κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια προς σωτηρία». Αποδέχεται δε αυτούς και ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας τα εξής: «Μακάριοι όσοι πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Και πάλι: «Μακάριοι όσοι κλαίνε τώρα, διότι θα γελάσετε». Επομένως, ακόμη και αν η Εκκλησία αποκαλούνταν Ραμά μέσω της φωνής του Προφήτη, ο λόγος θα διατηρούσε και έτσι την πειστικότητά του. Όμως λέει ότι θα παραμείνει στη θέση της, δηλαδή δεν θα σαλευθεί. Διότι είναι γερά στηριγμένη, όπως είπα, και η Εκκλησία του Χριστού είναι ακλόνητη. «Και αυτή θα είναι η πληγή με την οποία ο Κύριος θα πλήξει όλους τους λαούς, όσοι εκστράτευσαν εναντίον της Ιερουσαλήμ· θα λιώσουν οι σάρκες τους ενώ αυτοί θα στέκονται στα πόδια τους, και τα μάτια τους θα ρεύσουν μέσα από τις οπές τους, και η γλώσσα τους θα λιώσει στο στόμα τους.» «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη», προσφώνησε ο Χριστός σε όσους πίστεψαν σε αυτόν· όμως τους καθιστά πιο θαρραλέους, προσθέτοντας ωφέλιμα: «Αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». «Διότι σας έχω δώσει την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού».

Ο μοναχός ας μην προφέρει πονηρό λόγο· διότι γίνεται άμπελος που βγάζει αγκάθια. Με λόγια γλυκύτατα ας μιλά ο μοναχός στον πλησίον· διότι το μέλι δεν έχει πικρία. Ας μη γίνεται ράθυμος ο προστάτης των έργων της δικαιοσύνης· διότι η μέλισσα εργάζεται ακατάπαυστα. Το ρεύμα του Ιορδάνη είναι καθαρτήριο των αμαρτημάτων· ο Χριστός το αγίασε. Το ρεύμα των δακρύων του μοναχού είναι άφεση αμαρτιών· ο Χριστός είπε: μακάριοι όσοι κλαίνε τώρα, διότι θα γελάσουν. Ο επιπόλαιος μοναχός κλονίζεται από τη λαίλαπα των λογισμών· εκείνος όμως που εγκρατεύεται στηρίζει τον εαυτό του με τα ευαγγελικά λόγια. Ελευθέρωσε τον πλησίον, μοναχέ, από την αμαρτία, χωρίς ονειδισμό, με όση δύναμη έχεις· διότι ο Θεός δεν αποδιώχνει εκείνους που επιστρέφουν. Μην κλείσεις μέσα στην καρδιά σου λόγο κακίας και πονηρίας εναντίον του αδελφού σου, μοναχέ, ώστε να είσαι σε θέση να λες: «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών». Ο ράθυμος μοναχός θα πνιγεί από τους λογισμούς, όπως το σιτάρι από τα αγκάθια.

Τα οποία ‹τέκνα του Θεού› και ο λαός του είχαν πολλή 〈συντριβή〉 και 〈οδύνη〉, όταν ζούσαν τη θνητή ζωή· διότι υπέφεραν και ήταν 〈συν〉τετριμμένοι, ώστε να λέγεται: «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει», και: «θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα». Οι ίδιοι δε έκλαιγαν για τη διαμονή τους πάνω στη γη και πενθούσαν για όσους έπρατταν έργα άξια πένθους, πράγμα που διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας: «εμείς που βρισκόμαστε στο σκήνωμα στενάζουμε επειδή βαρυνόμαστε», «και θα πενθήσω για πολλούς από εκείνους που αμάρτησαν στο παρελθόν και δεν μετανόησαν». Αυτών ακριβώς ο Θεός 〈τη συντριβή και την οδύνη θα θεραπεύσει〉, αναζωογονώντας τους κατά την εκπλήρωση των επαγγελιών. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας λέγοντας: «μακάριοι όσοι κλαίνε» και «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν».

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, σας πρόσταξε ο Λόγος να κάνετε ισχυρό κοπετό και να παραμείνετε στον θρήνο για τόσο διάστημα, 〈έως ότου έλθει επάνω σας πνεύμα από ψηλά〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈ανάψυξη εξ ύψους〉. Διότι, βέβαια, υπάρχει διαφορά μεταξύ των πνευμάτων, όμως τίποτα δεν μπορεί να σας ανορθώσει και να σας αναπαύσει από τον θρήνο και τον κοπετό, παρά μόνο το καταπεμπόμενο 〈πνεύμα εξ ύψους〉, εφόσον 〈έλθει επάνω σας〉. Και αυτό ήταν για το οποίο έλεγε ο Σωτήρας: «Ιδού, εγώ αναχωρώ και σας αποστέλλω τον Παράκλητο, το 〈πνεύμα〉 της αληθείας», και πάλι: «έως ότου λάβετε δύναμη 〈εξ ύψους〉». Επειδή, λοιπόν: «μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν», και: «μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν», εύλογα στις προαναφερθείσες, εφόσον έδειξαν τη μετάνοιά τους μέσα από τον θρήνο, το κλάμα και τον κοπετό, δίνει την αγαθή υπόσχεση μέσω του Αγίου Πνεύματος. Έπειτα πάλι ερμηνεύει με διαφορετικό τρόπο τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω, λέγοντας: 〈και θα γίνει έρημος ο Χερμέλ, και ο Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος〉, ενώ κατά τον Σύμμαχο: 〈και θα γίνει〉 λέει 〈έρημος ο Κάρμηλος, και ο Κάρμηλος θα λογαριαστεί ως δάσος〉. Είχε λεχθεί, εξάλλου, και στα προηγούμενα: «ακόμη λίγο και θα μετατεθεί ο Λίβανος ως το όρος Χερμέλ, και το Χερμέλ θα λογαριαστεί ως δάσος.»

Διότι ακριβώς εκείνο τον καιρό, όταν το Άγιο Πνεύμα κατήλθε επάνω του εν είδει περιστεράς, εκπληρωνόταν η προφητεία που έλεγε εκ μέρους του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό με έχρισε»· διότι δεν θα μπορούσε να ειπωθεί ότι χρίστηκε με σωματικό χρίσμα παρόμοια με τους παλαιούς, επειδή δεν θα είχε τίποτα το ξεχωριστό, εάν είχε χριστεί όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι. Τώρα όμως, λαμβάνοντας το χρίσμα με το Άγιο Πνεύμα, αναδεικνύεται ξεχωριστός από όλους και μονογενής Χριστός του Θεού. Και το: «με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους πτωχούς», εκπληρωνόταν εκείνο τον καιρό, όταν, κηρύσσοντας τη βασιλεία των ουρανών, απήγγειλε και τους μακαρισμούς στους μαθητές του, λέγοντας: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών», αλλά και γιάτρευε «τους συντετριμμένους στην καρδιά», θεραπεύοντάς τους με τις επαγγελίες, μέσω των οποίων έλεγε: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρακληθούν», και: «Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι αυτοί θα γελάσουν». Ήδη δε και στα έθνη, των οποίων οι ψυχές είχαν αιχμαλωτιστεί από τους αόρατους και νοητούς εχθρούς, «κήρυττε άφεση», δίνοντας παραγγελία στους μαθητές του και λέγοντας: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος», παρέχοντας μέσω αυτών την «άφεση» των προηγούμενων ασεβειών.

Εκείνοι, βεβαίως, που πρόκειται να συμβασιλεύσουν με τον Υιό του Θεού ήταν, πρώτοι μεν, όσοι χαρακτηρίστηκαν ως πτωχοί τω πνεύματι· δεύτεροι δε, μετά από εκείνους, οι γενναίοι μάρτυρες του Θεού, για τους οποίους δίδασκε στη συνέχεια λέγοντας: «Μακάριοι όσοι διώκονται για τη δικαιοσύνη»· διότι με αυτά τα λόγια μακάριζε όσους επρόκειτο να υπεραγωνιστούν για τη βασιλεία ως ευγενείς στρατιώτες του Θεού, υποσχόμενος αναγκαίως και σε αυτούς, ως αδελφούς των προηγουμένως μακαρισθέντων πτωχών, τη βασιλεία των ουρανών ως βραβείο των αγώνων τους. Με πολλή τάξη και λογική αλληλουχία τους μετέδιδε μερίδιο από τη βασιλεία του, μετά τους πτωχούς τω πνεύματι· διότι πρέπει κανείς να έχει ζήσει προηγουμένως θεοφιλώς ολόκληρο τον χρόνο της ζωής του, διάγοντας τον βίο του με ακτήμονα και φιλόσοφο τρόπο, και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο να φτάσει στο θεοφιλές τέλος. Οι μεν πρώτοι, λοιπόν, ακολουθούσαν την άκρως ακτήμονα αγωγή του βίου, αγωνιζόμενοι σε όλη τους τη ζωή στους άθλους της αρετής· οι δε δεύτεροι καταδιώκονταν ένεκα της μαρτυρίας τους σε Αυτόν, δεχόμενοι πόλεμο και μίσος, και συκοφαντούνταν με ψευδείς διαβολές για κανέναν άλλον λόγο παρά μόνο για την ομολογία τους στον Χριστό. Άλλωστε, εκείνους που πεινούν και κλαίνε και ονειδίζονται για τον Χριστό θα τους συναντήσουμε και στον Λουκά· ενώ τους πράους, τους ελεήμονες, τους καθαρούς στην καρδιά και τους ειρηνοποιούς τούς παραθέτει σε εμάς προς εξέταση ο Ματθαίος.

Άκουσε ο Κύριος και με ελέησε· ο Κύριος έγινε βοηθός μου. Μετέτρεψας τον θρήνο μου σε χαρά, έσκισες τον σάκο μου και με έζωσες με ευφροσύνη. Αυτά, λέει, όταν προσευχήθηκα, τα άκουσε ο Κύριος, ο οποίος δεν απέχει μακριά από εκείνους που τον επικαλούνται με καθαρότητα και πίστη, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Κοντά είναι ο Κύριος σε όλους όσοι τον επικαλούνται με αλήθεια· και αφού με άκουσε, με ελέησε και απέδειξε έμπρακτα την ευσπλαχνία του προς εμένα· διότι έγινε βοηθός μου. Αφού απευθύνθηκε με αυτά τα λόγια σε εμάς και μας δίδαξε όσα του συνέβησαν, στρέφει και πάλι την ευχαριστία προς τον ίδιο τον Θεό, εξιστορώντας τις ευεργεσίες προς αυτόν. Διότι εσύ με ελέησες, λέει, και έγινες βοηθός μου· και έτσι μετέβαλες τα παλαιά μου δάκρυα, τους θρήνους και τον κοπετό σε γέλιο, χαρά και αγαλλίαση, επαληθεύοντας τον μακαρισμό που λέχθηκε αργότερα για όσους κλαίνε και πενθούν, σύμφωνα με το: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· και μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν. Με απέδυσες λοιπόν από τα σύμβολα του πένθους, τον σάκο, με τον οποίο τιμωρούσα τον εαυτό μου κακοπαθώντας, και με έζωσες με ένδυμα ευφροσύνης. Και όλα αυτά μου τα πρόσφερες, ώστε να μην απομείνω σκόνη και χώμα που δεν σε δοξολογεί, αλλά για να σου ψάλλει η δόξα μου. Διότι από το να καταβώ στη φθορά δεν θα υπήρχε καμία ωφέλεια ούτε σε εμένα ούτε σε άλλους.

Στον διάδοχο του Μωυσή, λοιπόν, τον Ιησού, αφού φανερώθηκε με μορφή άνδρα, ομολογούσε ποιος ήταν λέγοντας: Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου. Στον Ησαΐα, πάλι, έχει λεχθεί ότι: Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε. Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές: Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του αιώνος. Αυτό, λοιπόν, διδάσκεται από το προφητικό Πνεύμα να αναπέμπει ως προσευχή ο εγκαταλελειμμένος και έρημος λαός, και να του λέει: Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, έως πότε θα οργίζεσαι με την προσευχή του δούλου σου; Αντί της φράσης αυτής, όλοι οι υπόλοιποι ερμηνευτές απέδωσαν «του λαού σου». Διδάσκονται, επίσης, να τρώνε άρτο δακρύων για όσα τόλμησαν να πράξουν, ώστε, αφού θρηνήσουν για τα δικά τους κακά και πενθήσουν, να τύχουν παρηγοριάς, σύμφωνα με τον μακαρισμό που λέει: Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι θα γελάσουν· μακάριοι όσοι πενθούν, διότι θα παρηγορηθούν.

Αντί δε του «Διέθετο εἰς τὴν κοιλάδα τοῦ κλαυθμῶνος», ο Σύμμαχος αναφέρει: «Προοδεύων κοιλάδα ἔκλαιεν». Αναφέραμε δε ότι με την κοιλάδα του κλαυθμώνος εν προκειμένω δηλώνεται ο ανθρώπινος βίος, τον οποίο ο μακαριζόμενος, καθώς τον διαβαίνει και τον προσπερνά σαν πάροικος και παρεπίδημος, ποθώντας την επουράνια πατρίδα του, κλαίει με τον κλαυθμό που προξενεί τη μακαριότητα, σύμφωνα με το: «Μακάριοι οι κλαίοντες». Τέτοιος ήταν ο Παύλος που έλεγε: «Εμείς που βρισκόμαστε μέσα στο σκήνωμα αναστενάζουμε βαρυφορτωμένοι».

Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, κ.λπ. Αυτός που σπέρνει με δάκρυα, σπέρνει στο πνεύμα εκείνων που μακαρίζονται για τα δάκρυά τους· και θερίζει με αγαλλίαση ζωή αιώνια, αυτός που ήδη αξιώνεται να χαίρεται στο πνεύμα. —Σε εκείνους που παρακάλεσαν για τους υπόλοιπους αιχμαλώτους, το Θείο αποκρίνεται: «Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι αυτοί θα γελάσουν»· το οποίο, εάν το πράξουν αυτοί που βρίσκονται στη Βαβυλώνα, σπέρνοντας αγαθές ελπίδες μέσα από τα δάκρυά τους, θα θερίσουν αγαλλίαση· λαμβάνοντας τη χαρά της επιστροφής αντί για τα δάκρυα που είχαν όντας αγαπώμενοι· και εάν τότε διαφύλατταν ένα μικρό σπέρμα θεοσέβειας, ωστόσο, έχοντας καλλιεργήσει εκεί τις ψυχές τους, επιστρέφοντας θα φέρουν πολλούς καρπούς. Μέχρι την έβδομη ωδή προφητεύτηκαν τα σχετικά με τους εκ περιτομής αιχμαλώτους.

Αλλά, και επειδή γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι το «να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε», το «μακάριοι όσοι κλαίνε, γιατί θα γελάσουν» και το «αν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη» περιέχονται στα διδάγματα της ευαγγελικής διδασκαλίας, επεδείκνυε φιλανθρωπία προς εκείνους που ταλαιπωρούνταν στη ζωή, λέγοντας: «Εγώ έκλαψα για κάθε αδύναμο· και στέναξα όταν είδα άνθρωπο σε ανάγκη». Έπειτα πάλι, επειδή η ευαγγελική διδασκαλία απαγορεύει τα άσεμνα γέλια, ο μακάριος, προλαμβάνοντας, λέει: «Αν πορεύτηκα με χλευαστές, και αν το πόδι μου έσπευσε σε δόλο, ας ζυγιστώ σε δίκαιη ζυγαριά, και ο Κύριος γνωρίζει την ακακία μου». Και επειδή ο λόγος του Μωυσή νομοθετεί λέγοντας: «δεν θα μοιχεύσεις», και επιβάλλει την ποινή του θανάτου στους μοιχούς, ενώ εκείνος της ευαγγελικής διδασκαλίας, αυστηροποιώντας τον νόμο, λέει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα μοιχεύσεις· εγώ όμως σας λέω, ούτε καν να επιθυμείτε», σκεφθείτε καλά αυτόν για τον οποίο γίνεται τώρα ο λόγος, ο οποίος, ζώντας σύμφωνα με το ευαγγέλιο του Χριστού, φυλαγόταν ακόμη και από το να κοιτάξει αχαλίνωτα με επιθυμία, για το οποίο και σεμνυνόταν λέγοντας: «Αν η καρδιά μου ακολούθησε το μάτι μου σε γυναίκα άλλου άνδρα». Και παραθέτει τον συλλογισμό του προσθέτοντας στη συνέχεια: «Διότι προκαλεί ακατάσχετη οργή το να μολύνει κανείς γυναίκα άνδρα. Επειδή είναι πυρ που καίει σε όλα τα μέρη, και όπου εισέλθει, καταστρέφει από τις ρίζες».

Γι' αυτό και ο ίδιος, κοιτάζοντας προς τους μαθητές του, έλεγε: μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών· μακάριοι όσοι πενθούν· μακάριοι οι ελεήμονες· μακάριοι οι διωγμένοι ένεκα της δικαιοσύνης· και αλίμονο σε όσους πλουτούν, αλίμονο σε όσους γελούν, αλίμονο στους χορτασμένους, αλίμονο όταν όλοι οι άνθρωποι μιλήσουν καλά για εσάς.

Δεν ακούγατε αυτούς που έλεγαν: «Μακάριοι όσοι κλαίνε τώρα, διότι θα γελάσουν»; Δεν ακούγατε εμένα που φώναζα: «Μακάριοι όσοι πενθούν»; Εσείς όμως γελούσατε δυνατά, συζητώντας μεταξύ σας και παρατείνοντας τις αργολογίες σας, προσκαλώντας ο ένας τον άλλον σε συμπόσια και περιποιούμενοι τις κοιλιές σας. Ενώ εγώ έλεγα: «Πόσο στενή είναι η πύλη και τεθλιμμένη η οδός που οδηγεί στη ζωή» και ότι «η βασιλεία των ουρανών βιάζεται και οι βιαστές την αρπάζουν», εσείς αναπαυόσασταν σε μαλακά στρώματα και επιδιώκατε με κάθε τρόπο την άνεση; Ενώ εγώ έλεγα: «Εκείνος που θέλει να είναι πρώτος, ας είναι ο έσχατος όλων και δούλος όλων και διάκονος όλων», εσείς προτιμήσατε τις πρώτες θέσεις στα δείπνα και τις πρωτοκαθεδρίες, τις εξουσίες και τις ηγεμονίες και τα υψηλά αξιώματα, και δεν θελήσατε να υποταχθείτε ή να υπηρετήσετε με ταπείνωση ψυχής τον ευτελή και φτωχό και περιφρονημένο; Ενώ εγώ έλεγα: «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, κάντε και εσείς ομοίως σε αυτούς», εσείς εκπληρώσατε μόνο τις δικές σας ανέσεις και τα θελήματα και τις επιθυμίες σας, πλεονεκτώντας, αρπάζοντας, αδικώντας, και φροντίσατε μόνο τους εαυτούς σας; Ενώ εγώ έλεγα: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σου σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη», άλλοι από εσάς γελούσατε, και άλλοι ούτε να το ακούσετε δεν ανεχόσασταν, αλλά λέγατε ότι κακώς και αδίκως το διέταξα αυτό;

Διότι πρόσεξε, το ότι «ήλθαν για να τον ακούσουν», αυτό αποτελεί τη θεραπεία των ψυχών, και το «να ιαθούν από τις ασθένειές τους», αυτό αποτελεί τη θεραπεία των σωμάτων· διότι εξήρχετο από αυτόν δύναμη και τους θεράπευε όλους. Διότι οι μεν προφήτες και οι άλλοι άγιοι δεν διέθεταν δύναμη που να εξέρχεται από τους ίδιους· επειδή δεν ήταν οι ίδιοι πηγές δυνάμεων. Ο Κύριος όμως είχε δύναμη που εξήρχετο από αυτόν· διότι ο ίδιος ήταν η πηγή της δυνάμεως. Ενώ βεβαίως οι προφήτες και οι άγιοι δέχονταν μάλλον άνωθεν τη δύναμη. «Και ο ίδιος, αφού σήκωσε τα μάτια του προς τους μαθητές του, έλεγε: Μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού. Μακάριοι όσοι κλαίτε τώρα, διότι θα γελάσετε. Μακάριοι είστε όταν σας μισήσουν οι άνθρωποι, και σας απομονώσουν, και σας ονειδίσουν, και αποβάλουν το όνομά σας ως κακό, εξαιτίας του Υιού του ανθρώπου. Να χαίρεστε εκείνη την ημέρα και να σκιρτήσετε. Διότι ιδού, ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. Διότι τα ίδια έκαναν στους προφήτες οι πατέρες τους. Αλίμονο όμως σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας. Αλίμονο σε εσάς που είστε χορτασμένοι τώρα, διότι θα πεινάσετε. Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Διότι τα ίδια έκαναν στους ψευδοπροφήτες οι πατέρες τους.»