Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:25

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Διότι από την καρδιά εξέρχονται πονηροί διαλογισμοί, φόνοι, μοιχείες, πορνείες, κλοπές, ψευδομαρτυρίες, βλασφημίες. Αυτά είναι που μολύνουν τον άνθρωπο ... Φύγετε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω· ξένος ήμουν, και δεν με φιλοξενήσατε· γυμνός, και δεν με ντύσατε· ασθενής, και στη φυλακή, και δεν με επισκεφθήκατε. ΛΟΥΚΑΣ. Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας· αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Προσέχετε δε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, και τη μέθη, και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει ξαφνικά επάνω σας η ημέρα εκείνη. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν επίγνωση του Θεού, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, για να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πορνεία, πλεονεξία, κακία, και τα εξής. Διότι το «δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα φονεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα επιθυμήσεις», και αν υπάρχει κάποια άλλη εντολή, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ.

Διότι το να υπερπληρώνεται το στομάχι και να καταβαρύνεται από τις τροφές είναι άξιο κατάρας, καθώς ο Κύριος είπε: «Αλίμονο σε εσάς που είστε χορτασμένοι τώρα»· εξάλλου, καθιστά και το ίδιο το σώμα δύσχρηστο ως προς τις ενέργειές του, επιρρεπές στον ύπνο και πιο εκτεθειμένο στις βλάβες.

Πώς λοιπόν θα ξεφύγουμε και εμείς από το αιώνιο πυρ και το εξώτερο σκότος και το τρίξιμο των δοντιών και το ακοίμητο σκουλήκι και όλα τα άλλα κολαστήρια που έχουν προαναγγελθεί, όταν καταναλώνουμε τις ημέρες μας μέσα στην άνεση και την τρυφή, στη ραθυμία, στη χαυνότητα και την αμέλεια, και συγκατατιθέμεθα σε λογισμούς άκαιρους και μάταιους και ρυπαρούς και αισχρούς; Και πώς θα διαφύγουμε τον αιώνιο κλαυθμό, όταν περνάμε πάντοτε όλο τον χρόνο της ζωής μας με γέλιο και αδιαφορία; Διότι ο Κύριος, ταλανίζοντας αυτούς που γελούν και μακαρίζοντας αυτούς που πενθούν, έλεγε: Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· και μακάριοι είναι αυτοί που πενθούν τώρα, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν. Όσο λοιπόν έχουμε καιρό, ας επιστρέψουμε με όλη μας την καρδιά προς τον Θεό, και με κλαυθμό και κατάνυξη και συντετριμμένη καρδιά ας παρακαλέσουμε τον Κύριο, καθώς λέει ο Προφήτης: Ελάτε να προσκυνήσουμε και να πέσουμε μπροστά Του, και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου που μας δημιούργησε, για να μας λυτρώσει από τα προαναφερθέντα δεινά και να μας αξιώσει της επουράνιας βασιλείας Του.

Γιατί ταράζεσαι μάταια, άνθρωπε; Μία προσβολή πυρετού θα σταματήσει τα πηδήματα και τα σκιρτήματά σου. Μία ώρα σε χώρισε από τους συγχορευτές σου. Μία νύχτα, και θα μαραθούν οι σάρκες σου, και τα πόδια θα σταματήσουν, και τα μάτια θα λιώσουν, και η γλώσσα θα ησυχάσει, και η άτακτη φωνή θα εκλείψει, και ο στεναγμός σου θα πληθύνει, και τα δάκρυά σου θα τρέξουν, και κανείς δεν θα μπορεί να βοηθήσει, και όλοι, αφού σε αφήσουν, θα φύγουν ο καθένας στα δικά του, και κανείς δεν θα σταθεί δίπλα σου, παρά μόνο οι αόρατοι δαίμονες που υπηρετήθηκαν από εσένα. Ο δε αυστηρός Άγγελος, στεκόμενος από μακριά, περιμένει το νεύμα του Δεσπότη, ώστε, αφού αρπάξει την άθλια ψυχή σου, να την μεταφέρει στον τόπο που έχει ετοιμαστεί για αυτήν, για να θερίσει ό,τι έσπειρε· όπου καλλιεργείται και ευδοκιμεί και περισσεύει ο κλαυθμός και ο οδυρμός και το πένθος και ο στεναγμός και η θλίψη και η στενοχώρια και το τρίξιμο των δοντιών και το αλίμονο. Εκεί θα λιώσουν τα μάτια των μέθυσων· εκεί θα μαραθούν τα χέρια των χορευτών· εκεί θα πονέσουν και θα στενάξουν αυτοί που πίνουν το κρασί με κιθάρες και αυλούς· εκεί θα κλάψουν, και θα τρίξουν τα δόντια τους, πόρνοι και μοιχοί, κλέφτες, μάντεις, φαρμακοί, μάγοι, γητευτές, κατασκευαστές μαγικών φυλαχτών, και όλοι όσοι βάδισαν την πλατιά και ευρύχωρη οδό· αλίμονο σε αυτούς· διότι δεν είναι δυνατόν να σκιρτούν και να χορεύουν και εδώ και εκεί, καθώς λέει ο Κύριος: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε.

Και πάλι ο Σωτήρας λέει: αλίμονο σε εκείνους που γελούν τώρα, διότι θα κλάψουν. Ας ανανήψουμε, λοιπόν, αγαπητοί, από τον βίο αυτόν· ας πενθήσουμε τώρα, για να παρηγορηθούμε· ας ησυχάσουμε με ταπεινοφροσύνη στα κελιά μας, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μας και τον κόπο μας, και να μας συγχωρήσει όλες τις αμαρτίες μας. Διότι είναι γραμμένο, ότι στην ταπείνωσή μας μάς θυμήθηκε ο Κύριος. Και πάλι: όπως ο πατέρας σπλαγχνίζεται τα παιδιά του, έτσι σπλαγχνίστηκε ο Κύριος αυτούς που τον φοβούνται. Είθε δε ο Κύριος να μας αξιώσει να διάγουμε βίο ακατάκριτο.

Και μακάριοι είναι εκείνοι που πείνασαν και δίψασαν, διότι εκεί θα χορτάσουν· και αλίμονο στους χορτασμένους, διότι εκεί θα πεινάσουν και θα διψάσουν. Και μακάριοι είναι εκείνοι που πένθησαν και έκλαψαν, διότι εκεί θα γελάσουν και θα παρηγορηθούν· και αλίμονο σε όσους γελούν τώρα, διότι εκεί θα πενθήσουν και θα κλάψουν ακατάπαυστα. Και μακάριοι είναι όσοι ελέησαν, διότι εκεί θα ελεηθούν· και αλίμονο σε εκείνους που δεν ελέησαν. Ακούσατε πώς μακαρίζονται οι αγωνιζόμενοι και πώς ταλανίζονται όσοι αμελούν.

Αυτά ο δικός μας νόμος δεν τα συμβουλεύει· αυτά ο δικός μας Κύριος δεν τα δίδαξε· αλλά μάλιστα τους ταλάνισε λέγοντας: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε· αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους.

Αν όμως κάποτε κηρυχθεί νηστεία ή αγρυπνία, όλοι χάνουν τις δυνάμεις τους και οδύρονται, και γίνονται σαν νεκροί. Εάν όμως αναγγελθούν κάποτε πλούσια γεύματα και δείπνα, και κιθάρες και άσματα δαιμονικά, όλοι γίνονται χαρούμενοι, πρόθυμοι, σε εγρήγορση, και προσφωνούν ο ένας τον άλλον και τρέχουν μαζί στον κακό δρόμο, και αγωνίζονται τον καλό αγώνα όχι με σεμνότητα, όπως αρμόζει στους Χριστιανούς, αλλά ως εθνικοί· όχι πλέον ως δούλοι του Θεού, αλλά ως δραπέτες. Και πολλές φορές, αφού κοπιάσουν ολόκληρη την ημέρα για την κοιλιά, περνούν και όλη τη νύχτα άυπνοι προς απώλεια των ψυχών τους, παίζοντας και περιπαιζόμενοι, και μην κερδίζοντας τίποτα άλλο από τον κόπο και την αγρυπνία, παρά μόνο το «ουαί», όπως είπε ο Κύριος: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Διότι αυτοί που δεν θέλησαν να πενθήσουν λίγο εδώ, θα κλαίνε εκεί στους απέραντους αιώνες.

Διότι, όπως ακριβώς η μακροχρόνια αποχή από τις καθορισμένες τροφές προκαλεί εξάντληση και ατονία για την εκτέλεση της διακονίας, έτσι και το να ξεχειλίζει ο λαιμός από τα φαγητά είναι αξιοκατάκριτο. Διότι, λέει, αλίμονο σε εσάς που είστε χορτασμένοι τώρα, γιατί θα πεινάσετε. Αλλά και εξαιτίας της ακράτειας, ο ακρατής θα ξεπέσει στις σαρκικές ηδονές. Πρέπει, λοιπόν, να κυβερνά κανείς το σώμα με ευσέβεια και με τον πρέποντα τρόπο. Καθώς δε εγκαταβιώνεις στην έρημο, να έχεις πάντοτε τις πρέπουσες αρετές: το ορθόδοξο και ταπεινό φρόνημα, την εγρήγορση και την αφοβία, την απερισπαστία και την αφιλαργυρία, την υγεία της αγιότητας και την καρτερία στους κόπους, την παρηγορητική διάθεση προς όλους και την ακρίβεια στη συγκατάβαση, την αμετεώριστη διάνοια που αρμόζει στον Θεό, η οποία επιφέρει τη μείωση των παθών και την εκδίωξη των δαιμόνων, και το να μη φοβάσαι τη σωματική ασθένεια ή την έλευση του θανάτου. Απεναντίας, να προσδοκάς την έξοδο από αυτή τη ζωή με τέτοια ευφροσύνη, σαν να πρόκειται να ανακληθείς από τα ορυχεία ή από την εξορία για να μεταβείς στη βασιλεία των ουρανών, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «έχω την επιθυμία να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό».

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Όχι, αδελφοί μου, παρακαλώ, ας μην καταναλώσουμε έτσι τον καιρό της μετάνοιας, τον οποίο μας έδωσε ο Θεός για μετάνοια και σωτηρία. Ας θυμηθούμε τον Κύριο που λέει με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε αργότερα. Και πάλι που λέει: μακάριοι όσοι πενθούν. Κανείς ας μην σας πλανά, φιλόχριστοι αδελφοί μου. Δεν είναι αυτή η διδασκαλία των Αποστόλων, οι οποίοι λένε: εάν κάποιος σας διδάσκει τέτοια πράγματα, τα οποία εμείς δεν διδάξαμε, ας είναι ανάθεμα! Διότι αυτά δεν ταιριάζουν στους Χριστιανούς, αλλά στα άπιστα έθνη που δεν υπάκουσαν στο Ευαγγέλιο, όπως ακριβώς είπε ο Δεσπότης: ότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη, για τα οποία δεν υπάρχει καμία ελπίδα σωτηρίας.

Γιατί ταράζεσαι μάταια, άθλιε; Εκεί θα λιώσουν τα μάτια των μεθυσμένων. Εκεί θα μαραθούν οι σάρκες αυτών που χορεύουν. Εκεί θα πονέσουν και θα θρηνήσουν όσοι πίνουν κρασί με κιθάρες και αυλούς. Εκεί θα κλάψουν με μεγάλο πόνο, θα τρίξουν τα δόντια τους και θα χτυπήσουν το πρόσωπό τους, οι πόρνοι, οι μοιχοί, οι κλέφτες, οι φονιάδες, οι μάντεις, οι φαρμακοί, οι γητευτές, οι πλαστογράφοι, οι αρρενοφθόροι, οι παιδοφθόροι, οι άρπαγες, οι αιμοβόροι. Όλοι αυτοί και οι όμοιοί τους, αμαρτάνοντας αμετανόητα μέχρι τέλους και βαδίζοντας την πλατιά και ευρύχωρη οδό, αυτήν που οδηγεί στην απώλεια, θα βρουν εκεί οπωσδήποτε και το ανάλογο κατάλυμα. Διότι δεν είναι δυνατόν και εδώ να χορεύει κανείς με τους δαίμονες και εκεί να σκιρτά από χαρά με τους Αγγέλους, όπως είπε ο Κύριος: Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Δεν είναι δυνατόν, αδελφοί, πότε να είναι κανείς Χριστιανός και πότε να γίνεται ειδωλολάτρης.

40. Ας βαδίσουμε στη στενή και τεθλιμμένη οδό, αγαπώντας τη συντριβή της καρδιάς, ώστε να παραμείνει μέσα μας η μνήμη του θανάτου και να ελευθερωθούμε από την καταδίκη. Διότι «αλίμονο», λέει, «σε εσάς που γελάτε, επειδή θα κλάψετε και θα πενθήσετε· ενώ μακάριοι είναι όσοι πενθούν τώρα, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν». Ας σκύψουμε μέσα στο μνήμα και ας δούμε τα μυστήρια της φύσης μας: τον αλλεπάλληλο σωρό των οστών, τα κρανία που έχουν γυμνωθεί από τις σάρκες, και τα υπόλοιπα οστά· και βλέποντάς τα, ας δούμε σε εκείνα τον εαυτό μας. Πού είναι η ομορφιά του παρόντος άνθους και το καλό χρώμα της παρειάς; Έχοντας, λοιπόν, αυτά στον νου μας, ας παύσουμε τις σαρκικές επιθυμίες, ώστε να μην ντροπιαστούμε κατά την ανάσταση.

Διότι όλα αυτά ξεκάθαρα Εκείνος στα Ευαγγέλια τα κατακρίνει λέγοντας: ουαί στους πλουσίους, ουαί σε όσους γελούν, ουαί στους χορτασμένους, ουαί όταν όλοι οι άνθρωποι πουν καλά λόγια για εσάς.

Γι' αυτό και ο ίδιος, κοιτάζοντας προς τους μαθητές του, έλεγε: μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία των ουρανών· μακάριοι όσοι πενθούν· μακάριοι οι ελεήμονες· μακάριοι οι διωγμένοι ένεκα της δικαιοσύνης· και αλίμονο σε όσους πλουτούν, αλίμονο σε όσους γελούν, αλίμονο στους χορτασμένους, αλίμονο όταν όλοι οι άνθρωποι μιλήσουν καλά για εσάς.

Επειδή δε ο πονηρός πλούτος προσλαμβάνει μαζί του κάποιες φορές και μια σύντροφο ακόμη πιο πονηρή, δηλαδή την αλαζονεία και την πεποίθηση στον πλούτο, για τον λόγο αυτόν, γράφοντας στον Τιμόθεο ο θείος Παύλος λέει: «στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υπερηφανεύονται, ούτε να ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό». Διότι η επίγνωση της αλήθειας στους ανθρώπους είναι η ταπείνωση, ενώ εκείνος που υπερηφανεύεται για τον πλούτο του - ο οποίος είναι πραγματικά το πιο γήινο από όλα όσα έχουμε - και ελπίζει σε αυτόν, είναι όντως άφρων και σε τίποτα δεν διαφέρει από τους πλουσίους που παρουσίασε ο Κύριος σε παραβολές. Από αυτούς, ο ένας, που είχε στα πρόθυρά του τον Λάζαρο, από την αλαζονεία του ούτε καν τον κοίταζε, ο δε άλλος, που συνομιλούσε με την ψυχή του για τα αγαθά που είχε θησαυρίσει για πολλά χρόνια, φανέρωσε την ελπίδα που είχε εναποθέσει στον πλούτο. Γι' αυτό, τον μεν πρώτο τον υποδέχθηκε η άσβεστη φλόγα, ενώ τον δεύτερο η αδυσώπητη απαίτηση της ψυχής του. Βλέπετε ποιο είναι το τέλος εκείνων που είναι προσκολλημένοι στον πλούτο; Γι' αυτό ο Δαβίδ λέει: «αν ρέει ο πλούτος, μην του παραδίδετε την καρδιά σας»· και ο Σολομών λέει: «εκείνος που έχει πεποίθηση στον πλούτο θα πέσει», ενώ κάπου αλλού πάλι παρομοιάζει με τον Άδη και την απώλεια εκείνους που είναι άπληστοι για τα κέρδη, λέγοντας: «όπως ο Άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν ποτέ, έτσι και τα μάτια των αφρόνων»· ο δε Κύριος λέει: «αλίμονο στους πλουσίους, αλίμονο στους χορτασμένους».

Ας μην κρίνουμε λοιπόν πλέον ο ένας τον άλλον, αλλά ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον, ας βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον, ας προσευχηθούμε ο ένας για τον άλλον, ώστε να θεραπευτούμε από αυτήν εδώ τη ζωή με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Εάν κάποιος είναι υποδουλωμένος στον θυμό και στην οργή, ας ακούσει τον Απόστολο που λέει: «Κάθε πικρία και θυμός και οργή ας απομακρυνθεί από εσάς»· και πάλι: «Η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού»· και πάλι: «Αποβάλετε την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία από το στόμα σας». Πρωτίστως, όμως, άκουσε και τον προφήτη που σε προτρέπει: «Παύσε από την οργή και εγκατάλειψε τον θυμό». Έπειτα, και ο Σολομών λέει: «Μη συναναστρέφεσαι με άνθρωπο θυμώδη». Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι δούλος του Θεού, αλλά του πάθους που τον κατέχει, καθώς είναι γεγραμμένο: «Σε ό,τι έχει ηττηθεί κανείς, σε αυτό και έχει υποδουλωθεί». Και αφού απορρίψετε γρήγορα την οργή, μετανοήστε με πόνο, ώστε να μην αρπαγείτε και μεταφερθείτε σε εκείνον τον τόπο όπου συγκεντρώνονται τα τέκνα της οργής, από τον οποίο είθε να λυτρωθούμε με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Οι γαστρίμαργοι και οι παραδομένοι στην ασωτία, ακούστε τον Κύριο που ανακράζει με απειλή: «Ουαί σε εσάς που είστε χορτασμένοι, διότι θα πεινάσετε»· και τον προφήτη που λέει: «Έφαγε ο Ιακώβ και χόρτασε, και εγκατέλειψε τον Θεό που τον δημιούργησε». Βλέπεις πώς αποχωρίζονται από τον Θεό όσοι ζουν με τρυφηλότητα, για τους οποίους και ο Απόστολος, αποδεικνύοντάς τους άθεους, έλεγε: «Των οποίων ο θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην αισχύνη τους, αυτοί που φρονούν τα επίγεια».

Διότι και όταν είδε την Ιερουσαλήμ, δάκρυσε, και όταν συλλογίστηκε τον προδότη, ταράχθηκε, και όταν επρόκειτο να αναστήσει τον Λάζαρο, έκλαψε· και εσύ γελάς; Εάν εκείνος που δεν πονάει για τα αμαρτήματα των άλλων είναι άξιος κατηγορίας, εκείνος που αντιμετωπίζει τα δικά του με αναλγησία και γελάει, ποιας συγγνώμης θα είναι άξιος; Ο παρών καιρός είναι καιρός πένθους και θλίψεως, σκληραγωγίας και δουλαγωγίας, αγώνων και ιδρώτων· και εσύ γελάς; Δεν βλέπεις πώς επιτιμήθηκε η Σάρρα; Δεν ακούς τον Χριστό που λέει: «Ουαί σε εκείνους που γελούν, διότι θα κλάψουν»; Αυτά ψάλλεις κάθε ημέρα. Διότι τι λες, πες μου; Μήπως «γέλασα»; Σε καμία περίπτωση· αλλά τι; «Κοπίασα στον στεναγμό μου». Αλλά ίσως κάποιοι είναι τόσο χαλαροί και χαύνοι, ώστε να γελούν ακόμη και με αυτήν την επίπληξη, επειδή ακριβώς συζητούμε αυτά τα πράγματα περί γέλιου.

αʹ. «Μακάριοι είναι όσοι πενθούν», και, «Αλίμονο σε όσους γελούν», λέει ο Χριστός. Τι εννοεί λοιπόν ο Παύλος όταν λέει, «Να χαίρεστε εν Κυρίω πάντοτε»; Δεν έρχεται σε αντίθεση με τον Χριστό· μη γένοιτο. Διότι ο Χριστός είπε, «Αλίμονο σε όσους γελούν», υπονοώντας το γέλιο αυτού του κόσμου, αυτό που προκαλείται από τα εγκόσμια πράγματα. Και μακάρισε όσους πενθούν, όχι εκείνους που απλώς πενθούν για την απώλεια των οικείων τους, αλλά εκείνους που διακατέχονται από κατάνυξη και πενθούν για τα δικά τους κακά, αυτούς που αναλογίζονται τα δικά τους αμαρτήματα, ή και των άλλων. Αυτή η χαρά δεν είναι αντίθετη προς εκείνο το πένθος· αλλά απεναντίας, από εκείνο το πένθος γεννιέται και αυτή. Διότι εκείνος που πενθεί για τα δικά του κακά και τα εξομολογείται, αυτός χαίρεται.

Τους ακούς λοιπόν να λένε: «Γνωρίζουμε ότι πράξατε από άγνοια», και με αυτά τα λόγια να τους ελκύουν σε μετάνοια. Αυτά ας ζηλώσουμε και εμείς. Διότι τίποτα δεν καθιστά τον Θεό τόσο ίλεω, όσο το να αγαπάμε τους εχθρούς μας και να ευεργετούμε αυτούς που μας βλάπτουν. Όταν κάποιος σε βλάπτει, να μη στρέφεις το βλέμμα σου σε αυτόν, αλλά στον δαίμονα που τον κινεί, και εναντίον εκείνου να εκκενώνεις όλη σου την οργή· αυτόν όμως που κινείται από εκείνον να τον σπλαχνίζεσαι. Διότι, εάν το ψεύδος προέρχεται από τον διάβολο, το να οργίζεται κανείς χωρίς λόγο προέρχεται πολύ περισσότερο από εκεί. Όταν βλέπεις κάποιον να χλευάζει, να συλλογίζεσαι ότι ο διάβολος είναι αυτός που τον κινεί. Διότι τα σκώμματα δεν αρμόζουν στους Χριστιανούς. Διότι εκείνος που έχει λάβει την εντολή να πενθεί, και ακούει το «Αλίμονο σε εκείνους που γελούν!», και έπειτα ονειδίζει και χλευάζει και φλέγεται από πάθος, δεν είναι άξιος να λοιδορείται από εμάς, αλλά να θρηνείται, αφού και ο ίδιος ο Χριστός ταράχθηκε όταν αναλογίστηκε τον Ιούδα. Όλα αυτά λοιπόν ας τα εφαρμόζουμε στα έργα μας. Διότι, εάν δεν τα κατορθώσουμε αυτά, μάταια και άσκοπα ήρθαμε στον κόσμο· ή μάλλον, ήρθαμε για το κακό μας.

Και αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει και από τους παλαιότερους άνδρες. Πότε, λοιπόν, ήταν καλός ο Δαβίδ; Όταν χαιρόταν, ή όταν βρισκόταν σε στενοχώρια; Πότε ο λαός των Ιουδαίων; Όταν στέναζε και επικαλείτο τον Θεό, ή όταν χαιρόταν στην έρημο και προσκυνούσε τον μόσχο; Γι' αυτό και ο Σολομών, ο οποίος γνώριζε καλύτερα από όλους τι ακριβώς είναι η ηδονή, λέει: «Είναι προτιμότερο να πορευθεί κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο γέλωτος». Γι' αυτό και ο Χριστός τους μεν μακαρίζει λέγοντας: «Μακάριοι οι πενθούντες», τους δε οικτίρει: «Αλίμονο σε εσάς που γελάτε, διότι θα κλάψετε». Και πολύ δικαιολογημένα. Διότι μέσα στην τρυφή, η ψυχή γίνεται πιο χαλαρή και πιο μαλθακή· ενώ μέσα στο πένθος συστέλλεται και σωφρονεί, και απαλλάσσεται από όλο το σμήνος των παθών, και γίνεται πιο υψηλή και πιο ισχυρή. Γνωρίζοντας, λοιπόν, όλα αυτά, ας αποφεύγουμε τη δόξα των πολλών και την ηδονή που πηγάζει από αυτήν, για να επιτύχουμε την αληθινή δόξα και αυτήν που παραμένει αιώνια. Την οποία είθε να αξιωθούμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, λέγει, μην δώσετε τα άγια στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους. Άλλος, εξαιτίας του γέλιου· γι' αυτό λέγει: Αλίμονο σε εσάς που γελάτε, διότι θα κλάψετε. Είδες πώς οδηγεί στην απώλεια το στόμα; Δες και πώς σώζει το στόμα, μέσω των αντίθετων. Είδες τον Φαρισαίο να οδηγείται στην απώλεια εξαιτίας του;

Ι΄. Όταν δεις πολυτελή γεύματα, και δείπνα, και τρυφή, και απάτη, και θόρυβο, και άτακτες φωνές, να θυμηθείς τον Κύριο που λέει: Αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε· αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε.

Από πού λοιπόν, από πού πρέπει να αρχίσουμε αυτόν τον λόγο; Τι θεμέλιο, ποια βάση θα του θέσουμε; Είναι προφανές ότι πρέπει να ξεκινήσουμε με τα λόγια του Χριστού, με τα οποία ταλανίζει εκείνους που γελούν, ενώ κατατάσσει ανάμεσα στους μακάριους αυτούς που πενθούν, λέγοντας τα εξής: «Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται»· και, «Οὐαὶ οἱ γελῶντες νῦν, ὅτι πενθήσετε καὶ κλαύσετε». Και πολύ δικαιολογημένα· διότι αληθινά, ολόκληρος ο παρών καιρός είναι καιρός πένθους και οδυρμών. Τέτοια συμφορά έχει καταλάβει ολόκληρη την οικουμένη, τέτοια κακά κυριεύουν όλους τους ανθρώπους· τα οποία, αν κάποιος ήθελε να τα εξετάσει με ακρίβεια, εάν βέβαια είναι δυνατόν με ακρίβεια, δεν θα σταματήσει να οδύρεται και να πενθεί. Τόσο πολύ έχουν ανατραπεί και βυθιστεί στη σύγχυση τα πάντα, και ίχνος αρετής δεν υπάρχει πουθενά. Και το ακόμη χειρότερο είναι ότι, ούτε εμείς οι ίδιοι έχουμε συναίσθηση των δεινών που μας κυριεύουν, ούτε τη μεταδίδουμε σε άλλους, αλλά μοιάζουμε με σώμα που εξωτερικά μεν ανθεί, εσωτερικά όμως λιώνει από δυνατή φωτιά. Εξαιτίας δε αυτής της αναισθησίας, σε τίποτα δεν διαφέρουμε από εκείνους που παραφρονούν, οι οποίοι αν και λένε και πράττουν αδίστακτα πολλά επικίνδυνα και αισχρά, δεν ντρέπονται καθόλου για αυτά, απεναντίας υπερηφανεύονται κιόλας, και νομίζουν ότι είναι πιο υγιείς από τους λογικούς ανθρώπους. Έτσι ακριβώς κι εμείς, ενώ πράττουμε όλα όσα κάνουν οι νοσούντες, ούτε καν αυτό τούτο δεν γνωρίζουμε, ότι δηλαδή ασθενούμε.

«Εκείνοι που έτρωγαν τα πολυτελή εδέσματα χάθηκαν στους δρόμους· εκείνοι που ανατράφηκαν μέσα σε πορφύρα περιβλήθηκαν με κοπριά.» «Πίσω από τις επιθυμίες σου μην πορεύεσαι, και από τις ορέξεις σου να εγκρατεύεσαι. Εάν προσφέρεις στην ψυχή σου την ικανοποίηση της επιθυμίας, θα την κάνεις περίγελο των εχθρών σου.» «Μην ευφραίνεσαι με πολλή πολυτέλεια. Πόνος στα σπλάχνα ακολουθεί τον άπληστο άνθρωπο. Η όρεξη της κοιλίας και η σαρκική συνεύρεση ας μη με κυριεύσουν.» «Μην είσαι άπληστος σε κάθε απόλαυση. Διότι στα πολλά φαγητά θα υπάρξει αρρώστια. Ο άνθρωπος που αποβλέπει σε ξένο τραπέζι, ο βίος του δεν υπολογίζεται καν ως ζωή.» «Αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε. Αλίμονο σε εσάς που γελάτε, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε.» «Προσέχετε τον εαυτό σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και σας βρει ξαφνικά η ημέρα εκείνη. Διότι σαν παγίδα θα έρθει πάνω σε όλους όσους κατοικούν στο πρόσωπο όλης της γης.» «Θρέψατε τις καρδιές σας, σαν σε ημέρα σφαγής.» «Τους εχθρούς του σταυρού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια, των οποίων Θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην ντροπή τους.» «Ας μην υπάρξει κανένας πόρνος ή βέβηλος σαν τον Ησαύ, ο οποίος αντί για ένα πιάτο φαγητό πούλησε τα πρωτοτόκιά του.» Όταν το αίμα σου βρίσκεται σε ευεξία και αναβράζει, η πολυσαρκία γίνεται αφορμή για αμαρτία.

«Όταν το άκουσαν οι μαθητές του, εξεπλάγησαν πάρα πολύ, λέγοντας: "Ποιος, άραγε, μπορεί να σωθεί;" Και αφού τους κοίταξε ο Ιησούς, τους είπε: "Για τους ανθρώπους αυτό είναι αδύνατο, για τον Θεό όμως τα πάντα είναι δυνατά"». «Κάποιου πλούσιου ανθρώπου τα χωράφια καρποφόρησαν άφθονα», και τα λοιπά. «Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας. Αλίμονο σε εσάς που είστε χορτασμένοι, διότι θα πεινάσετε».

Αλίμονο σε εσάς που γελάτε, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε. «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας. Εκεί θα είναι το κλάμα και το τρίξιμο των δοντιών.» «Γιατί δεν προτιμάτε μάλλον να αδικείστε; Γιατί δεν προτιμάτε μάλλον να αποστερείστε; Αντίθετα, εσείς αδικείτε και αποστερείτε, και μάλιστα αδελφούς. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι οι άδικοι δεν πρόκειται να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού;» «Εκείνος που αδικεί θα λάβει ως ανταπόδοση την αδικία που έπραξε. Και δεν υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Θεού.» «Κανείς να μην υπερβαίνει τα όρια και να μην εκμεταλλεύεται τον αδελφό του σε καμία υπόθεση· διότι ο Θεός είναι εκδικητής για όλα αυτά.» «Ας απομακρυνθεί από την αδικία καθένας που επικαλείται το όνομα του Θεού.» «Όσοι επιθυμούν να πλουτούν, πέφτουν σε πειρασμό, σε παγίδα και σε πολλές ανόητες και βλαβερές επιθυμίες, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο και στην απώλεια. Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία, την οποία μερικοί, επειδή την επιθύμησαν, αποπλανήθηκαν από την πίστη και διαπέρασαν τον εαυτό τους με πολλές οδύνες.» «Εσείς οι πλούσιοι, κλάψτε με ολολυγμούς για τις ταλαιπωρίες σας που επίκεινται. Ο πλούτος σας έχει σαπίσει και τα ενδύματά σας έγιναν σκωρόβρωτα.»

«Θα αφαιρέσει ο Κύριος από την Ιερουσαλήμ το κεφάλι και την ουρά, τον μεγάλο και τον μικρό σε μία ημέρα, καθώς και εκείνους που προσωποληπτούν.» «Αλίμονο σε εκείνους που ράβουν μαξιλάρια κάτω από κάθε αγκώνα, και κατασκευάζουν καλύμματα για κάθε κεφάλι οποιασδήποτε ηλικίας, προκειμένου να διαστρέφουν ψυχές, όταν ξεστομίζετε σε λαό που σας εισακούει μάταια λόγια.» «Σε εξαπάτησαν και σε κατανίκησαν οι ειρηνικοί σου άνδρες· υπερίσχυσαν εναντίον σου στο ολίσθημα του ποδιού σου.» «Εκείνος που επιδεικνύει σοφία στα λόγια είναι μισητός, αυτός θα στερηθεί κάθε αναγκαίο αγαθό. Διότι δεν του δόθηκε χάρη από τον Κύριο.» «Αν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» «Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα κλάψετε.» «Αυτοί είναι γογγυστές, μεμψίμοιροι, που πορεύονται σύμφωνα με τις επιθυμίες τους, και το στόμα τους εκστομίζει υπεροπτικά λόγια· και κολακεύουν πρόσωπα για να αποκομίσουν όφελος.» Ας αποφύγουμε την κολακεία και τη θωπεία, και τον πονηρό και πολύτροπο χαρακτήρα της αλεπούς του Αρχιλόχου. Διότι τίποτα δεν είναι χειρότερο για όσους σκέπτονται ορθά από το να ζουν για τη δόξα, και να δίνουν προσοχή σε όσα αρέσουν στους πολλούς, και να μην καθιστούν τον ορθό λόγο κυβερνήτη της ζωής τους.

Αν πάλι προσπαθεί να σε παρασύρει με λαιμαργίες και μέθες, εσύ μην παραβλέψεις τον Ιώβ που προτρέπει και υπενθυμίζει ότι η δύναμη του σατανά βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς. Να θυμάσαι και τον προφήτη Ησαΐα, που φωνάζει δυνατά και λέει, αλίμονο σε αυτούς που σηκώνονται το πρωί και αναζητούν το μεθυστικό ποτό, σε αυτούς που παραμένουν ως αργά, διότι το κρασί θα τους καταφλέξει. Ούτε πάλι να απειθήσεις σε άλλον που προτρέπει και συμβουλεύει ορθά, μην πορεύεσαι πίσω από τις επιθυμίες σου και να συγκρατείσαι από τις ορέξεις σου. Εάν ικανοποιήσεις την ευχαρίστηση της επιθυμίας της ψυχής σου, θα σε κάνει περίγελο των εχθρών σου. Αναλογίσου και τη δεσποτική εντολή, ή μάλλον τη φρικτή και φοβερή κατάρα, αυτού που απειλεί, αλίμονο σε εσάς τους χορτασμένους, διότι θα πεινάσετε. Και, προσέχετε τους εαυτούς σας, μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και έρθει ξαφνικά πάνω σας η ημέρα εκείνη. Διότι σαν παγίδα θα έρθει σε όλους όσοι κατοικούν πάνω στο πρόσωπο της γης.

Διότι πρόσεξε, το ότι «ήλθαν για να τον ακούσουν», αυτό αποτελεί τη θεραπεία των ψυχών, και το «να ιαθούν από τις ασθένειές τους», αυτό αποτελεί τη θεραπεία των σωμάτων· διότι εξήρχετο από αυτόν δύναμη και τους θεράπευε όλους. Διότι οι μεν προφήτες και οι άλλοι άγιοι δεν διέθεταν δύναμη που να εξέρχεται από τους ίδιους· επειδή δεν ήταν οι ίδιοι πηγές δυνάμεων. Ο Κύριος όμως είχε δύναμη που εξήρχετο από αυτόν· διότι ο ίδιος ήταν η πηγή της δυνάμεως. Ενώ βεβαίως οι προφήτες και οι άγιοι δέχονταν μάλλον άνωθεν τη δύναμη. «Και ο ίδιος, αφού σήκωσε τα μάτια του προς τους μαθητές του, έλεγε: Μακάριοι οι πτωχοί, διότι δική σας είναι η βασιλεία του Θεού. Μακάριοι όσοι κλαίτε τώρα, διότι θα γελάσετε. Μακάριοι είστε όταν σας μισήσουν οι άνθρωποι, και σας απομονώσουν, και σας ονειδίσουν, και αποβάλουν το όνομά σας ως κακό, εξαιτίας του Υιού του ανθρώπου. Να χαίρεστε εκείνη την ημέρα και να σκιρτήσετε. Διότι ιδού, ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς. Διότι τα ίδια έκαναν στους προφήτες οι πατέρες τους. Αλίμονο όμως σε εσάς τους πλουσίους, διότι έχετε ήδη λάβει την παρηγοριά σας. Αλίμονο σε εσάς που είστε χορτασμένοι τώρα, διότι θα πεινάσετε. Αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Αλίμονο όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι. Διότι τα ίδια έκαναν στους ψευδοπροφήτες οι πατέρες τους.»