Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:31

Απόκριση: Αν είχες όλη την ελπίδα σου στον Θεό, δεν θα μεριμνούσες για τίποτα. Αν όμως ακόμη έχεις ανάγκη τους ανθρώπους, οφείλεις και εσύ να ανταποδώσεις χάρη αντί χάριτος, διότι είναι γραμμένο: «Όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς ομοίως». Όμως, αν είναι καλός, όπως λες, αυτός που σου το ζητά, και είναι καλός και εκείνος υπέρ του οποίου μαρτυρεί, δεν πρέπει να δυσανασχετείς για τη μαρτυρία ή για τη χειροτονία, διότι αυτός φέρει το κρίμα. Αν όμως γνωρίζεις ότι δεν είναι καλός αυτός που πρόκειται να χειροτονηθεί, αλλά είναι διαβεβλημένος για κάτι, δεν πρέπει να ανεχθείς να το πράξεις, επειδή τότε εσύ θα φέρεις το κρίμα.

Αλλά η δύναμη του βίου σύμφωνα με τον Νόμο δεν ήταν απόλυτα αρεστή στον Θεό· λειτούργησε όμως για τους παλαιότερους ως παιδαγωγός που λίγο-λίγο τους συνήθιζε σε μια σύμμετρη δικαιοσύνη, και τους ανέβαζε με κατάλληλο τρόπο προς το τέλειο αγαθό· διότι είναι γραμμένο: «Αρχή αγαθής οδού είναι το να πράττει κανείς τα δίκαια». Κάθε τελειότητα λοιπόν βρίσκεται στον Χριστό και στα δικά Του προστάγματα· «Διότι σε αυτόν που σε χτυπά», λέει, «στο ένα μάγουλο, στρέψε και το άλλο». Μέσα από αυτά υποδεικνύεται σε εμάς ο δρόμος της απόλυτης ανεξικακίας. Θέλει δε, επιπλέον, να είναι κανείς καταφρονητής των χρημάτων, ώστε, ακόμη κι αν έχει μόνο το πανωφόρι του, να μη θεωρεί ανυπόφορο το να χάσει μαζί με αυτό ίσως και τον χιτώνα του. Αυτό αποτελεί αρετή μιας ψυχής που έχει αποστραφεί ολοκληρωτικά το πάθος της φιλοπλουτίας· «Διότι μην απαιτείς», λέει, «από εκείνον που παίρνει κάτι από τα δικά σου· αλλά και σε καθέναν που σου ζητά, να δίνεις»· πράγμα το οποίο αποτελεί τεκμήριο αγάπης και φιλοπτωχείας. Αυτός που είναι ελεήμων πρέπει οπωσδήποτε να είναι και αμνησίκακος· ώστε να φέρεται στους εχθρούς όπως στους φίλους. <Όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι να κάνετε και εσείς σε αυτούς παρομοίως.> (A f. 106, B f. 66, C f. 119, G f. 15 b) Αλλά ήταν φυσικό να σκεφτούν οι άγιοι απόστολοι ότι ίσως αυτά να είναι δυσκατόρθωτα. Εκείνος λοιπόν, που γνωρίζει τα πάντα, καθιστά τον νόμο της φιλαυτίας που υπάρχει μέσα μας ως ρυθμιστή εκείνων που θα επιθυμούσε κανείς να λάβει από τον άλλο.

Ας μετανοήσουμε λοιπόν, αδελφοί, για να εξιλεώσουμε τον Θεό για τις αμαρτίες μας. Ας τον παρακαλέσουμε, επειδή τον παροξύναμε. Ας ταπεινωθούμε, για να μας υψώσει. Ας πενθήσουμε, για να μας παρηγορήσει. Ας απορρίψουμε από πάνω μας την κακή συνήθεια και ας ντυθούμε την αρετή, σαν ένδυμα, μάλιστα εμείς που αξιωθήκαμε αυτή την αγγελική πολιτεία. Ναι, αγαπητοί μου, ας λάβουμε ως μέτρο και κανόνα εκείνον τον καλό και τέλειο κανόνα των πατέρων που έζησαν πριν από εμάς. Μην είσαι σήμερα εγκρατής και αύριο τρως πλουσιοπάροχα, ούτε σήμερα να πίνεις νερό και αύριο να ζητάς κρασί. Μην είσαι σήμερα ανυπόδητος, και αύριο να επιζητάς μπότες ή ακριβά υποδήματα. Μη φοράς σήμερα τρίχινα ρούχα και αύριο πολυτελή υφάσματα. Μη ζητάς σήμερα την ευτέλεια και αύριο τον καλλωπισμό. Μην είσαι σήμερα πράος και ταπεινός, και αύριο αλαζόνας και υπερήφανος. Μην είσαι σήμερα ήσυχος και υπάκουος, και αύριο ακατάστατος και αντιρρησίας. Μην είσαι σήμερα σε κλάμα και οδυρμό, και αύριο σε γέλιο και αδιαφορία. Μην κοιμάσαι σήμερα στο χώμα, και αύριο στο κρεβάτι· αλλά κράτα έναν σταθερό κανόνα για τον εαυτό σου, αγαπητέ, μέσω του οποίου θα μπορέσεις να ευαρεστήσεις τον Θεό και να φανείς χρήσιμος και στον εαυτό σου και στον πλησίον. Εάν δε νεκρώσεις τον εαυτό σου και είσαι μόνος, άκουσε τον Δεσπότη σου που λέει: όπως θέλετε να σας συμπεριφέρονται οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να τους συμπεριφέρεστε ομοίως.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ ΠΟΥ ΛΕΕΙ «ΟΠΩΣ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΣΑΣ ΚΑΝΟΥΝ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ, ΕΤΣΙ ΚΑΙ ΕΣΕΙΣ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ ΣΕ ΑΥΤΟΥΣ», Στην οποία περιέχεται και λόγος κατά των τοκογλύφων. «Αυτός που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας, που κατανοεί όλα τα έργα μας», αφού εμφανίστηκε σε εμάς με σάρκα και καταδέχτηκε να γίνει διδάσκαλός μας, αυτά ζητά από εμάς τώρα, αναπλάθοντας όσα είχαν φθαρεί, τα οποία εξ αρχής κατά την πλάση είχε τοποθετήσει στις ψυχές μας. Διότι κατάλληλα προς τη μελλοντική διδασκαλία μάς έπλασε στην αρχή, και αργότερα παραδίδει διδασκαλία κατάλληλη προς την αρχική πλάση, χωρίς να κάνει τίποτα άλλο παρά να καθαρίζει ξανά την ομορφιά του πλάσματος, η οποία είχε σκοτεινιάσει με την αποδοχή της αμαρτίας. Και αυτό το αποδεικνύει περισσότερο από όλα η σημερινή φωνή του Ευαγγελίου που αναγνώστηκε και την οποία προτείνουμε προς διασαφήνιση: «Όπως ακριβώς θέλετε», λέει, «να σας κάνουν οι άνθρωποι, το ίδιο να κάνετε κι εσείς σε αυτούς». Πολύ σωστά προείπε ο προφήτης Ησαΐας ότι «συνοπτικό λόγο θα δώσει ο Κύριος πάνω στη γη». Διότι με αυτόν τον έναν και σύντομο λόγο συμπεριέλαβε κάθε αρετή, κάθε εντολή, και σχεδόν κάθε αγαθή πράξη και σκέψη.

Ο Κύριος δεν απέδειξε μόνο ότι κάθε ευαγγελική εντολή είναι έμφυτη μέσα από αυτή την κεφαλαιώδη προτροπή, λέγοντας, «όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι κι εσείς να κάνετε σε αυτούς ομοίως», αλλά και δίκαιη και εύκολη και συμφέρουσα, και εύληπτη από όλους και αυτονοήτως γνωστή. Διότι, δεν γνωρίζεις άραγε ότι το να οργίζεσαι και να λοιδορείς τον αδελφό σου, και μάλιστα χωρίς λόγο, είναι κακό; Και πώς δεν θέλεις ο ίδιος να υποστείς οργή και λοιδορία από εκείνον; Και δεν φτάνεις σε αυτό το συμπέρασμα μετά από σκέψη, αλλά αμέσως δυσανασχετείς απέναντι στην οργή και τη λοιδορία που στρέφεται εναντίον σου, και με κάθε τρόπο την αποφεύγεις χωρίς να την αποδέχεσαι, θεωρώντας την σε κάθε περίπτωση κακή, άνομη και ασύμφορη. Το ίδιο ισχύει και για το εμπαθές και περίεργο βλέμμα κάποιου άλλου προς τη σύζυγό σου· το ίδιο και για το ψέμα που λέγεται όχι μόνο εναντίον σου, αλλά και προς εσένα για οποιονδήποτε· και γενικά, έτσι διακείμεθα απέναντι σε όλα όσα απαγορεύονται από την ευαγγελική εντολή. Τι χρειάζεται να πούμε για τις ακρότητες της αμαρτίας που έχουν προαπαγορευθεί από τον Παλαιό Νόμο, δηλαδή τον φόνο, τη μοιχεία, την επιορκία, την αδικία και τα παρόμοια; Και επιπλέον για τις αρετές που είναι αντίθετες προς αυτά, και πώς ευχαριστιόμαστε με όσους τις εφαρμόζουν απέναντί μας; Βλέπεις ότι και από τον ίδιο σου τον εαυτό γνωρίζεις καθεμιά από τις εντολές, και την κρίνεις δίκαιη και συμφέρουσα; Και όχι μόνο αυτό, αλλά και εύκολη;

Διότι πώς δεν είναι άφρων εκείνος ο οποίος, ενώ πρόκειται για την ίδια φύση, δεν θέλει το ίδιο πράγμα ούτε εκφέρει την ίδια κρίση, και μάλιστα εφόσον αυτή η κρίση και η θέληση ενυπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως; Επειδή όλοι μας εκ φύσεως έχουμε την αυθόρμητη τάση να θέλουμε να αγαπιόμαστε και να ευεργετούμαστε από όλους, όπως ακριβώς και από τον εαυτό μας. Επομένως, το να θέλουμε να ευεργετούμε και να είμαστε καλά διατεθειμένοι προς όλους, όπως ακριβώς και προς τον εαυτό μας, είναι κάτι το έμφυτο σε εμάς· επειδή όλοι μας έχουμε δημιουργηθεί κατ' εικόνα του Αγαθού. Όμως η αμαρτία, που παρεισέφρησε και πληθύνθηκε, δεν έσβησε βέβαια την αγάπη του καθενός από εμάς προς τον ίδιο του τον εαυτό, καθώς δεν βρίσκει καμία αντίσταση σε αυτήν, αλλά την αγάπη προς τους άλλους, η οποία αποτελεί το κορύφωμα των αρετών, την ψύχρανε, την αλλοίωσε και την αχρήστευσε. Γι' αυτό, Εκείνος που ανακαινίζει τη φύση μας και μας επαναφέρει στη χάρη της δικής Του εικόνας, θέτοντας τους νόμους Του μέσα στις καρδιές μας σύμφωνα με την προφητεία, λέει: «Καθώς θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς παρομοίως»· και «εάν αγαπάτε εκείνους που σας αγαπούν, ποια χάρη έχετε; Διότι και οι αμαρτωλοί το ίδιο πράττουν· και εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω, ποια χάρη έχετε; Διότι και οι αμαρτωλοί δανείζουν στους αμαρτωλούς, για να λάβουν πίσω τα ίσα».

Εάν δε κάποιος θεωρήσει μέσα του ότι είναι τέλειος και ανώτερος από όλα τα επίγεια κατά την παραμονή του κοντά στον Θεό και την αποχή από όλα τα ορατά πράγματα, ευλόγως ας παραιτηθεί και από αυτά. Μεγάλο είναι το έργο της διάκρισης αυτών που γίνονται με τη συνέργεια του Θεού, ο Οποίος, με το έλεός Του, είθε να μας δώσει τη χάρη να εκπληρώσουμε τον λόγο Του, τον οποίο εξέφρασε λέγοντας: «ό,τι θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, και εσείς να κάνετε σε αυτούς ομοίως». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και η τιμή στους αιώνες. [Αμήν].

Μεγάλο είναι το έργο της διακρίσεως εκείνων που συντελούνται με τη συνέργεια του Θεού, ο Οποίος, με το έλεός Του, είθε να μας αξιώσει να εκπληρώσουμε τον λόγο Του, τον οποίο είπε λέγοντας: «ό,τι θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, να κάνετε κι εσείς σε αυτούς ομοίως».

Γι' αυτόν τον λόγο ολόκληρος ο χορός των αγίων προφητών, αποστόλων και μαρτύρων φύλαγαν τον λόγο στις καρδιές τους, χωρίς να μεριμνούν για τίποτε άλλο, αλλά προκρίνοντας πάνω από όλα το φιλόθεο και αγαθό του Πνεύματος, όχι μόνο με λόγο ή με απλή γνώση, αλλά με λόγο και με έργο μέσα από τα ίδια τα πράγματα. Επέλεγαν δηλαδή αντί για τον πλούτο τη φτώχεια, αντί για τη δόξα την ατιμία, αντί για την απόλαυση την κακουχία, και κατά συνέπεια αντί για τον θυμό την αγάπη. Διότι, εφόσον μισούσαν τα ευχάριστα του βίου, αγαπούσαν μάλλον αυτούς που τους τα στερούσαν, θεωρώντας τους συνεργούς τους προς αυτόν τον σκοπό, απέχοντας από το να κρίνουν το καλό και το πονηρό. Επειδή ούτε τους αγαθούς απέρριπταν ούτε τους κακούς κατηγορούσαν, θεωρώντας τους όλους απεσταλμένους της δεσποτικής οικονομίας. Προς όλους, λοιπόν, έτρεφαν εσωτερική αγαθή διάθεση. Διότι όταν άκουγαν τον Κύριο να λέει «συγχωρείτε, και θα σας συγχωρεθεί», τότε λογάριαζαν ως ευεργέτες αυτούς που τους αδικούσαν, βρίσκοντας σε αυτούς την αφορμή για συγχώρεση. Όταν δε πάλι άκουγαν «όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι να τους κάνετε και εσείς», τότε αγαπούσαν κατά συνείδηση και τους αγαθούς ανθρώπους. Αφού δηλαδή εγκατέλειψαν τη δική τους δικαιοσύνη και αναζήτησαν τη δικαιοσύνη του Θεού, βρήκαν επακόλουθα και την αγάπη, η οποία είναι εκ φύσεως εγκεκρυμμένη μέσα σε αυτήν.

Γι' αυτόν τον λόγο, όλος ο χορός των αγίων προφητών, των αποστόλων και των μαρτύρων φύλαγαν τον λόγο στις καρδιές τους, χωρίς να μεριμνούν για τίποτε άλλο, αλλά προκρίνοντας τη φιλοθεΐα αντί του γήινου πνεύματος, όχι μόνο με λόγια ή με ψιλή γνώση, αλλά με λόγια και έργα, μέσω των ίδιων των πραγμάτων. Επιλέγοντας την πτωχεία αντί για τον πλούτο, την ατιμία αντί για τη δόξα, την κακουχία αντί για την απόλαυση, και συνεπώς την αγάπη αντί για τον θυμό. Διότι, καθώς μισούσαν τις ηδονές του βίου, αγαπούσαν περισσότερο όσους τους τις αφαιρούσαν, ως συνεργούς τους προς αυτόν τον σκοπό, απέχοντας από το να γνωρίζουν το καλό και το πονηρό. Ούτε, δηλαδή, προτιμούσαν τους αγαθούς και κατηγορούσαν τους κακούς, αλλά θεωρούσαν τους πάντες ως απεσταλμένους της δεσποτικής οικονομίας. Προς όλους, λοιπόν, έτρεφαν ενδιάθετη εύνοια. Διότι, όταν άκουγαν τον Κύριο να λέει: «συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε», τότε λογάριαζαν όσους τους αδικούσαν ως ευεργέτες, έχοντας τις αφορμές που προέρχονταν από εκείνους ως μέσο για συγχώρεση. Όταν δε πάλι τον άκουγαν να λέει: «όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι να κάνετε και εσείς παρομοίως», τότε αγαπούσαν και τους αγαθούς κατά συνείδηση. Διότι, αφού εγκατέλειψαν τη δική τους δικαιοσύνη και αναζήτησαν τη δικαιοσύνη του Θεού, βρήκαν ακολούθως και την αγάπη να είναι εκ φύσεως κρυμμένη μέσα σε αυτήν. Διότι και ο Κύριος, αφού έδωσε πολλές εντολές περί αγάπης, πρόσταξε να ζητούμε «τη δικαιοσύνη του Θεού»· επειδή γνωρίζει ότι αυτή είναι η μητέρα της αγάπης.

Πόσοι ησύχασαν και τώρα ησυχάζουν, και ούτε καν τη σημασία αυτού του ονόματος δεν γνωρίζουν, πόσο μάλλον να μιλήσουν για το μυστήριο που υπάρχει μέσα στην ησυχία; Διότι η γνώση του Θεού δεν δίδεται από την εξωτερική ησυχία, όπως κάποιοι κακώς ερμηνεύουν το «Ησυχάστε και γνωρίστε ότι εγώ είμαι ο Θεός», αλλά μάλλον από τη γνώση του Θεού γεννιέται η ησυχία σε εκείνον που αγωνίζεται νομίμως και καλώς. Διότι αν ονομάσουμε σχόλη την αποχή από τα έργα, και ησυχία την αργία, και προτιμήσουμε αυτά αντί για την εφαρμογή των εντολών, πώς θα εκπληρώσουμε τον νόμο του Χριστού και τη διάταξη των αποστόλων, εφόσον ο μεν Κύριος λέει: «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, παρομοίως κι εσείς να κάνετε σε αυτούς», και πάλι: «Αν λοιπόν εγώ, ο Κύριος και ο διδάσκαλος, σας έπλυνα τα πόδια, οφείλετε κι εσείς να πλένετε ο ένας τα πόδια του άλλου», και πάλι: «Όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι ο έσχατος όλων και δούλος όλων και διάκονος όλων», ο δε απόστολος λέει: «Όποιος αργεί ούτε να τρώει», και αλλού: «Σε όλα σας έδωκα το παράδειγμα, ότι έτσι κοπιάζοντας πρέπει να βοηθάμε τους αδυνάτους», και «Αυτά τα χέρια υπηρέτησαν τις ανάγκες τις δικές μου και όσων ήταν μαζί μου».

Επειδή, όμως, μετά από αυτά επρόκειτο να αναβλαστήσουν αιρέσεις και να διαφθαρούν τα ήθη μας, ευδόκησε να γραφούν τα Ευαγγέλια, ώστε, διδασκόμενοι από αυτά την αλήθεια, να μην παρασυρθούμε από το ψεύδος των αιρέσεων, ούτε να διαφθαρούν εντελώς τα ήθη μας. Μας έδωσε δε τέσσερα Ευαγγέλια, ίσως, διότι από αυτά μαθαίνουμε τις τέσσερις καθολικές αρετές: την ανδρεία, τη φρόνηση, τη δικαιοσύνη και τη σωφροσύνη. Την μεν ανδρεία, όταν λέει ο Κύριος: «Να μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή». Τη δε φρόνηση, όταν προτρέπει: «Να γίνεστε φρόνιμοι, όπως τα φίδια». Τη δε δικαιοσύνη, όταν διδάσκει: «Όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι κι εσείς να τους κάνετε παρομοίως». Τη δε σωφροσύνη, όταν αποφαίνεται: «Όποιος κοιτάξει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του». Και επιπλέον: Τέσσερα είναι τα Ευαγγέλια, διότι αυτά είναι οι στύλοι του κόσμου. Και επειδή ο κόσμος έχει τέσσερα μέρη, Ανατολή, Δύση, Βορρά και Νότο, έπρεπε και οι στύλοι να είναι τέσσερις.

Να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται, και να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται. Σε αυτόν που σε χτυπά στη σιαγόνα, πρόσφερε και την άλλη, και από αυτόν που σου παίρνει το πανωφόρι, μην εμποδίσεις να πάρει και τον χιτώνα. Σε καθέναν που σου ζητά, να δίνεις. Και από αυτόν που παίρνει τα δικά σου, μην τα ζητάς πίσω. Και όπως θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς παρομοίως.