Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:34

Εσύ όμως μην αναζητάς τόκο από τον χαλκό και τον χρυσό, τις άγονες αυτές ύλες, μήτε να εξαναγκάζεις τη φτώχεια να κάνει όσα κάνουν οι πλούσιοι, μήτε να απαιτείς να δίνει περισσεύματα αυτός που ικετεύει για το κεφάλαιο. Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η ανάγκη δανείου είναι μια εύσχημη αίτηση ελέους; Γι' αυτό και ο Νόμος, το εισαγωγικό γράμμα της ευσέβειας, παντού απαγορεύει τον τόκο: «Εάν δανείσεις αργύριο στον αδελφό σου, δεν θα τον πιέζεις ασφυκτικά». Και η Χάρις, η οποία πλεονάζει από την πηγή της αγαθότητας, νομοθετεί τη συγχώρηση των οφειλών, άλλοτε μεν δείχνοντας καλοσύνη και λέγοντας: «Και εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω», και αλλού, μέσα σε μια παραβολή, τιμωρώντας πικρά τον σκληρό εκείνο δούλο, ο οποίος δεν σπλαχνίστηκε τον σύνδουλό του που τον ικέτευε ούτε του χάρισε το ευτελές χρέος των εκατό δηναρίων, ενώ ο ίδιος είχε λάβει τη συγχώρηση των μυρίων ταλάντων. Ο δε Σωτήρας μας και διδάσκαλος της ευσέβειας, παραδίδοντας στους μαθητές Του τον κανόνα και τον απέριττο τύπο της προσευχής, συμπεριέλαβε στα λόγια της ικεσίας και τούτο ως το πλέον αναγκαίο και πρώτο που αρκεί για να δυσωπήσει τον Θεό: «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, καθώς και ημείς αφήκαμεν τοις οφειλέταις ημών». Πώς λοιπόν θα προσευχηθείς, τοκογλύφε; Με ποια συνείδηση θα ζητήσεις αγαθό αίτημα από τον Θεό, εσύ που τα παίρνεις όλα και δεν έμαθες να δίνεις; Ή μήπως δεν γνωρίζεις ότι η προσευχή σου αποτελεί υπενθύμιση της μισανθρωπίας σου; Τι συγχώρησες και ζητάς συγγνώμη; Ποιον ελέησες και επικαλείσαι τον Ελεήμονα;

Διότι πώς δεν είναι άφρων εκείνος ο οποίος, ενώ πρόκειται για την ίδια φύση, δεν θέλει το ίδιο πράγμα ούτε εκφέρει την ίδια κρίση, και μάλιστα εφόσον αυτή η κρίση και η θέληση ενυπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως; Επειδή όλοι μας εκ φύσεως έχουμε την αυθόρμητη τάση να θέλουμε να αγαπιόμαστε και να ευεργετούμαστε από όλους, όπως ακριβώς και από τον εαυτό μας. Επομένως, το να θέλουμε να ευεργετούμε και να είμαστε καλά διατεθειμένοι προς όλους, όπως ακριβώς και προς τον εαυτό μας, είναι κάτι το έμφυτο σε εμάς· επειδή όλοι μας έχουμε δημιουργηθεί κατ' εικόνα του Αγαθού. Όμως η αμαρτία, που παρεισέφρησε και πληθύνθηκε, δεν έσβησε βέβαια την αγάπη του καθενός από εμάς προς τον ίδιο του τον εαυτό, καθώς δεν βρίσκει καμία αντίσταση σε αυτήν, αλλά την αγάπη προς τους άλλους, η οποία αποτελεί το κορύφωμα των αρετών, την ψύχρανε, την αλλοίωσε και την αχρήστευσε. Γι' αυτό, Εκείνος που ανακαινίζει τη φύση μας και μας επαναφέρει στη χάρη της δικής Του εικόνας, θέτοντας τους νόμους Του μέσα στις καρδιές μας σύμφωνα με την προφητεία, λέει: «Καθώς θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς παρομοίως»· και «εάν αγαπάτε εκείνους που σας αγαπούν, ποια χάρη έχετε; Διότι και οι αμαρτωλοί το ίδιο πράττουν· και εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω, ποια χάρη έχετε; Διότι και οι αμαρτωλοί δανείζουν στους αμαρτωλούς, για να λάβουν πίσω τα ίσα».

Διότι, όπως ακριβώς έλεγε ο μέγας Παύλος προς τους Ιουδαίους ότι «η περιτομή ωφελεί, εάν εφαρμόζεις τον νόμο, εάν όμως είσαι παραβάτης του νόμου, η περιτομή σου έχει γίνει ακροβυστία», έτσι και τώρα ο Χριστός μάς λέει μέσω του Ευαγγελίου ότι, για εσάς τους δικούς μου, θα υπάρχει χάρη από εμένα εάν τηρείτε τις εντολές μου. Εάν όμως κάνετε τα έργα των αμαρτωλών και τίποτα περισσότερο, αγαπώντας εκείνους που σας αγαπούν, και ευεργετώντας εκείνους που σας ευεργετούν, δεν θα έχετε για τον λόγο αυτό καμία παρρησία απέναντί μου. Και τα λέει αυτά όχι για να αποτρέψει το να αγαπάμε όσους μας αγαπούν, και να ευεργετούμε όσους μας ευεργετούν, και να δανείζουμε σε αυτούς από τους οποίους αναμένουμε να λάβουμε πίσω, αλλά για να καταδείξει ότι το καθένα από αυτά είναι χωρίς μισθό, εφόσον έχει την ανταπόδοσή του εδώ, και δεν προσφέρει καμία χάρη στην ψυχή ούτε την καθαρίζει από τον ρύπο της αμαρτίας που έχει εισχωρήσει μέσα της.

Πολλοί θεώρησαν το δάνειο ως εύρημα, και προξένησαν ταλαιπωρίες σε εκείνους που τους βοήθησαν. Βαριά είναι αυτά για τον άνθρωπο που διαθέτει φρόνηση, δηλαδή η επίκριση από το σπίτι του και ο ονειδισμός του δανειστή.» «Σε εκείνον που σου ζητά να δίνεις, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα, να μην τον αποστραφείς.» «Εάν δανείζετε σε εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να τα πάρετε πίσω, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί δανείζουν στους αμαρτωλούς, για να πάρουν πίσω τα ίσα.» Πράγματι, αποτελεί υπερβολική απανθρωπία, από τη μία εκείνος που στερείται τα αναγκαία να ζητά δάνειο για την ανακούφιση της ζωής του, και από την άλλη ο δανειστής να μην αρκείται στο κεφάλαιο, αλλά να επινοεί έσοδα για τον εαυτό του από τις συμφορές του φτωχού, και να συγκεντρώνει πλούτο. Ο Κύριος λοιπόν μας διέταξε ξεκάθαρα, λέγοντας: Και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα, να μην τον αποστραφείς.

Επισφράγιση δε των όσων ελέχθησαν ας είναι ο 29ος Κανόνας του Αγίου Νικηφόρου του Ομολογητού, ο οποίος ορίζει στους ιερείς να μην μεταλαμβάνουν εκείνους τους κληρικούς και τους λαϊκούς, οι οποίοι δεν παύουν να λαμβάνουν τόκους, και ούτε να συντρώγει κανείς καθόλου με αυτούς. Και οι θείοι Απόστολοι στις Διαταγές τους προστάζουν να μην γίνονται δεκτές οι προσφορές εκείνων που λαμβάνουν τόκους. Διότι, εάν οι Χριστιανοί δεν πρέπει να δανείζουν με την ελπίδα να λάβουν πίσω εξ ολοκλήρου αυτό το κεφάλαιο, όπως λέει ο Κύριος: «Εάν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να τα λάβετε πίσω, ποια χάρη σας ανήκει;» και πάλι: «Να δανείζετε χωρίς να ελπίζετε σε καμία επιστροφή» (Λουκάς)· εάν, λέγω, οι Χριστιανοί έχουν χρέος να μην παίρνουν πίσω ούτε το κεφάλαιο, πόσο μάλλον οφείλουν να μην λαμβάνουν καθόλου τόκο; Τι λέγω οι Χριστιανοί; Ακόμη και οι ίδιοι οι Εβραίοι μερικές φορές προστάζονταν να χαρίζουν και αυτό το ίδιο το κεφάλαιο στους οφειλέτες τους.

«Και αν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί αγαπούν εκείνους που τους αγαπούν. Και αν ευεργετείτε αυτούς που σας ευεργετούν, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί το ίδιο κάνουν. Και αν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, ποια χάρη σας ανήκει; Διότι και οι αμαρτωλοί δανείζουν σε αμαρτωλούς, για να πάρουν πίσω τα ίσα. Αντίθετα, να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε το καλό και να δανείζετε, χωρίς να περιμένετε τίποτα ως αντάλλαγμα, και ο μισθός σας θα είναι πολύς· και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων». Επειδή, βεβαίως, οι απόστολοι επρόκειτο να σταλούν για το κήρυγμα, και εξαιτίας αυτού αναμένονταν πολλοί διώκτες και σκευωροί εναντίον τους· αν λοιπόν οι απόστολοι, αγανακτώντας για τον διωγμό, αποφάσιζαν έπειτα να εκδικηθούν αυτούς που τους προκάλεσαν λύπη, και σιωπούσαν και δεν δίδασκαν, θα είχε σβήσει ο ήλιος του Ευαγγελίου. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Κύριος προλαμβάνοντας, προτρέπει τους αποστόλους να μην προχωρούν σε εκδίκηση των εχθρών, αλλά να υπομένουν γενναία όλα όσα συμβαίνουν, ακόμη κι αν κάποιοι τους υβρίζουν, ακόμη κι αν τους επιβουλεύονται με ανόσιο τρόπο. Έτσι έπραξε και ο ίδιος πάνω στον σταυρό, λέγοντας: Πατέρα, συγχώρεσέ τους, γιατί δεν γνωρίζουν τι κάνουν.