Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:38

Αν λοιπόν αυτά είχαν προσταχθεί σε όσους ζούσαν υπό τον νόμο, τι θα πούμε για όσους ζουν εν Χριστώ; Προς τους οποίους λέει ο Κύριος: «Εάν η δικαιοσύνη σας δεν ξεπεράσει κατά πολύ εκείνη των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Γι' αυτόν τον λόγο, ο Απόστολος προτρέπει να μεταδίδουμε σε όσους δεν έχουν όχι μόνο από τους αγρούς και τα εισοδήματά μας, αλλά και από την εργασία των χεριών μας. Διότι λέει: «Να εργάζεστε κάνοντας το καλό με τα χέρια σας, ώστε να έχετε τη δυνατότητα να μεταδίδετε σε αυτόν που έχει ανάγκη». Σε εκείνον δε που επιθυμεί να τον ακολουθήσει, ο Κύριος υπέδειξε να πωλήσει όλη την περιουσία του για την ευεργεσία των φτωχών, και έτσι να τον ακολουθήσει. Στους μεν ακολούθους και τελείους του, προστάζει την αθρόα και τέλεια εκπλήρωση των ελεημοσυνών, ώστε, αφού εκπληρώσουν τη λειτουργία που γίνεται μέσω των χρημάτων, να μεταβούν σε αυτήν που γίνεται μέσω του λόγου και του πνεύματος. Στους δε υπολοίπους, παραγγέλλει τις συνεχείς μεταδόσεις και προσφορές από τα όσα έχουν, ώστε μέσω αυτών να αναδειχθούν μιμητές της φιλανθρωπίας του Θεού, ελεώντας, μεταδίδοντας και χαρίζοντας. Διότι λέει: «Να δίνετε, και θα σας δοθεί». Μέσω αυτών μάλιστα τους υποσχέθηκε και την κοινωνία με τον εαυτό Του. Διότι αυτοί είναι που θα σταθούν εκ δεξιών του Κυρίου, προς τους οποίους, όταν έλθει ο Βασιλεύς, θα πει: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου».

Το μεγαλύτερο, όμως, και σπουδαιότερο και αυτό που μας ωφελεί πάρα πολύ, είναι το εξής: αναλογίσου, δηλαδή, πώς μέσω του θαύματος μας καθιστά προθυμότατους στο να επιθυμούμε και να προσφέρουμε φιλοξενία με πολύ μεγάλη χαρά, ανακράζοντας προς εμάς, σχεδόν, μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι τα δώρα του Θεού δεν θα λείψουν από τον κοινωνικό άνθρωπο και από εκείνον που χαίρεται με τη φιλαλληλία και επιθυμεί να εκπληρώνει το γεγραμμένο: «Μοίραζε το ψωμί σου σε εκείνον που πεινά». Διότι, βέβαια, στην αρχή βρίσκουμε τους μαθητές να κατέχονται από δισταγμό ως προς αυτό, αλλά, εφόσον είχαν αυτή τη διάθεση, ο Σωτήρας τους παρέσχε πλούσια τη συγκομιδή από τα περισσεύματα. Διδάσκει, εξάλλου, και εμάς μέσω αυτών, ότι, δαπανώντας κάτι ελάχιστο για τη δόξα του Θεού, θα λάβουμε πλουσιότερη τη χάρη, σύμφωνα με όσα είπε ο Χριστός: «Μέτρο καλό, πιεσμένο και κουνημένο και ξεχειλισμένο θα δώσουν στον κόρφο σας».

Θα απολογηθεί στον Κριτή αυτός που αμαρτάνει. Αν όμως εσύ τολμάς να κατακρίνεις, μολονότι δεν έχεις αυτήν την εξουσία, θα κατακριθείς μάλλον εσύ ο ίδιος, καθώς ο νόμος δεν επιτρέπει να κρίνουμε τους άλλους. Αντίθετα, όποιος κυβερνάται από τη σύνεση, δεν κοιτάζει τις αμαρτίες των άλλων, ούτε περιεργάζεται τι το φαύλο υπάρχει στον πλησίον, αλλά προσηλώνεται στα δικά του σφάλματα. Τέτοιος ήταν ο μακάριος Ψαλμωδός, όταν προσέπιπτε στον Θεό και έλεγε για τα δικά του αμαρτήματα: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Και πάλι άλλοτε, προβάλλοντας την ασθένεια της ανθρώπινης φύσης, ζητούσε εύλογη συγγνώμη, λέγοντας: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα». <Δίνετε, και θα σας δοθεί.> (A f. 111, C f. 119) Θέτει τον λόγο περί ελεημοσύνης σε άμεση γειτνίαση με τις προαναφερθείσες μορφές επιείκειας. Διότι είναι άριστο πράγμα, και ιδιαίτερα ευάρεστο στον Θεό, και ταιριάζει απόλυτα στις όσιες ψυχές. «Να γίνεστε λοιπόν», λέει, «οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας». Και το ότι θα λάβουμε την ανταπόδοση πιο πλουσιοπάροχα από τον Θεό, ο οποίος διανέμει τα πάντα πλούσια σε όσους τον αγαπούν, ο ίδιος μας το έχει διαβεβαιώσει λέγοντας: «Μέτρο καλό, πιεσμένο και κουνημένο και ξεχειλισμένο θα δώσουν στον κόρφο σας». Και φαίνεται κάπως το δεύτερο να έρχεται σε αντίθεση με το πρώτο· διότι, εάν πρόκειται να λάβουμε μέτρο ξεχειλισμένο, πώς με το μέτρο που μετράμε θα αντιμετρηθεί και σε εμάς;

λ.> (A f. 223 b, E f. 263 b) Αλλά δεν ήταν έτσι ο Λάζαρος αυτός, αλλά αναχωρούσε με κάθε τιμητική συνοδεία και με τις πιο χρηστές ελπίδες· διότι για όσους έχουν τις ελπίδες τους στον Θεό, η αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο θα αποτελούσε μετάβαση από τη θλίψη [στον κώδικα Α: ακακίας] και τους πόνους. Και κάτι τέτοιο δίδαξε ο Σολομών λέγοντας: «Στα μάτια των αφρόνων φάνηκε ότι πέθαναν, και η έξοδός τους θεωρήθηκε συμφορά, και η αναχώρησή τους από εμάς, συντριβή· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη, και η ελπίδα τους είναι πλήρης αθανασίας.» Διότι τους δίνεται μέτρο παρηγορίας ίσο με τους πόνους τους· ή ίσως οι αμοιβές να είναι και μεγαλύτερες από τους πόνους· επειδή ο Χριστός είπε ότι «Μέτρο καλό, συμπιεσμένο, σαλευμένο και ξεχειλισμένο θα σας δώσουν στον κόλπο σας.» Επομένως, «ο μεν Λάζαρος μεταφέρθηκε μέσω των αγίων αγγέλων, λέει, στους κόλπους του Αβραάμ· ο δε πλούσιος πέθανε,» λέει, «και ετάφη»· διότι γι' αυτόν, που υπήρξε σκληρός και άσπλαχνος, η απαλλαγή από το σώμα συνιστούσε θάνατο· διότι μεταβαίνει από την τρυφή στην κόλαση· από τη δόξα στην ατιμία· από το φως στο σκοτάδι.

Και αυτό περίπου είναι που θέλει να πει. Διότι πάροικοι στη γη και παρεπίδημοι είναι όλοι οι άγιοι, και πάρα πολύ σύντομος είναι ο εν σώματι βίος κάθε ανθρώπου, και αν κάποιος τον συγκρίνει με τον μέλλοντα αιώνα, θα διαπιστώσει ότι είναι εντελώς ελάχιστος, ώστε ίσως και να παρομοιάζεται με μία μέρα. Επομένως, λέει, αντί για μία μέρα της παροικίας σου, δηλαδή αντί για τον βραχύ και περιορισμένο χρόνο της εν σώματι ζωής, θα ανταποδώσω διπλές και πλεονάζουσες τις αμοιβές. Είπε άλλωστε κάπου και ο Χριστός, ότι «Μέτρο καλό, πιεσμένο, σαλευμένο, που να ξεχειλίζει θα σας δώσουν στον κόρφο σας». Διότι δεν προσδοκούμε ισότιμες τις αμοιβές για όσα πράξαμε, αλλά με πολλή επαύξηση· διότι πλουσιοπάροχος είναι Αυτός που δίνει. <Διότι σε τέντωσα, Ιούδα, για τον Εαυτό μου σαν τόξο, γέμισα τον Εφραΐμ.> Το με ποιον τρόπο λοιπόν θα κληθεί και θα εισέλθει διά της πίστεως το ποίμνιο από τα έθνη, και πώς θα ταλαιπωρηθεί αυτός που παλαιότερα απολάμβανε, δηλαδή ο σατανάς, εκδιωκόμενος από τους προσκυνητές που είχε αποκτήσει από πλεονεξία, το διασαφηνίζει πάλι σε αυτά τα χωρία. Απευθύνει, βεβαίως, τον λόγο σαν προς τους αγίους αποστόλους, δηλαδή τους διδασκάλους από τον Ισραήλ, οι οποίοι, περιτρέχοντας τη χώρα των εθνών, καλούσαν και σαγήνευσαν τους κατοίκους της σε επίγνωση της αλήθειας.

Ωστόσο, ο στέφανος της δόξας δίνεται και στον καθένα χωριστά και ονομαστικά, καθώς ο Θεός τιμά τον καθένα ανάλογα με τα κατορθώματά του, και χορηγεί την πρέπουσα χάρη σε όσους αγωνίζονται με ανδρεία, αν και ίσως νοείται με μεγαλύτερο μέτρο και πιο πλούσια διανομή. Διότι λέει: «Μέτρο καλό, πιεσμένο, κουνημένο και ξεχειλισμένο θα δώσουν στον κόρφο σας»· και ακριβώς αυτό νομίζω ότι δηλώνει κάπου το ότι ο Θεός είπε: «Στους περισσοτέρους θα αυξήσεις την κληρονομιά τους, και στους λιγότερους θα μειώσεις την κληρονομιά τους· στον καθένα, ανάλογα με το πώς καταμετρήθηκαν, θα δοθεί η κληρονομιά τους». Διότι αυτό που εμφανίζεται ως μεγαλύτερος αριθμός ονομάτων, θα μπορούσε να αποτελεί σαφή τύπο εκείνου που υπερέχει και πλεονάζει στην αρετή· διότι ο ένας ευδοκιμεί έτσι, και ο άλλος αλλιώς, σύμφωνα με τον μακάριο Παύλο. Και η γη διανέμεται με κλήρο, ίσως σύμφωνα με εκείνο που έχει λεχθεί προς τον Θεό: «Στα χέρια σου είναι οι κλήροι μου». Διότι με θεία απόφαση θα γίνει η αλάνθαστη διανομή των μελλοντικών αγαθών, καθώς Αυτός που γνωρίζει τα πάντα για εμάς θα καθορίζει τότε στον καθένα το πρέπον ως μερίδιο κληρονομιάς. Αλλά και πάλι, η καταμέτρηση των Λευιτών είναι ξεχωριστή, από ηλικία ενός μηνός και πάνω. Και δεν τους δίνεται κλήρος ανάμεσα στους υιούς Ισραήλ, ούτε καταμετρήθηκαν μαζί τους. Διότι το πιο ιερό γένος είναι πάντοτε και πιο άγιο.

Διότι υπάρχουν αναρίθμητες χώρες και πόλεις σε όλη την οικουμένη στις οποίες άγιες και θεοφιλείς ψυχές ανθρώπων λειτουργούν στον Θεό, ζώντας βεβαίως σύμφωνα με τον νόμο και πολιτευόμενες ευαγγελικά, και προσφέροντας ως θυσία σε Αυτόν, σαν οσμή ευωδίας, προφανώς πνευματικής, την πίστη, την ελπίδα, την αγάπη, την υπομονή, την πραότητα, τη φιλοπτωχία. «Διότι με τέτοιες θυσίες ευαρεστείται ο Θεός», σύμφωνα με τις Γραφές. Αλλά όλοι αυτοί, σαν σε μία και κοινή μητέρα, προστρέχουν στην επουράνια Ιερουσαλήμ, την Εκκλησία των πρωτοτόκων, την άνω ωραία πόλη, την αληθινή σκηνή, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος· εκεί θα λειτουργήσουμε καθαρότερα, αφού αφαιρεθεί από εμάς εντελώς η αμαρτία, και αφού καταπαύσει ο λέοντας και ο δράκοντας, ο βασιλίσκος και η ασπίδα. Διότι «εκεί», λέει, «θα υπάρχει καθαρός δρόμος, και θα ονομαστεί άγιος δρόμος, και δεν θα βρεθεί εκεί λέοντας, ούτε κανένα από τα πονηρά θηρία δεν θα ανέβει εκεί». Εκεί θα φάμε μερίδα που έχει μοιραστεί. Διότι έχει γραφτεί: «Τους καρπούς των κόπων σου θα φας». Ή μήπως δεν είναι ανάλογη με τους κόπους του καθενός η ανταπόδοση των αγαθών, έστω και σε μεγαλύτερο μέτρο λόγω της γενναιοδωρίας του Δεσπότη; «Διότι μέτρο», λέει, «καλό, συμπιεσμένο, που ξεχειλίζει και έχει κουνηθεί, θα δώσουν στον κόρφο σας». ΠΑΛΛ. Σωστά τα είπες. Όμως πες μου αυτό: δεν επιτρεπόταν, δηλαδή, στους Λευίτες να ιερουργούν ενώ βρίσκονταν στις δικές τους πόλεις και στα χωριά τους; ΚΥΡ.

Ενώ ο Άγιος νουθετούσε και έδινε αυτές τις εντολές με δάκρυα, και το πλήθος όλης της πόλης στεκόταν γύρω του και έκλαιγε, κάποια γυναίκα με το όνομα Λαμπροτάτη, θυγατέρα του μεγάλου Αριστείδη, αφού παραμέρισε το πλήθος των ανδρών και των γυναικών, έπεσε στα πόδια του και είπε: Στο όνομα του Θεού σου, τον οποίο από τη νεότητά σου μέχρι το γήρας αγάπησες, επίτρεψε στη δούλη σου να κατασκευάσει ένα λιτό φέρετρο, παρόλο που μας όρκισες και μας έδωσες εντολή να μην το κάνουμε, επίτρεψέ μου να το φτιάξω εγώ, και σε αυτό να εναποθέσω το τίμιο λείψανό σου. Εκείνος, αποδεχόμενος τη θερμή της πρόθεση, της είπε: Γυναίκα, πήγαινε και κάνε όπως προτίθεσαι· και αν άλλες επιθυμούν να κάνουν το ίδιο, μην τις εμποδίσεις. Όμως μην κατασκευάσεις τον τάφο μου από μάρμαρο, διότι η μάταιη δόξα δεν πρόκειται να ωφελήσει σε τίποτα. Σου δίνω δε αυτή τη σύντομη εντολή, την οποία θέλω να τηρήσεις: να μην καθίσεις καθόλου σε φορείο (δίφρο), διότι δεν είναι όσιο ούτε θεμιτό να λυγίζει ένας άνθρωπος τον αυχένα του στο ζυγό και να περιφέρει σαν δορυφόρος τη δική μας ολέθρια και πρόξενο θανάτου σάρκα· επειδή τον Χριστό, τον οποίο έρχεσαι να προσκυνήσεις, αυτόν βάζεις κάτω από τον ζυγό. Ή δεν διάβασες και δεν άκουσες ότι η κεφαλή κάθε ανθρώπου είναι ο Χριστός; Και όταν παραδίδεις τα σταθμά (ζύγια), να θυμάσαι την ανάσταση και την ανταπόδοση των πράξεων που θα μας γίνει από τον Θεό· διότι με όποιο μέτρο μετρήσει κανείς, με το ίδιο θα του αντιμετρηθεί.

Και σε δέχεται ο Θεός. Μην αγαπήσεις να πηγαίνεις στις πόλεις. Διότι, εάν δεν δεις πονηρά πράγματα, θα είσαι καθαρός. Μην πίνεις κρασί μέχρι μέθης, για να μην κάνεις την καρδιά σου να κυριευθεί από μανία για τις ηδονές. Μη φας δεύτερη φορά μέσα στην ημέρα, για να μην παχύνει το σώμα σου, και μαζί με αυτό τα πάθη. Μην κλείσεις την πόρτα σου σε ξένο· διότι με όποιο μέτρο μετρήσεις, με το ίδιο θα αντιμετρηθεί και σε σένα. Να επισκέπτεσαι τους αρρώστους, για να σε επισκεφθεί και σένα ο Θεός. Μην κοιμάσαι πολύ, αλλά να ζητάς αδιάλειπτα τη βοήθεια του Θεού, για να ξεφύγεις σαν πουλί από την παγίδα. Μην πολυλογείς, για να μην πέσεις σε ψέμα. Μην αποκτήσεις για τον εαυτό σου περισσότερα από όσα έχεις ανάγκη, αλλά να ζεις με μέτρο. Να ησυχάζεις και να ασχολείσαι με τα δικά σου. Με όλη σου τη δύναμη να συγκρατείς τη γλώσσα και την κοιλιά. Να έχεις ταπεινοφροσύνη. Να φέρεσαι σαν να είσαι ανίδεος και απλός. Να έχεις πραότητα προς όλους τους ανθρώπους. Να θεωρείς ότι προκαλείται πολλή ζημιά από τα πολλά λόγια και τα γέλια· ο φρόνιμος άνθρωπος, αντίθετα, τηρεί ησυχία. Πάντοτε να έχεις μπροστά στα μάτια σου τη θλίψη και τον θάνατο, και ποτέ να μην απελπίζεσαι εξαιτίας κάποιου πειρασμού. Να εξετάζεις τον εαυτό σου το βράδυ και το πρωί πώς πέρασες τον χρόνο σου· αυτά όμως είναι αδύνατον να κατορθωθούν χωρίς κόπο. Να γνωρίζεις ότι, όπως η γη δεν μπορεί να καρποφορήσει για τον άνθρωπο χωρίς σπόρο και νερό, έτσι είναι αδύνατον να καρποφορήσει ο άνθρωπος χωρίς κακοπάθεια και ταπεινοφροσύνη. Να φροντίζεις πάντοτε τον εαυτό σου ως εικόνα του Θεού. Να φοβάσαι τον Θεό, καθώς πρόκειται να δώσεις σε Αυτόν απολογία για όλα τα έργα σου.

Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι κάποιος έχει σφάλει τόσο πολύ απέναντί του, όσο ο ίδιος είναι οφειλέτης, έχοντας πράξει αντίθετα προς το θέλημα του Θεού καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του· επειδή άλλοτε μεν σφάλλουμε με τα λόγια, άλλοτε δε με αισχρές και πονηρές επιθυμίες και πράξεις. Πλην όμως, μολονότι σφάλλουμε τόσο πολύ, δεν αποβάλλουμε τις ελπίδες μας στον Θεό, χάρη στη φιλανθρωπία, την ανεξικακία, την ελεημοσύνη και τη συγχωρητικότητα του Θεού. Επομένως, συνάγεται ότι με το ίδιο μέτρο πρέπει και εμείς να κρίνουμε όσους αμαρτάνουν απέναντί μας· και να μην ακριβολογούμε ως προς τη φιλανθρωπία κατά το παράδειγμα του Πέτρου, συγχωρώντας όσους αμάρτησαν σε εμάς μέχρι τον αριθμό επτά, αλλά, σύμφωνα με τον συμπαθή και ελεήμονα Σωτήρα, μέχρι το εβδομηκοντάκις επτά· όχι βέβαια μετρώντας σχολαστικά τόσα πολλά αμαρτήματα, και σαν να τα καταγράφουμε καθημερινά, αλλά διδασκόμενοι εξ αυτού το απεριόριστο της συγχώρησης. Διότι, όταν ρώτησε ο Πέτρος για το πόσα αμαρτήματα που γίνονται εις βάρος μας πρέπει να συγχωρούμε, ορίζοντας τον αριθμό έως το επτά, ο Σωτήρας εισήγαγε το έως εβδομηκοντάκις επτά, σύμφωνα με το οποίο πρέπει και εμείς να συγχωρούμε, γνωρίζοντας και έχοντας την πεποίθηση ότι θα έρθει ο καιρός που θα κληθούμε να δώσουμε λόγο ενώπιον του Κριτή και Βασιλιά των πάντων, όταν όλοι θα παραστούμε στο βήμα Του, οπότε με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα μετρηθούμε και εμείς.

Επομένως, πρώτος ορκίστηκε ο Δαβίδ, έπειτα ο Θεός, ανταμείβοντάς τον, έδωσε αμοιβαίο όρκο σε αυτόν· και πρώτος ο Δαβίδ, κινούμενος από ευσεβή λογισμό, υποσχέθηκε κάτι στον Θεό· έπειτα πάλι ο Θεός, σαν να του ανταποδίδει χάρη αντί χάριτος, του έδωσε και ο Ίδιος με τη σειρά Του υποσχέσεις, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρος μας, διά των οποίων λέει: «Με όποιο μέτρο μετράτε, θα σας αντιμετρηθεί. Μέτρο καλό, κουνημένο, συμπιεσμένο, που ξεχειλίζει, θα δώσουν στον κόρφο σας». Με το μέτρο λοιπόν που μέτρησε και ο Δαβίδ, δίνοντας με αγαθό και θεοσεβή λογισμό την πρέπουσα υπόσχεση με όρκο, με το ίδιο του αντιμετρήθηκε, και του δίνονται ως αμοιβές οι υποσχέσεις με την ορκωμοσία του Θεού.

ΛΖʹ. Ας νικήσουμε με την επιείκεια εκείνους που μας καταδυνάστευσαν, και προπάντων ας είναι η φιλανθρωπία αυτή που συγχωρεί, καθώς και η δύναμη της εντολής, η οποία μας ανταποδίδει ίση φιλανθρωπία σε όσα έχουμε οι ίδιοι ανάγκη· διότι γνωρίζουμε ότι με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα αντιμετρηθούμε. Εάν όμως κάποιος διακατέχεται από μεγάλη πικρία, ας αφήσουμε αυτούς που μας λύπησαν στον Θεό και στο εκεί δικαστήριο· ας μην ελαττώσουμε καθόλου τη μέλλουσα οργή διά της δικής μας χειρός.

Τώρα όμως δεν πρόκειται να ανταλλάξουμε «χάλκινα με χρυσά», μέταλλα που και τα δύο είναι σχεδόν ομότιμα ως προς τη φύση τους, αλλά να προσφέρουμε ανθρώπινα και να λάβουμε θεία, και μάλιστα ανθρώπινα προς ανθρώπους, πράγμα που αποτελεί και φυσικό χρέος. Διότι τη μεταξύ μας συμπάθεια και το έλεος τα οφείλουμε οπωσδήποτε εκ φύσεως ο ένας προς τον άλλον. Αν μάλιστα αποβλέψουμε και στους πολυτρόπους οικτιρμούς του Θεού προς εμάς, για τους οποίους Εκείνος δεν απαιτεί τίποτε άλλο από εμάς παρά τη μεταξύ μας συγχωρητικότητα, κοινωνικότητα και φιλανθρωπία, λέγοντας, «συγχωρείτε και θα συγχωρεθείτε, δίνετε και θα σας δοθεί», πώς δεν θα αποδώσουμε έμπρακτα τη συγχώρηση και το έλεος, στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, προς τους αδελφούς που έχουν ανάγκη, ως ένα απαραίτητο χρέος;

Ακούοντας αυτά ας φοβηθούμε, αγαπητοί, μήπως και εμείς δούμε φτωχούς και τους προσπεράσουμε, μήπως αντί για τον Λάζαρο εγερθούν τότε πολλοί κατήγοροι εναντίον μας. «Στείλε τον Λάζαρο, για να βουτήξει την άκρη του δακτύλου του στο νερό και να στάξει στη γλώσσα μου, επειδή κατακαίγομαι». Διότι με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα σας αντιμετρηθεί. Δεν έδωσες ψίχουλα; Δεν λαμβάνεις σταγόνα.

Δίνετε, και θα σας δοθεί. Μέτρο καλό, συμπιεσμένο, κουνημένο και ξεχειλισμένο θα δώσουν στον κόρφο σας. Διότι με το μέτρο που μετράτε, θα αντιμετρηθεί σε εσάς.» «Μην πλανάσθε· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Επειδή εκείνος που σπέρνει για τη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ εκείνος που σπέρνει για το πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια.» «Καθένας, όποιο αγαθό και αν πράξει, αυτό θα λάβει από τον Κύριο, είτε είναι δούλος είτε ελεύθερος.» Αγαθό είναι η ελπίδα του ελέους. Διότι η δύναμη ανήκει στον Θεό, και από Αυτόν προέρχεται το έλεος· επειδή Εσύ θα αποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Με το μέτρο που μετράτε, λέει, με αυτό θα μετρηθεί σε εσάς.

Εσύ απόδωσε την οφειλόμενη τιμή και τον σεβασμό, όπως σου παρήγγειλε ο Παύλος λέγοντας: «Αποδώστε σε όλους τις οφειλές, σε όποιον οφείλετε φόρο, τον φόρο· σε όποιον τιμή, την τιμή». Εκπλήρωσε όσα ορίζει ο κανόνας· πρόσφερε τις απαρχές των πρωτογεννημάτων σου στην Εκκλησία, χωρίς να περιεργάζεσαι τη διαχείρισή τους. Εάν όμως θέλεις να κρίνεις, πράγμα που δεν σου επιτρέπεται, είσελθε στο ταμείο της ψυχής σου. Εξέτασε τα της συνειδήσεώς σου, εάν δεν φόνευσες, δεν μοίχευσες, δεν πόρνευσες, δεν πλεονέκτησες, δεν άρπαξες, δεν λοιδόρησες, δεν επιορκησες, δεν ψεύστηκες, και εάν δεν διέπραξες τίποτα από τα απαγορευμένα· και πάλι δεν σου επιτρέπεται να κρίνεις τον άρχοντά σου. Μάλλον ούτε καν έτσι· διότι ο Κύριος αγαπά τους ταπεινούς. Ας εξετάζει λοιπόν ο καθένας τις δικές του πράξεις, χωρίς να κρίνει τον πλησίον του. Εάν όμως κάποιος, παρακούοντας τα όσα ειπώθηκαν, αφήσει τη γλώσσα του να κατηγορήσει τον πλησίον, ας περιμένει και ο ίδιος να υποστεί γρήγορα την ανάλογη ανταπόδοση. Διότι ό,τι κάνει κάποιος στον πλησίον του, αυτά ας περιμένει και ο ίδιος να λάβει, όπως είπε ο Κύριος, ότι «με όποιο μέτρο μετράτε, θα μετρηθεί και σε εσάς». Ο καθένας από εσάς ας προσέχει τα δικά του έργα· ας μεριμνήσουμε για τα δικά μας σφάλματα, και ας μην κρίνουμε εκείνους που δεν προσταχθήκαμε να κρίνουμε. Βεβαίως και ο ιερέας οφείλει να διάκειται αναλόγως προς τον λαό, και προπάντων να προσεύχεται ειλικρινά υπέρ αυτού με όλη του την καρδιά.

Η αιτία της τύφλωσης του Τρίψυχου ήταν κάποια μικρή δυσαρέσκεια, η οποία άξιζε περισσότερο να παραβλεφθεί παρά να υποβληθεί σε εξέταση και να τιμωρηθεί αυτός που μίλησε απρόσεκτα, και μάλιστα ένας άνθρωπος που αγαπιόταν πολύ και αγαπούσε εξίσου. Αλλά επειδή την εποχή του Ανδρόνικου οι άνθρωποι λογοδοτούσαν ακόμη και για κάθε άσκοπο λόγο, έτσι και ο ανακριτής τέτοιων υποθέσεων, ο Τρίψυχος, ο οποίος είχε υποβάλει πολλούς σε βασανιστήρια και τους είχε απογυμνώσει από κάθε περιουσία επειδή ξεστόμισαν λόγο γογγυσμού εναντίον του Ανδρόνικου ή διατήρησαν μέσα τους κάποιο ίχνος πονηρής σκέψης, έπεσε και ο ίδιος ανελέητα στα ίδια δεινά. Παγιδεύτηκε από την ανομία της ίδιας του της πορείας και, με το μέτρο που πολλές φορές μέτρησε τους άλλους - παραγεμισμένο, πιεσμένο και ξεχειλισμένο -, με αυτό ακριβώς ανταποδόθηκε. Και στον λάκκο που πολλές φορές άνοιξε για τον πλησίον του, μέσα σε αυτόν έπεσε - πόσο σε υμνώ, Δικαιοσύνη - πολύ ταιριαστά, κυλώντας πάνω του τον λίθο που πάμπολλες φορές είχε μετακινήσει εναντίον των συνανθρώπων του.

Και γιατί επέδειξες τη δριμύτητα των συλλογισμών σου και το βάθος και την ένταση της ευθύβολης φύσης σου μόνο σε αυτή τη διδασκαλία; Διότι θα μπορούσες να ματαιολογείς με τον ίδιο τρόπο και για πολλά άλλα: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Αλλά αν όλοι λάμψουν, ποιοι θα είναι εκείνοι που θα δουν και θα λατρέψουν τον Θεό, δοξάζοντάς τον για όσα είδαν; «Δίνετε και θα σας δοθεί»· αν όλοι επιλέξουν να δίνουν, ποιος θα είναι αυτός που θα λαμβάνει; «Συγχωρείτε, και θα σας συγχωρεθεί»· αν όλοι συγχωρήσουν, σε ποιους θα προσφέρουν συγχώρεση; «Αγαπάτε τους εχθρούς σας»· αν όλοι αγαπούν, πού θα είναι εκείνοι που εχθρεύονται; Αν όλοι, σε αυτούς που τους ραπίζουν τη δεξιά σιαγόνα, προσφέρουν και την άλλη για ισότιμη προσβολή, πού θα είναι αυτοί που θα τους χτυπήσουν; Και χίλια δυο άλλα. Ή μάλλον, για να το πω έτσι, δεν υπάρχει καμία θεία προτροπή, η οποία να κατορθώνεται με την πράξη του ενός προς τον άλλον, ενάντια στην οποία να μην μπορεί να δει κανείς να στρέφεται αυτή η παράλογη και μωρή κακοήθεια.

Οφείλουν, λοιπόν, οι Χριστιανοί να υπομένουν κάθε προαίρεση με ανεξικακία και μακροθυμία. Και αν βρεις κάποιον από τους αδελφούς σου να έχει παρεκκλίνει έστω και λίγο ή να έχει σφάλει, έχοντας όμως και κάποια ευάρεστα στοιχεία, μην τον αποκόψεις από την ελπίδα. Διότι είναι γραμμένο: «Να παρακαλείτε ο ένας τον άλλον, ώστε να μην εξαρθρωθεί το κουτσό, αλλά μάλλον να θεραπευθεί», εφόσον μπορεί να επιδεχθεί θεραπεία. Είναι προτιμότερο να υπηρετούμε με κάθε καλή προαίρεση και να μην κρίνουμε. Εάν όμως εσύ κρίνεις τον πλησίον σου, ότι είναι αμαρτωλός, μπορείς να πεις στον Θεό ότι εσύ είσαι δίκαιος; Και εάν λες ότι εκείνος είναι μιαρός και ακάθαρτος, και εσύ ενώπιον του Θεού είσαι μιαρός και ακάθαρτος. Και όπως ακριβώς φέρεσαι εσύ στον πλησίον σου, έτσι θα φερθεί και σε εσένα ο Θεός. Εάν αγαπήσεις τον πλησίον σου, έρχεται σε εσένα ο Θεός και σε αγαπά. Εάν όμως πεις ότι είναι αδαής και έχει μιαρό νου, και εσύ ενώπιον του Θεού είσαι αδαής, βδελυκτός και δεν γνωρίζεις τίποτα. Και εάν αποστραφείς τον πλησίον σου, και ο Κύριος σε αποστρέφεται και δεν σε δέχεται στη βασιλεία Του. «Διότι με όποιο μέτρο μετράτε, με αυτό θα αντιμετρηθεί και σε εσάς».

Διότι ο Θεός δεν ελεεί απλώς, αλλά με κρίση και δικαιοσύνη. Εάν δεν κρίνουμε, δεν θα μας κρίνει· εάν συγχωρήσουμε, θα μας συγχωρήσει· εάν απαλλάξουμε εκείνον που φταίει σε εμάς, θα μας απαλλάξει από τις ενοχές που βαραίνουν εμάς. Αυτά δε είναι έργα μόνο των χριστιανών, οι οποίοι έλαβαν τον φωτισμό του Χριστού και αναγνώρισαν την ανθρώπινη ασθένεια ο καθένας εξ ιδίας πείρας. Διότι, εάν υπάρχουν δύο λεπροί και ο ένας από αυτούς κατακρίνει τον άλλον ως λεπρό, θα ήταν άξιος πολλής καταδίκης, καθώς ως μωρός και ανόητος εξουθενώνει τον όμοιό του λεπρό επειδή είναι λεπρός. Το δε τέταρτο, λέγει ο Κύριος: «Δίδετε και θα σας δοθεί». Εάν δεν συμπάσχουμε πρώτοι, δεν θα βρούμε συμπόνια. Εάν όμως συμπάσχουμε μεν, αλλά δεν αξιωθούμε της θείας ευεργεσίας και δωρεάς, η ζημία είναι μεγάλη.

Αλλά επειδή έργο του φίλου είναι και το να υπενθυμίζει σε αυτόν που αγαπά εκείνα που πρέπει, υπενθυμίζουμε και παρακαλούμε τη μεγαλειότητά σου να ενεργεί με φειδώ και προσοχή στη διακονία που της εμπιστεύθηκαν οι μεγάλοι βασιλείς. Και ας μην μου πει ότι αναγκάζεται από φόβο να πράττει έτσι· διότι τίποτα δεν είναι μεγαλύτερο από τον φόβο του Θεού και τίποτα πιο αναγκαίο από τη σωτηρία της ψυχής. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, λέει, εάν κερδίσει όλο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του; Και ο ιατρός στις δύσκολες περιστάσεις πρέπει να αναζητείται και ο κυβερνήτης στην τρικυμία· ή δεν βλέπεις ότι επικρατεί μεγάλη τρικυμία και πληγή θεομηνίας; Θεράπευσε, δέσποτα, κυβέρνησε, ώστε και τον εαυτό σου να σώσεις και τους υπαιτίους να θεραπεύσεις και να τους επαναφέρεις σε ευστάθεια, δείχνοντας ανοχή στην απειλή επειδή και εσύ ο ίδιος βρίσκεσαι σε σώμα και υπόκεισαι σε σφάλματα· διότι έτσι θα καταστήσεις και τον Θεό ίλεω, και όταν ο Θεός προστατεύει, ποιος θα μπορέσει να κάνει κακό; Θυμήσου, κύριέ μου, ότι σάρκα είσαι και εσύ και, όπως φοβάσαι τις πληγές, δείξε φειδώ στην επιβολή πληγών· διότι, με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα μας αντιμετρηθεί. Θυμήσου, καλέ αδελφέ, ότι σήμερα υπάρχουμε και τι θα φέρει η αυριανή ημέρα δεν γνωρίζουμε, ώστε να μην βρεθούμε διαπομπευόμενοι και καταραμένοι και στον τωρινό αιώνα και στον μελλοντικό. Θυμήσου εκείνη τη φοβερή και αδέκαστη απόφαση, εξαιτίας της οποίας οι ανελεήμονες θα σταλούν στο άσβεστο πυρ.

Τι λοιπόν θέλετε, να είστε όμοιοι με τους αμαρτωλούς ή να είστε όμοιοι με τον Θεό; Βλέπεις τη θεία διδασκαλία; Σε έπεισε πρώτα από τον φυσικό νόμο. Διότι αυτό που θέλεις εσύ να γίνει σε εσένα, αυτό κάνε και εσύ στους άλλους. Έπειτα σε πείθει και από το τέλος και από τον μισθό· διότι σας υπόσχεται ως μισθό το να γίνετε όμοιοι με τον Θεό. «Μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε. Μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε· συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε. Δίνετε, και θα σας δοθεί. Μέτρο καλό, πιεσμένο, κουνημένο και ξεχειλισμένο θα σας δώσουν στον κόρφο σας. Διότι με το ίδιο μέτρο που μετράτε, θα αντιμετρηθεί σε εσάς. Τους είπε δε και μία παραβολή. Μήπως μπορεί τυφλός να οδηγεί τυφλό; Δεν θα πέσουν και οι δύο σε λάκκο; Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του. Ο καθένας δε που είναι πλήρως καταρτισμένος θα είναι όπως ο δάσκαλός του.» Ένα βαρύτατο νόσημα αποκόπτει από τις ψυχές μας ο Κύριος, εννοώ τη ρίζα της υπεροψίας. Διότι εκείνος που δεν εξετάζει τον εαυτό του, αλλά παρατηρεί μόνο τα σφάλματα του πλησίον και θέλει να τα κατακρίνει, είναι ολοφάνερο ότι, κυριευμένος από υπεροψία, αγνοεί τον ίδιο του τον εαυτό. Διότι νομίζει οπωσδήποτε για τον εαυτό του ότι δεν αμαρτάνει. Και για αυτόν τον λόγο κατηγορεί τους άλλους όταν αμαρτάνουν. Εάν λοιπόν θέλεις να είσαι ακατάκριτος, μην κατακρίνεις τους άλλους.

Διότι ο κριτής πρέπει να είναι ανώτερος από την αμαρτάνουσα φύση. Συγχώρει, λοιπόν, και θα συγχωρεθείς· δίνε, και θα σου δοθεί. Διότι μέτρο καλό, πιεσμένο και κουνημένο και ξεχειλισμένο θα δώσουν στον κόρφο σας. Επειδή ο Κύριος δεν ανταποδίδει το μέτρο με φειδώ, αλλά πλουσιοπάροχα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, αν πρόκειται να μετρήσεις, για παράδειγμα, αλεύρι, το πιέζεις και το κουνάς και το κάνεις να ξεχειλίζει, εφόσον θέλεις να το μετρήσεις χωρίς τσιγκουνιά· έτσι και ο Κύριος θα σου δώσει μέτρο μεγάλο και ξεχειλισμένο.

Θα μπορούσε κάποιος οξυδερκέστερος να αναρωτηθεί, πώς, ενώ είπε «Με όποιο μέτρο μετράτε, με αυτό θα αντιμετρηθεί σε εσάς», λέει πάλι ότι «μέτρο που ξεχειλίζει θα δώσουν στον κόρφο σας»; Διότι, αν ξεχειλίζει, πώς είναι το ίδιο; Λέμε λοιπόν ότι δεν είπε «Με ίσο μέτρο θα σας αντιμετρηθεί», αλλά «Με το ίδιο». Διότι, αν είχε πει «Με ίσο μέτρο», τότε ο λόγος θα παρουσίαζε δυσκολία και αντίφαση. Τώρα όμως, λέγοντας «Με το ίδιο», λύνει την αντίφαση. Διότι είναι δυνατόν να δίνει κανείς με το ίδιο μέτρο, χωρίς όμως να είναι ίσο σε ποσότητα. Αυτό ακριβώς λέει ο Κύριος, ότι: «Ευεργέτησας; Θα ευεργετηθείς», αυτό είναι το ίδιο μέτρο.