Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 6:45

Ανόμ. Δεν διαφέρει η αγαθότητα του Θεού από την αγαθότητα που υπάρχει μέσα μας; Ορθ. Υπάρχει, άραγε, μέσα μας κάποια άλλη αγαθότητα πέρα από τον ίδιο τον Θεό; Ανόμ. Οι Ιουδαίοι, επομένως, και οι Έλληνες έχουν τον Θεό μέσα τους; Ορθ. Αλλά ούτε και αυτός που απλώς ονομάζεται Χριστιανός έχει μέσα του τον Θεό, παρά μόνον εκείνος που έχει σκληραγωγήσει και υποδουλώσει το σώμα του, ώστε να μπορεί να λέει: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη ότι ο Χριστός μιλάει μέσα μου.» Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος ακούει από τον Χριστό: «Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά.» Ανόμ. Εάν είναι αγαθός ο άνθρωπος που βγάζει από την καρδιά του τα αγαθά, πώς δεν είναι κανείς αγαθός παρά μόνον ένας, ο Θεός; Ορθ. Επειδή ο Θεός δεν είναι αγαθός κατά μετοχήν κάποιας αγαθότητας, αλλά ο ίδιος είναι η αγαθότητα· ο άνθρωπος, όμως, είναι αγαθός κατά μετοχήν της αγαθότητας. Ανόμ. Και οι άγγελοι δεν είναι αγαθοί κατά φύσιν; Ορθ. Κατά φύσιν, όχι· κατά μετοχήν, ναι. Διότι εκείνο που είναι κατά φύσιν αγαθό, όντας τέτοιο εκ φύσεως, δεν μεταβάλλεται.

Διότι ο αγαθός άνθρωπος, από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του, προφέρει το αγαθό. Ας ζητήσουμε λοιπόν και εμείς την τροφή του λόγου για την πλήρωση των ψυχών μας (διότι, λέει η Γραφή, ο δίκαιος τρώγοντας χορταίνει την ψυχή του), ώστε, ανάλογα με αυτά με τα οποία τρεφόμαστε, να εκφέρουμε όχι τον οποιονδήποτε λόγο, αλλά λόγο αγαθό. Διότι ο πονηρός άνθρωπος, έχοντας ανατραφεί με μοχθηρά δόγματα, εκβάλλει από την καρδιά του πονηρό λόγο. Δεν βλέπεις τι είδους λόγια εκστομίζουν τα στόματα των αιρετικών; Πόσο σκληρά και δυσώδη είναι, μαρτυρώντας τη μεγάλη και βαθιά ασθένεια αυτών των άθλιων ανθρώπων; Διότι ο πονηρός άνθρωπος, από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του, προφέρει το πονηρό. Μην επισωρεύεις, λοιπόν, στον εαυτό σου διδασκάλους προς τέρψιν της ακοής σου, οι οποίοι είναι ικανοί να προκαλέσουν ασθένεια στα σπλάχνα σου και να σου προξενήσουν ερυγή πονηρών λόγων, εξαιτίας των οποίων πρόκειται να καταδικαστείς κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι από τα λόγια σου, λέει, θα δικαιωθείς, και από τα λόγια σου θα καταδικαστείς. Αναγγέλλω εγώ τα έργα μου στον βασιλιά. Μας εισάγει βαθύτατα στο φρόνημα του προφητικού προσώπου και τούτο το ρητό: Αναγγέλλω εγώ τα έργα μου στον βασιλιά· αντί να πει: Θα εξομολογηθώ στον κριτή, και προλαμβάνω τον κατήγορο, μέσω της εξαγγελίας των δικών μου έργων. Διότι έχουμε λάβει την εντολή που λέει: Να λες εσύ πρώτος τις ανομίες σου, για να δικαιωθείς. Η γλώσσα μου είναι κάλαμος γραμματέα, οξυγράφου.

Παραβολικά, λοιπόν, ονόμασε αυτούς δέντρα, και καρπούς τις πράξεις τους· και προτρέπει να προσέχουμε τις πράξεις αυτών, οι οποίες είναι ο καρπός, και όχι τα λόγια, τα οποία είναι τα φύλλα. <Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του προφέρει το αγαθό.> (A f. 112) Αφού απέδειξε στα προηγούμενα από πού θα μπορούσε να διαγνωστεί ο αγαθός και ο πονηρός, ότι δηλαδή από τα έργα, όπως το δέντρο από τον καρπό, τώρα το τεκμηριώνει αυτό και μέσω ενός άλλου σημείου. Διότι ο μεν αγαθός, λέγει, σαν από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του, αναβλύζει τα αγαθά· εκείνος δε που δεν είναι έτσι, αλλά έχει τον νου του κυριευμένο από φαυλότητα και πονηριά, θα φανερώσει οπωσδήποτε αυτά που είναι κρυμμένα στο βάθος· διότι όσα βρίσκονται στον νου και την καρδιά αναπηδούν μέσω του λόγου που ανέρχεται προς τα πάνω. Επομένως, ο χρηστός στους τρόπους λέει τα όσα του ταιριάζουν· ενώ ο φαύλος και πονηρός θα αποβάλει την ακαθαρσία που βρίσκεται στο βάθος. <Γιατί με αποκαλείτε, Κύριε, Κύριε;> Μόνο βέβαια στην ύψιστη φύση που βρίσκεται επέκεινα των πάντων αρμόζει το όνομα και η πραγματικότητα της κυριότητας· διότι κρατεί και εξουσιάζει τα σύμπαντα· «Διότι ένας είναι ο Κύριος, μία η πίστη, ένα το βάπτισμα.» Και πάλι: «Ακόμη και αν υπάρχουν πολλοί θεοί και πολλοί κύριοι και στον ουρανό και στη γη, όμως για εμάς υπάρχει ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα.»

Περί εκείνων που λένε ότι δεν υπάρχει ανάσταση. Εσύ που σκέφτεσαι όπως οι εθνικοί και λες ότι δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών! Ω στόμα βδελυρό και ξένο προς τον Θεό, δια του οποίου ομιλεί ο Διάβολος, ο ψεύτης και δημιουργός του ψεύδους! Ω στόμα ψεύτικο, ή μάλλον τάφε ανοιχτέ, που από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς προσφέρεις το πονηρό και λες: δεν υπάρχει ανάσταση νεκρών!

Διότι αληθινά εμπορεύεται εκείνος που ανταλλάσσει τους κόπους της παρούσας ζωής με τα αιώνια αγαθά, και προσφέρει τους δικούς του κόπους για την ψυχική υγεία τόσο σε βασιλείς όσο και σε απλούς ανθρώπους, έτσι ώστε μια τέτοια ψυχή να καταστεί ποθεινή στον Νυμφίο και ένδοξη στους αγγέλους, τελειοποιώντας τη δύναμή της μέσα στην ασθένεια χάριν της τιμής προς τη σοφία. Επειδή, λοιπόν, οι διηγήσεις για εκείνη τη σοφή μέλισσα αποτελούν υποδείγματα παιδείας και φιλοπονίας, και οι ποικίλες διαιρέσεις των πνευματικών χαρισμάτων παρέχονται σε όσους έχουν κοπιάσει ανάλογα με τον ζήλο τους, για αυτόν τον λόγο λέει προς τη νύμφη ότι η καρδιά σου έχει καταστεί πλήρης από τις κηρήθρες της παντοειδούς παιδείας, από όπου εξάγεις από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς σου τις μελισταγείς σταγόνες των λόγων, ώστε ο λόγος σου να είναι μέλι αναμεμειγμένο με γάλα· «Κηρήθρα, λέει, στάζουν τα χείλη σου, νύμφη, μέλι και γάλα βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα σου». Διότι ο λόγος σου έχει προετοιμαστεί έτσι ώστε να μην επιδεικνύει την ωφέλεια σε όσους τον ακούν με έναν μόνο τρόπο, αλλά προσαρμοζόμενος κατάλληλα στη δύναμη εκείνων που τον δέχονται, με σκοπό να ανταποκρίνεται οικεία τόσο στους τελειοτέρους όσο και σε όσους νηπιάζουν, γινόμενος μέλι στους τελείους και γάλα στα νήπια.

Διότι οι μεν δαίμονες αποδιώκονται με το σημείο του σταυρού, ο δε πονηρός άνθρωπος αντιτάσσεται στον ίδιο τον Κύριο. Ο Παύλος, βέβαια, με έναν λόγο του εξέδιωκε τους δαίμονες, την πονηρία όμως του Αλεξάνδρου του χαλκέως δεν μπόρεσε να τη νικήσει· διότι λέγει: «Ο Αλέξανδρος ο χαλκεύς μού προξένησε πολλά κακά· είθε ο Κύριος να του ανταποδώσει». «Λύτρωσέ με, Κύριε, από τον πονηρό άνθρωπο»· όχι από τον αγαθό άνθρωπο. Διότι ο μεν αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά· ο δε πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό βγάζει τα πονηρά. Και όπως ακριβώς από κάποια ρίζα, την καρδιά, καθένας από αυτούς παράγει τα βλαστάρια του, ο αγαθός την αγαθότητα και ο πονηρός την πονηρία.

Και κανένας από τους ενάρετους ας μην νομίζει ότι έχει πράξει κάτι αγαθό μόνο με τη δική του δύναμη. Διότι ο αγαθός άνθρωπος δεν ενεργεί από τον εαυτό του, λέει ο Λόγος, αλλά «από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς βγάζει το αγαθό», ονομάζοντας θησαυρό το Άγιο Πνεύμα που είναι κρυμμένο στην καρδιά των πιστών. «Διότι η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με θησαυρό κρυμμένο στον αγρό, τον οποίο, όταν τον βρήκε ένας άνθρωπος, τον έκρυψε, και φεύγοντας πούλησε όλα όσα είχε και αγόρασε τον αγρό εκείνο.» Αυτό ταιριάζει απόλυτα με τα προλεχθέντα. Επειδή εκείνος που κατανόησε επακριβώς ότι έχει τον Χριστό κρυμμένο μέσα του από το βάπτισμα, σύμφωνα με τον Απόστολο, αφού εγκαταλείψει όλα τα πράγματα αυτού του κόσμου, παραμένει προσηλωμένος στην καρδιά του, φυλάσσοντάς την με κάθε προσοχή και αναζητώντας την έξοδο της ζωής, σύμφωνα με την Παροιμία.

Ο γενναίος Αρδαλίων βαπτίστηκε βέβαια και αυτός, προσφέροντάς το αυτό στους θεατές αντί για άλλη παράσταση· διότι ήταν τεχνίτης του γέλιου και δημιουργός τέτοιου είδους απολαύσεων για όσους συναναστρεφόταν. Βαπτίστηκε δε, μιμούμενος το πάθος του Σωτήρα όχι με σύμβολα ούτε με εικόνες, αλλά με τα ίδια τα γεγονότα. Διότι υποδύθηκε την καλή ομολογία και την καρτερία των μαρτύρων· και κρεμάστηκε μεν γυμνός πάνω στο ξύλο, υποκρινόμενος μαζί με άλλους που υποκρίνονταν· όταν όμως ομολόγησε τον Χριστό και αισθάνθηκε τις πληγές, ξαφνικά άλλαξε, και η ψυχή του εναρμονίστηκε με τη φωνή του, και η θέλησή του ακολούθησε τα προσποιητά λόγια του· και έγινε αληθινά αυτό που παίζοντας αποκαλούσε τον εαυτό του, δηλαδή χριστιανός, και επιτεύχθηκε ένα τόσο μεγάλο έργο από πληγές ανθρώπων που έπαιζαν θέατρο και από μια προσποιητή φωνή· και επειδή είπε ότι αγαπά τον Χριστό, αμέσως Τον αγάπησε, καθώς η θεία αγάπη, σαν φωτιά, εισχώρησε από το στόμα στην ίδια του την καρδιά. Και στους άλλους μεν «το αγαθό από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς» προχωρά προς το στόμα, στον Αρδαλίωνα όμως ο θησαυρός, ενάντια στη φυσική ροή των πραγμάτων, ήρθε στην καρδιά ξεκινώντας από το στόμα.

Διότι, όπως ακριβώς τα έθνη αναγνωρίζονται από την ενδυμασία τους, και κυρίως από τη φωνή και τα λόγια τους, έτσι και οι άγιοι αναγνωρίζονται αφενός από την κοσμιότητά τους, το σεμνό τους βάδισμα και τα άλλα εξωτερικά γνωρίσματα, όμως το ιδιαίτερο γνώρισμά τους το φανερώνει με ακρίβεια και αλήθεια ο λόγος που πηγάζει από αυτούς. Διότι αυτό που δεν έχει η καρδιά, το στόμα δεν μπορεί να το προφέρει. Κι αν πάλι το πει, επειδή δεν μιλάει σωστά, ελέγχεται αμέσως από τα ίδια του τα λόγια. «Διότι ο αγαθός άνθρωπος», λέει, «από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα αγαθά, ενώ ο πονηρός από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει τα πονηρά». Και δες τα βάθη του Πνεύματος, πώς ο Κύριος δεν είπε μόνο ότι «από την αγαθή καρδιά βγάζει τα αγαθά», αλλά πρόσθεσε και είπε «από τον θησαυρό της καρδιάς», για να μάθεις ότι κανένας μας δεν μπορεί να έχει καρδιά άδεια και κούφια, αλλά είτε μέσω της αγαθοεργίας και της αληθινής πίστης έχει ο καθένας τη χάρη του Πνεύματος, είτε μέσω της απιστίας, της αμέλειας των εντολών και της εκπλήρωσης των φαύλων έργων περιφέρει μέσα του τον πονηρό διάβολο.

Διότι δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του. Αν λοιπόν εσύ, που θεωρείσαι δάσκαλος και οδηγός, σφάλλεις, εξάπαντος θα σφάλει και ο μαθητευόμενος και καθοδηγούμενος. Διότι ο καταρτισμένος μαθητής, δηλαδή ο ολοκληρωμένος, θα γίνει σαν τον δάσκαλό του. Αυτά τα είπε για το ότι δεν πρέπει να κατακρίνουμε τους κατώτερούς μας και αυτούς που φαίνεται ότι αμαρτάνουν. Και προσθέτει και άλλα για το ίδιο θέμα: «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και δεν παρατηρείς το δοκάρι στο δικό σου μάτι; Ή πώς μπορείς να λες στον αδελφό σου, Αδελφέ, άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, ενώ εσύ ο ίδιος δεν βλέπεις το δοκάρι στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι από το μάτι του αδελφού σου. Διότι δεν υπάρχει καλό δέντρο που να κάνει σάπιο καρπό, ούτε σάπιο δέντρο που να κάνει καλό καρπό. Επειδή το κάθε δέντρο αναγνωρίζεται από τον δικό του καρπό. Διότι δεν μαζεύουν σύκα από τα αγκάθια, ούτε τρυγούν σταφύλια από τον βάτο. Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει το αγαθό, και ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του βγάζει το πονηρό. Διότι από το περίσσευμα της καρδιάς μιλάει το στόμα του». Γιατί βλέπεις, λέει, το σκουπιδάκι, δηλαδή το μικρό αμάρτημα του αδελφού σου, και το δοκάρι, το δικό σου μεγάλο αμάρτημα, δεν το αντιλαμβάνεσαι;