Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 9:32

Στο Λουκ. 9, 32-33. Οι μεν μακάριοι μαθητές για λίγο αποκοιμιούνται, καθώς ο Χριστός αφιερωνόταν στην προσευχή· διότι εκπλήρωνε κατ' οικονομίαν τα ανθρώπινα. Έπειτα, αφού ξύπνησαν, έγιναν θεατές της τόσο σεπτής και παράδοξης μεταβολής. Νομίζοντας δε ίσως ο θεσπέσιος Πέτρος ότι είχε πλέον φτάσει ο καιρός της βασιλείας του Θεού, επικροτεί μεν την παραμονή στο όρος, και λέει ότι πρέπει να στηθούν τρεις σκηνές· μία για τον Χριστό, και οι άλλες για τον Μωυσή και τον Ηλία. Αλλά «δεν ήξερε», λέει, «τι έλεγε»· διότι δεν ήταν ο καιρός της συντέλειας του αιώνος, ούτε βέβαια η ώρα που έπρεπε οι άγιοι να γίνουν μέτοχοι της ελπίδας που τους είχε υποσχεθεί. Διότι όπως λέει ο Παύλος, «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας Του», δηλαδή ο Χριστός. Εφόσον λοιπόν η θεία οικονομία βρισκόταν ακόμη στις αρχές της και δεν είχε ολοκληρωθεί, πώς ήταν λογικό να σταματήσει ο Χριστός την αγάπη Του για τον κόσμο, παραιτούμενος από τη θέλησή Του να πάθει υπέρ αυτού; Διότι έσωσε την υφήλιο υπομένοντας και ο Ίδιος τον κατά σάρκα θάνατο και καταργώντας τον διά της εκ νεκρών αναστάσεως.

Και του Μεγάλου Αθανασίου: «κατά τη θεοποιό χάρη ο Θεός και μετέχεται και οράται από τους αξίους, κατά δε την ουσία είναι αμέθεκτος». Και πάλι: «το να είναι κανείς θεός είναι δεύτερο ως προς τη φύση· διότι και εμείς γινόμαστε μεν θεοί, δεν μπορούμε όμως να γίνουμε της ίδιας φύσεως». Και πάλι: «είναι ολοφάνερο ότι οι άγιοι δεν έβλεπαν την ουσία του Θεού, αλλά τη δόξα», όπως ακριβώς έχει γραφτεί και για τους αποστόλους, ότι «αφού ξύπνησαν καλά ο Πέτρος και οι συν αυτώ, είδαν τη δόξα Του».

Διότι δεν εννοεί την ουσία, λέει, αλλά την άκτιστη, αΐδια και θεοποιό χάρη του Πνεύματος. Γι' αυτό, καθώς προχωρά ο Συνοδικός Τόμος, παρατίθεται αφενός ο Μέγας Μάξιμος να λέει ότι «η μακάρια θεότητα ως προς την ουσία της είναι υπεράρρητη και υπεράγνωστη και απείρως ανώτερη από κάθε απειρία, χωρίς να αφήνει απολύτως κανένα ίχνος κατάληψης, έστω και ελάχιστο, στα όντα που έπονται αυτής», και πάλι, «εκείνος που δεν είναι μεθεκτός στα όντα ως προς την ουσία, αλλά επιθυμεί να συμμετέχουν σε αυτόν με άλλον τρόπο όσοι έχουν τη δυνατότητα, δεν εξίσταται καθόλου από το κατ' ουσίαν κρυφό», αλλά και ο Μέγας Βασίλειος λέγοντας, «το Άγιο Πνεύμα είναι απλό ως προς την ουσία, αλλά ποικίλο ως προς τις δυνάμεις», και πάλι, «οι μεν ενέργειες του Θεού είναι ποικίλες, η δε ουσία απλή· και εμείς λέμε ότι γνωρίζουμε τον Θεό από τις ενέργειες, αλλά δεν υποσχόμαστε ότι προσεγγίζουμε την ουσία του. Διότι οι μεν ενέργειές του κατεβαίνουν προς εμάς, η δε ουσία του παραμένει απρόσιτη», καθώς επίσης και ο Μέγας Αθανάσιος λέγοντας και αυτός με σαφήνεια «ότι οι άγιοι δεν έβλεπαν την ουσία του Θεού, αλλά τη δόξα», όπως ακριβώς έχει γραφτεί και για τους αποστόλους, ότι «όταν ξύπνησαν πλήρως, ο Πέτρος και εκείνοι που ήταν μαζί του είδαν τη δόξα του Χριστού».

Άλλοτε πάλι, μηχανευόμενοι να συγκαλύψουν και σε αυτό την προσωπική τους κακοδοξία, λέγουν ότι το φως που έλαμψε στο Θαβώρ είναι άκτιστο και είναι η ουσία του Θεού, βλασφημώντας και σε αυτό με πολλούς τρόπους. Επειδή, δηλαδή, εκείνο το φως έχει θεαθεί από τους αποστόλους, κακώς άρα φρονούν ότι η ουσία του Θεού είναι ορατή. Αλλά ας ακούσουν αυτόν που λέει: κανείς «δεν στάθηκε στην υπόσταση» και την ουσία του Θεού, και τη φύση του Θεού ούτε την είδε ούτε την εξήγγειλε, και όχι μόνο κανείς από τους ανθρώπους, αλλά ούτε και από τους αγγέλους· διότι και αυτά τα εξαπτέρυγα Χερουβίμ ακόμη και μπροστά στην υπερβολή της έλλαμψης που εκπέμπεται από εκεί, περικαλύπτουν με τις πτέρυγές τους τα πρόσωπά τους. Εφόσον λοιπόν σε κανέναν και ποτέ δεν έγινε ορατή η υπερουσιότητα του Θεού, όταν οι Ακινδυνιανοί λέγουν ότι αυτή είναι εκείνο το φως, μαρτυρούν ότι το φως αυτό είναι εντελώς αθέατο, και ότι ούτε οι εκλεκτοί από τους αποστόλους αξιώθηκαν να το δουν πάνω στο όρος, ούτε ο Κύριος τους το υποσχέθηκε αυτό αληθινά, ούτε λέγει αλήθεια αυτός που λέει, είδαμε τη δόξα του, όντας μαζί του στο άγιο όρος· και μένοντας άγρυπνοι ο Πέτρος και οι μαζί με αυτόν, είδαν τη δόξα του· ενώ ένας άλλος λέει ότι ο Ιωάννης, που αγαπήθηκε ξεχωριστά από τον Χριστό, είδε την ίδια τη θεότητα του Λόγου αποκαλυμμένη πάνω στο όρος.

Ο Ακίνδυνος, όμως, μας προσάπτει και αυτό ως κατηγορία, το ότι δηλαδή είπαμε πως οι απόστολοι είδαν και με τα σωματικά τους μάτια εκείνη την ωραιοποιό ευπρέπεια, χωρίς καν να τείνει τα αυτιά του στα ευαγγελικά λόγια που λένε «έως ότου δουν» και «αφού ξύπνησαν καλά, είδαν»· «αλλά δεν είπαν», ισχυρίζεται, «με τα μάτια του σώματος». Ω τι ακρίβεια, ή μάλλον ω τι ανοησία, ή ορθότερα ω τι κακόνοια και υποκριτική ευλάβεια από αυτόν ο οποίος, ακούγοντας για φως, το υποβίβασε στο επίπεδο του κτίσματος, και μάλιστα ενώ αυτό αποκαλείται βασιλεία του Θεού, ενώ την πράξη της όρασης την περιεργάζεται σχολαστικά, και μάλιστα ενώ αναφέρεται ότι συνδέεται με την εγρήγορση.

Ποια δόξα λοιπόν του Κυρίου Ιησού Χριστού επόπτευσε αυτός, ας προσέλθει άλλος απόστολος για να το δείξει: «Διότι ο Πέτρος και αυτοί που ήταν μαζί του», λέει, «αφού έμειναν άγρυπνοι, είδαν τη δόξα του Χριστού». Ποια δόξα; Ας προσέλθει πάλι άλλος από τους ευαγγελιστές για να συμμαρτυρήσει: «Έλαμψε», λέει, «το πρόσωπό του σαν τον ήλιο και τα ενδύματά του έγιναν λευκά σαν το φως»· και τους έδειξε ότι αυτός είναι, σύμφωνα με τον ψαλμό, ο Θεός «που περιβάλλεται το φως σαν ένδυμα». Γι' αυτό και ο Πέτρος, αφού είπε ότι επόπτευσε τη δόξα του Χριστού «στο άγιο όρος», το φως που περιέλαμπε και τις ίδιες τις ακοές, αν και είναι θαυμαστό να το πει κανείς (διότι είδαν εκεί και φωτεινή νεφέλη να αντηχεί λόγια), αφού είδε λοιπόν αυτή τη δόξα του Χριστού, λέει: «και έχουμε πιο βέβαιο τον προφητικό λόγο». Ποιον προφητικό λόγο έχετε μάθει πιο βέβαιο από τη θέα του φωτός, ω θεόπτες; Ποιον άλλον παρά ότι ο Θεός «περιβάλλεται το φως σαν ένδυμα»; «Και σε αυτόν τον προφητικό λόγο», λέει, «καλά κάνετε και προσέχετε, σαν σε λύχνο που φέγγει σε σκοτεινό τόπο, μέχρις ότου διαυγάσει η ημέρα». Ποια ημέρα; Εξάπαντος αυτή που διαύγασε στο Θαβώρ. «Και ανατείλει ο φωσφόρος». Ποιος φωσφόρος;

Γιατί όμως δεν παραλαμβάνει όλους τους μαθητές σε εκείνη την ανέκφραστη θεοπτία στο όρος, αλλά μόνο μερικούς; Επειδή και μεταξύ τους υπήρχε διαφορά ως προς το φρόνημα, την πίστη, τον κόπο και την αγάπη, παρόλο που η χάρη του Πνεύματος ήταν μία. Για τον λόγο αυτόν, έλαβαν διαφορετικά χαρίσματα μετά τον Χριστό, αν και το κήρυγμά τους ήταν ένα. Παραλαμβάνοντας λοιπόν τους πιο εκλεκτούς από τους δώδεκα, ανέρχεται στο όρος Θαβώρ. Και ιδού τι συνέβη: Καθώς τον έβλεπαν, ξαφνικά η όψη του έλαμψε πιο πολύ από τον ήλιο, και τα ενδύματά του έγιναν αστραφτερά και λευκά σαν το φως. Εκείνοι δε, έκπληκτοι στον νου και κυριευμένοι από το θείο φως, έπεσαν στη γη, άλλος ανάσκελα και άλλος μπρούμυτα, βεβαρημένοι από την πηγαία αίγλη του φωτός, και έμειναν καθηλωμένοι σαν να είχαν περικυκλωθεί. Αφού συνήλθε ο Πέτρος και είδε τη δόξα του, συγκλονίστηκε από το φρικτό της απροσδόκητης θέας, και βλέποντας τους δύο άνδρες, τον Μωυσή και τον Ηλία, να στέκονται δίπλα του, είπε με έκπληξη προς τον Ιησού: «Επιστάτα, είναι καλό να είμαστε εμείς εδώ»· και έπειτα προσθέτει: «ας φτιάξουμε τρεις σκηνές για τον καθένα», μη γνωρίζοντας τι λέει εξαιτίας της έκστασης και της μέθης του νου του.

Τι λες, Πέτρε; Δεν τον διαχώρισες πριν από λίγο από τους δούλους; Πάλι μαζί με τους δούλους τον συγκαταλέγεις; Είδες πόσο πολύ ατελείς ήταν πριν από τον σταυρό; Διότι, αν και του το αποκάλυψε ο Πατέρας, εντούτοις δεν συγκρατούσε διαρκώς την αποκάλυψη, αλλά ταράχθηκε από την αγωνία, όχι μόνο από αυτήν που μόλις ανέφερα, αλλά και από μία άλλη, εξαιτίας εκείνου του θεάματος. Οι άλλοι ευαγγελιστές λοιπόν, φανερώνοντας αυτό ακριβώς και δείχνοντας ότι η σύγχυση του νου του, με την οποία ξεστόμισε αυτά τα λόγια, είχε προκληθεί από εκείνη την αγωνία, έγραφαν: ο μεν Μάρκος ότι, «δεν γνώριζε τι να πει· διότι είχαν κυριευθεί από φόβο»· ο δε Λουκάς, αφού παρέθεσε το «ας φτιάξουμε τρεις σκηνές», πρόσθεσε ότι τα έλεγε «χωρίς να ξέρει τι λέει». Έπειτα, δηλώνοντας ότι κατείχονταν από μεγάλο φόβο, και ο ίδιος και οι υπόλοιποι, λέει: «Ήταν βεβαρημένοι από ύπνο· και όταν ξύπνησαν εντελώς, είδαν τη δόξα του»· ονομάζοντας εδώ «ύπνο» τη μεγάλη ζάλη και νάρκη που τους προκλήθηκε από εκείνο το θέαμα. Διότι, όπως ακριβώς τα μάτια σκοτεινιάζουν από την υπερβολική λάμψη, έτσι έπαθαν και αυτοί τότε.

Ας το δουν αυτό κατά τον καιρό της Μεταμορφώσεως. «Και συνέβη μετά τους λόγους αυτούς, περίπου οκτώ ημέρες μετά, αφού πήρε μαζί του τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τον Ιάκωβο, ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί. Και ενώ προσευχόταν, η όψη του προσώπου του έγινε διαφορετική και ο ρουχισμός του λευκός και αστραφτερός. Και ιδού, δύο άνδρες συνομιλούσαν μαζί του, οι οποίοι ήταν ο Μωυσής και ο Ηλίας, που εμφανίστηκαν μέσα σε δόξα και μιλούσαν για την έξοδό του, την οποία επρόκειτο να εκπληρώσει στην Ιερουσαλήμ. Ο Πέτρος όμως και όσοι ήταν μαζί του ήταν βεβαρημένοι από τον ύπνο. Όταν όμως ξύπνησαν, είδαν τη δόξα του και τους δύο άνδρες που στέκονταν μαζί του. Και όταν αυτοί αποχωρίζονταν από αυτόν, ο Πέτρος είπε προς τον Ιησού:»

Όταν όμως ξύπνησε, βλέπει τη δόξα και τους δύο άνδρες. Και σαν να επιθυμούσε την παραμονή τους εκεί, τόσο εξαιτίας του φωτός όσο και επειδή έβλεπε τους προφήτες, λέει: Καλό είναι να βρισκόμαστε εδώ. Διότι νόμιζε ότι τότε είχε έρθει η συντέλεια και η βασιλεία του Ιησού, χωρίς να ξέρει τι λέει. Διότι δεν είχε έρθει ακόμη το τέλος, ούτε είχε φτάσει η ημέρα της βασιλείας, ούτε της απόλαυσης των αγαθών, στα οποία θα συμμετάσχουν οι άγιοι.