Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 1:12

Εξάλλου, θεωρώ πως είναι χρήσιμο να πω και το εξής: ένας ήταν ο παλαιός ναός, και βρισκόταν μόνο στα Ιεροσόλυμα, και ένα ήταν το έθνος, ο Ισραήλ, που τελούσε τις θυσίες σε αυτόν. Επειδή όμως ο Μονογενής, ο οποίος είναι Θεός, έγινε όμοιος με εμάς, και «Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν», σύμφωνα με τις Γραφές, γέμισε πλέον η οικουμένη κάτω από τον ουρανό με άγιους οίκους και αναρίθμητους προσκυνητές, οι οποίοι με πνευματικές θυσίες και νοητές ευωδίες τιμούν τον Θεό των όλων. Και αυτό νομίζω είναι που προαναγγέλθηκε μέσω της φωνής του προφήτη Μαλαχία, ως εξ ονόματος του Θεού: «Διότι εγώ είμαι μέγας βασιλιάς, λέγει ο Κύριος, και το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή». Επομένως, είναι αληθινός ο λόγος ότι η δόξα του τελευταίου ναού, δηλαδή της Εκκλησίας, θα είναι μεγαλύτερη.

Προαναγγέλλει δε ότι το όνομά του θα είναι μεγάλο και επιφανές σε όλους τους ανθρώπους κάτω από τον ουρανό, και σε κάθε τόπο και έθνος θα προσφερθούν καθαρές και αναίμακτες θυσίες στο όνομά του, χωρίς πλέον οι ιερουργοί να τον υποτιμούν, ούτε βέβαια να του προσφέρουν με αμέλεια τις πνευματικές λατρείες. Απεναντίας, με προθυμία, πραότητα και αγιασμό θα σπεύδουν να αναπέμπουν τις ευωδίες των νοητών θυμιαμάτων, δηλαδή την πίστη, την ελπίδα, την αγάπη και τα καυχήματα των αγαθών έργων, έχοντας προφανώς προταχθεί η ουράνια και ζωοποιός θυσία του Χριστού, μέσω της οποίας καταργήθηκε ο θάνατος και αυτή η φθαρτή και χωματένια σάρκα ντύνεται την αφθαρσία. <Εσείς όμως το βεβηλώνετε με το να λέτε ότι η Τράπεζα του Κυρίου είναι μολυσμένη και τα φαγητά που προσφέρονται σε αυτήν περιφρονημένα.> Το ότι οι κληθέντες από τα έθνη θα είναι καλύτεροι και ευλαβέστεροι από εκείνους του Ισραήλ, μας το καθιστά σαφές και μέσα από αυτά. Διότι σε εκείνους μεν οι θυσίες είναι καθαρές, το θυμίαμα ευώδες και το όνομα μεγάλο από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση. Σε εσάς, αντίθετα, λέει, το θυσιαστήριο δεν περιβάλλεται με μεγάλη δόξα ούτε με αυτήν που πρέπει στον Θεό. Διότι το βεβηλώνετε, λέγοντας ότι η Τράπεζα του Κυρίου είναι μολυσμένη και όσα βρίσκονται πάνω της περιφρονημένα.

Επομένως, αν είναι καταραμένος αυτός που παροργίζει τον Θεό και επιχειρεί να αντιπαραθέσει στα δικά Του προστάγματα τις κοσμικές απολαύσεις, ας αποφύγουμε την κατάρα και ας μη γίνεται καθόλου λόγος για αυτές, αλλά ας σπεύσουμε μάλλον να λαμπρύνουμε τις ψυχές μας με τα καυχήματα της υπακοής. Διότι έτσι θα μείνουν ανενεργά τα επακόλουθα της κατάρας, και ο Δεσπότης των πάντων θα μας χορτάσει με τα αγαθά της δικής Του αγαθότητας. <Και κάνατε αυτά που μισούσα· καλύπτατε με δάκρυα το θυσιαστήριο του Κυρίου, με κλάματα και με στεναγμούς από τους κόπους. Αξίζει πλέον να επιβλέψω σε θυσία ή να δεχθώ κάτι ευπρόσδεκτο από τα χέρια σας;> Πάρα πολλοί βέβαια ήταν οι τρόποι των θυσιών σύμφωνα με τον νόμο. Διότι άλλες προσφέρονταν ως εκούσιο τάμα, άλλες ήταν ευχαριστήριες, και βέβαια άλλες για την αμαρτία. Επίσης, τα δέκατα και οι απαρχές, καθώς και ο φόρος του διδράχμου, σύμφωνα με τις νομικές διατάξεις προσφέρονταν για τις ανάγκες των ιερέων. Προσφέροντας λοιπόν ως θυσία στον Θεό τα εκούσια, έφερναν, όπως είπα, τα κουτσά και τα τυφλά και τα κλεμμένα από την αιχμαλωσία, προφασιζόμενοι διαρκώς δεινά, αναφέροντας συνεχώς τη λεηλασία και την επακόλουθη φτώχεια τους, παρόλο που ο Παντοδύναμος Θεός, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, τους εύφραινε με ασύγκριτη καλοσύνη, και τους χορηγούσε πλουσιοπάροχα εκείνα με τα οποία ήταν φυσικό να απολαμβάνουν σε μεγάλο βαθμό.

Θεωρώ δε αναγκαίο, προς ακριβή διασάφηση των προκείμενων σε εμάς εννοιών, να πω και τώρα λίγα πράγματα, τα οποία είναι γραμμένα και στα βιβλία του Έσδρα. Διότι, όταν οι Ισραηλίτες επέστρεψαν στην Ιουδαία εγκαταλείποντας τη γη των Βαβυλωνίων, κατοίκησαν μεν στα Ιεροσόλυμα· είχε δε ανεγερθεί και ο θείος ναός, και βρίσκονταν πλέον σε τάξη τα τάγματα των ιερέων, οι ωδοί και οι ιεροψάλτες και εκείνοι που είχαν οριστεί φύλακες στις πύλες. Έπειτα, τι συνέβη μετά από αυτό; Οι λυτρωμένοι έγιναν ράθυμοι ως προς το χρέος τους να μένουν προσκολλημένοι στα θεία προστάγματα. Διότι δεν τήρησαν τον νόμο, και λογιζόταν από αυτούς ως μηδαμινή η παράβαση της θείας εντολής. Και προσέφεραν για θυσία με δυσκολία και απροθυμία τα τυφλά και τα κλεμμένα και τα χωλά και τα άρρωστα. Έπειτα, αφού θέριζαν στους αγρούς στην ώρα τους τα στάχυα και βέβαια και τα άλλα σπαρτά, και αφού τρυγούσαν τα αμπέλια και έκθλιβαν τους καρπούς της ελιάς, δεν προσέφεραν τα δέκατα και τις κατά νόμον απαρχές, ώστε τα τάγματα των ιερέων, έχοντας την αυτάρκεια, να προσηλώνονται απερίσπαστα στη λατρεία προς τον Θεό και να παραμένουν σταθερά στις λειτουργίες που τους είχαν οριστεί από τον νόμο.

Όπως λοιπόν εκείνος που αναφέρει για τα έθνη: «Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση έχει δοξαστεί το όνομά του ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή»· και πάλι: «Διότι μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη», καθιστά σαφές ότι είναι δυνατόν τα έθνη να είναι ο Ισραήλ, εφόσον στον Ισραήλ είναι μεγάλο το όνομά του. Και προς μεν τους Ιουδαίους λεγόταν: «Εσείς όμως το βεβηλώνετε», είναι προφανές βέβαια ότι εννοεί το όνομα του Θεού. Και πάλι έχει ειπωθεί προς αυτούς: «Εξαιτίας σας διαρκώς το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη». Εάν λοιπόν η προκειμένη Γραφή διδάσκει ότι ο Ισραήλ είναι εκείνος στον οποίο δοξάζεται το όνομα του Θεού, από τα όσα ειπώθηκαν γίνεται ολοφάνερο ποιος οφείλει να ονομάζεται κυρίως Ισραήλ. Αναλόγως προς αυτό θα κατανοήσεις και την Ιουδαία· διότι όπου υπάρχει η γνώση του Θεού, αυτή είναι η Ιουδαία. Αυτό άλλωστε παρουσιάζει η Γραφή λέγοντας: «Γνωστός είναι στην Ιουδαία ο Θεός». Αν όμως το γεγονός αυτό δεν διαπιστώνεται στην Ιουδαία, εννοώ στη χώρα των Παλαιστινίων, δεδομένου ότι υπήρξε πάρα πολλή ειδωλολατρία σε αυτήν, αφού και οι ίδιοι οι Ιουδαίοι κατά το παρελθόν ειδωλολατρούσαν εκεί, με αποτέλεσμα οι προφήτες να τους ελέγχουν και να λένε: «Διότι ανάλογα με τον αριθμό των πόλεών σου ήταν οι θεοί σου, Ιούδα, και ανάλογα με τον αριθμό των οδών της Ιερουσαλήμ θυσίαζαν στον Βάαλ»· πώς είναι δυνατόν αυτή να αποκαλείται ως η Ιουδαία που κατέχει τη γνώση του Θεού;

ΞΑ΄. Πώς, εξάλλου, είναι σωστό να παραβλέψουμε τον Μαλαχία; Αυτός, άλλοτε μεν εγκαλεί με πικρία τους ιερείς και τους ονειδίζει ότι ευτελίζουν το όνομα του Κυρίου· προσθέτοντας και σε τι συνίσταται αυτό, δηλαδή στο ότι προσφέρουν στο θυσιαστήριο μολυσμένους άρτους, τροφές που δεν αποτελούν απαρχές, και πράγματα που δεν θα τα προσέφεραν ούτε σε κάποιον από τους άρχοντες —ειδάλλως, αν τα προσέφεραν, θα ατιμάζονταν. Τέτοια πράγματα, ενώ έχουν κάνει τάμα, προσφέρουν στον Βασιλέα των όλων: ζώα χωλά, άρρωστα, διεφθαρμένα, εντελώς βέβηλα και αποτρόπαια. Άλλοτε δε, υπενθυμίζει τη διαθήκη του Θεού προς τους Λευίτες (η οποία ήταν διαθήκη ζωής και ειρήνης), καθώς και την υποχρέωσή τους να τρέφουν ιερό φόβο προς τον Κύριο και να συστέλλονται ενώπιον του ονόματός Του.

Σχετικά με τα Έθνη αναφέρεται: «Διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ· και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ.» (Ενώ για τους Ιουδαίους λέει:) «Εσείς όμως το βεβηλώνετε.» Ο Δαβίδ: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Ο Μωυσής: «Άφησέ με να εξαλείψω αυτόν τον λαό, και θα σου δώσω ένα έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, περισσότερο από αυτόν.» Ο Ησαΐας για τους Ιουδαίους: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, γιοι των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.» Και πάλι: «Τα Σάββατά σας και τις νουμηνίες σας τα μισεί η ψυχή μου· και τις προσευχές σας δεν θα τις δεχτώ· λουστείτε, γίνετε καθαροί· τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα.» Και μολονότι ο νόμος ορίζει ρητά ότι δεν πρέπει να εορτάζουν έξω από την Ιερουσαλήμ και τον ναό, σύμφωνα με το, «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, Θεέ, στη Σιών· και σε σένα θα αποδοθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ», έχει γραφτεί: «Διότι θα προσκυνήσουν τον Κύριο ο καθένας από τον τόπο του.» Και πάλι ο Προφήτης: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα Έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά του, και θυσία καθαρή.» «Εσάς όμως θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος· ενώ σε αυτούς που με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί σε όλη τη γη.» Τι είναι λοιπόν πιο καινούργιο από το όνομα των Χριστιανών;

Αλλά τώρα δεν συμβαίνει έτσι· αντίθετα, όταν ήλθε ο μονογενής Υιός, παντού το όνομά Του έγινε θαυμαστό μαζί με τον Χριστό. «Από την ανατολή του ηλίου», λέγει, «μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη». Και πάλι: «Σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή. Εσείς όμως το βεβηλώνετε». Και άλλος: «Γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου». Και πάλι: «Θα έλθουν λέγοντας: Ψεύτικα είδωλα απέκτησαν οι πατέρες μας».

Εάν λοιπόν έναν τόσο σπουδαίο άνδρα τον έκανε αυτό να προσκρούσει, εμάς τους σκώληκες και τους τιποτένιους πώς δεν θα μας καταποντίσει και δεν θα μας καταστρέψει; Διότι τίποτα δεν παροξύνει τόσο τον Θεό, όσο το να βλασφημείται το όνομά Του. Και στους Ιουδαίους εξάλλου αυτό αδιάκοπα τους προσήπτε ως κατηγορία, λέγοντας: «Το όνομά μου βεβηλώνεται»· και πάλι: «Εσείς το βεβηλώνετε»· και: «Εξαιτίας σας το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών»· και τόση μέριμνα επέδειξε ο Ίδιος για να μη συμβαίνει αυτό, ώστε πολλές φορές έσωσε και αναξίους, προκειμένου να μην υπάρξει τέτοια βεβήλωση. «Διότι ενήργησα», λέει, «για να μη βεβηλωθεί το όνομά μου»· και: «Δεν ενεργώ για χάρη σας, οίκε του Ισραήλ, αλλά για να μη βεβηλωθεί το όνομά μου». Αλλά και ο Παύλος ευχήθηκε να γίνει ο ίδιος ανάθεμα υπέρ της δόξας του Θεού· και ο ίδιος ο Μωυσής παρακάλεσε να εξαλειφθεί από τη βίβλο υπέρ της δόξας του ονόματος του Θεού. Εσείς όμως όχι μόνο δεν προτιμάτε να πάθετε κάτι, ώστε να αποκρούσετε αυτή τη βλασφημία, αλλά κάνετε και τα πάντα, με τα οποία την αυξάνετε και την επιτείνετε καθημερινά. Ποιος λοιπόν θα μας δικαιολογήσει, και ποιος θα μας συγχωρήσει; Δεν υπάρχει κανείς. Τόση λοιπόν μέριμνα λαμβάνουν και ο Θεός και οι άγιοι για να μη βλασφημείται το όνομά Του, όχι επειδή ο Θεός έχει ανάγκη τη δόξα που προέρχεται από εμάς (διότι είναι ανενδεής και τέλειος), αλλά επειδή από αυτό το πράγμα προκαλείται πολλή βλάβη στους ανθρώπους.

Θα παραθέσω σε εσάς, φίλοι μου, και τα ίδια τα λόγια του Θεού, όταν μίλησε προς τον λαό μέσω του Μαλαχία, ενός από τους δώδεκα προφήτες. Είναι δε τα εξής: Δεν έχω ευαρέσκεια σε εσάς, λέγει ο Κύριος, και δεν δέχομαι τις θυσίες από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυσία στο όνομά μου, και μάλιστα θυσία καθαρή, επειδή τιμάται το όνομά μου ανάμεσα στα έθνη, λέγει ο Κύριος, εσείς όμως το βεβηλώνετε. Και μέσω του Δαβίδ είπε: Λαός, τον οποίο δεν γνώριζα, με υπηρέτησε. Μόλις άκουσε για εμένα, με υπάκουσε.

Και η προσφορά του σιμιγδαλιού, άνδρες, έλεγα, η οποία παραδόθηκε για να προσφέρεται για εκείνους που καθαρίζονταν από τη λέπρα, ήταν τύπος του άρτου της Ευχαριστίας, τον οποίο, εις ανάμνηση του πάθους που υπέστη υπέρ των ανθρώπων που καθαρίζουν τις ψυχές τους από κάθε πονηριά, παρέδωσε να τελούμε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ώστε ταυτόχρονα να ευχαριστούμε τον Θεό και για το ότι δημιούργησε τον κόσμο με όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν για χάρη του ανθρώπου, και για το ότι μας ελευθέρωσε από την κακία στην οποία βρισκόμασταν, και για το ότι κατέλυσε οριστικά τις αρχές και τις εξουσίες μέσω Εκείνου που υπέμεινε το πάθος σύμφωνα με το θέλημά Του. Γι' αυτό, σχετικά με τις θυσίες που προσφέρονταν τότε από εσάς, λέει ο Θεός, όπως προείπα, μέσω του Μαλαχία, ενός από τους δώδεκα προφήτες: «Δεν υπάρχει το θέλημά μου σε εσάς, λέει ο Κύριος, και δεν θα δεχθώ τις θυσίες σας από τα χέρια σας· διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου δοξάζεται ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή, επειδή το όνομά μου είναι μέγα ανάμεσα στα έθνη, λέει ο Κύριος, εσείς όμως το βεβηλώνετε». Σχετικά, όμως, με τις θυσίες που προσφέρονται σε Αυτόν σε κάθε τόπο από εμάς τα έθνη, δηλαδή του άρτου της Ευχαριστίας και του ποτηρίου, ομοίως, της Ευχαριστίας, προλέγει τότε, λέγοντας ότι εμείς δοξάζουμε το όνομά Του, ενώ εσείς το βεβηλώνετε.

Όλες, λοιπόν, τις θυσίες που προσφέρονται στο όνομα αυτό, τις οποίες ο Ιησούς Χριστός παρέδωσε να γίνονται, δηλαδή κατά την Ευχαριστία του άρτου και του ποτηρίου, οι οποίες τελούνται σε κάθε τόπο της γης από τους Χριστιανούς, ο Θεός προλαμβάνοντας μαρτυρεί ότι του είναι ευάρεστες. Εκείνες όμως που τελούνται από εσάς και μέσω εκείνων των ιερέων σας τις απορρίπτει, λέγοντας: Και τις θυσίες σας δεν θα τις δεχθώ από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί, λέγει, ανάμεσα στα έθνη, εσείς όμως το βεβηλώνετε. Και μέχρι σήμερα, φιλονικώντας, ισχυρίζεστε ότι, ενώ τις θυσίες στην Ιερουσαλήμ, από εκείνους που τότε κατοικούσαν εκεί και ονομάζονταν Ισραηλίτες, δεν τις δέχεται ο Θεός, έχει δηλώσει ωστόσο ότι αποδέχεται τις προσευχές των ανθρώπων του γένους εκείνου που βρίσκονταν τότε στη διασπορά, και ότι ονομάζει τις προσευχές τους θυσίες. Ότι, βεβαίως, οι προσευχές και οι ευχαριστίες, όταν προσφέρονται από τους αξίους, αποτελούν τις μόνες τέλειες και ευάρεστες στον Θεό θυσίες, αυτό το δηλώνω και εγώ.

Οι ίδιοι δε, μου φαίνεται ότι και ευτελίζουν και βεβηλώνουν το όνομα του Κυρίου, και προσφέρουν στο θυσιαστήριο άρτους μολυσμένους, και τολμούν να λέγουν: Η Τράπεζα του Κυρίου είναι μολυσμένη, και τα προσφερόμενα σε αυτήν βρώματα είναι περιφρονημένα. Πράγμα που γνωρίζουμε ότι παλαιότερα καταλογιζόταν ως κατηγορία στους ιερείς της νομικής λατρείας. Θα φανούν δε άξιοι μεγάλης καταδίκης, αν ακούσουν αυτό που ειπώθηκε στον παλαιό εκείνο Ισραήλ: Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Παραβάλλοντας τη θρησκεία με εκείνους, οι οποίοι περιφρόνησαν τον θείο νόμο και έσπευδαν προς τα σεβάσματα των γειτονικών εθνών. Ή όπως είχαν αποφασίσει να πράττουν οι Σαμαρείτες, οι οποίοι και τον Κύριο φοβούνταν και τους θεούς τους λάτρευαν, κακώς βέβαια, όμως ίσως προσφέροντας τη λατρεία τους ξεχωριστά σε όσα προσκυνούσαν. Διότι αυτοί, συγχέοντας και αναμειγνύοντας και φέρνοντας στο ίδιο σημείο τα εντελώς ασυνδύαστα και ασυνύπαρκτα, πράγμα που και μόνο να το σκεφτεί κανείς αποτελεί την ύψιστη βλασφημία, θέλουν αμαθώς και αθέως να προσφέρεται σε αυτά μία και η αυτή δόξα και σέβας.