Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 1:2

Ώρα είναι λοιπόν για σένα, να αποκαλείς άγιους στον Κύριο και τον Ισμαήλ, και τον Ησαύ, και πριν από αυτούς τον Κάιν, καθώς και πολλούς άλλους από τους θεομίσητους και καταραμένους άνδρες, με τη δικαιολογία ότι αυτοί άνοιξαν πρώτοι τη μήτρα. Και για ποιο λόγο λέγεται για τον Ισμαήλ: «Δίωξε τη δούλη και τον υιό της»· και για τον Ησαύ, ότι: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα»; Και για ποιο λόγο, αν ο Κάιν ήταν άγιος στον Κύριο, για τον φόνο του επιβάλλονταν επτά εκδικήσεις; Αν κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο, τι παραπάνω έχει ο Χριστός από τον Ρουβήν; Και τι περισσότερο έχει Αυτός σε σχέση με τον Αμνών; Διότι και αυτοί θα φαινόταν ότι, επειδή γεννήθηκαν πρώτοι, άνοιξαν κατά κάποιον τρόπο τη μήτρα. Αλλά πρόσεχε, μην ορμάς παρορμητικά στις Γραφές και μην απομακρύνεσαι πολύ από τον σκοπό. Διότι δεν είπε το εξής, αναφέρει, ότι «Κάθε πρωτότοκο θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο»· διότι αλλιώς με αυτόν τον τρόπο η αγιότητα θα μεταφερόταν και στην άλογη φύση· αλλά ότι «Κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα»· δηλαδή, όταν ο τοκετός προέλθει χωρίς πείρα γάμου· όταν η σύλληψη αυτού που γεννιέται δεν γίνει από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από το Άγιο Πνεύμα· όταν, χωρίς να έχει κρούσει κανείς από έξω, το ίδιο το βρέφος ανοίξει από μέσα· όταν, ενώ οι σφραγίδες και τα κλείστρα της παρθενίας διατηρούνται ασάλευτα, το γεννώμενο εξέλθει· κατ' αυτόν τον τρόπο «Κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο».

Όντας, λοιπόν, από τη φύση Του δίκαιος και όσιος, γι' αυτό λέγεται ότι αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία· πράγμα που ισοδυναμεί με το να πούμε ότι τους μεν ενάρετους αγαπά και προσλαμβάνει, τους δε αδίκους αποστρέφεται και μισεί. Διότι το ίδιο αναφέρουν οι θείες Γραφές και για τον Πατέρα: «Δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη»· και, «Μίσησες όλους όσους εργάζονται την ανομία»· και, «Τις μεν πύλες της Σιών αγαπά, τα δε σκηνώματα του Ιακώβ δεν τα θεωρεί μεγάλης αξίας»· και, «Τον μεν Ιακώβ αγάπησε, τον δε Ησαύ μίσησε»· σύμφωνα δε με τον Ησαΐα, είναι πάλι η φωνή του Θεού που λέγει: «Εγώ είμαι ο Κύριος, που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία».

Μάταια, λοιπόν, και τώρα, ω Αρειανοί, σας δημιουργήθηκε μια τέτοια υπόνοια και μάταια προφασιστήκατε τα λόγια των Γραφών. Διότι ο Λόγος του Θεού είναι άτρεπτος και παραμένει πάντοτε ο ίδιος, όχι απλώς (από μόνος του), αλλά όπως ο Πατέρας. Επειδή, πώς είναι όμοιος, εάν δεν είναι έτσι; Ή πώς όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα ανήκουν και στον Υιό, εάν δεν έχει και το άτρεπτο και το αναλλοίωτο του Πατέρα; Όχι με την έννοια ότι υπόκειται σε νόμους και έχει ροπή προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση, ώστε το μεν ένα να αγαπά, το δε άλλο να μισεί, προκειμένου από τον φόβο μήπως εκπέσει, να υιοθετεί το άλλο και έτσι να εισάγεται πάλι η αντίληψη ότι είναι τρεπτός. Αντιθέτως, επειδή είναι Θεός και Λόγος του Πατέρα, είναι κριτής δίκαιος και φιλάρετος, ή μάλλον είναι και ο χορηγός της αρετής. Επειδή, λοιπόν, είναι από τη φύση του δίκαιος και όσιος, για τον λόγο αυτό λέγεται ότι αγαπά τη δικαιοσύνη και μισεί την αδικία, πράγμα που ισοδυναμεί με το να ειπωθεί ότι τους μεν ενάρετους αγαπά και οικειοποιείται, τους δε αδίκους αποστρέφεται και μισεί. Διότι τα ίδια αναφέρουν οι θείες Γραφές και για τον Πατέρα: «δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη» και «μίσησας όλους εκείνους που εργάζονται την ανομία» και «τις μεν πύλες της Σιών αγαπά, τα δε σκηνώματα του Ιακώβ» δεν τα εκτιμά εξίσου, και «τον μεν Ιακώβ αγάπησε, τον δε Ησαύ μίσησε»· σύμφωνα δε με τον Ησαΐα, ακούγεται πάλι η φωνή του Θεού που λέει: «εγώ είμαι ο Κύριος που αγαπώ τη δικαιοσύνη και μισώ τις αρπαγές που προέρχονται από την αδικία».

Διότι βασίλευαν αυτοί από τη φυλή του Ιούδα στην Ιερουσαλήμ, ενώ υπήρχε ακόμη ολόκληρος ο Ισραήλ. <Διότι νήπιο ήταν ο Ισραήλ και εγώ τον αγάπησα, και από την Αίγυπτο προσκάλεσα τα τέκνα του. Όπως τους προσκάλεσα, έτσι αυτοί απομακρύνθηκαν από το πρόσωπό μου.> Φαίνεται σε εμάς ότι σε αυτά ο λόγος αντιμετωπίζει μια πιθανή αντίρρηση από την πλευρά κάποιων. Ας σκεφτεί δηλαδή κανείς κάποιον να συλλογίζεται εκείνο ή και να λέγει φανερά: Αν επρόκειτο να εκπέσουν και να βρεθούν μακριά από το πρόσωπο του Θεού κατά καιρούς αυτοί που προέρχονται από το αίμα του Ισραήλ, και να γίνουν βδελυροί και μισητοί, γιατί τελικά κλήθηκαν εξ αρχής; Προς αυτά ο Θεός, και πολύ εύλογα, δίνει τρόπον τινά εξήγηση, λέγοντας: Νήπιο ήταν ο Ισραήλ και εγώ τον αγάπησα, και από την Αίγυπτο προσκάλεσα τα τέκνα του. Λέγει δηλαδή ότι ο Ιακώβ υπήρξε άνθρωπος άκακος, ο οποίος μετονομάστηκε σε Ισραήλ. Γι' αυτόν τον λόγο και τον αγάπησα· διότι ενώ βρίσκονταν ακόμη στη μήτρα, «τον Ιακώβ τον αγάπησα, λέγει, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα». Επειδή λοιπόν τον αγάπησα, γι' αυτό και απάλλαξα από την πλεονεξία των Αιγυπτίων τα τέκνα του. «Διότι κάνω έλεος σε χιλιάδες για εκείνους που με αγαπούν». Τι έπραξαν λοιπόν οι τιμημένοι και εκλεκτοί εξαιτίας των πατέρων τους, αυτοί που τιμήθηκαν με τη χάρη της ελευθερίας και απαλλάχθηκαν από τη δουλεία και τους πόνους; Άραγε ανταπέδωσαν την τιμή; Άραγε φρόντισαν να ευφράνουν με την ευγνωμοσύνη τους τον Θεό που τους υπερασπίστηκε; Σε καμία περίπτωση, λέγει. Διότι απέδρασαν από τον Δεσπότη, απομακρύνθηκαν από αυτόν που τους τίμησε, προσέβαλαν αυτόν που τους κάλεσε. Με ποιον τρόπο όμως απομακρύνθηκαν;

Επομένως, υπόσχεται να εκδικήσει τον Ιακώβ ως αδικημένον ως προς τη δόξα του εξαιτίας της φαυλότητας των τέκνων του, ανταποδίδοντας σε αυτούς που τον αδίκησαν σύμφωνα με τις οδούς τους και σύμφωνα με τις πράξεις τους. «Μέσα στην κοιλιά υποσκέλισε τον αδελφό του, και στους κόπους του ενισχύθηκε απέναντι στον Θεό, και ενισχύθηκε μαζί με τον άγγελο και υπερίσχυσε». Απαριθμεί ωφέλιμα τα κατορθώματα του Ιακώβ, παραθέτοντάς τα για να ελέγξει αυτούς που έχουν επιλέξει να σκέφτονται και να πράττουν διαφορετικά· διότι πάντοτε, με κάποιον τρόπο, με την αντιπαράθεση του αγαθού ελέγχεται το φαύλο, και με την προβολή εκείνων που επαινούνται συνηθίζεται να κατακρίνεται ό,τι δεν είναι τέτοιο. Το ότι, λοιπόν, ο Ιακώβ υπήρξε προικισμένος ήδη από τα σπάργανά του, ή μάλλον και πριν από τη γέννησή του, προσπαθεί να το αποδείξει μέσω του ότι υποσκέλισε τον αδελφό του μέσα στην κοιλιά. Διότι, αν και αυτό που συνέβη ήταν ενέργημα της θείας δυνάμεως (αφού προφανώς δεν ισχυριζόμαστε ότι το βρέφος ως έμβρυο μέσα στη μήτρα υποσκέλισε από μόνο του τον Ησαύ), ωστόσο, επειδή κατά πρόγνωση επρόκειτο να γίνει χρηστός, ο Θεός του προσέδωσε το κατόρθωμα αυτού του γεγονότος. Έτσι έλεγε: «Τον Ιακώβ τον αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα». Και αυτό έγινε κατά την εκλογή της χάριτος, αφού ο Θεός επέλεξε εκείνον που οπωσδήποτε θα γινόταν καλύτερος, και πάλι σύμφωνα με την πρόγνωσή Του. Αλλά αυτά βέβαια συνέβησαν μέσα στη μήτρα. Όταν όμως έφτασε στην εφηβεία, ή μάλλον όταν πλέον ανήκε στους άνδρες, «Στους κόπους του ενισχύθηκε απέναντι στον Θεό». Διότι, όταν ο Θεός τον έστελνε στο πλαίσιο της θείας οικονομίας σε ιδρώτες και πόνους, δεν αποδυναμώθηκε, λέει.

Διότι οι μακάριοι προφήτες λάμβαναν μέσω του Αγίου Πνεύματος τη γνώση των μελλοντικών γεγονότων, και απηύθυναν τις συμβουλές αλλά και τις επιπλήξεις προς ορισμένους, όχι βγάζοντας από τη δική τους καρδιά όποια λόγια τύχαινε να επιλέξουν ούτε ψευδολογώντας όπως κάποιοι, αλλά ερμηνεύοντας τα μηνύματα του Θεού και μεταφέροντας στους άλλους τα άνωθεν λόγια καθαρά και αλάνθαστα. Επομένως, λέει ότι η λήψη της προφητείας προέρχεται από τον Κύριο. Και υπονοεί μέσω αυτών ότι ο προφητικός λόγος δεν περιέχει καμία προαναγγελία κάποιου κακού και θλιβερού γεγονότος που πρόκειται να συμβεί στους Ισραηλίτες, ούτε βέβαια επαίνους για το ότι έζησαν ορθά· μάλλον πρόκειται για επίπληξη τόσο προς τους ιερείς όσο και προς τον λαό. Το δε «εν χειρί αγγέλου αυτού» θα το κατανοήσεις ως εξής: επειδή εκείνος που ονομάζεται άγγελος διαχειριζόταν, δηλαδή εκτελούσε, τη διακονία της προφητείας, η λήψη του μηνύματος έγινε προς τον Ισραήλ. Και ο Μαλαχίας ονομάστηκε άγγελος για τους λόγους που ήδη έχω προαναφέρει. <Βάλτε το, λοιπόν, στις καρδιές σας. Σας αγάπησα, λέει ο Κύριος.> Προστάζει να μην ακούνε τα λεγόμενα επιφανειακά, αλλά μάλλον με σπουδή και με τη μέγιστη δυνατή προσοχή και κατανόηση. Διότι έτσι αρμόζει να είναι διατεθειμένοι όσοι πρόκειται να ακούσουν τους θείους λόγους, των οποίων η ωφέλεια θα είναι πάρα πολύ μεγάλη και εντελώς άφθονη, όταν αυτοί εισχωρήσουν βαθιά στον νου.

Διότι ψάλλει κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου.» Διότι συμβαίνει κάποιος να ακούει και να φαίνεται ότι δεν έχει ακούσει, εάν οι λόγοι δεν αγγίζουν τη διάνοια, αλλά, αφού πετάξουν από τη γλώσσα εκείνου που μιλάει, προσκρούσουν έπειτα μόνο στη σωματική ακοή, και θεωρηθούν ίσοι με μάταιους θορύβους. Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους είπε ένας από τους αγίους προφήτες: «Ιδού λαός μωρός και ασύνετος, έχουν μάτια και δεν βλέπουν· έχουν αυτιά και δεν ακούν». Γι' αυτόν τον λόγο, παραγγέλλει αναγκαίως ο Προφήτης λέγοντας: «Βάλτε τα στις καρδιές σας», δηλαδή, εναποθέτοντας βαθιά στον νου και την καρδιά τους θείους λόγους, και κατανοώντας τη δύναμη των άνωθεν θείων ρημάτων, να συμφωνήσετε απολύτως ότι «εγώ σας αγάπησα, λέει ο Κύριος, και σας αξίωσα κάθε πραότητας και ευσπλαχνίας και της γενναιοδωρίας που αρμόζει στους αγαπημένους». Αυτό το λέει, πάλι, ελέγχοντάς τους πολύ έντονα, επειδή του ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά, ενώ θα έπρεπε, αφού αξιώθηκαν την αγάπη του, να τον ευφραίνουν με τη σειρά τους με την υπακοή τους και με ζήλο και προθυμία σε οτιδήποτε είναι αρεστό σε αυτόν.

Διότι, αν είναι άτοπο να μη θέλει κανείς να ανταποδίδει τις ευεργεσίες στους συνανθρώπους του, ποια δικαιολογία θα μπορούσε να υπάρξει απέναντι στον Θεό, ο οποίος μας διανέμει πλουσιοπάροχα τα πάντα για την ευφροσύνη μας, εάν κάποιος δεν ήθελε να Του ανταποδώσει τις ευχαριστίες για όσα μας έχει δωρίσει; Αν και το πιο πρέπον για τους πραγματικά συνετούς θα ήταν να πουν εκείνο: «Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει προσφέρει;». «Και είπατε: Σε τι μας αγάπησες; Δεν ήταν ο Ησαύ αδελφός του Ιακώβ; λέει ο Κύριος, και αγάπησα τον Ιακώβ, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα, και μετέτρεψα τα όριά του σε αφανισμό και την κληρονομιά του σε κατοικίες της ερήμου;». Πλήττονται, βέβαια, οι Ιουδαίοι κατά καιρούς από όσα συμβαίνουν εξαιτίας της θείας οργής, επειδή ασέβησαν με πολλούς τρόπους. Διότι οδηγήθηκαν στην αιχμαλωσία, καθώς η χώρα τους καταλεηλατήθηκε, τα σπίτια τους ερημώθηκαν και τα Ιεροσόλυμα πυρπολήθηκαν μαζί με τον θείο ναό. Αιτία δε του ότι έπαθαν αυτά, ήταν το γεγονός ότι επέλεξαν να απομακρυνθούν από τη γνησιότητα προς τον Θεό και να θεωρήσουν εντελώς ανάξιο λόγου τον σεβασμό προς τον νόμο. Επειδή, λοιπόν, όταν ο Θεός τους έλεγε ότι τους αγάπησε, και μάλιστα σφόδρα, ήταν φυσικό να θυμούνται τα δεινά από την αιχμαλωσία και ίσως έτσι να λένε: «Σε τι μας αγάπησες;».

Πολύ σοφά, σύμφωνα με τη θεία οικονομία, ο Θεός των όλων παρακάμπτει τα ενδιάμεσα γεγονότα και προσπερνά τη διήγησή τους, ανάγει όμως την απόδειξη της αγάπης του στην αρχή του γένους, εννοώ δηλαδή στον Ιακώβ, τον οποίο βεβαιώνει ότι αγάπησε, ενώ έκανε μισητό τον Ησαύ, καίτοι ο τελευταίος συνδεόταν βάσει των νόμων της φύσης αδελφικά με αυτόν που τιμήθηκε. Διότι, όπως γράφει ο θεσπέσιος Παύλος, «Πριν ακόμη γεννηθούν και πριν πράξουν κάτι αγαθό ή φαύλο», έκανε εκλεκτό τον Ιακώβ, από τον οποίο βλάστησε το γένος των Ιουδαίων, και απέβαλε τον Ησαύ. Και βεβαίως δεν λέμε ότι αυτό έγινε από μεροληψία· διότι ο Θεός δεν είναι άδικος, ούτε διεξάγει άνιση ή ετεροβαρή κρίση για τον καθένα πάνω στη γη. Αλλά, έχοντας προγνωρίσει ως Θεός τα όσα επρόκειτο να συμβούν και από τους δύο και τον χαρακτήρα του καθενός, θεώρησε άξιο της αγάπης του τον καλύτερο και ιερότερο. Όπως ακριβώς εξάλλου αναφέρει και για τον μακάριο Ιερεμία ότι τον γνώριζε πριν τον διαπλάσει στην κοιλιά, και ότι τον αγίασε πριν εξέλθει από τη μήτρα. Διότι γνώριζε, γνώριζε καλά ότι θα γινόταν προφήτης και ότι ήταν κατάλληλος για την επερχόμενη αποστολή, το να πρέπει δηλαδή να προαγγείλει τα μελλοντικά γεγονότα. Έτσι και για εμάς τους ίδιους που έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης, λέει ο θεσπέσιος Παύλος ότι έχουμε αγιαστεί: «Διότι αυτούς που προγνώρισε και προόρισε ο Θεός και Πατέρας, να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του», αυτούς λέγεται ότι κάλεσε και αγίασε.

Λοιπόν, λέει, ω Ισραήλ, σας αγάπησα. Διότι σε καμία περίπτωση δεν θα σας έλεγα ψέματα, εάν σας έλεγα αυτό, αλλά μάλλον θα γνωρίσετε ότι ο λόγος μου είναι ορθός και αληθινός, εάν ανατρέξετε στην αρχή του γένους σας για τον τρόπο της αγάπης. Επειδή και οι δύο κατάγονταν από τον Ισαάκ, όμως ο Ιακώβ ήταν αγαθός στους τρόπους και φιλόθεος, ενώ ο άλλος ήταν σκληρός, δύστροπος και έτοιμος για βεβήλωση. Γι' αυτό τον λόγο έκλινα προς τον Ιακώβ, και τον κλήρο που δόθηκε στον Ησαύ τον αφάνισα, και τον παρέδωσα στην ερήμωση. Διαφύλαξα όμως με τη δική μου ευσπλαχνία τον κλήρο του Ιακώβ, δηλαδή εσάς, ήτοι τη χώρα που κατοικήσατε. Πρέπει δε να γνωρίζουμε ότι το όνομα Ησαύ ερμηνεύεται «Δρυς»· όντας σκληρός και άκαμπτος, και ελάχιστα υστερώντας σε σκληρότητα από τα ξύλα της δρυός, ο Ησαύ, επειδή πούλησε και τα πρωτοτόκια του για ένα μόνο γεύμα, ονομάστηκε και Εδώμ, που σημαίνει γήινος. Γι' αυτό και το ιερό γράμμα λέει ότι ονομάστηκε Ιδουμαία η χώρα όσων κατάγονταν από τον Ησαύ, την οποία κατά καιρούς υπέταξαν οι Ιουδαίοι και την κατέστησαν εντελώς άβατη και ακατοίκητη. Και τι άραγε θα ήθελε να δηλώσει στους απογόνους του Ισραήλ το νόημα της προφητείας; Εκείνο, νομίζω. Ότι, δηλαδή, λέει πως αγάπησε τον Ιακώβ, και για κανέναν άλλο λόγο, παρά επειδή υπήρξε άνθρωπος «άπλαστος, που κατοικούσε σε σπίτι»· ενώ μίσησε τον Ησαύ, επειδή έγινε γήινος και «βέβηλος», σύμφωνα με τη φωνή του μακάριου Παύλου.

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να εφαρμόσει και πνευματική θεώρηση στα λεγόμενα, ας κατανοήσει σαφώς ότι ο μεν Ιακώβ ερμηνεύεται «Πτερνιστής»· και θα αποτελούσε τύπο καθενός που υποσκελίζει την αμαρτία. Ο δε Ησαύ, όπως είπα, «Δρυς» και βέβαια «Γήινος» ο Εδώμ· και αυτός θα αποτελούσε τύπο καθενός που φρονεί μόνο τα επίγεια. Αγαπά λοιπόν ο Θεός τον πτερνιστή Ιακώβ, αλλά έχει μισήσει τον άκαμπτο και σκληρό Ησαύ, δηλαδή τον Εδώμ, δηλαδή αυτόν που έχει στραφεί στα γήινα και έχει ανόητα προτιμήσει τα πρόσκαιρα και φθαρτά αντί των πνευματικών αγαθών. Ο φιλάρετος Θεός μας θα αφανίσει τον κλήρο όσων έχουν συνηθίσει να ζουν κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι τα επίγεια δεν είναι σταθερά, ούτε έχουν ακλόνητη την υπόστασή τους. Και το ότι οπωσδήποτε θα καταρρεύσουν, το διασαφηνίζει ως τύπος ο κλήρος των Ιδουμαίων που έχει ερημωθεί ολοκληρωτικά. Εκείνος όμως που είναι αφοσιωμένος στον Θεό, θα έχει ασφαλή και στερεωμένη την ελπίδα του, και θα αναφωνήσει προς τον Θεό που είναι ο χορηγός των αγαθών λέγοντας: «Στα χέρια σου βρίσκονται οι κλήροι μου». <Διότι εάν πει: Η Ιδουμαία καταστράφηκε, αλλά ας επιστρέψουμε και ας ανοικοδομήσουμε τα ερημωμένα της· αυτά λέει ο Κύριος Παντοκράτορας: Αυτοί θα οικοδομήσουν, και εγώ θα καταστρέψω· και θα ονομαστούν όρια ανομίας, και λαός εναντίον του οποίου παρατάχθηκε ο Κύριος εις τον αιώνα.> Είναι βέβαια πολύ δυσχερής η σύνταξη του κειμένου, ωστόσο το νόημα των προκειμένων δεν είναι ακατάληπτο.

Το δε ακόμη χειρότερο από αυτά, είναι ότι και από περιτετμημένοι γίνονται ακρόβυστοι, αφού με κάποια ιατρική τέχνη μέσω του λεγόμενου σπαθιστήρα υποστούν τομή στην υποδερματίδα των μελών τους, και αφού ραφτούν και επιδεθούν με κολλητικά υλικά, δημιουργούν εκ νέου στους εαυτούς τους ακροβυστία. Έχεις και τη μαρτυρία από τον άγιο απόστολο, ω φιλοκαλότατε, ο οποίος με τα ίδια του τα λόγια λέει κάπως έτσι: «Κλήθηκε κάποιος περιτετμημένος; Ας μην επισπάται. Υπάρχει κάποιος σε ακροβυστία; Ας μην περιτέμνεται». Αυτήν δε την παράδοση της κακοδαίμονος επινόησης λένε ότι την εφηύρε ο Ησαύ, ο αδελφός του Ιακώβ, για την απάρνηση του Θεού και για την εξάλειψη του χαρακτηριστικού σημείου των πατέρων του. Γι' αυτό λένε ότι ο Θεός είπε: «Τον Ησαύ τον μίσησα, τον δε Ιακώβ τον αγάπησα». Αυτός λοιπόν ο Σύμμαχος, προς διαστροφή των ερμηνειών που υπήρχαν στους Σαμαρείτες, έκανε δική του ερμηνεία και εξέδωσε την τρίτη κατά σειρά μετάφραση.

Με τον Θεό θα κατορθώσουμε δύναμη, και αυτός θα εξουθενώσει αυτούς που μας θλίβουν. Δηλαδή, θα επιβώ και θα περπατήσω ανάμεσα στα έθνη. Διότι οι Ιδουμαίοι ήταν οι απόγονοι του μισητού Ησαύ, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Δεν ήταν αδελφός του Ιακώβ ο Ησαύ; λέει ο Κύριος· και, Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα. Θα ρίξω λοιπόν, λέει, το υπόδημά μου, όχι πλέον επάνω στον Ισραήλ, ούτε στη γη της Ιουδαίας, ούτε μόνο στα Ιεροσόλυμα, αλλά επάνω σε αυτήν ακριβώς τη χώρα του μισητού. Θα επιβώ λοιπόν στους άλλοτε εχθρούς, κατατάσσοντάς τους σε τόπο φίλων. Σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι. Αντί αυτού, ο μεν Ακύλας λέει: Με τους Φιλισταίους θα συνεταιριστώ· η δε πέμπτη έκδοση: Ανάμεσα στους αλλοφύλους θα τιμηθώ· και ο 59ος ψαλμός: Σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι. Αποτελεί δε σημείο της γνώσης του Θεού, της φιλίας, της συναναστροφής και της αγάπης, το να υποταχθούν σε αυτόν οι άλλοτε ανυπότακτοι, οι οποίοι ήταν μεν αποξενωμένοι από τον Θεό, υποχείρια δε σε πονηρούς δαίμονες.

Και ο Χριστός με ξύλο και νερό, με τον Σταυρό και με το βάπτισμα, πλήθυνε για τον εαυτό του τα λογικά ποίμνια πάνω στη γη. Ο δε Ιακώβ, και όταν προσκυνούσε προς το άκρο της ράβδου του και όταν ευλογούσε τα εγγόνια του, θέτοντας σταυρωτά τα χέρια του, φανέρωσε τον τύπο του Σταυρού ακόμη πιο καθαρά. Επίσης, επειδή ήταν υπάκουος στους πατέρες του από την αρχή μέχρι το τέλος και γι' αυτό αγαπητός και ευλογημένος, αλλά εξαιτίας αυτών και μισητός στον Ησαύ, υπομένοντας έτσι γενναία κάθε πειρασμό, είχε σε όλη του τη ζωή ενεργό το μυστήριο του σταυρού. Γι' αυτό και ο Θεός έλεγε, «τον Ιακώβ τον αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα». Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με εμάς, αδελφοί.

Διότι, κι αν ακόμη εσείς ίσως έχετε λησμονήσει, επειδή περισπάστε από πολλές φροντίδες, σε εμένα ωστόσο αρμόζει να σας τα υπενθυμίσω, ώστε μέσω της υπενθύμισης να γίνει σαφέστερος σε εσάς ο λόγος που πρόκειται να εκφωνηθεί σήμερα. Γνωρίζετε ότι προηγουμένως, διηγούμενος τη φιλοθεΐα της Ρεβέκκας, και περνώντας από εκεί στον Ησαύ και τον Ιακώβ, καταλήξαμε στο σημείο όπου ο Ησαύ πούλησε τα πρωτοτόκια στον Ιακώβ, αφού απόλαυσε το μαγειρευτό φαγητό, και εξαιτίας της επιθυμίας του για τροφή στέρησε από τον εαυτό του τα πρωτεία. Αυτό όμως δεν έγινε τυχαία, αλλά για να εκπληρωθεί εμπράκτως η προφητεία του Θεού που λέει: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα». Διότι, επειδή ως Θεός προγνώριζε τα μέλλοντα, προανήγγειλε και την αρετή του ενός, και τη μοχθηρία της προαίρεσης του άλλου. Τι είναι όμως αυτό το ζήτημα των πρωτοτοκίων; Αν και τότε ο χρόνος δεν επέτρεψε να μιλήσω ενώπιον της αγάπης σας, τώρα είναι αναγκαίο να σας διδάξω. Διότι την παλαιά εποχή εθεωρείτο ως η μέγιστη τιμή· και η αφορμή αυτής της τιμής προήλθε από τα εξής.

Περιφρόνησε τον αδελφό του ο Κάιν, περιφρόνησε αμέσως και τον Θεό. Πώς περιφρόνησε; Δες πώς απαντά υβριστικά στον Θεό: Μήπως είμαι εγώ φύλακας του αδελφού μου; Περιφρόνησε πάλι τον αδελφό του ο Ησαύ, και περιφρόνησε τον Θεό. Γι' αυτό έλεγε ο Θεός ότι, τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: Ας μην είναι κανείς πόρνος ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ. Περιφρόνησαν τον Ιωσήφ οι αδελφοί του, περιφρόνησαν και τον Θεό. Οι Ισραηλίτες περιφρόνησαν τον Μωυσή· γι' αυτό περιφρόνησαν και τον Θεό. Έτσι και οι υιοί του Ηλεί περιφρονούσαν τον λαό, περιφρονούσαν και τον Θεό.

Ο Θεός είναι διπλά ελεήμων προς σωτηρίαν, εξασφαλίζοντας για αυτούς τη σωτηρία μέσω της μετάνοιας, και για τους απογόνους τους που πρόκειται να επιδοθούν στην αρετή, φυλάσσοντας την ευεργεσία Του. Και για να επαναλάβω τον συλλογισμό, ο Θεός μακροθυμεί, ώστε και ο αμαρτωλός να μετανοήσει, και να μην αποκλείσει τη σωτηρία για όσους γεννηθούν από αυτόν. Διότι, ακόμη και αν ο ίδιος ο αμαρτωλός σφάλλει αμετανόητα, πολλές φορές σπλαχνίζεται τη ρίζα, για να προφυλάξει τους καρπούς· πολλές φορές, λοιπόν, αναμένοντας και τη δική τους σωτηρία. Και άκου πώς γίνεται αυτό. Ο Θάρρα, ο πατέρας του Αβραάμ, ήταν και προσκυνητής και κατασκευαστής ειδώλων· αλλά δεν εξέτισε εδώ την ποινή της ασέβειάς του, και δικαιολογημένα. Διότι, αν ο Θεός είχε προλάβει να αποκόψει τη ρίζα, από πού θα είχε αναβλαστήσει αυτός ο τόσο μεγάλος καρπός της πίστεως; Τι ήταν πιο μοχθηρό από τον Ησαύ; Τι πιο αναίσχυντο από εκείνη την κακία; Δεν ήταν πόρνος και βέβηλος, όπως λέει ο Παύλος; Δεν ήταν μητραλοίας και πατραλοίας; Δεν ήταν φονιάς του αδελφού του, τουλάχιστον ως προς την πρόθεσή του; Δεν ήταν μισητός από τον Θεό, όπως μαρτυρεί η Γραφή λέγοντας: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ εμίσησα»; Εάν λοιπόν ήταν πόρνος και αδελφοκτόνος και βέβηλος και μισητός, γιατί δεν αφανίζεται; Γιατί δεν αποκόπτεται; Γιατί δεν δέχεται αμέσως την αρμόζουσα τιμωρία; Γιατί; Είναι πραγματικά καλό, αδελφοί, να αναφέρουμε την αιτία. Εάν είχε αποκοπεί, ο κόσμος θα έχανε έναν μέγιστο καρπό δικαιοσύνης· και άκου ποιος είναι αυτός.

«Τους φύτεψες και ρίζωσαν· απέκτησαν απογόνους και έδωσαν καρπό. Είσαι κοντά στο στόμα τους, αλλά μακριά από τα νεφρά τους.» «Μη ζηλέψεις τη δόξα των αμαρτωλών.» «Διότι με τα ίδια μέσα που τιμωρήθηκαν οι εχθροί τους, με αυτά ακριβώς ευεργετήθηκαν οι ίδιοι όταν βρέθηκαν σε ανάγκη.» «Και η Ρεβέκκα, έχοντας συλλάβει από έναν, τον Ισαάκ τον πατέρα μας, προτού ακόμη γεννηθούν τα παιδιά και προτού πράξουν κάτι καλό ή κακό, της λέχθηκε ότι ο μεγαλύτερος θα υπηρετήσει τον μικρότερο, καθώς είναι γραμμένο: Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα. Τι θα πούμε, λοιπόν;»

ΜΟΝΑΧΟΣ. Δεν είναι έτσι αυτά, δεν είναι· όλα αυτά είναι αδύνατα. Διότι, αν ήταν ενδεχόμενο να συμβαίνουν αυτά, δεν θα υφίστατο τόσες κακουχίες σε ξένο τόπο ο Αβραάμ, ο οποίος πίστεψε με όλη του την ψυχή στον Θεό και για τον οποίο λέει η θεία Γραφή: «Πίστεψε ο Αβραάμ στον Θεό, και αυτό του λογαριάστηκε ως δικαιοσύνη», δεν θα υπέμενε τόσες θλίψεις ο αγαπημένος από τον Θεό Ιακώβ, για τον οποίο ο ίδιος ο Θεός λέει: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα», δεν θα καθόταν τόσα χρόνια ο Ιώβ πάνω στην κοπριά, για τον οποίο πάλι ο ίδιος ο Θεός είπε ότι «δεν υπάρχει άνθρωπος όμοιός του πάνω στη γη, άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απέχει από κάθε πονηρό πράγμα», δεν θα υπέμενε τόσους κινδύνους ο Μωυσής τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην έρημο, στον οποίο ο Θεός μιλούσε πρόσωπο με πρόσωπο, όπως θα μιλούσε κανείς στον φίλο του, και τον οποίο διαβεβαιώνοντας έλεγε: «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους και έχεις βρει χάρη ενώπιόν μου», δεν θα εμπλεκόταν σε τόσες περιπέτειες ο θείος Δαβίδ, για τον οποίο είπε ο Θεός: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου», δεν θα περιέπιπταν σε τόσες θλίψεις ο Ηλίας και ο Ησαΐας και ο Ιερεμίας και ο Δανιήλ και οι παίδες στη Βαβυλώνα, δεν θα διένυαν αυτόν τον βίο δοκιμαζόμενοι και κινδυνεύοντας με πολλούς τρόπους όλοι οι άγιοι, οι αληθινά πιστοί και αγαπημένοι του Θεού.

Καρπός στείρας είχε γίνει και ο σοφότατος Ιωσήφ· και πριν από αυτόν, ο μακάριος Ιακώβ, που τον γέννησε από τη στείρα Ραχήλ· και ο Ιωσήφ μεν ήταν σώφρων (διότι έστησε εναντίον της Αιγυπτίας το αξιοθαύμαστο τρόπαιο της σωφροσύνης), αλλά δεν έγινε στρατηγός της παρθενίας, όπως ο Ιωάννης. Το πόσο μεγάλη είναι η διαφορά μεταξύ παρθενίας και σωφροσύνης, το διαλαλούν τα ίδια τα αξιώματα των αρετών· καθώς και η θέση η ανώτερη από γιους και θυγατέρες, η οποία δίνεται εκεί μόνο σε όσους τίμησαν ταυτόχρονα την εν Χριστώ παρθενία της ψυχής και της σάρκας, και έγιναν μιμητές της αχράντου Παρθένου που Τον γέννησε. Αυτό, εξάλλου, το φανέρωσε ολοκάθαρα σε όλους και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ότι δεν είναι όλοι ικανοί να χωρέσουν αυτό, το χάρισμα της παρθενίας εννοώ, παρά ο Ιησούς το έχει ετοιμάσει, σύμφωνα με τη θεία πρόγνωση, μόνο για εκείνους που είναι άξιοι. Αγαπήθηκε από τον Θεό και ο Ιακώβ, ενώ βρισκόταν ακόμη στη μητρική κοιλιά· διότι ειπώθηκε με θεία φωνή προς εκείνην που τον κυοφορούσε: «Τον Ιακώβ αγάπησα, και τον Ησαύ μίσησα». Όμως, κατά την κυοφορία του δεν έγινε πλήρης Αγίου Πνεύματος· και μπόρεσε να παλέψει με τον Θεό ολονύχτια· διότι νύχτα άγνοιας για τον Θεό είχε τότε απλωθεί σε όλους· όμως δεν μπόρεσε να προτρέξει του Θεού και να βαπτίσει τον Θεό, κάτι που μόνος ανάμεσα στους ανθρώπους τόλμησε να πράξει ο Ιωάννης.