Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 1:6

Έφυγε λοιπόν σε ξένη χώρα ο άσωτος και πατραλοίας, επειδή δεν έμαθε να λέει εκείνο: «Για μένα όμως το να προσκολλώμαι στον Θεό είναι καλό». Και μην απορήσεις αν αλληγορικά αποκάλεσα τον αμαρτωλό πατραλοία· διότι είναι προπάντων άξιος να μαστιγώνεται με αυτή την κατηγορία εκείνος που αθετεί τον κοινό Πατέρα όλων. Και, αν θέλεις, άκουσε τον Θεό στον Ησαΐα να αγανακτεί κατά των αγνωμόνων Ισραηλιτών: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: γιους εγέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και αλλού: «Αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Και αν εγώ είμαι κύριος, πού είναι ο φόβος προς εμένα;» Είναι σκληρό για έναν νέο γιο να χωριστεί από τον πατέρα του· διότι, όσο διάστημα είναι μαζί με εκείνον που τον γέννησε, είτε με τη θέλησή του είτε από φόβο και σεβασμό, είναι κόσμιος, πειθαρχημένος, συνετός, έχοντας έναν αχώριστο παιδαγωγό από την ίδια τη φύση, χωρίς να συναναστρέφεται κανέναν από τους ακόλαστους, ούτε να εμπλέκεται σε παρέες άσωτων νέων, ούτε να έχει ανεμπόδιστη την εξουσία να σπαταλάει τα χρήματά του κακώς. Διότι ύλη της ακολασίας για τον νέο είναι η αφθονία του πλούτου· όλα αυτά όμως τα εμποδίζει και τα διώχνει μακριά το μάτι του πατέρα. Όταν όμως μείνει μόνος του και δεν υπάρχει ούτε φόβος ούτε σεβασμός, οι δύο ισχυροί φύλακες της ταραγμένης νεότητας, τότε ακριβώς χάνονται και ανατρέπονται τα πάντα και κανείς δεν είναι ικανός να συγκρατήσει το κακό, σαν μια πυρκαγιά που έχει ήδη φουντώσει και νικά τα πολλά χέρια εκείνων που προσπαθούν να τη σβήσουν.

Εφόσον λοιπόν τιμηθήκαμε από τον Θεό χωρίς να είμαστε άξιοι, ας κάνουμε τους εαυτούς μας άξιους. Ας τον τιμήσουμε μέσω της τήρησης των αγίων του εντολών. Διότι ο ίδιος είπε: «Εάν εγώ είμαι Πατέρας, πού είναι η τιμή μου; Και εάν είμαι Κύριος, πού είναι η δόξα μου;» Είθε δε ο ίδιος ο παντοκράτορας Θεός να σε βοηθήσει, τέκνο μου, ώστε να ακούσεις και να τηρήσεις τα ωφέλιμα.

Αυτήν τη δόξα απαιτεί ο Κύριος από όσους πιστεύουν σε Αυτόν και έχουν τιμηθεί με το χάρισμα της υιοθεσίας. Διότι λέγει, ο υιός δοξάζει τον πατέρα· και, Εάν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Τιμή δε προσφέρει στον Θεό εκείνος που, σύμφωνα με την Παροιμία, τιμά τον Θεό από τους δίκαιους κόπους του, και του προσφέρει τις απαρχές από τους καρπούς της δικαιοσύνης του. Επίσης, και καθένας που θεολογεί με την πρέπουσα ακρίβεια, ώστε να μην εκπίπτει από την ορθή έννοια περί του Πατρός, περί της θεότητος του Μονογενούς και περί της δόξης του Αγίου Πνεύματος, αυτός προσφέρει στον Κύριο δόξα και τιμή. Επαυξάνει δε τη δόξα εκείνος που έχει τη δύναμη να αναπτύξει τους λόγους σύμφωνα με τους οποίους δημιουργήθηκαν τα σύμπαντα και σύμφωνα με τους οποίους συγκρατούνται, καθώς η πρόνοιά Του διεισδύει μέχρι και στα ελάχιστα, και σύμφωνα με τους οποίους, μετά την παρούσα οικονομία, θα αχθούν στην κρίση. Εκείνος που με διαυγείς και ασύγχυτους λογισμούς κατόρθωσε ο ίδιος να θεωρήσει το κάθε τι, και αφού έφθασε ο ίδιος σε αυτή τη θεωρία, δύναται να καταστήσει σαφή και στους άλλους όσα αφορούν την αγαθότητα του Θεού και τη δίκαιη κρίση Του, αυτός είναι που προσφέρει στον Κύριο δόξα και τιμή, όπως και εκείνος που διάγει βίο εναρμονισμένο με μια τέτοια θεωρία. Διότι το φως ενός τέτοιου ανθρώπου λάμπει έμπροσθεν των ανθρώπων, και με τον λόγο και με το έργο και με παντοειδή πνευματικά κατορθώματα δοξάζεται ο εν ουρανοίς Πατέρας.

Διπλή είναι και αυτή. «Διότι ο υιός», λέγει, «δοξάζει τον πατέρα και ο δούλος τον κύριό του». Από αυτές, λοιπόν, η μεν δουλική προσφέρεται από την κτίση· η δε άλλη, για να το πω έτσι, η οικεία, εκπληρώνεται από το Πνεύμα. Διότι, όπως ακριβώς έλεγε για τον εαυτό Του: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη, τελείωσα το έργο που μου έδωσες για να κάνω»· έτσι λέγει και για τον Παράκλητο: «Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει». Και όπως δοξάζεται ο Υιός από τον Πατέρα, που λέγει: «Και δόξασα, και πάλι θα δοξάσω»· έτσι δοξάζεται και το Πνεύμα, μέσω της κοινωνίας με τον Πατέρα και τον Υιό, και μέσω της μαρτυρίας του Μονογενούς, που λέγει: «Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρηθεί στους ανθρώπους, αλλά η βλασφημία κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρηθεί». Επειδή δε μέσω της φωτιστικής δυνάμεως ατενίζουμε το κάλλος της εικόνας του αόρατου Θεού, και μέσω αυτής αναγόμαστε στο υπέρκαλο θέαμα του αρχετύπου, εκεί ακριβώς παρίσταται αχωρίστως το Πνεύμα της γνώσεως, παρέχοντας μέσα Του την εποπτική δύναμη της εικόνας σε όσους αγαπούν τη θέα της αλήθειας, χωρίς να κάνει την υπόδειξη από έξω, αλλά εισάγοντας μέσα Του προς την επίγνωση. Διότι, όπως «κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός», έτσι «κανείς δεν μπορεί να πει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω». Διότι δεν έχει ειπωθεί «διά Πνεύματος», αλλά «εν Πνεύματι».

Διότι ταυτόχρονα κτίστηκε, και μαζί του συγκατασκευάστηκε η ιδιότητα του δούλου. Διότι δεν εξουσιάζουν το ένα το άλλο, επειδή τα επουράνια είναι απαλλαγμένα από την πλεονεξία, αλλά τα πάντα υποτάσσονται στον Θεό, αποδίδοντας τον οφειλόμενο φόβο σε Αυτόν ως Δεσπότη και την αρμόζουσα δόξα σε Αυτόν ως Δημιουργό. «Διότι ο υιός δοξάζει τον πατέρα, και ο δούλος τον κύριό του». Και ο Θεός απαιτεί οπωσδήποτε ένα από τα δύο. «Διότι εάν εγώ είμαι Πατέρας», λέγει, «πού είναι η δόξα μου; Και εάν εγώ είμαι Κύριος, πού είναι ο φόβος μου;»

Εκείνοι, λοιπόν, που παραβαίνουν τις περισσότερες από τις εντολές, σε ποια μερίδα επιθυμούν να καταταχθούν; Αφού ούτε υπηρετούν τον Θεό ως Πατέρα, ούτε υπακούουν σε Εκείνον που υπόσχεται τόσο μεγάλα αγαθά, ούτε τον δουλεύουν ως Δεσπότη. Διότι, «εάν εγώ είμαι Πατέρας», λέγει, «πού είναι η δόξα μου; Και εάν εγώ είμαι Κύριος, πού είναι ο φόβος απέναντί μου;». Επειδή εκείνος που φοβάται τον Κύριο, θα ποθήσει σφόδρα τις εντολές Του· «με την παράβαση όμως του νόμου», λέγει, «ατιμάζεις τον Θεό». Πώς λοιπόν, έχοντας προτιμήσει τον βίο των ηδονών αντί του βίου που είναι σύμφωνος με τις εντολές, να αναμένουμε για τους εαυτούς μας τη μακαριότητα της ζωής, την ισοπολιτεία με τους αγίους και την ευφροσύνη μαζί με τους αγγέλους ενώπιον του προσώπου του Χριστού;

Διότι είναι παράλογο, στους μεν κατά σάρκα γονείς να προσφέρονται από εμάς οι ύψιστες τιμές, εφόσον και ο θείος νόμος το επικυρώνει αυτό, τον δε Δημιουργό των πάντων να μην τον τιμούμε και να μην τον δοξάζουμε πολύ περισσότερο από εκείνους, με τους πρέποντες σε αυτόν ύμνους, μέσω της πλήρους υποταγής μας. Κάτι τέτοιο λέει άλλωστε και μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ο υιός δοξάζει τον πατέρα, και ο δούλος τον κύριό του. Και αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Και αν εγώ είμαι κύριος, πού είναι ο φόβος προς εμένα; λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Διότι είναι ταυτόχρονα και τα δύο, και Κύριος μεν επειδή κρατεί ολόκληρη την κτίση υπό τον ζυγό και την εξουσία του.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, μόνο Αυτόν που είναι εκ φύσεως και αληθινά Κύριος, τον Θεό Λόγο που συμβασιλεύει με τον Θεό και Πατέρα, έτσι Τον ονομάζουμε. Αλλά, λέει: «Γιατί λοιπόν με ονομάζετε Κύριο και δεν κάνετε αυτά που λέω;» Διότι είναι αληθινό αυτό που έχει ειπωθεί μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Αν εγώ είμαι Πατέρας, πού είναι η δόξα μου;»

«Και αν εγώ είμαι Κύριος, πού είναι ο φόβος προς εμένα; Ο υιός δοξάζει τον πατέρα και ο δούλος τον κύριό του, λέγει ο Κύριος παντοκράτωρ.» Είναι λοιπόν επικίνδυνο και άξιο της έσχατης καταδίκης το να μη θέλει κανείς να υποτάσσεται στον Χριστό που κυβερνά τα σύμπαντα. Αυτό θα μπορούσε να το διαπιστώσει κανείς από πολλά άλλα, αλλά και από τα εξής: διότι τον μεν γνήσιο δούλο τον βλέπει να στεφανώνεται με εξαιρετικές τιμές, ενώ τον ανυπάκουο και ράθυμο να οδεύει προς το εξώτερο σκοτάδι. Διότι εκείνοι που έλαβαν τα τάλαντα και διπλασίασαν στον δεσπότη αυτό που τους δόθηκε, τιμήθηκαν με επαίνους· ενώ εκείνον που έθαψε στη γη αυτό που του δόθηκε, ως ράθυμο, τον υπέβαλε σε σκληρή και αναπόφευκτη τιμωρία.

Πρέπει να γνωρίζουμε ότι, και κατά την εσώτατη έννοια, ακόμη και αν περιπέσουν σε σφάλμα κάποιοι από αυτούς που γνωρίζουν τον Θεό, και αν παιδευτούν εξαιτίας της αμαρτίας, δεν συμβαίνει ωστόσο να χαθούν ολοκληρωτικά. Αντιθέτως, ο Θεός τους σπλαγχνίζεται, αφού τους παιδεύσει επαρκώς, και τους επαναφέρει πάλι σε κατάσταση ευφροσύνης. Όμως, με εκείνους που αγαπούν το γήινο φρόνημα και αποβλέπουν αποκλειστικά στα έργα της σάρκας, μάχεται στο διηνεκές και παρατείνει τον χρόνο της οργής Του εναντίον τους· «Διότι θα ονομαστούν», λέει, «όρια ανόμων και λαός εναντίον του οποίου παρατάχθηκε ο Κύριος εις τον αιώνα». <Ο υιός δοξάζει τον πατέρα και ο δούλος θα φοβηθεί τον κύριό του. Και αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Και αν εγώ είμαι κύριος, πού είναι αυτός που με φοβάται; λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ.> Αποδεικνύει παντού ότι βαδίζουν έξω από τα όρια του καθήκοντος και ότι έχουν επιλέξει να περιφρονούν εκείνα για τα οποία ελάχιστα έπρεπε να αδιαφορούν. Διότι, στους ενάρετους υιούς θα ταίριαζε, και μάλιστα πολύ εύλογα, να υπερασπίζονται σφόδρα τη δόξα εκείνου που τους γέννησε, ώστε να ονομάζεται κανείς τέκνο ενός ενδοξότατου πατέρα. Εάν δε κάποιος είναι γνήσιος δούλος, οπωσδήποτε θα εύχεται με κάθε τρόπο να γίνει ο κύριός του περιφανής και περίβλεπτος, και όχι να παραμένει άσημος και καταφρονημένος. Διότι έτσι θα συμμετάσχει και ο ίδιος σε αυτήν την ευημερία, θα θεωρήσει το γεγονός καύχημά του και θα το εκλάβει ως αφορμή της ύψιστης χαράς.

Εσείς όμως, λέει, ενώ οφείλατε να τον δοξάζετε ως πατέρα και να τον φοβάστε ως δεσπότη, θα αποδειχθεί ότι έχετε αποτύχει κατά πολύ και στα δύο όσον αφορά το πρέπον, αφού ούτε δόξα του αποδίδετε ως πατέρα ούτε φόβο ως δεσπότη. Διότι πού είναι η δόξα μου; Και πού ο φόβος, εάν δεν ανέχεστε να πράττετε τίποτα από όσα αποβλέπουν στη δόξα μου, ούτε καν, φοβούμενοι την τιμωρία, υπακούτε στους δεσποτικούς νόμους; Κάτι τέτοιο είπε και μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Άκουε ουρανέ, και δώσε προσοχή γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γέννησα και μεγάλωσα υιούς, αυτοί όμως με αθέτησαν». Πρέπει λοιπόν εμείς να επιζητούμε όσα αφορούν τη δόξα του Θεού, και μάλιστα να σπεύδουμε να τα κατορθώνουμε, γνωρίζοντας το γεγραμμένο: «Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, ότι θα δοξάσω εκείνους που με δοξάζουν, και εκείνος που με εξουθενώνει θα εξουδενωθεί». Και θα δοξαστεί από εμάς ως πατέρας ο Θεός των όλων, όχι εάν σπεύδουμε να εκτελούμε ό,τι είναι ευχάριστο και αρεστό σε εμάς τους ίδιους· αλλά μάλλον εάν έχουμε αναθέσει σε αυτόν τον νου μας και ακολουθούμε παντού τα δικά του προστάγματα. Και θα τον φοβηθούμε ως Κύριο, ανακόπτοντας τη ροπή προς την κακία από ευλάβεια μήπως προσκρούσουμε σε αυτόν, και έχοντας κατά νου τον έλεγχο στο θείο βήμα. «Διότι όλοι μας πρέπει να φανερωθούμε ενώπιον του βήματος του Χριστού, για να λάβει ο καθένας την ανταπόδοση για όσα έπραξε διά του σώματος, σύμφωνα με όσα έπραξε, είτε αγαθό είτε φαύλο». <Εσείς οι ιερείς που περιφρονείτε το όνομά μου, και είπατε: Σε τι περιφρονήσαμε το όνομά σου;>

«προσφέροντας στο θυσιαστήριό μου άρτους μολυσμένους, και είπατε: Σε τι τους μολύναμε; Στο ότι λέτε: Η Τράπεζα του Κυρίου είναι περιφρονημένη, και τα προσφερόμενα εδέσματα περιφρονημένα.» Κατηγορεί σφοδρά τη ραθυμία των Ιουδαίων, προς τους οποίους και ο νόμος παραγγέλλει: «Κάντε ευλαβείς τους υιούς του Ισραήλ.» Διότι, ως επί το πλείστον, το υπό εξουσία πλήθος ακολουθεί τη διαγωγή των ηγετών, και αδικείται καθόλου λίγο, όταν τους βλέπει να έχουν παραμελήσει τον σεβασμό προς τον Θεό. Διότι αμέσως συμφύρεται και νοσεί μαζί τους η ραθυμία ως προς την ευσέβεια και διαπλάθεται ανάλογα με την αμέλεια των καθοδηγητών. Το ότι ο λόγος αυτός είναι αληθής, το επιβεβαιώνει ο Θεός των όλων λέγοντας: «Επειδή οι ποιμένες φέρθηκαν άφρονα και δεν αναζήτησαν τον Κύριο, γι' αυτό όλο το ποίμνιο δεν συνέτισε και διασκορπίστηκε.» Επομένως, τις περισσότερες φορές, οι ιερουργοί των θείων μυστηρίων γίνονται για τους άλλους αφορμή για ενάρετη ζωή, εάν επιλέξουν να ζουν ορθά και να αποδίδουν τον σεβασμό στον Θεό με τον πρέποντα τρόπο· αλλά και για αισχρές και βδελυρές πράξεις, εάν πριν από τους άλλους αυτοί βρεθούν να πάσχουν από τέτοια κακά. Για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος στους δασκάλους παραγγέλλει σοφά, ότι έπρεπε να γίνουν πρότυπα για τα ποίμνια. Εσείς είστε λοιπόν, λέει, που διαπρέπετε με τα καυχήματα της ιερωσύνης, εσείς που περιφρονείτε το όνομά μου.

«Εσείς, λοιπόν», λέει, «οι ιερείς, που εξευτελίζετε το όνομά μου με το να προσφέρετε στο θυσιαστήριό μου μολυσμένους άρτους». Πρέπει, επομένως, να επιδεικνύουν πολλή φροντίδα όσοι κατέχουν τη θεία ιεροσύνη, μήπως τυχόν και πράττεται κάτι τέτοιο στις εκκλησίες· και πρέπει να γνωρίζουν ότι η μεν ακριβής τήρηση των κανόνων θα ευφράνει τον Θεό, ενώ θα τον λυπήσει βαθύτατα το να επιλέγουν τη ραθυμία και να αμελούν τόσο σεπτά πράγματα. Διότι το ότι η πράξη δεν μένει ατιμώρητη για όσους αδιαφορούν, πώς δεν είναι εύκολο να το δει κανείς, όταν εκείνοι ακούν: «Εσείς οι ιερείς που εξευτελίζετε το όνομά μου»; Διότι η ραθυμία των ιερέων αποτελεί τρόπον τινά εξευτελισμό προς τον Θεό, και το σφάλμα προσβάλλει την πρέπουσα και οφειλόμενη σε αυτόν δόξα. «Διότι, εάν προσφέρετε τυφλό ζώο για θυσία, δεν είναι κακό; Και εάν προσφέρετε κουτσό ή άρρωστο, δεν είναι κακό; Πρόσφερέ το τώρα στον ηγεμόνα σου, να δεις αν θα σε δεχθεί ευνοϊκά, αν θα δείξει εύνοια στο πρόσωπό σου, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Αν και ο νόμος πρόσταζε να ελέγχονται τα σφάγια για ψεγάδια, και να απορρίπτονται όσα έχουν ελαττώματα, ενώ να προσφέρονται τα άμωμα, εκείνοι τα προσέφεραν εκείνον τον καιρό στο θυσιαστήριο ανακατεμένα και αδιακρίτως. Και για τη δόξα που αρμόζει στον Θεό ελάχιστος λόγος γινόταν παντελώς· υπήρχε όμως πολύ έντονη φροντίδα να συγκεντρώνουν όσο το δυνατόν περισσότερα θύματα, και να έχουν αφθονία κρεάτων και στα σπίτια τους και ίσως μέσα στην ίδια την αγία σκηνή. Άραγε, λοιπόν, ω φύλακες του νόμου, αν κάποιος προσφέρει τυφλό ζώο για θυσία, δεν είναι κακό το θύμα;

ΞΑ΄. Πώς, εξάλλου, είναι σωστό να παραβλέψουμε τον Μαλαχία; Αυτός, άλλοτε μεν εγκαλεί με πικρία τους ιερείς και τους ονειδίζει ότι ευτελίζουν το όνομα του Κυρίου· προσθέτοντας και σε τι συνίσταται αυτό, δηλαδή στο ότι προσφέρουν στο θυσιαστήριο μολυσμένους άρτους, τροφές που δεν αποτελούν απαρχές, και πράγματα που δεν θα τα προσέφεραν ούτε σε κάποιον από τους άρχοντες —ειδάλλως, αν τα προσέφεραν, θα ατιμάζονταν. Τέτοια πράγματα, ενώ έχουν κάνει τάμα, προσφέρουν στον Βασιλέα των όλων: ζώα χωλά, άρρωστα, διεφθαρμένα, εντελώς βέβηλα και αποτρόπαια. Άλλοτε δε, υπενθυμίζει τη διαθήκη του Θεού προς τους Λευίτες (η οποία ήταν διαθήκη ζωής και ειρήνης), καθώς και την υποχρέωσή τους να τρέφουν ιερό φόβο προς τον Κύριο και να συστέλλονται ενώπιον του ονόματός Του.

ΣΤΟΝ ΡΜΔ΄ ΨΑΛΜΟ. Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου· και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος. α΄. Αξίζει να προσέξουμε με ιδιαίτερη ακρίβεια αυτόν τον ψαλμό. Διότι αυτός είναι που περιέχει αυτά τα λόγια, τα οποία οι μυημένοι ψάλλουν συνεχώς, λέγοντας: «Τα μάτια όλων ελπίζουν σε σένα, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους στην κατάλληλη ώρα». Επειδή αυτός που έχει γίνει υιός και απολαμβάνει την πνευματική τράπεζα, είναι δίκαιο να δοξάζει τον πατέρα. Διότι, όπως λέει, «ο υιός δοξάζει τον πατέρα και ο δούλος θα φοβηθεί τον κύριό του». Έγινες υιός και απολαμβάνεις την πνευματική τράπεζα, τρεφόμενος με τη σάρκα και το αίμα που σε αναγέννησε· ανταπόδωσε, λοιπόν, την αμοιβή για αυτήν την τόσο μεγάλη ευεργεσία και δόξαζε Εκείνον που σου προσέφερε τέτοια δώρα. Και καθώς διαβάζεις αυτά τα λόγια, να ρυθμίζεις το φρόνημά σου σύμφωνα με όσα λέγονται· και λέγοντας «Θα σε υψώσω, Θεέ μου, βασιλιά μου», να επιδεικνύεις μεγάλη οικειότητα, ώστε να λέει και για σένα ο Θεός, όπως ακριβώς είπε για τον Αβραάμ, τον Ισαάκ και τον Ιακώβ: «Εγώ είμαι ο Θεός του Αβραάμ, και ο Θεός του Ισαάκ, και ο Θεός του Ιακώβ». Διότι, αν εσύ λες «Ο Θεός μου, ο βασιλιάς μου», και δεν το λες απλώς, αλλά επιδεικνύεις και ανάλογη αγάπη, τότε και Αυτός θα πει τα ίδια για σένα: «Ο δούλος μου» και «Ο θεράποντάς μου»· πράγμα που έχει ειπωθεί και για τον Μωυσή. Και θα ευλογήσω το όνομά σου στον αιώνα, και στον αιώνα του αιώνος.

Τότε πρόσθεσε: «Αλήθεια, ω άνθρωπε, ποιος είσαι εσύ που ανταπαντάς στον Θεό;». Επομένως, ο Παύλος αποστομώνει αυτούς που επιζητούν να περιεργάζονται τις θείες οικονομίες. Έπειτα, ενώ σε εκείνους δεν επιτρέπονται ούτε αυτά, εσύ που ερευνάς αδιάκριτα την ίδια τη μακαρία ουσία η οποία οικονομεί τα πάντα, δεν θεωρείς τον εαυτό σου άξιο για μύριους κεραυνούς; Και πώς να μην αποτελούν αυτά την έσχατη παραφροσύνη; Άκουσε τον προφήτη που λέει, ή μάλλον τον Θεό που ομιλεί μέσω εκείνου: «Εάν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Και εάν είμαι Κύριος, πού είναι ο φόβος απέναντί μου;». Διότι εκείνος που φοβάται δεν περιεργάζεται, αλλά προσκυνά· δεν πολυπραγμονεί, αλλά υμνεί και δοξάζει.

Και για τον λόγο αυτόν, με αυτόν τον τρόπο ο Σωτήρας διά του εαυτού Του τιμά τον Πατέρα επάξια προς τον εαυτό Του και προς Εκείνον που Τον γέννησε. Διότι τιμή προς τον Θεό τι άλλο θα μπορούσε να είναι, παρά το να καταδειχθεί ότι είναι εξαιρετικά αγαθός; Και αυτή είναι η δόξα που οφειλόταν μεν από παλιά, δεν ήταν δυνατόν όμως να προσφερθεί από κανέναν απολύτως άνθρωπο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου;». Διότι μόνο στον Μονογενή ήταν δυνατόν να αποδώσει σωστά όλα τα πρέποντα προς τον Πατέρα. Επομένως, δείχνοντας ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή μόνος Αυτός μπόρεσε να φέρει εις πέρας αυτόν τον άθλο, επειδή ολοκλήρωσε εξολοκλήρου το «έργο» προς τον τιμώμενο Πατέρα, λέει: «Εγώ σε δόξασα πάνω στη γη, φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και πολύ εύλογα.

Κεφάλαιο Η'. Απορούν μερικοί πώς οι πολλοί χριστιανοί δεν αγαπούν τον Χριστό· διότι το να αγαπά κανείς τον Χριστό δεν είναι τίποτε άλλο, παρά το να τηρεί τις εντολές του, καθώς είπε: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά». Ώστε καθένας που δεν τηρεί τις εντολές του, ακόμη κι αν λέει ότι «αγαπώ τον Χριστό», δεν λέει την αλήθεια. Διότι κάθε πατέρας που τρέφει και ανατρέφει τον γιο και την κόρη του και τους φροντίζει, καθώς και εκείνος που αποκτά δούλο ή μισθώνει εργάτη, το κάνει επειδή θέλει να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον ίδιο και στον οίκο του, γι' αυτό και τους τρέφει και τους ντύνει και φροντίζει για αυτούς. Εάν όμως δει ότι κανείς από αυτούς δεν κάνει το θέλημά του και την πρέπουσα και καθορισμένη υπηρεσία, άραγε θα αρκεστεί μόνο στο ότι ομολογούν, ο μεν γιος και η κόρη ότι «εσύ είσαι ο πατέρας μας», ο δε δούλος και ο εργάτης ότι «εσύ είσαι ο κύριός μας»; Έτσι και ο Θεός λέει μέσω του προφήτη: Αν εγώ είμαι πατέρας, πού είναι η δόξα μου; Και αν εγώ είμαι κύριος, πού είναι ο φόβος μου;