Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 2:17

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ ΠΡΟΦΗΤΗ. ΤΟΜΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ. «Εσείς που παροξύνετε τον Θεό με τα λόγια σας, και είπατε: Σε τι τον παροξύναμε; Στο ότι λέτε: Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου, και σε αυτούς αυτός ευαρεστήθηκε, και πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;» Προηγουμένως είπα, ότι όχι με έναν τρόπο, αλλά μάλλον με πολλούς ο Θεός των όλων πικραινόταν εναντίον εκείνων που προέρχονταν από το αίμα του Λευί. Και επικρίνοντας την αμέλεια των ιερουργών έλεγε: «Και φέρνετε τα κλεμμένα και τα χωλά και τα άρρωστα», και προσέθετε σε αυτά: «Και προσωποληπτείτε εφαρμόζοντας τον νόμο». Διότι τιμώντας όχι όπως έπρεπε, και δείχνοντας άκαιρο σεβασμό σε κάποιους από αυτούς που προσέρχονταν, καταδίκαζαν με ανόσιο τρόπο τους πιο αδύναμους, και διέπρατταν πλεονεξία εις βάρος μερικών, μην κρίνοντας δίκαια, σύμφωνα με τον νόμο, αλλά βγάζοντας μεροληπτική και άνιση απόφαση. Ή ίσως κάπου και αρπάζοντας τους κλήρους που δεν τους ανήκαν καθόλου. Και χαίρονταν με τις δωροδοκίες, και έκαναν κατάχρηση των τιμών της ιεροσύνης, και συμπεριφέρονταν αλαζονικά στους υφισταμένους τους. Βλέποντας κάποιοι από αυτούς που είχαν υποστεί τις αδικίες να έχουν αυτή την πορεία βίου, την τόσο άδοξη και πέρα για πέρα παράνομη, σχεδόν έμειναν έκπληκτοι. Διότι δεν υπήρχε καμία επίπληξη εναντίον τους από τον Θεό, ούτε αυτά που συμβαίνουν μερικές φορές από οργή σε όσους συνηθίζουν να καταφρονούν, αλλά αντίθετα ζούσαν μέσα σε απολαύσεις και τρυφή.

Έχοντας, λοιπόν, δυσανασχετήσει με αυτά, και μη ανεχόμενοι πλέον να έχουν κατά νου την ασύγκριτη ημερότητα του Θεού, σχεδόν κραύγασαν από μικροψυχία λέγοντας: Κάθε ένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιόν του και σε αυτούς αυτός ευαρεστήθηκε, δηλαδή, ίσως και να είναι αγαθός στα μάτια του Θεού ο εργάτης των πονηρών έργων· και χαίρεται με αυτούς που έχουν επιλέξει να ζουν τόσο αισχρά. Διότι αν αυτό δεν είναι αλήθεια, λένε, πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης; Διότι έπρεπε, έπρεπε ο πρύτανης της δικαιοσύνης να μην δείξει τόση ανεξικακία σε ιερείς που πλεονεκτούν, και που μολύνουν το θυσιαστήριο, έχοντας σπουδάσει με κάθε τρόπο να πράττουν τα άδικα, τα ανόσια και τα παράνομα. Και αυτά θα μπορούσαν να είναι τα εγκλήματα της μικροψυχίας που τους κατέλαβε. Πρέπει όμως να γνωρίζουμε ότι, σύμφωνα με τη σημασία των προκειμένων, παροξύνουν τον Θεό όσοι χρησιμοποιούν τόσο απαίδευτες φωνές. Διότι σχεδόν αποφάσισαν να επιτιμήσουν τον Θεό που δείχνει ανεξικακία, και περιμένει, με πολλή χρηστότητα, την επιστροφή των πλανημένων και την μεταστροφή προς το καλύτερο εκείνων που γλίστρησαν στην αμαρτία. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος επιτιμούσε εκείνους που διστάζουν και αναβάλλουν ακόμη τη μετάνοια λέγοντας: Ή καταφρονείς τον πλούτο της χρηστότητάς του και της ανοχής και της μακροθυμίας, αγνοώντας ότι το χρηστό του Θεού σε οδηγεί σε μετάνοια;

Πρέπει λοιπόν οι εκλεκτοί ιερουργοί, δηλαδή αυτοί που έχουν κληθεί στην ιερωσύνη, να ζουν με αγιότητα και να ορθοποδούν μέσα στην Εκκλησία. Διότι έτσι θα αποτελούν πρότυπο κοσμιότητας και κάθε αρετής για τους λαούς που βρίσκονται υπό την καθοδήγησή τους, οι οποίοι και θα δοξάζουν τον Θεό των όλων, βλέποντας την λαμπρή και εξαιρετική ομορφιά της πολιτείας των ιερέων. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που ορθώς ελέχθη μέσω της φωνής του Σωτήρος: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Διότι, όπως ακριβώς σκανδαλίζονται οι λαοί όταν οι ιερουργοί επιλέγουν να ζουν ανάρμοστα, έτσι θα αποκομίσουν πάρα πολύ μεγάλη και άφθονη ωφέλεια, εάν φυσικά τους δουν να εκπληρώνουν το αγαθό και να επιλέγουν να ζουν όπως αρέσει στον Θεό. <Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου, και θα επιβλέψει τον δρόμο μπροστά από το πρόσωπό μου, και ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος που εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης που εσείς επιθυμείτε.> Επειδή εκείνοι έλεγαν: «Πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;», ο λόγος της προφητείας που έχουμε μπροστά μας μεταπήδησε πολύ εύστοχα στο μυστήριο του Χριστού.

Λέει λοιπόν ότι θα έρθει στον ναό του, είτε επειδή ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε, σαν σε ναό, στο πανάγιο σώμα από την αγία παρθένο· δηλαδή πιστεύεται ότι ενώθηκε άμεσα και οικονομικά με τον τέλειο άνθρωπο, που αποτελείται, λέω, από ψυχή και σώμα. Είτε ονομάζει απλώς ναό την ιερή και αφιερωμένη σε αυτόν πόλη, προφανώς δηλαδή την Ιερουσαλήμ· δηλαδή ως τύπο που παραπέμπει στην Εκκλησία. Και έκανε τη διακήρυξη της παρουσίας του θαυματουργώντας με πολλούς τρόπους, «κηρύσσοντας το ευαγγέλιο της βασιλείας και θεραπεύοντας κάθε ασθένεια και κάθε αδυναμία στον λαό», όπως έχει γραφτεί. Θα έρθει, λοιπόν, λέει, ο Κύριος που εσείς ζητάτε, λέγοντας από μικροψυχία: «Πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;» Θα έρθει διδάσκοντας αυτά που είναι ανώτερα από τον νόμο και πέρα από τη σκιά και τους τύπους. Διότι θα είναι ο άγγελος της διαθήκης που είχε από παλιά προαναγγελθεί μέσω της φωνής του Θεού και Πατέρα. Διότι είπε κάπου προς τον ιεροφάντη Μωυσή: «Θα αναστήσω σε αυτούς προφήτη από τους αδελφούς τους όμοιον με εσένα, και θα βάλω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του παραγγείλω». Το ότι δε ο Χριστός ήταν ο άγγελος της καινής διαθήκης, το διασαφηνίζει λέγοντας και ο μακάριος Ησαΐας για αυτόν: «Διότι κάθε στολή που συγκεντρώθηκε με δόλο και κάθε ιμάτιο με αντάλλαγμα θα το αποτίσουν, και θα θελήσουν να είχαν καεί στη φωτιά».

Επομένως, επειδή οι εξ αίματος Ισραηλίτες δεν κατακραύγαζαν μετριοπαθώς για την ακαθαρσία, δηλαδή την αδικία, των Λευιτών, αλλά μάλλον εξαιτίας εκείνων εξόργιζαν διαρκώς τον Θεό των όλων, λέγοντας διάφορα βλάσφημα λόγια και τολμώντας να πουν «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιόν Του, και σε αυτούς ευαρεστήθηκε, και πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;», προφητεύει ωφέλιμα ότι στους κατάλληλους καιρούς θα επιλάμψει ο Χριστός, ο οποίος θα εξαλείψει κάθε αμαρτία μας και θα καταστήσει πανάγνους τους δικούς Του ιερουργούς, δοκιμάζοντάς τους όπως τον χρυσό ή τον άργυρο στη φωτιά, δηλαδή καθιστώντας τους δοκιμασμένους και λαμπρούς.

Αυτούς απαριθμεί επίσης ο θεσπέσιος Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή, λέγοντας ότι πολλοί δικαιώνονται μέσω της πίστεως. <Και θα σας πλησιάσω για κρίση, και θα είμαι ταχύς μάρτυρας εναντίον των μάγων και εναντίον των μοιχαλίδων και εναντίον εκείνων που ορκίζονται στο όνομά μου ψευδώς, και εναντίον εκείνων που κατακρατούν τον μισθό του μισθωτού και εκείνων που καταδυναστεύουν τη χήρα και εκείνων που κακοποιούν τα ορφανά και εκείνων που διαστρέφουν την κρίση του προσήλυτου και εκείνων που δεν με φοβούνται, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ.> Ο λόγος μας, λοιπόν, σύμφωνα με τον σκοπό των πραγμάτων, προχωρά και πάλι σε αυτά. Διότι από άγνοια έλεγαν οι εκ του Ισραήλ: «Ο καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιόν του, και σε αυτούς ευαρεστήθηκε, και πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;» Και ποια είναι η αφορμή αυτής της τόσο δεινής αθυροστομίας, έχει ήδη αναφερθεί, πλην όμως θα ειπωθεί και πάλι. Διότι, επειδή ορισμένοι από τους ιερουργούς, αλλά και από τους άλλους που ήταν πιο επιφανείς και κατείχαν τις ανώτατες τιμές, προχωρούσαν απροκάλυπτα σε κάθε είδους φαυλότητα και πονηρά εγχειρήματα, και ο Θεός φαινόταν να δείχνει απέναντί τους υπέρμετρη ανεξικακία (επειδή είναι αγαθός, χρηστός, επιεικής και φιλάνθρωπος), γι' αυτόν τον λόγο ορισμένοι ξεστόμιζαν τα λόγια αυτά από άκρα μικροψυχία.

Και πώς, λέει, τον παροξύναμε; Με το να λέτε: «Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου». Λόγια αγνωμόνων δούλων· «και σε αυτούς αυτός ευαρεστήθηκε»· στους διεφθαρμένους, λέει, σε αυτούς που δεν τον υπηρέτησαν. Ιδού, εμείς τηρήσαμε τα προστάγματά του και μακαρίζουμε τους ξένους· διότι εμείς, λέει, καθημερινά υπηρετούμε, και άλλοι απολαμβάνουν τα αγαθά. Τέτοια λόγια πολλές φορές και οι δούλοι λένε για τους κυρίους τους· αλλά το να λέει άνθρωπος για άνθρωπο αυτά δεν είναι τόσο φοβερό, αν και είναι φοβερό· το να τα ξεστομίζει όμως για τον κοινό Δεσπότη της οικουμένης, τον ελεήμονα και φιλάνθρωπο Δεσπότη, θα ήταν βαρύτερο από κάθε καταδίκη και άξιο της έσχατης τιμωρίας.

Είδες δύναμη; Είδες δικαιοσύνη; Είδες φιλανθρωπία; Είδες να λέγονται αυτά από στόμα βαρβάρου; Ποιος θα μπορούσε να φιλοσοφήσει κατ' αυτόν τον τρόπο; Εκείνοι που ανατράφηκαν με τα λόγια των προφητών δεν έλεγαν τίποτε από αυτά, αλλά τα αντίθετα. «Ο Κύριος δεν πρόκειται να κάνει καλό», λέει, «ούτε πρόκειται να κάνει κακό». Και πάλι: «Μήπως δεν αποκτήσαμε δύναμη με τη δική μας ισχύ;». Και: «Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου, και σε αυτούς Εκείνος ευαρεστήθηκε».

Και πάλι: «Γιατί ευοδώνεται η οδός των ασεβών;». Και όμως, στους δικαίους είχε δοθεί αυτή η υπόσχεση, όπως όταν λέει αλλού για τον δίκαιο: «Και όλα όσα πράξει θα κατευοδωθούν». Το «Γιατί η οδός των ασεβών;» το αναφέρει διότι εδώ επιθυμεί να μάθει την αιτία. «Ευημέρησαν όλοι οι παραβάτες»· το σημείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη απορία είναι ότι όλοι πάσχουν από αυτό, ακόμη και οι Ιουδαίοι. Αλλά δεν εκφράζονται με αυτόν τον τρόπο, παρά με κακία, όπως όταν λένε: «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιον του Κυρίου, και σε αυτούς Εκείνος ευαρεστήθηκε».

Ή μήπως δεν ήταν τέτοιος εκείνος στο Ευαγγέλιο που έλεγε: «Ήξερα ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζεις όπου δεν έσπειρες και συνάγεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες»; Και πάλι άλλοι έλεγαν: «Καθένας που κάνει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου». Μήπως, λέει, ο Ιώβ σέβεται δωρεάν τον Κύριο; Επειδή δεν μπορούσε να πιαστεί από τα λεγόμενά του, συκοφαντεί την πρόθεσή του· δεν καταπιάνεται με τα φανερά, αλλά με τα αφανή. Και βέβαια θα μπορούσε να πει: «Από πού προκύπτει αυτό, ω μιαρέ, ότι γι' αυτόν τον λόγο σέβεται τον Θεό, για τον πλούτο και τα χρήματα;». Αλλά θέλει να γίνει η νίκη του περίτρανη και αναμφισβήτητη, και εμμένει στους όρους του Θεού. Διότι είπες: δεν σέβεται τον Θεό δωρεάν, και έθεσες την αιτία και τους συλλογισμούς, δηλαδή τα χρήματα. Επομένως, όταν αφαιρεθούν τα χρήματα και παραμείνει θεοσεβής, εσύ ο ίδιος θα ομολογήσεις ότι τον σέβεται δωρεάν; Διότι παντού ο Θεός θέλει οι κρίσεις να εξάγονται από τους ίδιους τους εχθρούς, ώστε να μην τους αφήσει καμία δικαιολογία. Όπως ακριβώς έλεγε εκεί: «Πονηρέ δούλε, από το στόμα σου θα σε κρίνω» —και πάλι, στην περίπτωση των Ιουδαίων: «Δώσε μας, λέει, φρουρά, μήπως τυχόν έλθουν οι μαθητές του και τον κλέψουν»· επομένως, εάν λάβετε φρουρά, δεν σας επιτρέπεται πλέον να λέτε ότι τον έκλεψαν· έτσι η πλάνη παντού αυτοαναιρείται—, έτσι και εδώ: «Εάν πάρεις τα χρήματα, δεν σου επιτρέπεται πλέον να λες ότι δεν τον σέβεται δωρεάν;».

Διότι εγκαταλείφθηκε η Ιερουσαλήμ· δηλαδή αφέθηκε, ερημώθηκε, απογυμνώθηκε από την πρόνοια του Θεού. Και η Ιουδαία κατέρρευσε· έχει γεμίσει, λέγει, από ταραχή και θόρυβο, από σύγχυση και αταξία. Και οι γλώσσες τους με ανομία απειθούν προς τον Κύριο. Έπειτα, παρουσιάζεται και η αιτία των κακών, η ακράτεια της γλώσσας. Αυτό εγκαλεί και ο Ωσηέ, λέγοντας: «Ο Εφραίμ οδηγήθηκε σε αφανισμό κατά τις ημέρες του ελέγχου· στις φυλές του Ισραήλ φανέρωσα τα αληθινά»· και ο Μαλαχίας πάλι τα ίδια λέει: «Εσείς που παροξύνετε τον Θεό με τα λόγια σας· και είπατε: Σε τι τον παροξύναμε; Στο ότι λέτε: Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου, και σε αυτούς Εκείνος ευαρεστήθηκε. Και πού είναι ο Θεός της δικαιοσύνης;». Αυτό ακριβώς κατακρίνει και ο ίδιος, προβάλλοντας διπλό έγκλημα: ότι όχι μόνο απειθούν, ούτε μόνο παραβαίνουν τον νόμο, αλλά ότι, ενώ θα έπρεπε τουλάχιστον να ντρέπονται γι' αυτό και να κοκκινίζουν, να καλύπτουν το πρόσωπό τους και να σκύβουν το κεφάλι, αυτοί, αντίθετα, επιμένουν στα προηγούμενα, και μαζί με το να μην εκτελούν τις εντολές, ξεστομίζουν και βαριά λόγια. Σαν κάποιος αχάριστος δούλος που, ενώ εγκαταλείπει τα προστάγματα του κυρίου του, επιπλέον να θρασύνεται.

Παρατήρησέ μου και κάποιον άλλον, ο οποίος παρομοίως καταστρέφεται εξαιτίας της μεγαλορρημοσύνης του. Διότι, όπως λέει η Γραφή, είπε: «Πάνω από τα άστρα του ουρανού θα τοποθετήσω τον θρόνο μου». Οι δε Ιουδαίοι, επειδή επιχαίρουν για τις συμφορές του πλησίον, από τη μία μεριά ακούνε: «Επειδή είπες, Εύγε, ο Ισραήλ έγινε σαν τα υπόλοιπα έθνη»· από την άλλη όμως ονειδίζονται, επειδή δυσφορούν και λένε: «Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου, και σε αυτούς Εκείνος ευαρεστήθηκε».

Είδες αυτόν που γελά να παραδίδεται στον θρήνο; Δες αυτόν που πενθεί να απολαμβάνει παρηγοριά. Διότι λέει: «Μακάριοι οι πενθούντες, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». Είδες αυτούς που δυσανασχετούν να τιμωρούνται; Δες αυτούς που ευχαριστούν να σώζονται. «Ευλογητός είσαι, Κύριε, και αξιοΰμνητο το όνομά σου, διότι είσαι δίκαιος σε όλα όσα έπραξες σε εμάς». Και λίγο μετά: «Όλα όσα επέφερες σε εμάς, τα έκανες με αληθινή κρίση». Εκείνοι έλεγαν: «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιον του Κυρίου»· τούτοι, αντίθετα: «Καθαρός είναι ο οφθαλμός σου, ώστε να μη βλέπει τα πονηρά».

Ουδέν. Πες το, λέγει, και δεν ζητώ τίποτε πλέον· ομολόγησέ το, και μου αρκεί· πες το, και τα έχω λάβει όλα. «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Αυτό, από το γεγονός ότι ο Θεός πρόκειται να δικάσει, έχει κατορθωθεί από πολλούς. Διότι οι μεν ευγνώμονες το γνωρίζουν αυτό και πριν από τούτο· οι δε αγνώμονες, από το να λέγουν συνεχώς οι προφήτες: «Κρίση έχει ο Κύριος προς τον λαό του, και με τον Ισραήλ θα διαλεχθεί»· και πάλι: «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης»· και: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη». Επειδή, λοιπόν, λεγόταν συνεχώς ότι Αυτός δικάζει, τούτο κατορθωνόταν και στους αναίσθητους. Διότι έλεγαν και κάποιοι από τους Ιουδαίους: «Γιατί νηστεύσαμε, και δεν είδες;» και: «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιον του Κυρίου»· και: «Ανοικοδομούνται εκείνοι που διαπράττουν ανομήματα, και εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους»· και: «Δεν είναι ευθεία η οδός του Κυρίου». Και ο μακάριος Ιώβ, όταν έπεσε σε εκείνον τον πειρασμό, όχι βέβαια με την ίδια νοοτροπία όπως οι Ιουδαίοι, ούτε με παρόμοια, μη γένοιτο· έλεγε ωστόσο: «Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης, ο οποίος θα διέκρινε και θα ήλεγχε μεταξύ και των δυο μας».