Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 2:7

Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, αφού παραμέρισαν το να κρίνουν δίκαια, στράφηκαν μόνο σε αυτό που τους φαινόταν σωστό, ξεχνώντας τα λόγια του Θεού: «Τα χείλη του ιερέως θα διαφυλάξουν την κρίση και νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του». «Μήπως θέλετε κι εσείς να γίνετε μαθητές του;» Έχει ήδη ομολογήσει με σαφήνεια, και χωρίς καμία απολύτως επιφύλαξη, ότι, αν και ίσως όχι με λόγο, εντούτοις μαθήτευσε μέσω του θαύματος, και έχει ήδη πιστέψει παραδόξως, λαμβάνοντας την όραση στη θέση της διδασκαλίας. Διότι, με το να τους πει «Μήπως θέλετε κι εσείς να γίνετε μαθητές του;», φανέρωσε εκ των προτέρων τη δική του γνώμη, ότι δηλαδή ήδη το θέλησε και το έγινε. Και εφαρμόζοντας τρόπον τινά, ακόμη και πριν από την πλήρη πίστη του, το «Δωρεάν λάβατε, δωρεάν δώστε», είναι προετοιμασμένος ίσως και με μεγάλη αφθονία να τους διδάξει τα ωφέλιμα. Ισχυρίζεται δε, χωρίς καμία οκνηρία, ότι θα τους πει πολλές φορές τα σχετικά με το θαύμα, αν βεβαίως θεωρήσουν την εξήγησή του ως μαθητεία. Έχει τηρήσει λοιπόν, και μάλιστα πάρα πολύ καλά, το γραμμένο στο βιβλίο των Παροιμιών: «Να μιλάς σε αυτιά που ακούνε». Φαίνεται δε με κάποιον τρόπο να υπαινίσσεται μέσω αυτών κάτι αθέατο και κρυμμένο. Και το τι είναι αυτό, θα το πω με συντομία. Υπήρχαν κάποιοι ανάμεσα στους άρχοντες οι οποίοι είχαν μεν κατανοήσει ότι ο Χριστός ήταν πράγματι ο Θαυματουργός, αλλά, κρύβοντας τη γνώση γι' αυτόν θαμμένη σαν σε ωδίνες, διέφευγαν ακόμη την προσοχή πολλών.

Ως καρδιά δε εννοεί την ιερή και εκλεκτή φυλή, δηλαδή τη Λευιτική, ως εξοικειωμένη με τον νόμο και η οποία έχει τη φροντίδα όλου του σώματος. «Διότι τα χείλη του ιερέα», λέει, «θα διαφυλάξουν την κρίση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του.» Και ως πόδια λέει ότι είναι εκείνοι που βρίσκονται στους έσχατους, και έχουν λάβει, τρόπον τινά, την κατώτατη τάξη ανάμεσα στους λαούς. Επομένως, επειδή η γη των Ιουδαίων είχε ήδη υπομείνει ανυπόφορη ταλαιπωρία, καθώς την λεηλατούσαν, πότε οι Βαβυλώνιοι και πότε τα γειτονικά έθνη, έμελλε να κατακαεί από τα χέρια των Ρωμαίων εξαιτίας της ασέβειας προς τον Χριστό. Και η βασιλεία τους θα ανατρεπόταν, διότι τους κυρίευσαν αλλογενείς, και θα αδρανούσαν σε αυτούς τα έργα της ιερωσύνης, αφού οι θυσίες καταργήθηκαν, ο ναός κατεδαφίστηκε, χωρίς να υπάρχουν πλέον θυσιαστήρια, ούτε ιερατεία, ούτε Δήλοι, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Για αυτόν τον λόγο λέει: «Γιατί να πληγείτε κι άλλο, προσθέτοντας ανομία;» Σας έχει επιβληθεί, λέει, κάθε είδος οργής και τιμωρία από τον Θεό, έχετε προκαλέσει σκληρές και αλλεπάλληλες καταδίκες, αλλά παρόλα αυτά δεν παύετε να είστε περιφρονητές και σύντροφοι της ανομίας. Γιατί λοιπόν να πληγείτε κι άλλο; Ποιο μέτρο τιμωρίας θα σας είναι αρκετό για επανόρθωση; Και ποιο από τα δεινά μπορεί πλέον να σας επιβληθεί, που να μην έχει ήδη συμβεί; Κάθε κεφάλι είναι σε πόνο, και κάθε καρδιά σε λύπη από τα πόδια μέχρι το κεφάλι.

Είναι γραμμένο ότι, «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και τον νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του.» Νικημένοι λοιπόν από τα αισχρά κέρδη, συνέτασσαν άδικα γραπτά, καπηλευόμενοι ανόσια τα προστάγματα του θείου νόμου, και σαν να ανέμειγνυαν το κρασί με το νερό, καθιστώντας κίβδηλο το καθαρό ασήμι, για να αδικήσουν τη χήρα και να αρπάξουν τα δίκαια των φτωχών, υποβάλλοντας το ορφανό στα δεινά της πλεονεξίας, σαν κάποια λεία ριγμένη έτοιμη σε εκείνους που θέλουν να πλουτίσουν. Αλλά αυτοί, λέει, τι θα κάνουν κατά την ημέρα της επισκοπής; Και ως ημέρα επισκοπής εννοεί τον καιρό του πολέμου, κατά τον οποίο ο Θεός επισκέφθηκε αυτούς που γράφουν πονηρίες και διαστρέφουν τις ορθές κρίσεις του νόμου. Διότι, λέει, ποιος πλούτος θα σας βοηθήσει; Και με ποιον τρόπο θα σας ωφελήσει η συσσώρευση αυτών που έχετε συγκεντρώσει από πλεονεξία; Αδικήσατε, καταστρέψατε τον νόμο, καταπατήσατε τον σκοπό του νομοθέτη. Έπειτα πού άραγε θα βαδίσετε; Και τι κάνοντας ή λέγοντας θα διαφύγετε την ημέρα της επισκοπής; Διότι η θλίψη θα έρθει σε εσάς από μακριά. Επειδή οι Ιουδαίοι πολεμούσαν μεν πολλές φορές εναντίον των γειτονικών εθνών, αναφέρομαι στους Ιδουμαίους και τους Ελαμίτες, τους Μωαβίτες, και τους Σύριους, και αυτούς που ονομάζονται Φιλισταίοι· και συνέβαινε να αναδεικνύονται και ανώτεροι από πολλούς, επικρατώντας στις μάχες.

Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί; Πάλι εκείνοι που είναι ταγμένοι στην ιερουργία, για τους οποίους ο νόμος του Μωυσή λέει ότι «τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του.» Διότι με τις νουθεσίες των ιερέων διαπαιδαγωγείται ο λαός που βρίσκεται υπό την καθοδήγησή τους. Πού είναι λοιπόν αυτοί που συμβουλεύουν; Πού είναι αυτός που καταμετρά τον λαό, μικρούς και μεγάλους, που συγκεντρώνονται; Εδώ πάλι, πρόσεξε ότι υποδηλώνονται οι γραμματείς και οι ιερείς, δηλαδή οι Φαρισαίοι, οι οποίοι συγκέντρωσαν εναντίον του Χριστού τον λαό που βρισκόταν υπό την εξουσία τους, και συγκρότησαν πλήθη μικρών και μεγάλων· οι οποίοι, αφού περικύκλωσαν την κατοικία του Πιλάτου, απαιτούσαν, όπως λέει, να τους απολυθεί ο φονιάς Βαραββάς, και να σταυρωθεί βέβαια αυτός που δεν είχε καταδικαστεί απολύτως για καμία άτοπη πράξη, δηλαδή ο Χριστός. Διότι δεν διέπραξε αμαρτία. Αυτό το αναφέρουν ο Ματθαίος και ο Μάρκος, οι μακάριοι ευαγγελιστές. Διότι, όταν ο Πιλάτος έλεγε ότι έπρεπε μάλλον λόγω της εορτής να τους απολυθεί ο Ιησούς, ο οποίος δεν είχε φταίξει σε τίποτα, ο Ματθαίος λέει ότι οι αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι έπεισαν τα πλήθη να ζητήσουν τον Βαραββά, και να εξοντώσουν τον Ιησού. Αυτό ακριβώς, όπως είπα, το λέει ξεκάθαρα και ο Μάρκος. Πού είναι λοιπόν αυτός που καταμετρά τον μικρό και μεγάλο λαό που συγκεντρώνεται; Τον οποίο δεν συμβούλευσαν, ούτε άκουσε βαθιά φωνή ώστε να μην καταλαβαίνει, ένας λαός εξαχρειωμένος, και δεν υπάρχει σύνεση σε αυτόν που ακούει.

Αλλά δεν θέλησαν να έχουν τον κλήρο που τους απονεμήθηκε μέσω του Υιού από τον Θεό και Πατέρα. Και ως προς τα δύο, λοιπόν, έχουν προκαλέσει λύπη παραβαίνοντας τη διαθήκη, και, όπως είπα, αποβάλλοντας τον κληρονόμο -όσο εξαρτιόταν από αυτούς- από τον κλήρο που του δόθηκε από τον Πατέρα, ενώ παράλληλα εξέπεσαν και οι ίδιοι από όσα τους είχαν δωρηθεί από τον Θεό εν Χριστώ. <Εκεί με καταφρόνησε η Γαλαάδ, πόλη που εργάζεται μάταια, που ταράζει το νερό, και η δύναμή σου είναι σαν του ανθρώπου ληστή.> Ο λόγος επανέρχεται και πάλι στην αφήγηση των εγκλημάτων, για τα οποία δικαιολογημένα έχει εξολοθρευτεί το ανόσιο πλήθος των ψευδοπροφητών ανάμεσά τους. Διότι λέει "εκεί", δηλαδή, κατά εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο εξέκλινε ο Ισραήλ και βρέθηκε σε τέτοια κατάσταση, ώστε να επιλέξει να προσκυνά δαιμόνια· διότι αυτό νοείται πραγματολογικά με το "εκεί" και όχι τόσο τοπικά· με καταφρόνησε σφόδρα η Γαλαάδ· και αυτή η πόλη είναι μία από εκείνες πέρα από τα ρεύματα του Ιορδάνη, η οποία είχε παραχωρηθεί στους Λευίτες, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή· ήταν λοιπόν πόλη ιερέων και Λευιτών. Αλλά αυτοί που όφειλαν να απομακρύνουν τους άλλους από την πλάνη και να τους παιδαγωγούν στην αλήθεια και στη γνώση του συμφέροντος· "Διότι τα χείλη του ιερέα", λέει, "θα διαφυλάξουν την κρίση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του"· έγιναν οι ίδιοι εφευρέτες των ειδώλων και τεχνουργοί των ματαίων. Διότι εργάζονταν μάταια, δηλαδή τα είδωλα.

Άραγε θα μπορούσε να κατηγορήσει κανείς αυτόν που συνάγει σε ειρήνη εκείνους που έχουν χωριστεί εξαιτίας διαφωνιών; Τότε πώς θα ήταν αληθινό το «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί», και ποιος είναι ο μισθός τους; Αλλά διασώζονται μεν για τους εδραιωτές της ειρήνης τα καυχήματα που προκύπτουν από αυτήν. Πλην όμως, αυτός που κρίνει ορθά, ερμηνεύει το θέλημα του θείου νόμου, και θα ελέγξει τους αδίκους, ενώ θα υπερασπιστεί οπωσδήποτε τους αδικημένους. Όταν, αντίθετα, απευθύνουμε ειρηνικά λόγια σε εκείνους που αδικούν, χωρίς να τους ελέγχουμε ως αμαρτωλούς, τότε ακριβώς παραλύουμε ξεκάθαρα το θέλημα του Νομοθέτη. Διότι έχει λεχθεί: «Το στόμα του ιερέα θα διαφυλάξει την ορθή κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο». Αποτελεί δε πάντοτε συνέπεια για όσους έχουν συνηθίσει να δωροδοκούνται, το να μην μπορούν ούτε να κρίνουν ορθά, ούτε βέβαια να ελέγχουν με παρρησία όσους έχουν αμαρτήσει, αλλά μάλλον να συμβουλεύουν τα προς ειρήνη, έστω κι αν επιφέρουν σε κάποιους τη μεγαλύτερη δυνατή πλεονεξία. Και καθιστώντας σαφή την αιτία της νόσου ο Προφήτης, λέει: «Είναι κατά την επιθυμία της ψυχής του»· διότι του αρέσει ίσως, λέει, και αυτό που έχει γίνει άτοπα. Έπειτα, πώς θα επιπλήξει εκείνους που έχουν αδικήσει; Διότι, αυτό που έχει επαινέσει, πώς θα μπορούσε πλέον να το κατακρίνει; Επομένως, είναι πράγμα ανόσιο και αληθινά επιζήμιο η πλεονεξία και η καταπίεση των άλλων.

Διότι ο λόγος που προέρχεται από τον Θεό διεισδύει στο βάθος του νου, και σχεδόν διαρρηγνύει την καρδιά των ακροατών. Ενώ ψυχρός και ανίσχυρος είναι ο λόγος που προέρχεται από την ανθρώπινη θέληση, όπως ακριβώς ήταν αυτός των ανόσιων ψευδοπροφητών. <Οι ιερείς της βεβηλώνουν τα άγια και ασεβούν προς τον νόμο.> Ούτε αυτό το εκλεκτό γένος, δηλαδή αυτό της φυλής του Λευί, βρέθηκε απαλλαγμένο από κατηγορίες. διότι λέει ότι και αυτοί βεβηλώνουν τα άγια και ασεβούν προς τον νόμο. Διότι έχει γραφτεί: «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο.» Αλλά, όπως πάλι κάπου λέει ο Δεσπότης των όλων: «Οι ιερείς δεν είπαν, Πού είναι ο Κύριος;» Διότι το να μην επιθυμούν να διασαφηνίζουν τον νόμο σε όσους δεν τον γνωρίζουν, ούτε βέβαια να σπεύδουν να καθοδηγούν τους λαούς που βρίσκονται υπό την εξουσία τους σε ό,τι είναι αρεστό στον Θεό, αυτό νομίζω ότι είναι η ασέβεια προς τον νόμο. Και τα εγκλήματά τους δεν σταματούν έως εδώ. αλλά επιπλέον λέει ότι βεβηλώνουν και τα άγια. Διότι ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή περιέχει αυστηρότατη τήρηση σχετικά με τις θυσίες και την προσφορά τους, τόσο για το πότε όσο και για το με ποιον τρόπο πρέπει να τελείται η καθεμία. Εκείνοι όμως, ως φαίνεται, προσέφεραν μεν τις θυσίες, αλλά απρόσεκτα και αμελώς, χωρίς να καταδέχονται να τηρήσουν ούτε τον κατάλληλο καιρό ούτε τους τύπους, αλλά ίσως ούτε καν αγνισμένοι, ούτε βέβαια ντυμένοι ιεροπρεπώς με τα ενδύματά τους και τελώντας τα ιερά με ευπρέπεια, ατιμάζοντας σαν κάτι το ευτελές την τόσο σεπτή και αξιοθαύμαστη λειτουργία.

Ρωτά λοιπόν ο Προφήτης τους ιερείς σχετικά με τον νόμο. διότι είναι γραμμένο: «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του». Και ποια είναι η ερώτηση; «Εάν κάποιος άνθρωπος πάρει άγιο κρέας στην άκρη του ενδύματός του και η άκρη του ενδύματός του αγγίξει ψωμί ή μαγειρεμένο φαγητό ή κρασί ή λάδι ή οποιοδήποτε τρόφιμο, θα αγιαστεί;» Και αποκρίθηκαν οι ιερείς και είπαν «Όχι». Και ως άγιο κρέας, λέει, εννοείται αυτό που λαμβάνεται από ζώο το οποίο έχει προσφερθεί για ιερουργία στον Θεό. όμως εκείνο που θέλει να τους διδάξει είναι το εξής: οι ιερείς κάποιες φορές, τελώντας τις θυσίες σύμφωνα με τον νόμο, άγγιζαν και με τα ενδύματά τους τα κρέατα που επρόκειτο να καπνιστούν στο θυσιαστήριο. Άραγε λοιπόν, λέει, εάν ένα ιερό ένδυμα, που τυχόν έχει αγιαστεί από άγιο κρέας, αγγίξει κάτι άλλο, το οποίο δεν έχει προσφερθεί στον Θεό, άραγε θα γίνει και εκείνο άγιο; Αυτό το αρνήθηκαν οι ιερείς σύμφωνα με τον νόμο. Επομένως, ας προχωρήσουμε από το παράδειγμα στην αληθέστερη σημασία: άραγε αυτός που προσφέρει θυσία, εάν παροργίζει τον Θεό με άλλους τρόπους, θα αγιαστεί από αυτήν; Σε καμία περίπτωση, αλλά μάλλον κατακρίνεται, επειδή πρόσφερε θυσία χωρίς να έχει προηγουμένως καθαριστεί. Και για το ότι ο λόγος αυτός είναι αληθής, άκου τι λέει ο νομοθέτης στο Λευιτικό: «Και κρέας το οποίο θα αγγίξει οτιδήποτε ακάθαρτο, δεν θα φαγωθεί, αλλά θα κατακαεί στη φωτιά».

Νομίζω λοιπόν ότι ονομάζει τρεις ποιμένες, αυτούς που ιεράτευαν σύμφωνα με τον νόμο, και τους ορισμένους κριτές του λαού· και επιπλέον αυτών, τους γραμματοεισαγωγείς, δηλαδή τους νομικούς. Διότι αυτοί τρόπον τινά ποίμαιναν τον Ισραήλ. Και εκείνοι μεν που είχαν τη δόξα της ιερωσύνης προέρχονταν μόνο από τη φυλή του Λευί, και γι' αυτούς είπε ο Μωυσής: «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο»· εκείνοι δε που είχαν λάβει την εξουσία να κρίνουν, ήταν μεν και αυτοί εκλεκτοί, όμως αναδεικνύονταν από κάθε φυλή· με τον ίδιο νομίζω τρόπο και οι γραμματοεισαγωγείς, δηλαδή, όπως μόλις προείπα, οι νομικοί, οι οποίοι συμπαραστέκονταν πάντοτε σε εκείνους που είχαν ταχθεί να κρίνουν, και προσκόμιζαν τις διατάξεις του νόμου προς απόδειξη για το κάθε ζήτημα. Το ότι λοιπόν, όπως ανέφερα, οι ιερουργοί των θείων θυσιαστηρίων προέρχονταν αποκλειστικά από τη φυλή του Λευί, δεν θα χρειαζόταν κανένα επιχείρημα για να αποδειχθεί.

Δεν πρέπει όμως να γίνουν αποδεκτοί οι ισχυρισμοί κάποιων γι' αυτόν, οι οποίοι μάταια φλυάρησαν, νομίζοντας και λέγοντας ότι ήταν άγγελος κατά τη φύση, και ότι ενσαρκώθηκε κατά το θέλημα του Θεού και έλαβε τη θέση προφήτη για τον λαό του Ισραήλ. Διότι ονομάστηκε άγγελος, όπως είπα, κυρίως επειδή και το ίδιο το όνομά του έχει αυτή την ερμηνεία· έπειτα, επειδή, αναγγέλλοντας τους άνωθεν και από τον Θεό προερχόμενους λόγους στον λαό του Ισραήλ, θα μπορούσε πολύ εύλογα να ονομαστεί και άγγελος. Εξάλλου, και ο ίδιος ο Προφήτης Μαλαχίας στα επόμενα λέει για κάθε ιερέα: «Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα». Και για τον Εμμανουήλ ο προφήτης Ησαΐας λέει: «Και θα θελήσουν, λέει, αν και έγιναν παρανάλωμα του πυρός, διότι παιδί γεννήθηκε, Υιός μας δόθηκε, και το όνομά του καλείται Άγγελος της Μεγάλης Βουλής». Βλέπεις ότι η αναγγελία σε άλλους του θελήματος της ύψιστης φύσης είχε ως αποτέλεσμα να ονομαστούν κάποιοι άγγελοι, αν και δεν είναι άγγελοι κατά τη φύση; Διότι άνθρωποι βέβαια είναι εκείνοι που μας ερμηνεύουν τον θείο νόμο, δηλαδή οι ιερείς· ο Υιός όμως είναι Θεός και εκ Θεού κατά τη φύση.

Θα ταίριαζε μάλιστα περισσότερο να βρίσκονται σε αυτήν την κατάσταση οι όσιοι ιερουργοί, για τους οποίους θα μπορούσε να λεχθεί πολύ εύλογα: «Κατευθύνοντας με ειρήνη πορεύθηκε μαζί μου και πολλούς απέτρεψε από την αδικία». Διότι, κατά κάποιον τρόπο, οι υπήκοοι ακολουθούν τα ίχνη της επιείκειας των ηγετών, και εκείνοι που βαδίζουν σε ευθεία οδό σώζουν πολλούς, και τους πείθουν εύκολα, αφού εγκαταλείψουν την ασελγή και καταραμένη ζωή και τους τρόπους της αδικίας, να προτιμήσουν και να αγαπήσουν τα καλύτερα και αξιοθαύμαστα, τα οποία συνοδεύει ο έπαινος τόσο από τον Θεό όσο και από τους ανθρώπους. <Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορος.> Με ποιον τρόπο, λοιπόν, απέτρεψε πολλούς από την αδικία, και έχει πορευθεί κατευθύνοντας με ειρήνη μαζί με τον Θεό, το διασαφηνίζει λέγοντας ότι έφερε στα χείλη του, δηλαδή στη γλώσσα του, τη γνώση κάθε πράγματος αναγκαίου για τη ζωή, και έγινε «παιδαγωγός αφρόνων και δάσκαλος νηπίων», και για όσους θέλουν να μάθουν τι πρεσβεύει ο νόμος υπήρξε αληθής και απολύτως αλάνθαστος εξηγητής, χωρίς να διαστρέφει προς άλλη κατεύθυνση το νόημα των θείων λογίων, ούτε βέβαια διδάσκοντας ως «διδασκαλίες εντάλματα ανθρώπων»· αλλά ως άγγελος του Θεού, διασαφηνίζοντας πολύ καλά στους λαούς που βρίσκονται υπό την πνευματική του καθοδήγηση ό,τι κάποιες φορές προφητεύεται με αμυδρό τρόπο.

Και κρόσσια, δηλαδή σειρές, είναι οι πολυειδείς αρετές, που σχεδόν εξαρτώνται από το πλήθος των αγίων. <Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν σε σένα υιοί, θα τους καταστήσεις άρχοντες σε όλη τη γη.> (A f. 254, L f. 122 b) Μπορείς δε να το κατανοήσεις και ως εξής. Παλαιότερα μεν βασίλευαν στην Ιερουσαλήμ εκείνοι που κατάγονταν από τη φυλή του Ιούδα· και είχαν ταχθεί να κρίνουν όσοι υπηρετούσαν στην αγία σκηνή· «διότι τα χείλη του ιερέα», λέει, «θα διαφυλάξουν την κρίση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα τους». Επειδή όμως η σκιά υποχώρησε και έλαμψε η εν πνεύματι λατρεία, ο κόσμος χρειάστηκε λαμπρότερους κριτές, και γι' αυτό τον σκοπό προσκλήθηκαν πλέον οι θεσπέσιοι μαθητές. Γι' αυτό, προς την Ιερουσαλήμ, τη μητέρα των Ιουδαίων, λέει: «Αντί των πατέρων σου γεννήθηκαν υιοί», δηλαδή έλαβαν την τάξη των πατέρων. Προς δε τον Κύριο λέει: «Θα τους καταστήσεις άρχοντες»· πράγμα που και συνέβη· διότι κάναμε άρχοντές μας και αποκτήσαμε ως οικουμενικούς κριτές τους αγίους μαθητές, με τις νουθεσίες των οποίων κηρύσσεται και το ίδιο το μυστήριο του Χριστού. Επειδή αυτοί είναι και οι οικονόμοι του σωτηριώδους λόγου, και οι εισηγητές των πρακτέων, απορρίπτοντας το κίβδηλο και συμβουλεύοντας το ωφέλιμο. Επομένως, έτσι πρέπει να συνταχθεί: οι υιοί θα γεννηθούν αντί των πατέρων σου. (

Περί του Δαν. «Ο Δαν θα κρίνει τον λαό του, όπως και μία φυλή του Ισραήλ. Και ας γίνει ο Δαν φίδι στον δρόμο, που κάθεται στο μονοπάτι, δαγκώνοντας τη φτέρνα του αλόγου, και ο αναβάτης θα πέσει προς τα πίσω, περιμένοντας τη σωτηρία από τον Κύριο.» Ο λόγος ακολουθεί και πάλι την ετυμολογία του ονόματος. Διότι Δαν σημαίνει κριτής ή κρίση. Θα μπορούσε δε να υποδηλώνει και αυτός πάλι, στο πρόσωπό του, τον ένδοξο και περίβλεπτο χορό των αγίων αποστόλων, οι οποίοι τοποθετήθηκαν ως άρχοντες αυτών που έχουν πιστέψει, και έλαβαν τον κλήρο να κρίνουν, καθώς ο Χριστός τους μοίρασε αυτό το έργο. Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους; Πόσο μάλλον βιοτικά ζητήματα;» Σύμφωνα με τις Γραφές, λοιπόν, ένας είναι ο κριτής και νομοθέτης, ο Χριστός. Εάν όμως οι απόστολοι είναι πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, και σε αυτούς έχει εναποτεθεί ο λόγος της καταλλαγής, δεν είναι καθόλου παράδοξο αν νοούνται και αυτοί κριτές καθ' ομοίωση του Χριστού. Διακηρύσσει δε κάπου και ο μέγας Ησαΐας, καθιστώντας φανερή τόσο τη θεοπρεπή βασιλεία του ίδιου του Χριστού όσο και την ανάδειξη των αγίων αποστόλων: «Ιδού, ένας δίκαιος βασιλιάς θα βασιλεύσει, και άρχοντες θα εξουσιάζουν με κρίση.» Διότι κατά το παρελθόν βασίλευαν στην Ιερουσαλήμ εκείνοι από τη φυλή του Ιούδα. Είχαν όμως ταχθεί για να κρίνουν όσοι υπηρετούσαν στην αγία σκηνή και είχαν λάβει τον κλήρο της ιεροσύνης: «Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο.»

Και το, «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς.» Σε όσους δε έχουν κληθεί στην ιεροσύνη: «Τα χείλη του ιερέα θα φυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του», καθώς και όσα παραγγέλλει γράφοντας στον Τιμόθεο ο σοφότατος Παύλος. Μήπως τα λεγόμενά μου ξεφεύγουν από το πρέπον και παρασύρονται προς το λανθασμένο; ΠΑΛΛ. Σε καμία περίπτωση. ΚΥΡ. Παρατήρησε όμως ότι μόνο σε αυτούς που έλαβαν τον κλήρο της ιεροσύνης επιτρέπει να χρησιμοποιούν τις σάλπιγγες· αναθέτοντας, νομίζω, στους παιδαγωγούς των λαών και στους καθαγιασμένους για την ιεροσύνη τον μυσταγωγικό λόγο, ο οποίος παρακινεί και προς την επιθυμία της αρετής. Γι' αυτόν τον λόγο, πιστεύω, λέει προς τον Μωυσή: «Κατασκεύασε για τον εαυτό σου δύο σάλπιγγες.» Και επισφραγίζοντας το ζήτημα με νόμο, λέει: «Και οι γιοι του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίζουν με τις σάλπιγγες· και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιος νόμος στις γενεές σας.» ΠΑΛΛ. Επομένως, θα εκλάβουμε τους τρόπους των σαλπισμάτων σύμφωνα με το νόημα που ταιριάζει σε καθετί από αυτά που συνήθως ευδοκιμούν. Έτσι θα αναχωρήσουμε μαζί και θα καταλύσουμε μαζί με τη νεφέλη, δηλαδή, θα συμπορευθούμε νοητώς και θα συναναπαυθούμε με τον Χριστό. ΚΥΡ. Σωστά μιλάς. Διότι προς αυτό μας πείθει να σκεφτόμαστε και ο λόγος του προφήτη που λέει τα εξής: «Και τώρα, Ισραήλ, τι ζητάει από εσένα Κύριος ο Θεός, παρά μόνο να πράττεις το δίκαιο, να αγαπάς το έλεος, και να είσαι έτοιμος να πορεύεσαι μαζί με τον Κύριο τον Θεό σου;» ΠΑΛΛ.

Αλλά πρόσεξε πάρα πολύ να πράξεις σύμφωνα με όλα όσα θα σου νομοθετηθούν. «Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα αναζητήσουν τον νόμο», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη.

Ψ. Από τον άγγελο. Περί της αποβολής των Ιουδαίων και της κατάργησης των θυσιών τους, καθώς και των εκκλησιών του Χριστού σε όλη την οικουμένη. Περί της Καινής Διαθήκης και του νόμου της αλήθειας του Χριστού ως αγγέλου του Κυρίου Παντοκράτορος.

Του ιδίου. Λ΄. «Η διαθήκη της ζωής και της ειρήνης ήταν μαζί του, και του έδωσα φόβο ώστε να με φοβάται, και να νιώθει δέος ενώπιον του ονόματός μου. Νόμος αλήθειας υπήρχε στο στόμα του, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη του· πορεύθηκε μαζί μου κατευθύνοντας με ειρήνη, και επέστρεψε πολλούς από την αδικία. Διότι τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση, και θα αναζητήσουν τον νόμο από το στόμα του, επειδή είναι άγγελος του Κυρίου του Παντοκράτορα». Και θεωρώντας ότι αυτά αρμόζουν στις μαρτυρίες περί του Χριστού, τα έχουμε εκθέσει· διότι και η διαθήκη της ζωής και της ειρήνης ήταν μαζί του, και το πνεύμα του φόβου, μαζί με τα υπόλοιπα, αναπαύθηκε πάνω του, σύμφωνα με το χωρίο του Ησαΐα: «και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού»· αλλά και ο νόμος της αλήθειας, και όχι ο τυπικός, υπήρχε στο στόμα του, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη του· διότι σύμφωνα με τον Ησαΐα «αμαρτία δεν έπραξε, ούτε βρέθηκε δόλος στα χείλη του»· και επειδή συνυπήρχε με την πατρική δύναμη, πορευόταν μαζί του κατευθύνοντας με ειρήνη, οδηγώντας σε επιστροφή πολλούς από εκείνους που παλαιότερα δεν γνώριζαν τον Θεό. Και από αυτόν, επειδή είναι αρχιερέας και διαφυλάσσει τη γνώση για τα πάντα, αναζήτησαν και θα αναζητήσουν τον θείο νόμο όσοι μεριμνούν για την επίγνωσή του· διότι αυτός είναι ο άγγελος της μεγάλης βουλής, ο οποίος διακονεί και διαγγέλλει σε κάθε δημιούργημα το θέλημα του Πατρός.

«Νόμος αληθείας», λέει, «υπήρχε στο στόμα του, και αδικία δεν βρέθηκε στα χείλη του. Με ειρήνη και ευθύτητα συμπορεύθηκε μαζί μου, και πολλούς επανέφερε από την αδικία, διότι τα χείλη του ιερέως θα διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του». Και η αιτία είναι τόσο τιμητική όσο και φοβερή συγχρόνως! Διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορος. Και αποφεύγω μεν να αναφέρω το βλάσφημο των καταρών που ακολουθούν για αυτούς· φοβάμαι όμως την αλήθεια· αλλά θα πω αυτό που είναι συγχρόνως και μετριοπαθές και ωφέλιμο: «Είναι άραγε πλέον άξιο», λέει, «να επιβλέψω στη θυσία σας, ή να δεχθώ ευάρεστη προσφορά από τα χέρια σας;» εκφράζοντας έτσι τη μέγιστη δυσαρέσκεια, και απορρίπτοντας την ιερουργία τους εξαιτίας της κακίας τους.

Διότι, για το ότι ο Θεός κατέστησε σε εμάς ως αγγέλους εκείνους που διδάσκουν και αναγγέλλουν τη γνώση Του, άκουσε τον Μαλαχιήλ να λέει: Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορος.

ΤΙΘ΄. Προς τον πρεσβύτερο Δωρόθεο. Περί γέλωτος. Αν ο ιερέας είναι πρότυπο για το ποίμνιο, και ονομάστηκε φως της Εκκλησίας, όπως και είναι, αποτελεί ανάγκη να αποτυπώνεται το ήθος του στο ποίμνιό του, όπως ακριβώς η σφραγίδα στο κερί. Αν, λοιπόν, θέλεις να είσαι φως, μίσησε την ευτραπελία και την ελαφρότητα του γέλιου, για να μη διδάξεις πολλούς να παρεκτρέπονται. «Διότι ο ιερέας είναι άγγελος Κυρίου Παντοκράτορος»· και ο άγγελος δεν γνωρίζει από γέλια, επειδή λειτουργεί με φόβο προς τον Θεό.

ΤΜΘ'. Στον ίδιο. Περί του πρεσβυτέρου. Εάν αληθινά θέλεις να προσφέρεις δώρα στον Θεό, μην ατιμάζεις τον μεσίτη των δώρων, του οποίου τα χέρια ο Θεός φιλάνθρωπα καταδέχθηκε να χρησιμοποιεί ως όργανα. Διότι ο ιερέας, έστω και αν έχει κηλιδωθεί από κάποιον αμελή βίο, όπως λέτε, ο ίδιος μεν θα λογοδοτήσει, είναι όμως άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα, τόσο με τη μυσταγωγία της θείας τελετής, όσο και με τη διακονία του για τη σωτηρία πολλών.

Αυτό προέρχεται από το ότι δεν εξετάζουμε τα δικά μας ζητήματα, αλλά πολυπραγμονούμε για τη φύση της γης, αν και δεν είμαστε γεωργοί, και για τη φύση των φυτών, και για τη φύση του χρυσού, αν και δεν είμαστε έμποροι, και για τα ενδύματα, και για τα πάντα· ενώ για εμάς τους ίδιους και για τη δική μας φύση ποτέ δεν ανεχόμαστε να το κάνουμε αυτό. «Και ποιος αγνοεί», θα πει κανείς, «τη δική του φύση;» Πολλοί· ίσως μάλιστα όλοι, εκτός από λίγους· και αν θέλετε, από εδώ θα αντλήσω την απόδειξη. Πες μου, λοιπόν, τι τέλος πάντων είναι ο άνθρωπος; Αν κάποιος ερωτηθεί σε τι διαφέρει από τα άλογα ζώα, πώς συγγενεύει με αυτούς που βρίσκονται στον ουρανό, τι μπορεί να γίνει ο άνθρωπος· μήπως θα μπορέσει να απαντήσει ευθέως; Εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει με κάποια ύλη, έτσι συμβαίνει και με τον άνθρωπο: το μεν υποκείμενο είναι ο άνθρωπος, μπορεί όμως να γίνει και άγγελος και θηρίο. Άραγε δεν φαίνεται παράδοξος αυτός ο λόγος; Κι όμως, πολλές φορές τον ακούσατε μέσα στις Γραφές. Διότι για κάποιους ανθρώπους έχει λεχθεί ότι είναι «Άγγελος Κυρίου· και από τα χείλη του», λέει, «θα ζητήσουν κρίση»· και πάλι: «Αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου»· για κάποιους άλλους όμως: «Φίδια, γεννήματα οχιών».

Διότι, εάν δεν επιτρέπεται να κρίνουμε ο ένας τον άλλον, πολύ περισσότερο δεν επιτρέπεται να κρίνουμε τους διδασκάλους. Αλλά, ακόμη και αν εμείς οι ίδιοι ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει διαφορετικά από ό,τι παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. Δες την αποστολική σύνεση. Διότι, για να μην πει κανείς ότι από κενοδοξία στηρίζει τα δικά του δόγματα, αναθεμάτισε και τον εαυτό του. Επειδή δε επικαλούνταν και πρόσωπα με μεγάλο κύρος, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, για τον λόγο αυτό ανέφερε και τους αγγέλους. Μη μου αναφέρεις, λέει, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη· διότι ακόμη και αν κάποιος από τους πρώτους αγγέλους από τον ουρανό διαφθείρει το κήρυγμα, ας είναι ανάθεμα. Και δεν είπε απλώς «από τον ουρανό», αλλά επειδή και οι ιερείς ονομάζονταν άγγελοι —διότι, «Τα χείλη του ιερέα θα διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα αναζητήσουν από το στόμα του, επειδή είναι άγγελος του Κυρίου του Παντοκράτορος»— για να μη νομίσεις ότι εννοεί αυτούς τώρα ως αγγέλους, με την προσθήκη της φράσης «από τον ουρανό» υπονόησε τις άνω δυνάμεις. Και δεν είπε: «Εάν κηρύττουν τα αντίθετα, ή εάν ανατρέπουν τα πάντα», αλλά: «Ακόμη και αν κηρύττουν κάτι μικρό διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ακόμη και αν παραλλάξουν το παραμικρό, ας είναι ανάθεμα. Όπως έχω προείπει, και τώρα πάλι λέω».

Ορθώς είπε ότι «Καταγγέλλεται», δείχνοντας ότι δεν έπρεπε ούτε να προσθέσει ούτε να αφαιρέσει τίποτα από όσα είχαν ειπωθεί· διότι αυτό είναι το έργο του αγγέλου, το να μεταφέρει μόνο όσα του λέγονται. Γι' αυτόν τον λόγο και ο ιερέας ονομάζεται άγγελος, επειδή δεν αναγγέλλει τα δικά του, αλλά τα λόγια Εκείνου που τον αποστέλλει. Καίτοι βεβαίως ο Πέτρος είχε κηρύξει εκεί, εντούτοις θεωρεί τα έργα εκείνου ως δικά του· τόσο πολύ, όπως ανέφερα προηγουμένως, ήταν καθαρός από κάθε φθόνο στον υπέρτατο βαθμό. «Διότι μάρτυράς μου είναι ο Θεός, τον οποίο λατρεύω με το πνεύμα μου, στο Ευαγγέλιο του Υιού Του».

Όπως είπε κάποιος άλλος ερμηνευτής: «Με παρρησία, Θεέ, θα σε υμνήσω». Και άλλος: «Ενώπιον των θεών θα σου μελωδήσω». Αν, λοιπόν, εννοεί τους αγγέλους στους ουρανούς, το νόημα των λεγομένων είναι το εξής: Θα προσπαθήσω με κάθε τρόπο να ψάλλω μαζί με τους αγγέλους, και θα φιλοτιμηθώ να τεθώ σε άμιλλα μαζί τους, και να συμμετάσχω στη χορεία των άνω δυνάμεων. Διότι, αν και απέχω ως προς τη φύση, ωστόσο με την προθυμία μου θα συναγωνιστώ για να σταθώ μαζί τους. Αν όμως εκλάβουμε τα λεγόμενα σύμφωνα με την εκδοχή άλλων, μου φαίνεται ότι το λέει αυτό για τους ιερείς. Διότι είναι συνήθεια της Γραφής να αποκαλεί τον ιερέα και άγγελο και θεό· άλλοτε λέγοντας: «Δεν θα κακολογήσεις τους θεούς, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για άρχοντα του λαού σου»· και άλλοτε: «Τα χείλη των ιερέων θα διαφυλάξουν την κρίση, και από το στόμα του θα ζητήσουν δικαιοσύνη, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορος». Αν, λοιπόν, πρέπει να το εκλάβουμε έτσι, πρέπει να εννοήσουμε το εξής: Μαζί με τους ιερείς, με την παρουσία τους, με την πρέπουσα ευταξία, όταν εκείνοι κάνουν την αρχή και προηγούνται, εγώ θα έπομαι, θα ακολουθήσω, και θα σου ψάλω: «Επειδή άκουσες όλα τα λόγια του στόματός μου». Είδες πολλή ευχαριστία; Είδες έντονη προσοχή; Όχι όπως μερικοί από τους χαύνους και ράθυμους, οι οποίοι πριν λάβουν αυτό που ζητούν είναι πολύ επίμονοι, αλλά αφού λάβουν πέφτουν σε ραθυμία· αντίθετα, αυτός και πριν λάβει επιμένει, και αφού λάβει παραμένει να ευχαριστεί αδιάκοπα.

Λέμε λοιπόν ότι, όπως ακριβώς από τα εξωτερικά διάσημα, εννοώ το διάδημα, την πορφύρα, τα σκήπτρα και τον βύσσο, γίνεται αναγνωρίσιμος ο βασιλιάς σε αυτούς που τον βλέπουν, και όχι μόνο από την προσωνυμία του, έτσι και από την αφθονότερη έκχυση της σοφίας και της γνώσης των μυστηρίων της βασιλείας των ουρανών αναγνωρίζουμε εκείνους που κατέχουν το μείζον εκ των ιερών και θείων αξιωμάτων, και όχι μόνο από την προσωνυμία. Και αν δεν μετέχουν όλοι εξίσου στη θεία σοφία και γνώση, αλλά άλλοι σε μικρότερο και άλλοι σε υψηλότερο βαθμό, δεν είναι καθόλου αξιοθαύμαστο. Διότι, αν και είναι κοινό σε όλους τους δικούς μας ιεράρχες, ιερείς και λειτουργούς το να μετέχουν στην ουράνια σοφία και γνώση, ωστόσο δεν είναι σε αυτούς κοινό το να μετέχουν σε αυτήν εξίσου, αλλά σύμφωνα με την ιδιαίτερη αναλογία του καθενός όπως του δίδεται άνωθεν, είτε μερικώς και υποδεέστερα, είτε ολικώς και υψηλώς, όπως ακριβώς φρονεί και ο θεολόγος Διονύσιος, λέγοντας τα εξής στο δωδέκατο κεφάλαιο της Ουράνιας Ιεραρχίας: «Αναζητείται όμως και τούτο από εκείνους που αγαπούν να ενοράν τα νοητά λόγια: εάν τα έσχατα δεν μετέχουν στις ανώτερες ολότητες, για ποια αιτία ο δικός μας ιεράρχης ονομάστηκε από τα λόγια άγγελος του Κυρίου παντοκράτορος;»

Είναι επομένως εντελώς άτοπο τον ιεράρχη, τον οποίο ο μέγας στα θεία Διονύσιος ονομάζει ως το «όλον τούτο θείον» ιεράρχη και άγγελο του Κυρίου Παντοκράτορος, αυτόν που έχει περιζωστεί την αρχιτεκτονική του Πνεύματος, την τέχνη των τεχνών και την επιστήμη των επιστημών, καθώς και τη γνώση των θείων και ανθρώπινων πραγμάτων, και όσα οι σοφοί της λεγόμενης εξωτερικής και πρώτης φιλοσοφίας εξυμνούν —τα οποία με μεγαλύτερη ευστοχία οι δικοί μας κήρυκες της όντως σοφίας ορίζουν και ονομάζουν ως την καθ' ημάς ιεραρχία— αυτόν που εξαιτίας αυτής στέκεται στο μεταίχμιο μεταξύ Θεού και ανθρώπων και που, όπως είπε κάποιος, «στηρίζει το κεφάλι του στον ουρανό ενώ βαδίζει πάνω στη γη», αυτόν λοιπόν, τον τέτοιο, τον τόσο σπουδαίο, να προσπαθεί κάποιος να τον περιορίσει και να τον εγκλωβίσει σε έναν μόνο τόπο. Και όταν απομακρυνθεί από αυτόν τον τόπο, χωρίς να του δίνεται κανένας άλλος τόπος, να τον αποστερεί ταυτόχρονα και από τη θεία επιστήμη, και από το όνομα και από το έργο που αντιστοιχεί σε αυτήν, ώστε να μην καταδέχεται πλέον να τον αποκαλεί ούτε καν ιεράρχη. Και τούτο συμβαίνει, μολονότι η κοινή λογική υπαγορεύει ακριβώς το αντίθετο, αναγνωρίζοντας παντού και πάντοτε τον ιεράρχη ως αχώριστο από την ιεραρχία του, ακόμη και αν αποχωριστεί την Εκκλησία που του έλαχε, και τον οποίο όλοι οι ευσεβείς επιθυμούν να τιμούν ως ιεράρχη και όχι ως απλό άνθρωπο, αξιώνοντάς τον ιερής μνήμης όχι μόνο όσο βρίσκεται στη ζωή επί της γης, αλλά και όταν μετατεθεί στην άνω και αιώνια κατοικία. Εσύ, λοιπόν, πώς τον αποστερείς από το αξίωμά του;

Σχετικά δε με την προαναφερθείσα ευχή, την οποία ο ιεράρχης αναπέμπει υπέρ του κεκοιμημένου, είναι αναγκαίο να εκθέσουμε την παράδοση που έφθασε σε εμάς από τους ένθεους καθοδηγητές μας. Ο θείος ιεράρχης είναι εκφαντορικός, όπως αναφέρουν τα Λόγια, των θεαρχικών δικαιωμάτων. Διότι «είναι άγγελος του Κυρίου του Παντοκράτορος Θεού». Έχει διδαχθεί λοιπόν από τα θεοπαράδοτα Λόγια ότι σε αυτούς που έζησαν οσίως ανταποδίδεται επάξια από τους δικαιότατους ζυγούς η λαμπρότατη και θεία ζωή, καθώς η θεαρχική φιλανθρωπία, από αγαθότητα, παραβλέπει τις κηλίδες που δημιουργήθηκαν σε αυτούς από την ανθρώπινη ασθένεια, επειδή «ουδείς», όπως αναφέρουν τα Λόγια, «είναι καθαρός από ρύπο». Αυτά, λοιπόν, ο ιεράρχης γνωρίζει ότι έχουν εξαγγελθεί από τα αληθινά Λόγια, και αιτείται να πραγματοποιηθούν αυτά και να δωρηθούν οι ιερές ανταποδόσεις σε αυτούς που έζησαν οσίως, αφενός μεν διαμορφώνοντας τον εαυτό του αγαθοπρεπώς προς τη θεομιμησία και εξαιτούμενος τις δωρεές των άλλων ως δικές του χάριτες, αφετέρου δε γνωρίζοντας ότι οι αψευδείς υποσχέσεις πρόκειται να εκπληρωθούν και φανερώνοντας εκφαντορικώς στους παρισταμένους ότι όσα ζητούνται από αυτόν σύμφωνα με τον ιερό θεσμό θα γίνουν οπωσδήποτε πραγματικότητα για όσους έχουν τελειωθεί σύμφωνα με τη θεία ζωή. Διότι ο ιεράρχης, ως υποφήτης της θεαρχικής δικαιώσεως, δεν θα εξαιτείτο ποτέ όσα δεν είναι προσφιλέστατα στον Θεό και δεν έχουν εξαγγελθεί θειωδώς ότι θα δοθούν από Αυτόν.

〈XII.〉 〈1〉 Εξετάζεται δε και τούτο από τους φιλοθεάμονες των νοητών λογίων: εάν δηλαδή τα τελευταία είναι αμέθεκτα των υπέρτερων ολοτήτων, για ποια αιτία ο καθ' ημάς ιεράρχης έχει ονομαστεί από τα λόγια «Άγγελος Κυρίου Παντοκράτορος»; 〈2〉 Ο λόγος όμως αυτός, όπως νομίζω, δεν αντίκειται σε όσα έχουν προηγουμένως καθοριστεί.

Έγινε στα μέρη μας σύνοδος, ω μακαριώτατε, πάνδημη, με τη συμμετοχή και των αρχόντων που βρίσκονται στην εξουσία. Και η σύνοδος αυτή έγινε για την αθέτηση του Ευαγγελίου του Χριστού, του οποίου εσύ έλαβες τα κλειδιά από Αυτόν, μέσω του προστάτη των αποστόλων και των διαδόχων του με τη σειρά μέχρι εκείνον που προηγήθηκε της ιερότατης κορυφής σου. Και για να ανεχθεί να μας ακούσει η θεομίμητη επιείκειά σου, ας αρχίσουμε από τον Νόμο και τους προφήτες. Λέει λοιπόν: δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις, δεν θα προφέρεις το όνομα Κυρίου του Θεού σου επί ματαίω. Και ο Ιερεμίας λέει: άφρων και ασεβής είναι εκείνος που συζεί με μοιχαλίδα. Ο Μαλαχίας δε: τα χείλη του ιερέα πρέπει να διαφυλάξουν τη γνώση, και τον νόμο θα τον αναζητήσουν από το στόμα του, διότι είναι άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα. Ας περάσουμε στο Ευαγγέλιο: Εκείνος που χωρίζει, λέει, τη γυναίκα του και παντρεύεται άλλη, μοιχεύει. Και πάλι: εκείνους που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος ας μην τους χωρίζει. Το πόση δε είναι η διαφορά μεταξύ νόμου και χάριτος, θα το μάθουμε από τα ίδια τα λόγια του Κυρίου που λέει: «και ιδού κάτι ανώτερο από τον ναό είναι εδώ». Έπειτα και από τα λόγια του αποστόλου που δηλώνει: «Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή πεθαίνει χωρίς οίκτο με τη μαρτυρία δύο ή τριών μαρτύρων. Πόσο χειρότερη νομίζετε τιμωρία θα αξίζει εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης, και εξύβρισε τη χάρη του Πνεύματος;»

Και πόσο φως οφείλω να έχω για να φωτίζω, σε πόσο μεγάλο βαθμό πρέπει να πλησιάζω τον Θεό για να προσαγάγω σε Αυτόν όλους εσάς; Αντιλαμβάνεστε λοιπόν, αδελφοί μου, τη δική μου αγωνία και το αληθές μυστήριο του λόγου. Και μακάρι να είχε βρεθεί κάποιος από εσάς τους ίδιους ή από αλλού, ένας θεοδώρητος άνδρας, ως αληθινά επιθυμητός, και άγγελος του Κυρίου Παντοκράτορα, ο οποίος θα είχε προηγηθεί και θα σας είχε διασώσει από τον παρόντα αιώνα και από την γεμάτη κρημνούς πλάνη των δαιμόνων, οδηγώντας σας προς την ενάρετη και ουράνια ζωή. Όμως, όσο εξαρτάται από εμένα, δεν θα αμελήσω, τέκνα, αλλά όσο αναπνέω θα αναλώσω και αυτές τις ίδιες τις ταπεινές μου σάρκες φροντίζοντας με αγάπη για εσάς· διότι με φλογερό ζήλο σας περιέβαλα, και με αγάπη σας αγάπησα· διότι γεννηθήκατε ως τέκνα σε εμένα που είμαι ανάξιος, ή μάλλον ως τέκνα Θεού· και βλέπω την τέλεια υποταγή σας να είναι άμεμπτη, και το ότι η καθαρή πολιτεία σας δεν έχει κοινωνία και είναι αποχωρισμένη από τον κόσμο, τους συγγενείς, τους οικείους και τους φίλους, καθώς και την ευγένεια του τρόπου της φωτισμένης σας ψυχής. Και πονώ και ικετεύω θρηνώντας και σχεδόν σφαδάζω, μήπως τυχόν δεν επιτύχετε τον σκοπό σας τέλεια, αλλά εξαιτίας της δικής μου ανικανότητας και απειρίας παραπλανηθείτε από την οδό του Θεού.