Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 3:14

Επομένως, ο ισχυρισμός ότι η ανθρώπινη φύση, δηλαδή η διάνοια, είναι επιδεκτική στο ψεύδος, θα είναι αληθής. Έτσι κάπου λέει και ο μακάριος Δαβίδ: «Εγώ είπα μέσα στην έκστασή μου, κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης». Ο ίδιος δε λόγος θα μπορούσε να διατυπωθεί για τον Θεό και για εμάς και για όλα τα υπόλοιπα. Όπως για παράδειγμα όσον αφορά τη δικαιοσύνη, διότι θα μπορούσε κάποιος να πει, και όχι παράλογα: «Ας γίνει ο Θεός δίκαιος, και κάθε άνθρωπος άδικος». <Αν όμως η αδικία μας αναδεικνύει τη δικαιοσύνη του Θεού.> Η αφορμή για μια τέτοια παρερμηνεία έχει προκύψει από το εξής: μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, οι γιοι του Ισραήλ, ενώ έλαβαν την εντολή από τον Κύρο να ανοικοδομήσουν τον ναό και να εκπληρώσουν τις ευχές και να προσφέρουν θυσίες, έγιναν ράθυμοι, προβάλλοντας ως δικαιολογία τη φτώχεια και την ταλαιπωρία από την αιχμαλωσία. Για τον λόγο αυτό σωφρονίζονταν με ανάλογες παιδαγωγίες, με αφορία των καρπών και έλλειψη των βροχών. Δυσανασχετώντας δε για αυτές τις πληγές, μακάριζαν τους αλλογενείς και εκείνους που δεν υπηρετούσαν τον Θεό, θεωρώντας ότι ζουν με χαρά, και έλεγαν ότι εκείνοι βρίσκονται σε καλύτερη κατάσταση από τους ίδιους. Γι' αυτό λοιπόν τους έλεγε ο προφήτης Μαλαχίας: «Κάνατε βαρείς τους λόγους σας εναντίον μου, λέει ο Κύριος, και είπατε: Σε τι καταλαλήσαμε εναντίον σου; Είπατε, λέει: Είναι μάταιος όποιος δουλεύει στον Θεό, και ποιο είναι το όφελος που φυλάξαμε τα προστάγματά του, και ότι πορευθήκαμε ως ικέτες ενώπιον του Κυρίου του Παντοκράτορος;»

«Και είπατε: Μάταιος είναι αυτός που δουλεύει στον Θεό, και ποιο είναι το όφελος που τηρήσαμε τα προστάγματά του και που πορευτήκαμε ως ικέτες ενώπιον του προσώπου του Κυρίου Παντοκράτορος; Και τώρα εμείς μακαρίζουμε τους ασεβείς, και προοδεύουν αυτοί που πράττουν την ανομία, αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν. Αυτά είπαν μεταξύ τους όσοι φοβούνται τον Κύριο, ο καθένας προς τον πλησίον του· και ο Κύριος πρόσεξε και εισάκουσε.» Όταν ο Θεός θέλει να επανορθώσει κάποιους από τους οικείους του που έχουν γλιστρήσει στην αμαρτία, φέρνει στο φως τα σφάλματά τους, τους ελέγχει με σαφήνεια και σαν να τους πλήττει με μομφές, ώστε, νιώθοντας ντροπή για τα δικά τους παραπτώματα, να επιλέξουν να στραφούν προς τα καλύτερα και ωφελιμότερα, και έτσι να σωθούν, αναζητώντας το έλεός του. Κατηγορεί λοιπόν τους Ισραηλίτες και για κάτι άλλο, και συνυφαίνει μια επίπληξη που είναι κατά κάποιον τρόπο κοινή και για τους μεταγενέστερους, γνωρίζοντας ότι αυτό είναι επωφελές και σωτήριο για όλους. Διότι όσα συνέβησαν στους πριν από εμάς τυπικώς, «Αυτά έχουν γραφτεί για τη δική μας νουθεσία», όπως λέει ο σοφότατος Παύλος. Τους κατηγορεί, λοιπόν, επειδή μιλούν αχαλίνωτα και επειδή έχουν επιλέξει να τον λυπούν με βλάσφημα λόγια. Διότι λέει: «Κάνατε βαριά εναντίον μου τα λόγια σας». Και ποιος ήταν άραγε ο τρόπος της καταλαλιάς τους; «Είπατε», λέει, «ότι είναι μάταιος όποιος δουλεύει στον Θεό», και ότι δεν υπάρχει κανένα κέρδος στο να επιθυμεί κανείς να τηρεί τα προστάγματά του, δηλαδή τα θεσπίσματα του νόμου.

Όταν όμως κλήθηκαν πάλι στην Ιουδαία, επειδή ο Θεός τους σπλαχνίστηκε, και ξαναέχτισαν τα τείχη της πόλης και ανοικοδόμησαν τον ναό, πάλι στράφηκαν προς τη ραθυμία, χωρίς να εκπληρώνουν τις ευχές τους, χωρίς να ακολουθούν τα θεσπίσματα του νόμου, χωρίς να προσφέρουν τα δέκατα ή τις απαρχές των καρπών. Αντίθετα, όντας οκνηροί και ερχόμενοι με δυσκολία να προσφέρουν θυσίες, και σφάζοντας ως θυσία τα κουτσά, τα τυφλά και τα άρρωστα ζώα, και επειδή έπρατταν αυτά τα άτοπα, ο Θεός παρόλα αυτά τους παιδαγωγούσε με πείνα και ακαρπία. Αυτοί όμως, αν και έπρεπε – εφόσον ήταν αγαθοί και γνώριζαν το συμφέρον τους – να εξευμενίσουν τον λυπημένο Θεό των όλων με την επιστροφή τους προς το καλύτερο, ύψωναν ασύνετη κατακραυγή. Διότι, επειδή έβλεπαν τα γειτονικά έθνη, τα οποία αν και δεν γνώριζαν τον Θεό, αλλά μάλλον προσκυνούσαν τα είδωλα και έπασχαν από την έσχατη πλάνη, να βρίσκονται σε ευμάρεια και απολαύσεις, έλεγαν ασύνετα: «Μάταιος είναι αυτός που δουλεύει στον Θεό, και ποιο το όφελος που φυλάξαμε τα προστάγματά του; Διότι εμείς», έλεγαν, «οι τηρητές του νόμου βρισκόμαστε μέσα σε ακαρπίες και πληγές, και οδηγηθήκαμε αιχμάλωτοι, μολονότι προσπίπτουμε πάντοτε και γινόμαστε ικέτες στον Κύριο τον Παντοκράτορα· ενώ εκείνοι που δεν πράττουν τίποτα από αυτά, δεν έχουν ούτε πληγή, ούτε πόνο. Επομένως, καλοτυχίζουμε τους αλλοεθνείς, και προοδεύουν εκείνοι που πράττουν την ανομία, αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν».

Κατά Λουκιανιστών 〈κγ΄〉, και στη σειρά 〈μγ΄〉. 1. Κάποιος αρχαίος Λουκιανός, όχι αυτός που έζησε πρόσφατα στα χρόνια του πρεσβύτερου Κωνσταντίνου, τον οποίο δήθεν οι Αρειανοί συγκαταλέγουν στους μάρτυρες· διότι και αυτός ο Λουκιανός, ο πρόσφατος εννοώ, ήταν προσκολλημένος στην αίρεση των Αρειανών, για τον οποίο θα μιλήσουμε αργότερα κατά την αναίρεσή τους. Τώρα όμως ο λόγος αναφέρεται στον προαναφερθέντα αρχαίο Λουκιανό. Διότι αυτός, ακολουθώντας τον προαναφερθέντα Μαρκίωνα και αφού αποσχίσθηκε από αυτόν, συγκρότησε και ο ίδιος δική του ομάδα και τέθηκε επικεφαλής αιρέσεως, από τον οποίο προέρχονται οι λεγόμενοι αρχαίοι Λουκιανιστές. Σε όλα λοιπόν δογματίζει σύμφωνα με τον Μαρκίωνα, εφαρμόζει δε, όπως έφτασε σε εμάς η πληροφορία και η σχετική με αυτόν περιγραφή *. Επειδή μάλιστα αυτοί ήταν αρχαίοι και εξαφανίστηκαν γρήγορα, κατέστη δυσχερής για εμάς, για να πούμε την αλήθεια, η έρευνα γύρω από αυτούς. Όσα όμως γνωρίσαμε εν μέρει για τις θέσεις του είναι τα εξής: αφού υποστήριξε δήθεν ότι άλλος είναι ο δημιουργός και κριτής και δίκαιος, άλλος ομοίως ο αγαθός και άλλος ο πονηρός, επιδιώκει να χρησιμοποιεί και κάποιες μαρτυρίες, κατά το παράδειγμα του Μαρκίωνα και σύμφωνα με τη δική του αντίληψη, από τα κείμενα των προφητών, εννοώ δηλαδή το «μάταιος ο δουλεύων Κυρίω» και το ρητό «αντέστησαν Θεώ και εσώθησαν».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κατορθώνουν την αρετή έχουν τη συνήθεια να είναι μετριόφρονες μετά τα κατορθώματά τους, έτσι και εκείνοι που αμαρτάνουν συνηθίζουν να υπερηφανεύονται μετά τα σφάλματά τους. Και αν θέλεις να λάβεις απόδειξη για αυτό, κοίταξε εκείνους τους τρεις παίδες, οι οποίοι αποδείχθηκαν ανώτεροι από τη φωτιά χάρη στη δικαιοσύνη τους, τι λένε: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε». Οι δε Ιουδαίοι, για τους οποίους κανένα αμάρτημα δεν έμεινε άπρακτο, ούτε υπήρξε αισχρός λόγος που να μην ειπώθηκε, έλεγαν: «Φυλάξαμε τα προστάγματά σου και τα δικαιώματά σου, και τώρα μακαρίζουμε τους ξένους». Μην ταράζεσαι λοιπόν ούτε και εσύ, ούτε να ξεστομίζεις κάτι παράφωνο και παράταιρο, γνωρίζοντας ότι αυτό ακριβώς είναι δείγμα της έσχατης παραφροσύνης του.

Και πώς, λέει, τον παροξύναμε; Με το να λέτε: «Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου». Λόγια αγνωμόνων δούλων· «και σε αυτούς αυτός ευαρεστήθηκε»· στους διεφθαρμένους, λέει, σε αυτούς που δεν τον υπηρέτησαν. Ιδού, εμείς τηρήσαμε τα προστάγματά του και μακαρίζουμε τους ξένους· διότι εμείς, λέει, καθημερινά υπηρετούμε, και άλλοι απολαμβάνουν τα αγαθά. Τέτοια λόγια πολλές φορές και οι δούλοι λένε για τους κυρίους τους· αλλά το να λέει άνθρωπος για άνθρωπο αυτά δεν είναι τόσο φοβερό, αν και είναι φοβερό· το να τα ξεστομίζει όμως για τον κοινό Δεσπότη της οικουμένης, τον ελεήμονα και φιλάνθρωπο Δεσπότη, θα ήταν βαρύτερο από κάθε καταδίκη και άξιο της έσχατης τιμωρίας.

«Αλλά δεν λέω αυτά εξαιτίας αυτών», αναφέρει, «αλλά εξαιτίας των παλαιών προγόνων, εξαιτίας του Αβραάμ, εξαιτίας του Ισαάκ, εξαιτίας του Ιακώβ. Σε εκείνους έδωσε την εξαγγελία», λέει, «και την υπόσχεση, οι οποίοι και τήρησαν τις εντολές του. Επειδή, λοιπόν, αυτοί δεν έχουν κανένα δικαίωμα σωτηρίας, γι' αυτόν τον λόγο μνημονεύω τους προγόνους». Και για να μη νομίσεις ότι αναφέρεται σε τούτους, αφού είπε, «Εσύ που τηρείς τη διαθήκη σου και το έλεός σου σε όσους σε αγαπούν και τηρούν τις εντολές σου», πρόσθεσε αμέσως: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε, ασεβήσαμε, παρεκκλίναμε από τις εντολές σου και από τις κρίσεις σου, και δεν εισακούσαμε τους δούλους σου τους προφήτες». Διότι μία και μόνη απολογία απομένει σε όσους αμαρτάνουν, μετά τη διάπραξη των αμαρτημάτων: το να ομολογούν τις δικές τους αμαρτίες. Παρατήρησε δε και την αρετή του δικαίου και την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Διότι ο μεν δίκαιος, μολονότι η συνείδησή του δεν τον ελέγχει για τίποτα πονηρό, καταδικάζει τον εαυτό του με πολλή σφοδρότητα, λέγοντας: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε»· οι δε, ενώ είναι γεμάτοι από μύρια κακά, έπρατταν το αντίθετο, λέγοντας: «Τηρήσαμε τα προστάγματά σου, και τώρα μακαρίζουμε τους αλλοτρίους· και ανοικοδομούνται αυτοί που διαπράττουν ανομίες». Διότι, όπως ακριβώς οι δίκαιοι συνηθίζουν μετά τα δίκαια έργα τους να ταπεινοφρονούν, έτσι και οι πονηροί συνηθίζουν μετά τα αμαρτήματα να υπερηφανεύονται.

Διότι έτσι και αυτός ο δίκαιος Ιώβ αξιώθηκε τη θεία δόξα, χωρίς να προσδοκά καμία δόξα, αλλά μάλλον έναν ατιμωτικό θάνατο πάνω στην κοπριά και στα σκουλήκια, και την αποκοπή των μελών και τον παντελή αφανισμό, και τέτοια δυσωδία που να τον καθιστά απρόσιτο σε όλους τους ανθρώπους, χωρίς καμία πρόνοια για τη συνηθισμένη ταφή. Και ενώ βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, «δεν αμάρτησε στον Θεό», λέει, «ούτε με τα χείλη του, και δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό», δηλαδή δεν είπε: Μάταια δουλεύει κανείς στον Θεό. Δεν είπε: Πού είναι ο καρπός της δικαιοσύνης; Πού είναι η διαφορά μεταξύ του δικαίου και του ασεβούς; Αλλά αντίθετα έλεγε ευχαριστώντας: «Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά;» Και: «Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες».