Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 3:15

Και τώρα εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους, και «ανοικοδομούνται αυτοί που πράττουν την ανομία· αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν. Αυτά καταλάλησαν όσοι φοβούνται τον Κύριο, ο καθένας προς τον πλησίον του· και πρόσεξε ο Κύριος και εισάκουσε». Εξαιτίας αυτής της αιτίας, λέει, νόμιζαν μερικοί ότι οι Ιουδαίοι έλεγαν: «Ας κάνουμε τα κακά για να έρθουν τα αγαθά»· λέγοντας ότι είναι δίκαιη η καταδίκη, είτε αυτών που διέδιδαν αυτά τα πράγματα για τους Ιουδαίους, είτε αυτών που τολμούν να λένε «Ας κάνουμε τα κακά για να έρθουν τα αγαθά». <Τώρα όμως, χωρίς τον νόμο, έχει φανερωθεί η δικαιοσύνη του Θεού.> Γνωρίζω ότι είναι γραμμένο για κάποιους, ότι «ήταν και οι δύο δίκαιοι, πορευόμενοι σε όλες τις εντολές και τα δικαιώματα του Κυρίου άμεμπτοι», και ο μακάριος Παύλος είπε, ότι και ο ίδιος «ως προς τη δικαιοσύνη του νόμου υπήρξε άμεμπτος». Αλλά εκείνος που είναι άμεμπτος σε αυτά, δεν έχει πράξει ακόμη εκείνα με τα οποία θα γίνει λαμπρός και ονομαστός· γι' αυτό και ο ίδιος ο μακάριος Παύλος είπε πάλι, ότι θεωρούσε όλα τα του νόμου ζημία και τα λογάριαζε ίσα με σκύβαλα· και αναζητούσε πάλι «το υπερέχον της γνώσεως του Χριστού». Από την άλλη, ο νόμος κατακρίνει αυτούς που τον παραβαίνουν· γι' αυτό αλλού λέει: «Διότι αν η διακονία της κατακρίσεως είχε δόξα, πολύ περισσότερο περισσεύει σε δόξα η διακονία της δικαιοσύνης»· και επειδή υπάρχουν πάρα πολλές εντολές σε αυτόν, είναι απολύτως αναγκαίο ακόμη και ο πιο ακριβής τηρητής του νόμου να σφάλλει σε ορισμένα, και να καθίσταται παραβάτης του νόμου.

«Και είπατε: Μάταιος είναι αυτός που δουλεύει στον Θεό, και ποιο είναι το όφελος που τηρήσαμε τα προστάγματά του και που πορευτήκαμε ως ικέτες ενώπιον του προσώπου του Κυρίου Παντοκράτορος; Και τώρα εμείς μακαρίζουμε τους ασεβείς, και προοδεύουν αυτοί που πράττουν την ανομία, αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν. Αυτά είπαν μεταξύ τους όσοι φοβούνται τον Κύριο, ο καθένας προς τον πλησίον του· και ο Κύριος πρόσεξε και εισάκουσε.» Όταν ο Θεός θέλει να επανορθώσει κάποιους από τους οικείους του που έχουν γλιστρήσει στην αμαρτία, φέρνει στο φως τα σφάλματά τους, τους ελέγχει με σαφήνεια και σαν να τους πλήττει με μομφές, ώστε, νιώθοντας ντροπή για τα δικά τους παραπτώματα, να επιλέξουν να στραφούν προς τα καλύτερα και ωφελιμότερα, και έτσι να σωθούν, αναζητώντας το έλεός του. Κατηγορεί λοιπόν τους Ισραηλίτες και για κάτι άλλο, και συνυφαίνει μια επίπληξη που είναι κατά κάποιον τρόπο κοινή και για τους μεταγενέστερους, γνωρίζοντας ότι αυτό είναι επωφελές και σωτήριο για όλους. Διότι όσα συνέβησαν στους πριν από εμάς τυπικώς, «Αυτά έχουν γραφτεί για τη δική μας νουθεσία», όπως λέει ο σοφότατος Παύλος. Τους κατηγορεί, λοιπόν, επειδή μιλούν αχαλίνωτα και επειδή έχουν επιλέξει να τον λυπούν με βλάσφημα λόγια. Διότι λέει: «Κάνατε βαριά εναντίον μου τα λόγια σας». Και ποιος ήταν άραγε ο τρόπος της καταλαλιάς τους; «Είπατε», λέει, «ότι είναι μάταιος όποιος δουλεύει στον Θεό», και ότι δεν υπάρχει κανένα κέρδος στο να επιθυμεί κανείς να τηρεί τα προστάγματά του, δηλαδή τα θεσπίσματα του νόμου.

Όταν όμως κλήθηκαν πάλι στην Ιουδαία, επειδή ο Θεός τους σπλαχνίστηκε, και ξαναέχτισαν τα τείχη της πόλης και ανοικοδόμησαν τον ναό, πάλι στράφηκαν προς τη ραθυμία, χωρίς να εκπληρώνουν τις ευχές τους, χωρίς να ακολουθούν τα θεσπίσματα του νόμου, χωρίς να προσφέρουν τα δέκατα ή τις απαρχές των καρπών. Αντίθετα, όντας οκνηροί και ερχόμενοι με δυσκολία να προσφέρουν θυσίες, και σφάζοντας ως θυσία τα κουτσά, τα τυφλά και τα άρρωστα ζώα, και επειδή έπρατταν αυτά τα άτοπα, ο Θεός παρόλα αυτά τους παιδαγωγούσε με πείνα και ακαρπία. Αυτοί όμως, αν και έπρεπε – εφόσον ήταν αγαθοί και γνώριζαν το συμφέρον τους – να εξευμενίσουν τον λυπημένο Θεό των όλων με την επιστροφή τους προς το καλύτερο, ύψωναν ασύνετη κατακραυγή. Διότι, επειδή έβλεπαν τα γειτονικά έθνη, τα οποία αν και δεν γνώριζαν τον Θεό, αλλά μάλλον προσκυνούσαν τα είδωλα και έπασχαν από την έσχατη πλάνη, να βρίσκονται σε ευμάρεια και απολαύσεις, έλεγαν ασύνετα: «Μάταιος είναι αυτός που δουλεύει στον Θεό, και ποιο το όφελος που φυλάξαμε τα προστάγματά του; Διότι εμείς», έλεγαν, «οι τηρητές του νόμου βρισκόμαστε μέσα σε ακαρπίες και πληγές, και οδηγηθήκαμε αιχμάλωτοι, μολονότι προσπίπτουμε πάντοτε και γινόμαστε ικέτες στον Κύριο τον Παντοκράτορα· ενώ εκείνοι που δεν πράττουν τίποτα από αυτά, δεν έχουν ούτε πληγή, ούτε πόνο. Επομένως, καλοτυχίζουμε τους αλλοεθνείς, και προοδεύουν εκείνοι που πράττουν την ανομία, αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν».

Βλέπεις πώς έχει πέσει σε δυσχέρεια λογισμών, δεν αγνόησε όμως το τέλος των ασεβών. «Διότι κάθε σάρκα είναι χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χορταριού», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Διότι ιδού, έρχεται ημέρα που θα καίει σαν κλίβανος, και θα τους καταφλέξει, και θα γίνουν όλοι οι αλλογενείς και όλοι οι πράττοντες την ανομία σαν καλαμιά, και θα τους κάψει η ημέρα που έρχεται, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα απομείνει από αυτούς ούτε ρίζα ούτε κλαδί.> Διότι είναι επόμενο να εννοήσουμε ότι η ημέρα της κρίσεως θα γίνει με πυρ, «κατά την οποία οι ουρανοί θα παρέλθουν με πάταγο, και τα στοιχεία φλεγόμενα θα διαλυθούν, η γη δε και τα έργα που βρίσκονται σε αυτήν θα κατακαούν όλα. Προσδοκούμε δε καινούργιους ουρανούς και καινούργια γη σύμφωνα με τις υποσχέσεις του»· διότι έτσι είπε κάποιος από τους αγίους μαθητές. Θα έλθει λοιπόν, λέει, η ημέρα του Κυρίου σαν κλίβανος, και θα καταφλέξει όλους τους αλλογενείς, και θα προσθέσει σε αυτούς και εκείνους που πράττουν την ανομία· διότι μία θα είναι η καταδίκη και για τους δύο. Παρατήρησε δε πόσο εύστοχα κάνει τώρα μνεία των αλλογενών. Επειδή δηλαδή τους μακάριζαν λέγοντας «Και τώρα εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους, και προκόβουν εκείνοι που πράττουν την ανομία, αντιστάθηκαν στον Θεό και σώθηκαν», για τον λόγο αυτό λέει ότι θα καταφλεχθούν, επειδή πολέμησαν τη δόξα του Θεού, και επέλεξαν να προσκυνούν την κτίση παρά τον Κτίσαντα.

Κατά Λουκιανιστών 〈κγ΄〉, και στη σειρά 〈μγ΄〉. 1. Κάποιος αρχαίος Λουκιανός, όχι αυτός που έζησε πρόσφατα στα χρόνια του πρεσβύτερου Κωνσταντίνου, τον οποίο δήθεν οι Αρειανοί συγκαταλέγουν στους μάρτυρες· διότι και αυτός ο Λουκιανός, ο πρόσφατος εννοώ, ήταν προσκολλημένος στην αίρεση των Αρειανών, για τον οποίο θα μιλήσουμε αργότερα κατά την αναίρεσή τους. Τώρα όμως ο λόγος αναφέρεται στον προαναφερθέντα αρχαίο Λουκιανό. Διότι αυτός, ακολουθώντας τον προαναφερθέντα Μαρκίωνα και αφού αποσχίσθηκε από αυτόν, συγκρότησε και ο ίδιος δική του ομάδα και τέθηκε επικεφαλής αιρέσεως, από τον οποίο προέρχονται οι λεγόμενοι αρχαίοι Λουκιανιστές. Σε όλα λοιπόν δογματίζει σύμφωνα με τον Μαρκίωνα, εφαρμόζει δε, όπως έφτασε σε εμάς η πληροφορία και η σχετική με αυτόν περιγραφή *. Επειδή μάλιστα αυτοί ήταν αρχαίοι και εξαφανίστηκαν γρήγορα, κατέστη δυσχερής για εμάς, για να πούμε την αλήθεια, η έρευνα γύρω από αυτούς. Όσα όμως γνωρίσαμε εν μέρει για τις θέσεις του είναι τα εξής: αφού υποστήριξε δήθεν ότι άλλος είναι ο δημιουργός και κριτής και δίκαιος, άλλος ομοίως ο αγαθός και άλλος ο πονηρός, επιδιώκει να χρησιμοποιεί και κάποιες μαρτυρίες, κατά το παράδειγμα του Μαρκίωνα και σύμφωνα με τη δική του αντίληψη, από τα κείμενα των προφητών, εννοώ δηλαδή το «μάταιος ο δουλεύων Κυρίω» και το ρητό «αντέστησαν Θεώ και εσώθησαν».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κατορθώνουν την αρετή έχουν τη συνήθεια να είναι μετριόφρονες μετά τα κατορθώματά τους, έτσι και εκείνοι που αμαρτάνουν συνηθίζουν να υπερηφανεύονται μετά τα σφάλματά τους. Και αν θέλεις να λάβεις απόδειξη για αυτό, κοίταξε εκείνους τους τρεις παίδες, οι οποίοι αποδείχθηκαν ανώτεροι από τη φωτιά χάρη στη δικαιοσύνη τους, τι λένε: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε». Οι δε Ιουδαίοι, για τους οποίους κανένα αμάρτημα δεν έμεινε άπρακτο, ούτε υπήρξε αισχρός λόγος που να μην ειπώθηκε, έλεγαν: «Φυλάξαμε τα προστάγματά σου και τα δικαιώματά σου, και τώρα μακαρίζουμε τους ξένους». Μην ταράζεσαι λοιπόν ούτε και εσύ, ούτε να ξεστομίζεις κάτι παράφωνο και παράταιρο, γνωρίζοντας ότι αυτό ακριβώς είναι δείγμα της έσχατης παραφροσύνης του.

Και πώς, λέει, τον παροξύναμε; Με το να λέτε: «Καθένας που πράττει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου». Λόγια αγνωμόνων δούλων· «και σε αυτούς αυτός ευαρεστήθηκε»· στους διεφθαρμένους, λέει, σε αυτούς που δεν τον υπηρέτησαν. Ιδού, εμείς τηρήσαμε τα προστάγματά του και μακαρίζουμε τους ξένους· διότι εμείς, λέει, καθημερινά υπηρετούμε, και άλλοι απολαμβάνουν τα αγαθά. Τέτοια λόγια πολλές φορές και οι δούλοι λένε για τους κυρίους τους· αλλά το να λέει άνθρωπος για άνθρωπο αυτά δεν είναι τόσο φοβερό, αν και είναι φοβερό· το να τα ξεστομίζει όμως για τον κοινό Δεσπότη της οικουμένης, τον ελεήμονα και φιλάνθρωπο Δεσπότη, θα ήταν βαρύτερο από κάθε καταδίκη και άξιο της έσχατης τιμωρίας.

Εκείνοι μακάριζαν τους αλλοτρίους, διότι ευημερούν ενώ διαπράττουν ανομίες· αυτός, αντίθετα, μακαρίζει όσους βοηθούνται από τον Θεό. Μακάριος, λέγει, είναι ο λαός του οποίου Θεός είναι ο Κύριος. Και πάλι: Μην αγανακτείς εξαιτίας των πονηρών, ούτε να φθονείς εκείνους που πράττουν την ανομία.

Ουδέν. Πες το, λέγει, και δεν ζητώ τίποτε πλέον· ομολόγησέ το, και μου αρκεί· πες το, και τα έχω λάβει όλα. «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Αυτό, από το γεγονός ότι ο Θεός πρόκειται να δικάσει, έχει κατορθωθεί από πολλούς. Διότι οι μεν ευγνώμονες το γνωρίζουν αυτό και πριν από τούτο· οι δε αγνώμονες, από το να λέγουν συνεχώς οι προφήτες: «Κρίση έχει ο Κύριος προς τον λαό του, και με τον Ισραήλ θα διαλεχθεί»· και πάλι: «Ακούστε, φάραγγες και θεμέλια της γης»· και: «Άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη». Επειδή, λοιπόν, λεγόταν συνεχώς ότι Αυτός δικάζει, τούτο κατορθωνόταν και στους αναίσθητους. Διότι έλεγαν και κάποιοι από τους Ιουδαίους: «Γιατί νηστεύσαμε, και δεν είδες;» και: «Καθένας που πράττει το πονηρό, είναι καλός ενώπιον του Κυρίου»· και: «Ανοικοδομούνται εκείνοι που διαπράττουν ανομήματα, και εμείς μακαρίζουμε τους αλλοτρίους»· και: «Δεν είναι ευθεία η οδός του Κυρίου». Και ο μακάριος Ιώβ, όταν έπεσε σε εκείνον τον πειρασμό, όχι βέβαια με την ίδια νοοτροπία όπως οι Ιουδαίοι, ούτε με παρόμοια, μη γένοιτο· έλεγε ωστόσο: «Μακάρι να υπήρχε ο μεσίτης, ο οποίος θα διέκρινε και θα ήλεγχε μεταξύ και των δυο μας».

«Αλλά δεν λέω αυτά εξαιτίας αυτών», αναφέρει, «αλλά εξαιτίας των παλαιών προγόνων, εξαιτίας του Αβραάμ, εξαιτίας του Ισαάκ, εξαιτίας του Ιακώβ. Σε εκείνους έδωσε την εξαγγελία», λέει, «και την υπόσχεση, οι οποίοι και τήρησαν τις εντολές του. Επειδή, λοιπόν, αυτοί δεν έχουν κανένα δικαίωμα σωτηρίας, γι' αυτόν τον λόγο μνημονεύω τους προγόνους». Και για να μη νομίσεις ότι αναφέρεται σε τούτους, αφού είπε, «Εσύ που τηρείς τη διαθήκη σου και το έλεός σου σε όσους σε αγαπούν και τηρούν τις εντολές σου», πρόσθεσε αμέσως: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε, ασεβήσαμε, παρεκκλίναμε από τις εντολές σου και από τις κρίσεις σου, και δεν εισακούσαμε τους δούλους σου τους προφήτες». Διότι μία και μόνη απολογία απομένει σε όσους αμαρτάνουν, μετά τη διάπραξη των αμαρτημάτων: το να ομολογούν τις δικές τους αμαρτίες. Παρατήρησε δε και την αρετή του δικαίου και την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Διότι ο μεν δίκαιος, μολονότι η συνείδησή του δεν τον ελέγχει για τίποτα πονηρό, καταδικάζει τον εαυτό του με πολλή σφοδρότητα, λέγοντας: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε»· οι δε, ενώ είναι γεμάτοι από μύρια κακά, έπρατταν το αντίθετο, λέγοντας: «Τηρήσαμε τα προστάγματά σου, και τώρα μακαρίζουμε τους αλλοτρίους· και ανοικοδομούνται αυτοί που διαπράττουν ανομίες». Διότι, όπως ακριβώς οι δίκαιοι συνηθίζουν μετά τα δίκαια έργα τους να ταπεινοφρονούν, έτσι και οι πονηροί συνηθίζουν μετά τα αμαρτήματα να υπερηφανεύονται.