Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 3:2

Πολύ καθαρά τα είδε αυτά και ο μακάριος Δανιήλ. Διότι, λέει, ποταμός πυρός έρεε ενώπιόν του· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Το δε πυρ ή το φως σημαίνει αυτό που προέρχεται από Αυτόν· διότι της γνώσης του Χριστού προηγείται το νοητό φως μέσω της πίστεως, του οποίου τύπος ήταν ο στύλος του πυρός που καθοδήγησε τον Ισραήλ μέσα στη νύχτα. Ή σημαίνει ότι εμάς, που είχαμε ψυχρανθεί εξαιτίας κάθε αμαρτίας, μας αναζωπύρωσε ο Σωτήρας εμφυσώντας μας την προθυμία για κάθε αγαθό, εμβάλλοντας μέσα μας τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος σαν ένα νοητό πυρ. Είπε άλλωστε ότι: «Πυρ ήλθα να βάλω επί της γης»· διότι έχουμε γίνει ζωντανοί κατά το πνεύμα όσοι αξιωθήκαμε μια τέτοια χάρη. Γι' αυτό και στη χάρη του Αγίου Πνεύματος συνεισφέρεται η φανέρωση του πυρός· διότι βαπτιζόμαστε στον Χριστό, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη, «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί». Είπε εξάλλου και κάποιος από τους προφήτες ότι: «Αυτός εκπορεύεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθήσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Διότι η δύναμη του Αγίου Πνεύματος λιώνει κάθε ρύπο μέσα μας. Όμως σε τίποτα δεν ωφέλησε τη Συναγωγή των Ιουδαίων, επειδή δεν αποδέχθηκαν τη χάρη, για τους οποίους λέει ο Θεός στον Ιερεμία: «Εξέλιπε το φυσερό από το πυρ, εξέλιπε ο μόλυβδος. Εις μάτην ο αργυροκόπος κατεργάζεται το ασήμι· οι πονηρίες τους δεν έλιωσαν».

Για τον λόγο αυτόν λέει ο ίδιος ο Κύριος: Εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν καθαριστικό βότανο εκείνων που πλένουν. Και θα καθίσει λιώνοντας στο χωνευτήρι και καθαρίζοντας, όπως το ασήμι και το χρυσάφι. Και ποιο είναι το όφελος από αυτό; Θα ανήκουν, λέει, στον Κύριο, προσφέροντας θυσία με δικαιοσύνη. Και θα απομακρύνω όλους τους ανόμους από εσένα.

Ως ποιμένας θα ποιμάνει το ποίμνιό του, και «με τον βραχίονά του θα συνάξει τα αρνιά, και θα παρηγορήσει αυτές που κυοφορούν». Και πάλι: «Τότε θα ανοιχτούν τα μάτια των τυφλών, και τα αυτιά των κωφών θα ακούσουν, τότε ο χωλός θα πηδήξει σαν ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή». Εγώ είμαι, λέει, για τον οποίο πάλι έχει γραφτεί ότι: «Ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης τον οποίο εσείς επιθυμείτε. Ιδού έρχεται, λέει ο Κύριος, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός θα εισέλθει σαν φωτιά σε χωνευτήρι και σαν το βότανο των πλυνόντων». Εγώ είμαι, λέει, αυτός που για τη σωτηρία όλων προσφέρω τον εαυτό μου ως θυσία στον ίδιο τον Θεό και Πατέρα, δίνοντας υπόσχεση μέσα από τη φωνή του ψαλμωδού και βοώντας: «Θυσία και προσφορά δεν θέλησες, αλλά σώμα κατασκεύασες για εμένα· ολοκαυτώματα και θυσίες για την αμαρτία δεν ευαρεστήθηκες· τότε είπα: Ιδού έρχομαι, στην αρχή του βιβλίου είναι γραμμένο για εμένα, για να κάνω το θέλημά σου, ω Θεέ». Εγώ είμαι, λέει, αυτός που και ο ίδιος ο νόμος κήρυττε μέσω του Μωυσή λέγοντας τα εξής: «Προφήτη από τους αδελφούς σου σαν και εμένα θα σου αναστήσει ο Κύριος ο Θεός σου, αυτόν θα ακούτε· σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο όρος Χωρήβ κατά την ημέρα της συνάξεως».

Είναι γεγραμμένο δε ότι: «Θα εκπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους, με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως». Έχει ειπωθεί επίσης διά φωνής ενός από τους αγίους προφήτες ότι: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε. Ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως βότανο καθαρισμού όσων πλένουν, και θα καθίσει για να καθαρίσει όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Με διαφορετικό δε τρόπο, αυτό μας το διασαφηνίζει και ο σοφός Ματθαίος, λέγοντας περί του Χριστού: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με ύδωρ για μετάνοια· εκείνος όμως που έρχεται πίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός ούτε τα υποδήματα να βαστάξω· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ. Το φτυάρι βρίσκεται στο χέρι του, και θα διακαθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει τον σίτο του στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο». Επομένως, ο μεν σίτος συλλέγεται στην αποθήκη, ενώ για κάθε τι άχρηστο, δηλαδή το άχυρο, ελέχθη ότι θα γίνει τροφή της φωτιάς.

Μια τέτοια έλευση του Σωτήρα μάς προανήγγειλε και ένας άλλος από τους αγίους προφήτες λέγοντας: «Διότι ιδού, αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν καθαριστικό των πλυντών, και θα καθίσει για να χωνεύσει όπως το ασήμι και όπως το χρυσάφι.» Διότι σχετικά με τους Ιουδαίους, οι οποίοι παρέμειναν ένοχοι στα εγκλήματα της απείθειας, λέει: «Έλειψε ο φυσητήρας από τη φωτιά, έλειψε ο μόλυβδος, εις μάτην ο αργυροκόπος αργυροκοπεί.»

Διότι είναι γραμμένο: «Θα επικαλεστώ τον Κύριο υμνώντας, και θα σωθώ από τους εχθρούς μου.» Και όταν τον βρει και βρεθεί κοντά του, ας εγκαταλείψει ο ασεβής τον δρόμο του και ο άνομος άνθρωπος τις βουλές του, και ας επιστρέψει στον Κύριο, και θα ελεηθεί. Διότι εκείνοι που γενικώς αξιώθηκαν την κλήση και την επιστροφή, προσδοκώντας τη μέθεξη των δωρεών Του, οφείλουν να απομακρυνθούν από τις παλαιές συνήθειες, από τον φαύλο δρόμο, από τη ροπή προς την αμαρτία και από τη σαρκική φιληδονία. Διότι θα ελεηθεί όποιος κάνει κατ' αυτόν τον τρόπο την επιστροφή από αληθινή καρδιά, επειδή ο Θεός θα συγχωρήσει άφθονα τις αμαρτίες σας. Και τη φράση «άφθονα», τη λέει αντί της φράσης «εντελώς και ολοκληρωτικά»· «διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη», σύμφωνα με τα γεγραμμένα· διότι κανένα από τα σφάλματά σας δεν είναι δύσκολο να ξεπλυθεί, εφόσον ο Θεός θέλει να τα καθαρίσει. Διότι είναι γραμμένο για τον Σωτήρα όλων μας Ιησού Χριστό, ότι: «Ιδού, αυτός έρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν καθαριστικό βότανο όσων πλένουν. Και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει, όπως καθαρίζεται το ασήμι και το χρυσάφι.» Διότι μας βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά.

«Ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Ιδού, αυτός εξέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν το καθαριστικό βότανο αυτών που πλένουν. Και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως το ασήμι και όπως το χρυσάφι.» Και ως ναό, βέβαια, ονομάζει εδώ το αληθινά άχραντο και άγιο σώμα, το οποίο δια της αγίας Παρθένου καταρτίστηκε δια του Αγίου Πνεύματος με τη δύναμη του Πατρός. Διότι έχει ειπωθεί κάπου προς την αγία Παρθένο: «Πνεύμα Άγιο θα επέλθει σε εσένα, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει». Και Άγγελο της Διαθήκης ονομάζει τον Μονογενή, διότι αναγγέλλει και διακονεί την ευδοκία του Πατρός που εκδηλώθηκε σε εμάς.

Διότι η πίστη μας δεν πρόκειται να μείνει ανεξέταστη από τον Θεό που γνωρίζει τα πάντα· ούτε βέβαια και ο βίος μας αδοκίμαστος· αλλά, όπως λέει ο μακάριος Παύλος, «το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, το πυρ θα το δοκιμάσει». Έχει γραφτεί άλλωστε και για τον Χριστό ότι: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης τον οποίο εσείς θέλετε· ιδού έρχεται, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα μπορέσει να σταθεί κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν πυρ χωνευτηρίου και σαν καθαριστικό βότανο των πλυνόντων, και θα καθίσει για να χωνέψει και να καθαρίσει σαν το αργύριο και σαν το χρυσίο». Ψάλλει εξάλλου κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ, μιλώντας εκ μέρους του κάθε ανθρώπου που πίστεψε στον Χριστό και θέλει να ζει ευαγγελικά: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και εξέτασέ με, πύρωσε τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Πλην όμως το χωνευτήριο βρίσκεται στον οίκο του Κυρίου, λέει ο Προφήτης.

«διότι παιδίον γεννήθηκε σε εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία είναι πάνω στον ώμο του, και καλείται το όνομά του άγγελος της μεγάλης βουλής», προφανώς δε της βουλής του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό λοιπόν και έλεγε: «Δεν λαλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να λαλήσω». Διότι ο λόγος του Σωτήρα δεν ήταν ανθρώπινος, αλλά απευθύνθηκε προς εμάς ως προερχόμενος από τον Θεό και Πατέρα μέσω του κατά φύση Υιού. Επειδή είναι ο Λόγος εκείνου που τον γέννησε. Και αυτό επιβεβαιώνεται όταν λέει μέσω της φωνής του Δαβίδ: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». <Ιδού, έρχεται, λέει ο Κύριος Παντοκράτορας, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;> Όμοιο με αυτό και πολύ συγγενικό είναι εκείνο που ειπώθηκε μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα, παρηγορηθείτε εσείς οι ολιγόψυχοι στη διάνοια, δυναμώστε, μη φοβάστε· ιδού, ο Κύριος έρχεται με ισχύ και ο βραχίονάς του με κυριαρχία». Διότι, υποδεικνύοντάς τον ως κάποιον που οπωσδήποτε θα είναι παρών, ή μάλλον που είναι ήδη παρών, δηλώνει σαφώς ότι και ο καιρός της έλευσής του σε αυτόν τον κόσμο δεν θα αναβληθεί για πολύ. Και ότι η δύναμη της θείας οικονομίας δεν θα είναι ευκαταφρόνητη σε κάποιους, ούτε θα μπορούσε να είναι υποφερτή για τους απειθείς, το διδάσκει λέγοντας: Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;

Απευθυνόταν δε και ο Βαπτιστής προς εκείνους από τον Ισραήλ λέγοντας: «Ήδη δε και η αξίνα κείται προς τη ρίζα των δέντρων· κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στο πυρ.» Επομένως, για τους απειθείς στάθηκε αφόρητος και καθόλου ανεκτός ο καιρός της ελεύσεως και της εμφανίσεώς του. Διότι ελέγχονταν επειδή οι ίδιοι κατέστρεφαν τις ψυχές τους και επρόκειτο να πεθάνουν μέσα στις αμαρτίες τους, ακριβώς επειδή δεν επέλεξαν να φρονούν ορθά και να δεχτούν στον νου και την καρδιά τους την κάθαρση μέσω της πίστεως. Ποιος λοιπόν, λέει, θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Δηλαδή, ποιος άραγε θα είναι τόσο σκληρός και αμείλικτος, ώστε κατά τον καιρό και την ημέρα της εισόδου του στον κόσμο —είναι προφανές ότι πρόκειται για την ένσαρκη είσοδο, μέσω της οποίας θα γινόταν απτός, δηλαδή ορατός— να σταθεί όρθιος και να παραμείνει αλύγιστος; Διότι θα τιμωρηθεί εξάπαντος και οπωσδήποτε, και θα υποστεί πικρές τιμωρίες για την αλαζονεία του. <Διότι αυτός εισέρχεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα αυτών που πλένουν, και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως το αργύριο και όπως το χρυσίο, και θα καθαρίσει τους υιούς Λευί και θα τους χωνεύσει όπως το χρυσίο και το αργύριο.> Ο λόγος σε αυτά τα σημεία έχει διατυπωθεί με βάση την ομοιότητα των ανθρώπινων πραγμάτων, αλλά θα μπορούσε να προσφέρει στους πιο συνετούς τη φανέρωση ενός απόρρητου μυστηρίου.

Γι' αυτό λοιπόν και στη χάρη του Αγίου Πνεύματος συμπεριλαμβάνεται η φανέρωση του πυρός. Διότι βαπτιζόμαστε στον Χριστό, σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη, με Πνεύμα Άγιο και πυρ. Είπε δε κάπου γι' αυτόν κάποιος από τους αγίους προφήτες, ότι «Ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος που εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης τον οποίο εσείς επιθυμείτε. Ιδού, έρχεται ο Κύριος, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα αντέξει κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν καθαριστικό βότανο όσων πλένουν».

Καθώς λοιπόν ο Θεός κατέβηκε με μορφή πυρός, υπήρχαν καπνοί που πετάγονταν σαν από καμίνι και ξετυλίγονταν πολύ ψηλά, και απλώνονταν, νομίζω, πάνω σε όλο τον λαό. Διότι κατήλθε από τον ουρανό για εμάς προς εμάς ο Λόγος του Θεού ως πυρ χωνευτηρίου, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Και αυτός μας βάπτισε με Πνεύμα Άγιο και πυρ· με το νοητό πυρ που κατακαίει τον συρφετό μέσα μας και λιώνει τον ρύπο της αμαρτίας, και δεν αφήνει τον νου να αποψύχεται παραδιδόμενος σε άτοπες ηδονές· γι' αυτό έχουμε ολοκληρωθεί, ζέοντες τω πνεύματι. Και ακριβώς αυτό ενήργησε σε εμάς ο Χριστός. Γι' αυτό και έλεγε: «Ήλθα να βάλω φωτιά στη γη. Και τι άλλο θέλω αν ήδη άναψε;» Επομένως, με μορφή πυρός, κατ' άκρα θεία οικονομία, εμφανιζόταν στους αρχαιότερους· πλην όμως όχι χωρίς καπνό. Θα κατανοήσουμε δε και πάλι μέσα από αυτό ότι είναι ανάγκη να θρηνούν και να οδύρονται όσοι υποπίπτουν στη ραθυμία, και έχουν επιλέξει να περιφρονούν τη θεία Του δόξα. Διότι μέσα στον καπνό είναι αναπόφευκτο να δακρύζει κανείς. Και πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κάποιος ότι οι θεομίσητοι και αλιτήριοι θα οδηγηθούν στο εξώτερο σκότος; «Διότι εκεί θα είναι», λέγει, «ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων». Ότι λοιπόν για τη ραθυμία τους χύνουν πικρά δάκρυα αυτοί για τους οποίους γίνεται ο λόγος, αυτό υποδείκνυαν οι καπνοί.

Και ότι ο τρόπος της λατρείας θα μεταβληθεί και θα μεταβεί προς το καλύτερο, προς τη νέα, την εν Χριστώ λατρεία, θα γινόταν σαφές από όσα μας γράφει ο Μαλαχίας για τον Θεό: «Και θα καθαρίσει τους γιους του Λευί, και θα τους χωνέψει όπως το χρυσάφι και όπως το ασήμι· και θα προσφέρουν στον Κύριο θυσία με δικαιοσύνη, και η θυσία του Ιούδα και της Ιερουσαλήμ θα αρέσει στον Θεό, όπως ακριβώς τις αρχαίες ημέρες, και όπως τα παλαιά χρόνια». Καταλαβαίνεις, λοιπόν, ότι κάνει λόγο σχεδόν για κάποια αναχάλκευση και ανάπλαση της ιεροσύνης και ταυτόχρονα των θυσιών; ΠΑΛΛ. Καταλαβαίνω. ΚΥΡ. Διότι, το «θα χωνέψει και θα καθαρίσει», που έχει λεχθεί όπως για τον χρυσό και τον χρυσοχόο, άραγε δεν θέλει να μας οδηγήσει σε αυτό το νόημα; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Επειδή το ότι επρόκειτο να κατορθώσει νοητώς κάτι τέτοιο ο Λόγος, αφού ενανθρώπησε, μας το βεβαίωσε ο Θεός και Πατέρας λέγοντας: «Ξαφνικά θα έρθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς αναζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε. Ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος ο παντοκράτορας· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν βότανο των πλυντών».

Ότι δε το Πνεύμα παρομοιάζεται με τη φύση του πυρός, σε πληροφορεί λέγοντας στα πλήθη των Ιουδαίων και ο μακάριος Βαπτιστής: «Εγώ βαπτίζω με νερό, αλλά ανάμεσά σας στέκεται αυτός που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος έρχεται πίσω μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του.» Είπε δε ότι: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ.» Διότι δεν έχουμε βαπτιστεί σε αισθητό πυρ, αλλά εν Αγίω Πνεύματι, το οποίο δίκην πυρός κατατήκει τον μολυσμό στις ψυχές· γι' αυτό άλλωστε έχει γραφτεί για τον Χριστό ότι: «Ιδού, αυτός εισέρχεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως πόα πλυνόντων· και θα καθίσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας, όπως το ασήμι και το χρυσάφι.» Άσβεστο λοιπόν είναι το πυρ του θυσιαστηρίου. Διότι παρέμεινε στον Χριστό το Άγιο Πνεύμα, καίτοι εκ φύσεως ενυπάρχει σε αυτόν, καθόσον νοείται και είναι Θεός. Είπε δε και ο νόμος ότι το πυρ αποτελεί ίδιον του θυσιαστηρίου. Διότι, έστω κι αν ο Μονογενής έγινε άνθρωπος, και, σύμφωνα με το σχήμα που αρμόζει στην ανθρώπινη φύση, λέγεται ότι έχει έλθει σε μέθεξη του Πνεύματος· εντούτοις το Πνεύμα είναι δικό του και βρίσκεται μέσα του, και είναι αληθώς ίδιόν του.

«Ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου, και σαν το καθαριστικό βότανο αυτών που πλένουν, και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει, όπως το ασήμι και το χρυσάφι.» Συμφωνεί δε με αυτά και ο θεσπέσιος Ησαΐας λέγοντας ότι «Θα εκπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσον τους με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως.» Άραγε λοιπόν, ω Παλλάδιε, ο τρόπος της δικαιοσύνης που νοείται εν Χριστώ θα μπορούσε να εκπληρωθεί από εμάς μόνο με το να καθαριζόμαστε; Και με το να αποβάλουμε τους παλαιούς μολυσμούς; Θα επαρκούσε άραγε αυτό, πες μου, για να μας προσδώσει αγιοπρεπή δόξα, και να μας στεφανώσει με τις ανώτατες τιμές; Ή μήπως η κατάστασή μας θα γίνει καλύτερη, και δικαιολογημένα θα σεμνύνουμε τα κεφάλια μας με τους ύψιστους επαίνους, προσφέροντας στον Θεό, σαν κάποιο πνευματικό δώρο και αληθινά ιερό ανάθημα, τη ζωή εν αγιασμώ και οσιότητι, και επιτελώντας άριστα την πνευματική λατρεία; ΠΑΛΛ. Έτσι λέω. ΚΥΡ.

Και για αυτές τις δύο παρουσίες λέγει ο προφήτης Μαλαχίας: «και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε». Ιδού η μία παρουσία. Και πάλι για τη δεύτερη παρουσία λέγει: «Και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς ζητάτε. Ιδού έρχεται Κύριος Παντοκράτορας. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της εισόδου του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν καθαριστικό βότανο αυτών που πλένουν. Και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει». Και αμέσως στη συνέχεια ο ίδιος ο Σωτήρας λέγει: «Και θα σας πλησιάσω για κρίση, και θα γίνω γρήγορος μάρτυρας εναντίον των μάγων και εναντίον των μοιχαλίδων και εναντίον αυτών που ορκίζονται στο όνομά μου με ψέμα», και τα εξής. Γι' αυτό ο Παύλος, προασφαλίζοντάς μας, λέγει: «Αν κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό και άργυρο και πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, καλάμια, το έργο του καθενός θα γίνει φανερό· διότι η ημέρα θα το δείξει, επειδή αποκαλύπτεται μέσα σε φωτιά».

Άλλος Προφήτης βοά, λέγοντας: Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Έτερος δε Προφήτης ανακράζει, λέγοντας: Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου. Άλλος Προφήτης βοά εκ προσώπου του Κυρίου, λέγοντας: Σε ημέρα εκδικήσεως θα ανταποδώσω, και δεν υπάρχει κανείς που θα ξεφύγει από τα χέρια μου. Περί αυτής της ημέρας ο θεόφατος Δαβίδ έλεγε: Ο Θεός θα έλθει εμφανώς, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει· φωτιά θα καεί ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Περί αυτής της ημέρας βοά και ο απόστολος Παύλος: Κατά την ημέρα που ο Θεός θα κρίνει τα κρυπτά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου. Και πάλι λέγει: Προσέχετε πώς πορεύεστε· είναι φοβερό να πέσει κανείς στα χέρια του ζωντανού Θεού. Βοά δε και ο μακάριος Πέτρος, ο κορυφαίος των Αποστόλων, για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα, εξαιτίας της οποίας οι ουρανοί φλεγόμενοι θα διαλυθούν, και τα στοιχεία της φύσεως θα λιώσουν καιγόμενα. Και τι να πω για τους Προφήτες και τους Αποστόλους; Ο ίδιος ο Δεσπότης και Κύριός μας προμαρτύρησε για την ημέρα εκείνη, λέγοντας: Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη, τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες, και έλθει αιφνιδίως σε εσάς η ημέρα εκείνη· διότι σαν παγίδα θα επέλθει σε όλους όσους κατοικούν στο πρόσωπο όλης της γης.

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει και ο Δαβίδ: γιατί να φοβηθώ σε ημέρα πονηρή; Η ανομία της φτέρνας μου θα με κυκλώσει. Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί εκείνος που καταριέται την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και κάποιος άλλος προφήτης βοά: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος Σαβαώθ, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει εμφανώς, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει; Πυρ θα προπορεύεται ενώπιόν του, και γύρω του σφοδρή καταιγίδα. Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και την γη για να κρίνει τον λαό του και κάθε σάρκα σε εκείνο το φοβερό δικαστήριο, όπου δεν υπάρχει μικρός και μεγάλος, δούλος και ελεύθερος, όπου δεν υπάρχει βασιλιάς και υπήκοος, αλλά όλοι ομοίως είναι κατάδικοι, όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, απροστάτευτοι, τρέμοντας, κλαίγοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας ο καθένας τι να πει ή τι να απολογηθεί στον Δικαστή για τα κακά που έπραξε.

Όλοι λοιπόν, όπως είπα, οι θεοφόροι, με πόνο και δάκρυα κράζουν, προμηνύοντας τη θλίψη εκείνης της ημέρας. Για αυτήν την ημέρα έλεγε ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται για να καταστρέψει όλη τη γη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν». Και πάλι ο ίδιος Προφήτης λέει: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ο μισθός του μαζί του, και το έργο του καθενός ενώπιόν του». Άλλος Προφήτης φωνάζει, λέγοντας: «Ιδού, ο Κύριος έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;» Έτερος δε Προφήτης ανακράζει, λέγοντας: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα, και εισήλθε τρόμος στα οστά μου». Άλλος φωνάζει εκ προσώπου του Κυρίου, λέγοντας: «Σε ημέρα εκδικήσεως θα ανταποδώσω, και δεν υπάρχει κανείς που θα γλιτώσει από τα χέρια μου».

Εκείνη είναι η ημέρα και η ώρα, για την οποία λέει ο Δαβίδ: γιατί να φοβάμαι σε ημέρα πονηρή; Εκείνη την ημέρα καταράστηκε ο Ιώβ, λέγοντας: ας την καταραστεί αυτός που καταράστηκε την ημέρα εκείνη, αυτός που πρόκειται να υποτάξει το μέγα κήτος, δηλαδή τον Διάβολο. Για εκείνη την ημέρα και άλλος Προφήτης είπε: ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, όταν ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει, και γύρω του θα υπάρχει σφοδρή καταιγίδα; Θα προσκαλέσει τον ουρανό άνω και τη γη, για να κρίνει τον λαό του. Τότε κάθε σάρκα θα παραστεί στο φοβερό εκείνο δικαστήριο, ως κατάδικος· όλοι δέσμιοι, όλοι γυμνοί, τρέμοντας, ταρασσόμενοι, αγωνιώντας, μεριμνώντας για το τι θα πει ο καθένας ή τι θα απολογηθεί στον Βασιλέα των βασιλευόντων, τον Κύριο και Θεό μας.

Και άλλος προφήτης λέει: αυτός που πρόκειται να έρθει, θα έρθει και δεν θα καθυστερήσει. Θα σου απαντήσει και ο προφήτης Μαλαχίας λέγοντας: ιδού, έρχεται, και ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Θα σε διδάξει επίσης και ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: ο Θεός θα έρθει φανερά και θα τον προσκυνήσουν όλοι οι βασιλείς της γης. Και πάλι: διότι έρχεται για να κρίνει τη γη. Εάν ρωτήσεις τον κορυφαίο Πέτρο, και αυτός θα σου απαντήσει λέγοντας: ο Κύριος δεν καθυστερεί την εκπλήρωση της υπόσχεσής του, όπως νομίζουν μερικοί ότι είναι καθυστέρηση, αλλά δείχνει μακροθυμία, μη θέλοντας να καταστραφεί κανείς, αλλά να φτάσουν όλοι σε μετάνοια. Και πάλι: ότι η ημέρα του Κυρίου θα έρθει όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Ο δε Ιάκωβος πάλι αποκρίνεται λέγοντας: ιδού, ο Κριτής στέκεται μπροστά στις θύρες. Σου λέει επίσης και ο Ιωάννης ο Θεολόγος: για να έχουμε παρρησία και να μην ντροπιαστούμε από αυτόν κατά την παρουσία του.

Και εσύ, αδελφέ, εάν υπομείνεις και επιμεληθείς τον μικρό σου κανόνα, θα βρεθείς μαζί τους. Μην αμελήσετε λοιπόν επειδή σας μισεί ο κόσμος· διότι αυτοί που μισούν είναι τρισάθλιοι, ενώ εκείνοι που μισούνται για τον Χριστό είναι μακάριοι. Διότι έρχεται και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Όπως λέει άλλωστε και ο Προφήτης: έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Πραγματικά, είναι όντως φοβερή η ημέρα της παρουσίας του. Άκουσε και κάτι άλλο παρόμοιο με αυτό· διότι λέει ο προφήτης Δανιήλ ότι στήθηκαν θρόνοι και ο Παλαιός των Ημερών κάθισε. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες παραστέκονταν ενώπιόν του· το δικαστήριο έλαβε θέση και τα βιβλία ανοίχτηκαν.

Μαρτυρεί τούτο εξάλλου και το κατά τον νόμο βάπτισμα των Ιουδαίων. 〈ϙγ〉 Ότι είχε προαναγγελθεί η Δευτέρα Παρουσία — ο Μαλαχίας λέει: Ιδού, έρχεται ο Κύριος ο Παντοκράτωρ· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός θα εισέλθει σαν πυρ χωνευτηρίου και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει.

Ψ. Του ιδίου. ΛΑ΄. Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου, και θα επιβλέψει τον δρόμο προ του προσώπου μου, και ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς θέλετε· ιδού, έρχεται, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν καθαριστικό πλυστών· και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως γίνεται με το ασήμι και το χρυσάφι. Τα περί της δευτέρας παρουσίας του Χριστού προφητεύονται και μέσω αυτών, όταν, αφού αποσταλεί από [...] του Θεού και Πατέρα των όλων, ο ίδιος ο Χριστός του Θεού, ο οποίος τώρα ονομάζεται άγγελος της διαθήκης, θα επιβλέψει τον δρόμο προ του προσώπου του Πατρός, δηλαδή θα προετοιμάσει και θα προπαρασκευάσει τις ψυχές των ανθρώπων για τη βασιλεία του Πατρός· όταν, αφού Αυτός κατασκευάσει από λογικούς και έμψυχους λίθους τον πνευματικό ναό, δηλαδή την Εκκλησία, θα έλθει ο ίδιος ο Κύριος και Θεός Λόγος μαζί με τον ίδιο τον άγγελο της διαθήκης στον προαναφερθέντα ναό· έπειτα, σαν να προαναγγέλλει τη δεύτερη παρουσία Του, ο Λόγος λέγει απευθυνόμενος προς τους αμαρτωλούς: Ιδού έρχεται ο Κύριος ο Παντοκράτωρ· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του;

Μετά από αυτό, λοιπόν, τον ονομάζει και «άγγελο της διαθήκης», τον οποίο ο ίδιος ο Παντοκράτωρ Κύριος διδάσκει ότι αποστέλλει προ του προσώπου του, λέγοντας: «Ιδού, εγώ θα αποστείλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου μου». Αυτόν ακριβώς, λοιπόν, που αποκάλεσε άγγελο, πάλι στη συνέχεια τον ονομάζει Κύριο, προσθέτοντας «και ξαφνικά θα έρθει ο Κύριος, και ο άγγελος της διαθήκης». Αφού προείπε ότι πρόκειται για έναν και τον αυτόν, προσθέτει: «Ιδού, έρχεται, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του;», υποδηλώνοντας τη δεύτερη και ένδοξη παρουσία του. Εκείνος δε που θεσπίζει όλα αυτά είναι ο Κύριος Παντοκράτωρ, ο Θεός των όλων. 〈〈Του ιδίου.〉〉 «Και σε όσους φοβούνται το όνομά μου θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και θα υπάρχει ίαση στις φτερούγες του.» Αυτός που πολλές φορές ονομάστηκε Κύριος και Θεός και άγγελος και αρχιστράτηγος, Χριστός και ιερέας, καθώς και Λόγος και σοφία του Θεού και εικόνα, τώρα ο ίδιος έχει κληθεί «ήλιος της δικαιοσύνης». Γι' αυτόν ακριβώς, λοιπόν, ο Πατέρας που τον γέννησε υπόσχεται ότι θα ανατείλει όχι για όλους, αλλά μόνο για όσους φοβούνται το όνομά του, δίνοντάς τους ως ανταμοιβή για τον φόβο τους προς αυτόν το φως του ήλιου της δικαιοσύνης. Αυτός, λοιπόν, είναι προφανώς ο Θεός Λόγος, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Το οποίο ήταν το φως που φωτίζει «κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Κάποιος άλλος πάλι, ευαγγελιζόμενος τη βαθύτατη ειρήνη, έλεγε: «Θα συντρίψουν τις μάχαιρές τους σε άροτρα, και τις λόγχες τους σε δρέπανα». Και ο ένας καλεί την Ιερουσαλήμ λέγοντας: «Χαίρε πάρα πολύ, θυγατέρα της Σιών, διότι ιδού, ο βασιλιάς σου έρχεται σε σένα πράος, καθισμένος πάνω σε υποζύγιο και σε νέο πώλο». Ο άλλος δε ανακηρύττει και τη δεύτερη παρουσία του, λέγοντας τα εξής: «Θα έλθει ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Θα σκιρτήσετε σαν μοσχάρια που λύθηκαν από τα δεσμά τους». Και ένας άλλος πάλι, εκπλησσόμενος με αυτά, έλεγε: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του». Αλλά όμως, ενώ λέγονται αυτά και πολύ περισσότερα, και ενώ θα έπρεπε να φρίττουμε και ούτε καν να νομίζουμε ότι βρισκόμαστε πάνω στη γη, εμείς, σαν να βρισκόμαστε στη μέση της αγοράς, θορυβούμε, προκαλούμε ταραχή και, συζητώντας για πράγματα που δεν μας αφορούν καθόλου, σπαταλούμε όλο τον χρόνο της συνάξεως. Όταν, λοιπόν, και στα μικρά και στα μεγάλα, και στην ακρόαση και στην πράξη, και έξω και μέσα στην εκκλησία είμαστε τόσο ράθυμοι, και, μαζί με όλα αυτά, προσευχόμαστε και εναντίον των εχθρών μας, από πού θα αντλήσουμε ελπίδα σωτηρίας, όταν σε τόσα αμαρτήματα κάνουμε άλλη μια βαριά προσθήκη, ισάξιά τους, προσθέτοντας αυτή την παράνομη προσευχή; Είναι, λοιπόν, ακόμη δίκαιο να απορούμε αν μας συμβεί κάτι απροσδόκητο και λυπηρό, ενώ θα έπρεπε να απορούμε όταν δεν μας συμβαίνει; Διότι το πρώτο αποτελεί φυσική συνέπεια των πραγμάτων, ενώ το δεύτερο ξεπερνά κάθε λογική και προσδοκία.

Και πάλι: «Θυρίδες, λέει, από τον ουρανό θα ανοιχθούν και θα σειστούν τα θεμέλια της γης· με ταραχή θα ταραχθεί η γη, με αμηχανία θα βρεθεί σε αδιέξοδο η γη, γέρνοντας θα κλίνει η γη, με σάλο θα σαλευθεί η γη· σαν τον μεθυσμένο και σαν αυτόν που κραιπαλά θα σειστεί, σαν καλύβα φύλακα οπωρώνα θα πέσει η γη, και δεν θα μπορέσει πια να σηκωθεί· διότι υπερίσχυσε πάνω της η ανομία. Και θα επιβάλει ο Θεός το χέρι του πάνω στη στρατιά του ουρανού στο ύψος κατά την ημέρα εκείνη και πάνω στα βασίλεια της γης· και θα τους συγκεντρώσει όλους μαζί σε δεσμωτήριο και θα τους κλείσει σε οχύρωμα». Και ο Μαλαχίας, μιλώντας σε απόλυτη συμφωνία με αυτά, έλεγε: «Ιδού, έρχεται ο Κύριος ο παντοκράτορας, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του, ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν αλισίβα αυτών που πλένουν, και θα καθίσει για να χωνέψει και να καθαρίσει, όπως γίνεται με το ασήμι και το χρυσάφι». Και πάλι: «Ιδού, λέει, έρχεται ημέρα Κυρίου, που καίει σαν καμίνι, και θα τους καταφλέξει· και θα γίνουν όλοι οι αλλογενείς και όλοι οι πράττοντες την ανομία σαν την καλαμιά, και θα τους αναφλέξει η ημέρα που έρχεται, λέει ο Κύριος ο παντοκράτορας, και δεν θα τους απομείνει ούτε ρίζα ούτε κλαδί».

Εισέλθετε, πατήστε, διότι είναι γεμάτο το πατητήρι· ξεχειλίζουν οι στέρνες, διότι επληθύνθηκαν τα κακά τους. Ήχοι αντήχησαν στην κοιλάδα της δίκης· ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν, και τα άστρα δεν θα δώσουν το φως τους· ο δε Κύριος θα ανακράξει από τη Σιών, και από την Ιερουσαλήμ θα εκπέμψει τη φωνή του, και θα σεισθούν ο ουρανός και η γη.» «Δείξτε ευλάβεια και φόβο ενώπιον του Κυρίου, διότι πλησιάζει η ημέρα του Κυρίου. Ο Κύριος ετοίμασε τη θυσία του, αγίασε τους προσκεκλημένους του. Πλησιάζει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, είναι κοντά και έρχεται πάρα πολύ γρήγορα. Η φωνή της ημέρας του Κυρίου έχει οριστεί να είναι πικρή και σκληρή· ημέρα οργής, η ημέρα εκείνη είναι ημέρα θλίψης και στενοχώριας, και αφανισμού· ημέρα σκότους και γνόφου.» «Ιδού, έρχεται, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας· και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Διότι αυτός εισέρχεται σαν φωτιά στο χωνευτήρι, και σαν το καθαριστικό βότανο εκείνων που πλένουν· και θα καθίσει για να χωνεύσει και να καθαρίσει όπως το ασήμι.» «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, προτού έλθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής.» «Τώρα εισέλθετε στους βράχους, και κρυφτείτε στη γη από τον φόβο του προσώπου του Κυρίου, και από τη δόξα της ισχύος του, όταν θα εγερθεί για να συντρίψει τη γη.» «Ιδού, έρχεται η αδυσώπητη ημέρα του Κυρίου, με θυμό και οργή, για να καταστήσει όλη την οικουμένη έρημη και να εξολοθρεύσει τους αμαρτωλούς από αυτήν.

Αλλά όταν έλθει εν τη δόξη αυτού ο Υιός του Ανθρώπου, «ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του» σύμφωνα με τον άγιο Μαλαχία; Με πολλούς τρόπους δε ο Δεσπότης ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου: «Θα δουν», λέει, «τον υιό του ανθρώπου μετά δυνάμεως και δόξης πολλής»· και: «Από τώρα θα δείτε τον υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού»· και: «Από τώρα θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον υιό του ανθρώπου». «Έχει δε και εξουσία να κάνει κρίση· και το ότι είναι υιός ανθρώπου, μην το απορείτε αυτό». Και γενικά άπειρες φορές θα τον έβρισκε κανείς να ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου, και θεωρώ άξιο να ερευνήσουμε ποιου ανθρώπου είναι υιός, εφόσον το αναφέρει συχνά. Διότι δεν αποκαλεί βέβαια τον Πατέρα και Θεό άνθρωπο, μη γένοιτο· επειδή έχουμε ακούσει ότι ο Θεός κατέχει τα ονόματα Θεός και Κύριος και παντοκράτορας και παντεπόπτης και κάποια άλλα αξιοθαύμαστα, άνθρωπος όμως πουθενά. Αλλά ούτε πάλι αποκαλεί άνθρωπο τον δίκαιο και μνήστορα Ιωσήφ, ονομάζοντας τον εαυτό του υιό του, εφόσον ούτε δικός του υιός είναι.

«Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Και αυτά μεν αφορούν την ανάσταση. Επειδή όμως την εξανάσταση των νεκρών ακολουθεί και η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, πρέπει λοιπόν, με τη χάρη Του, να πούμε και για αυτήν λίγα από τα πολλά· την οποία και οι προφήτες, όταν την προείδαν με το θείο Πνεύμα, εξεπλάγησαν. «Κύριε», λέει, «άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα· Κύριε, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην». Και ο Μαλαχίας λέει: «Θα έλθει ο Κύριος. Και ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του; Διότι αυτός έρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν σταχτόνερο αυτών που πλένουν. Και θα καθίσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι», και θα έλθει προς εσάς με κρίση και θα είναι γρήγορος μάρτυρας εναντίον των πόρνων και των μοιχαλίδων και εναντίον όσων ορκίζονται στο όνομά του ψευδώς και όσων δεν τον φοβούνται, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. «Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, και δεν έχω αλλοιωθεί».

«Διότι με το πυρ του Κυρίου θα κριθεί όλη η γη και με τη ρομφαία του κάθε σάρκα· πολλοί θα είναι οι τραυματίες από τον Κύριο». Και πάλι: «Ο Θεός μας», λέει, «είναι πυρ καταναλίσκον». Τι καταναλίσκει; Προφανώς κάθε τραχύτητα και ύλη και ρύπο και κάθε μόλυσμα και κάθε αμαρτία, με σκοπό να ανακαινίσει τη γη, όπως έχει προειπωθεί. Αυτό ακριβώς διακήρυξε πιο πάνω και ο θείος Μαλαχίας, λέγοντας ότι: «Θα έλθει ο Κύριος. Και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Διότι αυτός εισέρχεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως βότανο πλυνόντων. Και θα καθίσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι» και τα εξής· διότι όπως το χρυσάφι και το ασήμι και το ρυπωμένο σκεύος που αναχωνεύεται μέσα στη φωτιά, καθαρίζεται από άριστο τεχνίτη, έτσι και η γη θα καθαριστεί τότε με το πυρ, κατόπιν προσταγής του Θεού. Και όχι μόνο κάθε ρύπος και κάθε ακαθαρσία από το πρόσωπο της γης, αλλά και τα όρη και οι βουνοί και κάθε τραχύτητα και κάθε κρημνώδης τόπος θα κατακαεί και θα λειανθεί, και όλη η γη θα γίνει ευθεία και ομαλή και νέα, και θα καθαριστεί από κάθε ρύπο και θα ανακαινιστεί σύμφωνα με τη θεία επαγγελία, και έτσι έπειτα θα δεχθεί την έλευση του μεγάλου και δίκαιου Κριτή.

Ας μιλήσουμε όμως και προς όλους γενικά τους αδελφούς μας. Ω πατέρες, ω αδελφοί, μοναχοί και μαζί όσοι ζείτε στον κοσμικό βίο, πλούσιοι, φτωχοί, δούλοι, ελεύθεροι, νέοι και γέροντες, κάθε ηλικία και κάθε γένος, ακούστε. Μήπως ο Θεός είναι ψεύτης; Ή μήπως δεν είναι μεν ψεύτης, αλλά είναι αδύναμος, και δεν θα μπορέσει να κάνει αυτά που υποσχέθηκε; Μήπως θα καθυστερήσει να επισκεφθεί όλα τα έθνη; Μήπως θα μπορέσει κανείς να κρυφτεί από τα μάτια του; Μήπως θα μπορέσει άνθρωπος να αντέξει την αποκάλυψη της δόξας του; Ασφαλώς όχι. Πώς άλλωστε, όταν οι ουρανοί θα καταλυθούν με πάταγο και τα στοιχεία της φύσεως θα καούν και θα καταστραφούν, όπως λέει ο Απόστολος, θα μπορέσει ο άνθρωπος τότε να υπομείνει την ημέρα της ελεύσεως του απρόσιτου Θεού, ο οποίος κατοικεί σε απρόσιτο φως, και ο οποίος, ερχόμενος μέσα σε αυτό και μαζί με αυτό στον κόσμο, πρόκειται να φανερωθεί σε κάθε σάρκα; Μεγάλος φόβος και τρόμος πράγματι θα καταλάβει τότε τους αμαρτωλούς και δεν θα υπάρχει μέτρο σύγκρισης για τη θλίψη και την οδύνη και την τιμωρία τους.

Διότι ποιος θα μπορούσε να περιγράψει την καταπληκτική θέα των αγγέλων χωρίς να την αμαυρώσει; Ο Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, όταν την αντίκρισε, αν και ήταν προφήτης, παραλίγο να μείνει παράλυτος και άπνους, όπως δηλώνουν τα κείμενα που αναφέρονται σε αυτόν. Λοιπόν, εμείς τι θα πάθουμε τελικά κατά τη φοβερή και φρικώδη εκείνη παράσταση ενώπιον του Θεού και Κριτή των πάντων, απολογούμενοι για όλα όσα πράξαμε στη ζωή μας; Και τι θα συμβεί πριν από αυτό το πρώτο; «Διότι ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του;» ανακράζει ένας από τους προφήτες. Και πάλι ο Ησαΐας: «Ιδού έρχεται ο Κύριος, και το έργο του καθενός βρίσκεται στα χέρια του»· και θα προκαλέσει συγκλονισμό σε όλα τα έθνη με την ηχώ της αρχαγγελικής σάλπιγγας· και ενώπιόν του θα παραστούμε γυμνοί και τετραχηλισμένοι.