Πατερικές αναφορές στο ΜΑΛΑΧΙΑΣ 3:6

Ας μου πει, λοιπόν, ο φιλόσοφος Σεβήρος, πώς οι μακάριοι Πατέρες, ενώ ήταν σύγχρονοι των αιρεσιαρχών Θεοδώρου και Διοδώρου, μίλησαν για δύο φύσεις στον Χριστό τον Θεό. Διότι και ο Σαμοσατεύς και οι οπαδοί του Θεοδώρου και του Διοδώρου είχαν βλασφημήσει πριν από τον Νεστόριο ότι ο Χριστός είναι δύο πρόσωπα και δύο υποστάσεις και ότι είναι απλός άνθρωπος. Επομένως, οι Πατέρες δεν διατύπωσαν τα περί του Χριστού δόγματα κατά τρόπο σεληνιακό, ανάλογα με τους καιρούς, ώστε να Τον παρουσιάσουν φανταστικώς να αλλάζει, σαν χαμαιλέοντας, διάφορες ιδέες, μορφές και σχήματα. Διότι Τον είχαν ακούσει να λέγει: «Ιδού, ιδού, ότι εγώ είμαι», και: «Δεν αλλοιώθηκα».

Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι πραχθεί και τελειωθεί από τον Χριστό, ας παρουσιαστούν τώρα οι αιρετικοί που ισχυρίζονται ότι ο Χριστός είναι μία φύση, και ότι αυτή είναι όλη θεότητα· και ας ακούσουν τον απόστολο Ιάκωβο να θεολογεί για τη θεία φύση και να λέει ότι «στη θεία φύση δεν υπάρχει παραλλαγή». Αν λοιπόν στη θεία φύση δεν υπάρχει οποιαδήποτε παραλλαγή, αλλά υπάρχει μόνο απόλυτη ταυτότητα, ισότητα και αδιάπτωτη και σταθερή τελειότητα, σε ποια φύση του Χριστού θα αποδώσουμε, πες μου, χωρίς να εισαγάγουμε τροπή, τέτοιες και τόσες εναλλαγές, τις ελλείψεις, τις αναπληρώσεις, τις απομακρύνσεις, τις αποκαταστάσεις, τον χωρισμό της ψυχής από το σώμα, τη μακρά αναχώρησή της στον άδη, και την επάνοδό της προς το ίδιο το ένθεο σώμα της για νέα σύνθεσή της με αυτό; «Εσύ είσαι ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου», φωνάζει ο προφήτης για τον Θεό Λόγο· όπως και ο ίδιος ο Θεός Λόγος λέει: «Ιδέτε, ιδέτε, ότι εγώ είμαι» και «Δεν αλλοιώθηκα». Αν λοιπόν και ο άνθρωπος που ενώθηκε μαζί του καθ’ υπόσταση μεταποιήθηκε στα ιδιώματα του Θεού Λόγου, πώς επάνω στον σταυρό δεν είχε είδος ούτε κάλλος, ενώ στον τάφο ήταν ατελής και ελλιπής ως προς τη νοερά ψυχή, και στον άδη η ψυχή ήταν ελλιπής ως προς το ίδιο της το σώμα, ενώ στον παράδεισο, κατά την ίδια ακριβώς ημέρα του πάθους, παρών εκεί μαζί με τον ληστή, δεν είχε εκεί ούτε το σώμα ούτε την ψυχή που βρισκόταν στον άδη; Και, για να μιλήσω σύντομα, αν οι αιρετικοί μας δείξουν ότι ο Χριστός, κατά την ημέρα του πάθους, βρισκόταν χωρίς καμιά έλλειψη και στον τάφο και στον άδη και στον παράδεισο, μαζί με ψυχή και σώμα, τότε είναι φανερό ότι μία ουσία και μία ενέργεια είναι, και όχι δύο, όπως άλλωστε είχαν ήδη εκθέσει λέγοντας ότι «σε κάθε χρόνο και τόπο και πράγμα παρουσιάζουμε τη φύση του Χριστού να είναι αδιάλειπτα παρούσα».

Επομένως, αναλλοίωτη πρέπει να είναι η εικόνα του άτρεπτου Θεού· διότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες. Και ο μεν Δαβίδ, ψάλλοντας για αυτόν, λέει: Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα χαθούν· εσύ όμως παραμένεις, και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν. Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν. Ο δε Κύριος ο ίδιος λέει για τον εαυτό του μέσω του προφήτη: Δείτε με, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί. Διότι, έστω και αν μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι αυτό αναφέρεται στον Πατέρα, αρμόζει ωστόσο να το λέει αυτό και ο Υιός, επειδή, κυρίως αφού έγινε άνθρωπος, αποδεικνύει την ταυτότητα και το άτρεπτό του σε όσους νομίζουν ότι εξαιτίας της σάρκας έχει αλλοιωθεί και έχει μεταβληθεί σε κάτι άλλο. Άλλωστε, οι άγιοι, και πολύ περισσότερο ο Κύριος, είναι πιο αξιόπιστοι από την κακοβουλία των ασεβών. Διότι, σύμφωνα με το προαναφερθέν ανάγνωσμα της υμνωδίας, η Γραφή, χαρακτηρίζοντας ως τρεπτή και αλλοιωτή τη φύση όλων των γενητών και όλης της κτίσεως, μέσα από την αναφορά στον ουρανό και τη γη, και εξαιρώντας τον Υιό από αυτά, αποδεικνύει ότι αυτός δεν είναι καθόλου γενητός. Αντιθέτως, διδάσκει ότι αυτός αλλοιώνει τα άλλα, ενώ ο ίδιος δεν αλλοιώνεται, μέσα από τη φράση: Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν.

Οι αποκαλούμενοι, λοιπόν, από τους Έλληνες ψευδώνυμοι θεοί τους δεν είναι πιστοί ούτε ως προς την ύπαρξή τους ούτε ως προς αυτά που υπόσχονται. Διότι ούτε είναι οι ίδιοι παντού, αλλά ακόμη και οι τοπικοί φθείρονται με τον χρόνο και καταρρέουν από μόνοι τους. Γι' αυτό και εναντίον τους ο Λόγος της Γραφής βοά ότι δεν υπήρξε πίστη σε αυτούς, και είναι νερό απατηλό, και δεν υπάρχει πίστη σε αυτούς. Ο Θεός όμως των όλων, ο οποίος είναι ο μόνος που πραγματικά υπάρχει και είναι αληθινός, είναι πιστός, παραμένοντας πάντοτε ο ίδιος και λέγοντας: «Δείτε με, δείτε, ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί». Γι' αυτό και ο Υιός Του είναι πιστός, υπάρχοντας πάντοτε και μη αλλοιούμενος, και μη διαψευδόμενος ούτε ως προς την ύπαρξή Του ούτε ως προς αυτά που υπόσχεται, όπως ακριβώς πάλι ο Απόστολος γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς λέει: «Πιστός είναι εκείνος που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει»· διότι με το να πράττει αυτά που υπόσχεται, είναι πιστός στα όσα λέει. Προς τους Εβραίους, εξάλλου, για να δείξει ότι η λέξη αυτή σημαίνει και το αναλλοίωτο, γράφει τα εξής: «Εάν εμείς απιστήσουμε, εκείνος παραμένει πιστός· να αρνηθεί τον εαυτό του δεν μπορεί».

Επομένως, αναλλοίωτη θα πρέπει να είναι η εικόνα του άτρεπτου Θεού· «διότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο ίδιος χθες και σήμερα και στους αιώνες». Και ο μεν Δαβίδ ψάλλοντας λέει γι' αυτόν: «Και εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και έργα των χεριών σου είναι οι ουρανοί. Αυτοί θα καταστραφούν, εσύ όμως παραμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν μανδύα θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Ο ίδιος δε ο Κύριος λέει για τον εαυτό του μέσω του προφήτη: «Δείτε με, δείτε ότι εγώ είμαι» και «δεν έχω αλλοιωθεί». Διότι, ακόμη κι αν μπορούσε να πει κανείς ότι το νόημα αυτό αναφέρεται στον Πατέρα, εντούτοις αρμόζει να λέγεται αυτό και για τον Υιό, διότι ακριβώς επειδή έγινε άνθρωπος, αποδεικνύει την ταυτότητα και το άτρεπτο του εαυτού του σε εκείνους που νομίζουν ότι εξαιτίας της σάρκας έχει αλλοιωθεί και έχει μεταβληθεί σε κάτι άλλο. Είναι δε πιο αξιόπιστοι οι άγιοι, και πολύ περισσότερο ο Κύριος, από την κακόνοια των ασεβών.

Οι λεγόμενοι, λοιπόν, από τους Έλληνες ψευδώνυμοι θεοί τους δεν είναι πιστοί ούτε ως προς την ύπαρξή τους ούτε ως προς τις επαγγελίες τους· διότι ούτε είναι παντού οι ίδιοι, αλλά και οι κατά τόπους θεοί φθείρονται με την πάροδο του χρόνου και καταρρέουν από μόνοι τους· γι' αυτό και ο λόγος της Γραφής βοά εναντίον τους, ότι «δεν ίσχυσε η πίστη» σε αυτούς και ότι είναι «ύδωρ απατηλό» και «δεν υπάρχει πίστη σε αυτούς». Αντιθέτως, ο Θεός των όλων, ο μόνος που όντως υπάρχει πραγματικά και είναι αληθινός, είναι πιστός, παραμένοντας ο ίδιος και λέγοντας: «Ιδέτε με, ιδέτε ότι εγώ είμαι» και «δεν αλλοιώθηκα». Γι' αυτό και ο Υιός Του είναι πιστός, υπάρχοντας πάντοτε, και δεν αλλοιώνεται ούτε διαψεύδεται, ούτε ως προς την ύπαρξή Του ούτε ως προς τις επαγγελίες Του, όπως ακριβώς πάλι ο Απόστολος γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς λέει: «Πιστός είναι εκείνος που σας καλεί, ο οποίος και θα το πράξει»· διότι, πράττοντας όσα υπόσχεται, αποδεικνύεται πιστός στα λόγια του. Προς τους Εβραίους δε, σχετικά με το ότι η λέξη αυτή υποδηλώνει και το αναλλοίωτο, γράφει τα εξής: «Εάν εμείς φανούμε άπιστοι, εκείνος παραμένει πιστός· διότι δεν μπορεί να αρνηθεί τον εαυτό του».

Το να ελεγχθεί δε αυτό το άτοπο είναι πάρα πολύ εύκολο. Αλλ' επειδή η βλασφημία είναι αφ' εαυτής ολοφάνερη, νομίζω ότι σε εκείνον που φοβάται τον Κύριο αρκεί και μόνη η υπενθύμιση. Διότι, εάν ετράπη, τότε και αλλοιώθηκε. Κάτι τέτοιο όμως ας απέχει πολύ και από τα λόγια και από τη σκέψη μας, εφόσον ο Θεός έχει πει: «Εγώ είμαι και δεν έχω αλλοιωθεί».

Και πάλι, από αυτό που λέγεται εκ προσώπου του Θεού, «Εγώ είμαι, και δεν αλλοιώθηκα», διδασκόμαστε το πάντοτε ταυτόσημο και άτρεπτο της θείας ουσίας. Πώς λοιπόν δεν αποτελεί προφανή παραλογισμό να ισχυρίζεται κανείς ότι δεν αντιστοιχεί ιδιαίτερη σημασία στο καθένα από τα ονόματα, αλλά ότι, αναφορικά με την ενέργεια, όλα τα ονόματα μπορούν να ορίζονται ως ταυτόσημα μεταξύ τους; Έπειτα, και αν ακόμη το παραχωρήσουμε αυτό, ούτε και έτσι θα προκύψει για αυτούς κανένα πλεονέκτημα ως προς τον σκοπό τους.

Εάν, λοιπόν, πουν ότι έχει την υπεροχή ως κάτι επίκτητο, και ότι σεμνύνεται για πρόσθετα αξιώματα, είναι ανάγκη να ομολογήσουν επιπλέον ότι είναι δυνατόν ο Μονογενής να βρεθεί κάποτε στερημένος από τη δόξα, και να απεκδυθεί την επίκτητη χάρη, όπως εκείνοι ισχυρίζονται, και χάνοντας το να είναι Επάνω πάντων, να φανεί γυμνός από την υπεροχή που τώρα θαυμάζουν σε αυτόν, εφόσον το συμβεβηκός είναι κάτι που μπορεί να αποβληθεί, όταν δεν ανήκει στην ουσία του υποκειμένου. Συνεπώς, θα υπάρξει κάποια μεταβολή και αλλοίωση στον Υιό, και ο μελωδός θα διαψευστεί υμνώντας τον με μάταια λόγια: «Οι ουρανοί θα καταστραφούν, εσύ όμως διαμένεις· και όλοι θα παλιώσουν σαν ιμάτιο, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα τελειώσουν». Διότι πώς είναι ο ίδιος, αν μεταβάλλεται μαζί μας, και μάλιστα με μεταβολές προς το χειρότερο; Μάταια λοιπόν, όπως φαίνεται, και ο ίδιος σεμνύνεται για τον εαυτό του λέγοντας: «Δείτε, δείτε, ότι εγώ είμαι και δεν έχω αλλοιωθεί, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εμένα». Πώς όμως δεν θα μεταβιβαστούν και στον ίδιο τον Πατέρα τα πάθη του γεννήματος, εφόσον ο Υιός είναι χαρακτήρας και απαράλλακτη εικόνα Του; Θα είναι, επομένως, για εμάς αλλοιωτός ο Θεός και Πατέρας, και θα έχει την υπεροχή πάνω σε όλα ως κάτι το πρόσθετο· και αποσιωπώ τα υπόλοιπα. Διότι το αρχέτυπο, αναγκαστικά, θα οικειοποιηθεί όσα υπάρχουν στην εικόνα.

Αλλά δεν θα μπορούσε να παραστρατήσει από το πρέπον ιδίως η αγία πληθύς των αγγέλων, η οποία προσκυνά τον Υιό και τον λατρεύει μαζί με εμάς, επιγινώσκοντας ότι είναι κατά φύσιν Θεός, και όχι μαθαίνοντάς το από διδασκαλία, όπως ανοήτως ισχυρίζονται εκείνοι. Διότι δεν αντιλαμβάνονται, όπως είναι φυσικό, σε πόσα ατοπήματα θα περιπέσουν εξαιτίας αυτού. Πρώτα-πρώτα, ο Υιός θα επιδεχτεί αλλοίωση και τροπή προς το ανώτερο προερχόμενος από κάτι κατώτερο, καίτοι λέγει ο ίδιος μέσω του προφήτη: «Δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί»· θα διαψευσθεί μάλιστα οπωσδήποτε και ο ψαλμωδός εν πνεύματι, ο οποίος ανακράζει προς τον Υιό: «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος». Διότι περιμένει, όπως λένε εκείνοι, τον Πατέρα να ενεργήσει σε κάτι από τα όντα, σαν κάποιον καθηγητή και δάσκαλο, για να τον παρατηρήσει και να γίνει μιμητής του· έπειτα, πώς ένας τέτοιος δεν θα φαινόταν πλέον σε κάποιον ότι ανέρχεται από την άγνοια κάποιων πραγμάτων στη γνώση, και ότι μετατρέπεται από το χειρότερο προς το καλύτερο, εάν βεβαίως θεωρούμε ότι το να γνωρίζει κανείς κάτι από τα αγαθά είναι καλύτερο από το να μην το γνωρίζει;

Πρέπει, λοιπόν, με κάθε δύναμη να αποφεύγουμε τα πονηρά, να επιδιώκουμε τα καλύτερα, και να σπεύδουμε να εκτελούμε εκείνα μέσω των οποίων θα μπορούσε κανείς να γεμίσει από κάθε έπαινο και αρετή. Διότι έτσι θα απαλλαγεί και από τα δεινά που θα επιφέρει η θεία οργή σε όσους συνηθίζουν να αμαρτάνουν, και θα αξιωθεί τα βραβεία και τη δόξα που θα δωρίσει ο Θεός σε εκείνους που τον αγαπούν. «Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας και δεν έχω αλλοιωθεί· και εσείς, υιοί του Ιακώβ, δεν απέχετε από τις αμαρτίες των πατέρων σας, παρεκκλίνατε από τα προστάγματά μου και δεν τα τηρήσατε.» Τους απομακρύνει πάλι από ανόσιες σκέψεις και επιπλέον από ανάλογα λόγια. Διότι το να νομίζει κανείς πως, είτε ο Θεός των όλων έχει μεταστραφεί από το να επιθυμεί τα αγαθά προς το αντίθετο, είτε ότι δεν αγαπά πλέον τη δικαιοσύνη αλλά επιδοκιμάζει τους εραστές της φαυλότητας, πώς δεν αποδεικνύει αμάθεια, ή μάλλον κάτι εντελώς παράλογο και ανόσιο και γεμάτο από τη μέγιστη ασέβεια; Όταν λοιπόν δείτε να καλούνται σε κρίση, λέει, και τις μάγισσες ανάμεσά σας, δηλαδή αυτές που χρησιμοποιούν επωδές (και πρόκειται βέβαια για γύναια που ψιθυρίζουν μαγικά λόγια και βωμολοχούν) και εκείνους που διαπράττουν άλλα κακά, τότε, λέει, θα κατανοήσετε μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, ο οποίος και παλαιότερα και τώρα είμαι ταυτόχρονα και αγαθός και φίλος της αρετής. Διότι εγώ δεν γνωρίζω τροπή ή αλλοίωση.

Όλοι λοιπόν όσοι επιθυμούν να διακόψουν τη σύμπνοια της Παλαιάς με την Καινή Διαθήκη, στηριζόμενοι σε αυτά τα χωρία σαν να είναι κάποιο απροσδόκητο εύρημα, νομίζουν ότι αποδεικνύουν σαφώς μέσα από αυτά ότι ο Πατέρας του Χριστού, ο οποίος μάλιστα ομολογείται ως αόρατος από την ευαγγελική φωνή, είναι διαφορετικός από τον Θεό του Μωυσή και των προφητών, ο οποίος εμφανίστηκε με διάφορους τρόπους, άλλοτε στον Αβραάμ, άλλοτε στον Ισαάκ, (στον οποίο επίσης, απευθύνοντας τον λόγο Του, προαναγγέλλει παρόμοια πράγματα με εκείνα που είχε πει στον Αβραάμ), ομοίως δε και στον Ιακώβ, ίσως δε και στον Ησαΐα, ο οποίος είπε, «είδα τον Κύριο Σαβαώθ», και παρομοίως στους υπόλοιπους προφήτες· εμείς όμως, (επειδή και στους ίδιους τους παλαιούς προφήτες του Θεού εμπεριέχεται κάποιο θείο λόγιο εκ μέρους του Θεού που λέει, «διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας και δεν έχω αλλοιωθεί· Και μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη;»

Παρατήρησε επιπλέον αυτών μήπως και ο Πλούταρχος, αναπτύσσοντας περαιτέρω το παρόν νόημα, συμφωνεί τόσο με τις προαναφερθείσες ρήσεις των φιλοσόφων όσο και με τις ρήσεις των Εβραίων που καταγράφονται σε άλλες θεολογικές διδασκαλίες, μέσω των οποίων άλλοτε μεν παρουσιάζεται ο Θεός που αποκαλύπτεται να λέει: «Διότι εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σας και δεν έχω αλλοιωθεί»· άλλοτε δε ο προφήτης, αποβλέποντας σε Αυτόν, απευθύνεται λέγοντας ότι όλα βέβαια τα ορατά είναι δυνατόν κάποτε να αλλοιωθούν και να μεταβληθούν, «εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Εξέτασε, λοιπόν, μήπως ο Πλούταρχος, στο έργο του «Περί του ΕΙ του εν Δελφοίς», δίνει την εντύπωση ότι ερμηνεύει βαθύτερα το νόημα, χρησιμοποιώντας κατά κάποιον τρόπο ως προκείμενη πρόταση τα λόγια εκείνου που είπε στον Μωυσή «εγώ ειμί ο ων», καθώς και το «εγώ είμαι Κύριος ο Θεός σας και δεν έχω αλλοιωθεί» και το «εσύ όμως είσαι ο ίδιος», λέγοντας επί λέξει τα εξής:

Γι' αυτό και στην περίπτωση της θείας Γραφής, όπου λέγεται ότι ο Θεός επιφέρει κακά στους ανθρώπους, πρέπει να επαναλάβουμε τα λόγια του Πλάτωνα, «ότι ο μεν Θεός έπραττε δίκαια και αγαθά», και όταν επέφερε τα θλιβερά και όσα θεωρούνται από τους ανθρώπους κακά σε όσους τα άξιζαν, «αυτοί ωφελούνταν με το να τιμωρούνται», όχι μόνο σύμφωνα με τον φιλόσοφο, αλλά και σύμφωνα με την Εβραϊκή Γραφή που λέει: «Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που παραδέχεται». «Το να λέει όμως ο ποιητής ότι άθλιοι είναι αυτοί που τιμωρούνται, και ότι αυτός που τα έκανε αυτά ήταν ο Θεός, δεν πρέπει να το επιτρέπουμε, αλλά αν μεν λένε ότι είχαν ανάγκη τιμωρίας επειδή ήταν άθλιοι και κακοί, και ότι τιμωρούμενοι ωφελούνταν από τον Θεό, ας το επιτρέπουμε· το να λέγεται όμως ότι ο Θεός γίνεται αίτιος κακών για κάποιον, ενώ είναι αγαθός, πρέπει να το καταπολεμούμε με κάθε τρόπο». Αλλά και για το ότι ο Θεός δεν αλλοιώνεται, η εβραϊκή προφητεία διδάσκει κάπως έτσι, μιλώντας εκ μέρους του Θεού: «Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας και δεν έχω αλλοιωθεί». Και στις θεολογίες ο Δαβίδ αναφωνεί λέγοντας: «Όλοι θα παλιώσουν σαν ένδυμα, και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις και θα αλλαχθούν· εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν».

Έτσι λοιπόν ο Θεός, οικονομώντας τα πράγματα κατά καιρούς διά «των δούλων του, των προφητών», πείθει «όλους τους ανθρώπους να έλθουν εις επίγνωσιν» αυτού. «Τότε» λοιπόν, αφού δέθηκαν οι παίδες, «μαζί με τα ενδύματα και τα σαράβαρά τους ρίχτηκαν στο καμίνι της καιόμενης φωτιάς, σύμφωνα με το πρόσταγμα του βασιλιά». Πες μου, Ναβουχοδονόσορ, για ποιον λόγο διατάζεις να ριχτούν αυτοί δεμένοι στη φωτιά; Μήπως για να μη φύγουν; Ή μήπως, αν είναι λυμένοι, θα σβήσουν τη φωτιά με τα πόδια τους; Αλλά δεν είσαι εσύ που τα κάνεις αυτά, αλλά άλλος είναι αυτός που ενεργεί μέσα σου. Και γι' αυτό η Γραφή λέει: «τότε η μορφή του βασιλιά αλλοιώθηκε»· διότι άλλος ήταν και άλλος έγινε. Διότι αρχικά ο βασιλιάς ήταν άνθρωπος που φοβόταν τον Θεό· έπειτα, αφού υπερηφανεύθηκε εναντίον Του, αλλοιώθηκε, μιμούμενος τα έργα του διαβόλου. Και γι' αυτό ορθώς η Γραφή προανήγγειλε λέγοντας: «εγώ είμαι ο Θεός και δεν έχω αλλοιωθεί», για να δειχθεί ότι ο Θεός είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος. Του βασιλιά «η μορφή αλλοιώθηκε», για να γίνει εύκολα κατανοητό ότι είναι άνθρωπος, και για να αναγνωριστεί εύκολα ο πλάνος που ενεργεί μέσα του, ο οποίος πάντοτε μιμείται τα έργα του Θεού και θέλει με ποικίλους τρόπους να εξαπατήσει τον άνθρωπο. Διότι, λέει, «το δέκατο όγδοο έτος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα, με ύψος εξήντα πήχεις και πλάτος έξι πήχεις, και την έστησε στο πεδίο Δεειρά στη χώρα της Βαβυλώνας».

Γι’ αυτό και ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «Για εκείνους που πρόκειται να αλλοιωθούν», δηλαδή για εκείνους που πρόκειται να δεχθούν βελτίωση και να οδηγηθούν προς το καλύτερο και τελειότερο. Εφόσον, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα, δεν είναι δύσκολο να κατανοήσεις αυτό που θέλησες να μάθεις: «Αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου»· όχι με την έννοια ότι η δεξιά του Υψίστου αλλοιώνεται —διότι είναι αναλλοίωτη και υπεράνω κάθε μεταβολής («Δείτε, λέγει, δείτε ότι εγώ είμαι και δεν έχω αλλοιωθεί»)—, αλλά με την έννοια ότι αλλοιώνει, μεταβάλλει και βελτιώνει, οδηγώντας σε καλύτερη κατάσταση όσους έχουν ανάγκη από αυτήν.

«Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;» Και αυτά μεν αφορούν την ανάσταση. Επειδή όμως την εξανάσταση των νεκρών ακολουθεί και η Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, πρέπει λοιπόν, με τη χάρη Του, να πούμε και για αυτήν λίγα από τα πολλά· την οποία και οι προφήτες, όταν την προείδαν με το θείο Πνεύμα, εξεπλάγησαν. «Κύριε», λέει, «άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα· Κύριε, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην». Και ο Μαλαχίας λέει: «Θα έλθει ο Κύριος. Και ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του; Διότι αυτός έρχεται σαν φωτιά χωνευτηρίου και σαν σταχτόνερο αυτών που πλένουν. Και θα καθίσει χωνεύοντας και καθαρίζοντας όπως το ασήμι και το χρυσάφι», και θα έλθει προς εσάς με κρίση και θα είναι γρήγορος μάρτυρας εναντίον των πόρνων και των μοιχαλίδων και εναντίον όσων ορκίζονται στο όνομά του ψευδώς και όσων δεν τον φοβούνται, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ. «Διότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, και δεν έχω αλλοιωθεί».

Διότι, λέγει, ακόμη και αν από φιλανθρωπία φόρεσα σάρκα και μορφή δούλου, εντούτοις «εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, και δεν έχω αλλοιωθεί», αλλά θα παραμείνω στη δόξα μου, έστω και αν ταπείνωσα τον εαυτό μου λαμβάνοντας σάρκα, και θα έρθω πάλι για να κρίνω τον κόσμο και θα ανταποδώσω στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. «Και ιδού, εγώ αποστέλλω σε εσάς τον Ηλία τον Θεσβίτη, προτού να έρθει η ημέρα του Κυρίου η μεγάλη και επιφανής, ο οποίος θα αποκαταστήσει την καρδιά του πατέρα προς τον υιό και την καρδιά του ανθρώπου προς τον πλησίον του, ώστε να μην έρθω και πατάξω τη γη ολοκληρωτικά». Για αυτόν τον λόγο, λέγει, αποστέλλω τον Ηλία τον Θεσβίτη πριν από την παρουσία μου, για να συμφιλιώσει τον πατέρα με τον υιό και τον υιό με τον πατέρα και γενικώς τον καθένα με τον πλησίον του, και να κηρύξει τη δική μου φοβερή παρουσία και να τους ενώσει όλους σε ειρήνη και ομοπιστία, «ώστε να μην έρθω και πατάξω τη γη ολοκληρωτικά».

Αυτή είναι η καλή πραγματεία, αυτή είναι η μακάρια συναλλαγή, με μικρούς αγώνες και κόπους να αγοράσουμε τα αιώνια και ατελεύτητα. Ας τους μιμηθούμε λοιπόν και εμείς, αδελφοί. Ας ενώσουμε το αίμα μας με το αίμα του αγίου, διότι είναι δυνατόν. Διότι ούτε η φύση έχει παραλλαχθεί, ούτε έχει αλλοιωθεί αυτός που λέει: «Ιδέτε, ιδέτε ότι εγώ είμαι και δεν έχω αλλοιωθεί». Εξίσου αγαπά όλους, υπέρ όλων πέθανε, σε όλους προσφέρεται ως αδαπάνητη τρυφή, όλων ποθεί τη σωτηρία, και αυτό είναι ο πλούτος του. Διότι «είναι πλούσιος», λέγει, «προς όλους όσους τον επικαλούνται». Ας τον επικαλεστούμε, λοιπόν, σε όσα έχουν συμβεί, και «Αυτός θα δώσει δύναμη και κραταίωση» στις ψυχές μας. Ας τον περιπτυχθούμε, «και αυτός θα εξουθενώσει τους εχθρούς μας» ορατούς και αόρατους. Ας τον υπομείνουμε, και αυτός θα μας στεφανώσει κατά την ημέρα της αναστάσεως των νεκρών, κατά την ημέρα της επιφανείας του. Σε αυτήν είθε και εμείς να αξιωθούμε να φτάσουμε ακατάγνωστα και να παραστούμε στο βήμα του ακατάκριτα, δίνοντας καλή απολογία, εν αυτώ τω Χριστώ τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.