Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 1:16

Ματθ. 1, 16 Το ότι όμως δεν λέει ίσως "διά της οποίας" γεννήθηκε, αλλά "εκ της οποίας", ανατρέπει την αίρεση του Απολιναρίου, ο οποίος έλεγε ότι ο Χριστός διήλθε από την Παρθένο σαν μέσα από σωλήνα και δεν προσέλαβε τίποτα από αυτήν. Διότι ο ευαγγελιστής δεν λέει ότι ο Ιησούς γεννήθηκε "διά μέσου αυτής", αλλά "εξ αυτής", δηλαδή από τα πανάχραντα αίματά της. Παρόμοιος είναι και ο λόγος του αποστόλου: διότι λέει "εξαπέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε εκ γυναικός", και όχι διά μέσου γυναικός.

Ο δε Σημ γεννά τον Αρφαξάδ, ο Αρφαξάδ γεννά τον Καϊνάν, ο Καϊνάν τον Σάλα, ο Σάλα τον Έβερ, ο Έβερ τον Φαλέκ, ο Φαλέκ τον Ραγαύ, ο Ραγαύ τον Σερούχ, ο Σερούχ τον Ναχώρ, ο Ναχώρ τον Θάρρα, ο Θάρρα τον Αβραάμ, ο Αβραάμ τον Ισαάκ, ο Ισαάκ τον Ιακώβ, ο Ιακώβ τον Ιούδα, ο Ιούδας τον Φαρές, ο Φαρές τον Εσρώμ, ο Εσρώμ τον Αράμ, ο Αράμ τον Αμιναδάμ, ο Αμιναδάμ τον Ναασώμ, ο Ναασώμ τον Σαλμών, ο Σαλμών τον Βοόζ, ο Βοόζ τον Ιωβήδ από τη Ρουθ, ο Ιωβήδ τον Ιεσσαί, ο Ιεσσαί τον βασιλιά Δαυίδ, ο Δαυίδ τον Σολομώντα από τη σύζυγο του Ουρίου, ο Σολομών τον Ροβοάμ, ο Ροβοάμ τον Αβιά, ο Αβιά τον Ασάφ, ο Ασάφ τον Ιωσαφάτ, ο Ιωσαφάτ τον Ιωράμ, ο Ιωράμ τον Οχοζία, ο Οχοζίας τον Ιωάς, ο Ιωάς τον Αμεσία, ο Αμεσίας τον Οζία, τον ονομαζόμενο Αζαρία, ο Οζίας τον Ιωάθαμ, ο Ιωάθαμ τον Άχαζ, ο Άχαζ τον Εζεκία, ο Εζεκίας τον Μανασσή, ο Μανασσής τον Αμώς, ο Αμώς τον Ιωσία, ο Ιωσίας τον Ιεχονία, ο Ιεχονίας πάλι τον Σαλαθιήλ, ο Σαλαθιήλ τον Ζοροβάβελ, ο Ζοροβάβελ τον Αβιούδ, ο Αβιούδ τον Ελιακείμ, ο Ελιακείμ τον Ασώρ, ο Ασώρ τον Σαδώκ, ο Σαδώκ τον Αχείμ, ο Αχείμ τον Ελιούδ, ο Ελιούδ τον Ελεάζαρ, ο Ελεάζαρ τον Ματθία, ο Ματθίας τον Ιακώβ, ο Ιακώβ τον Ιωσήφ.

Ο Ιωσήφ, όντας γέροντας και χήρος, αφού είχε λάβει πρώτη γυναίκα και είχε αποκτήσει από αυτήν παιδιά, τέσσερα μεν άρρενα, τον Ιάκωβο, που αποκαλείται αδελφός του Κυρίου επειδή ανατράφηκε μαζί του, τον Σίμωνα, τον Ιούδα και τον Ιωσή, και δύο θυγατέρες, την Άννα και τη Σαλώμη· αυτός λοιπόν ο Ιωσήφ, όντας γέροντας και χήρος, κατ' ανάγκην των κλήρων που ρίχνονταν στους χήρους και τους αγάμους κάθε φυλής για τις παρθένους του ναού (επειδή τα πρωτότοκα παιδιά, άρρενα και θήλεα, αφιερώνονταν στον ναό), έλαβε με κλήρο την αγία παρθένο Μαρία, «από την οποία» κατά σάρκα «γεννήθηκε» ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός διά του Αγίου Πνεύματος, όχι από σπέρμα ανδρός ούτε με σωματική συνάφεια. Γεννιέται, λοιπόν, ο Κύριος από τη φυλή του Ιούδα, από το σπέρμα του Δαβίδ και του Αβραάμ κατά σάρκα, όντας Θεός, κατά το τεσσαρακοστό δεύτερο έτος της βασιλείας του Αυγούστου.

Και έτσι λοιπόν, τόσο ο Ματθάν όσο και ο Μελχί, αφού νυμφεύθηκαν διαδοχικά την ίδια γυναίκα, απέκτησαν ομομήτριους αδελφούς, καθώς ο νόμος δεν εμπόδιζε μια χήρα, είτε επειδή είχε χωρίσει είτε επειδή είχε πεθάνει ο άνδρας της, να παντρευτεί άλλον· από την Εσθά λοιπόν (διότι έχει παραδοθεί ότι έτσι ονομαζόταν η γυναίκα) πρώτος ο Ματθάν, ο οποίος κατάγει το γένος του από τον Σολομώντα, γεννά τον Ιακώβ, και όταν πέθανε ο Ματθάν, ο Μελχί, ο οποίος ανάγει το γένος του στον Νάθαν, ενώ ήταν από την ίδια φυλή αλλά από άλλο γένος, όπως προείπα, αφού την πήρε ως χήρα, απέκτησε υιό τον Ηλί. Έτσι λοιπόν, θα βρούμε ότι ο Ιακώβ και ο Ηλί, προερχόμενοι από δύο διαφορετικά γένη, ήταν ομομήτριοι αδελφοί, εκ των οποίων ο ένας, ο Ιακώβ, όταν ο αδελφός του Ηλί πέθανε άτεκνος, αφού πήρε τη γυναίκα του, εγέννησε από αυτήν ως τρίτον τον Ιωσήφ, ο οποίος κατά φύση μεν ήταν δικός του υιός (και ευλόγως, γι' αυτό γράφτηκε: «Ιακώβ δε εγέννησε τον Ιωσήφ»), κατά τον νόμο όμως ήταν υιός του Ηλί· διότι σε εκείνον ο Ιακώβ, όντας αδελφός του, ανέστησε σπέρμα. Γι' αυτόν τον λόγο δεν ακυρώνεται ούτε η γενεαλογία του· την οποία ο μεν ευαγγελιστής Ματθαίος απαριθμώντας λέγει: «Ιακώβ δε εγέννησε τον Ιωσήφ», ο δε Λουκάς αντιστρόφως: «ο οποίος ήταν, όπως ενομίζετο (διότι προσθέτει και αυτό), υιός του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μελχί».

Βʹ. Για να ελέγξουμε, λοιπόν, την αμάθεια εκείνου που το είπε αυτό, και για να αποτρέψουμε το να σκανδαλιστεί κανείς από παρόμοια άγνοια, θα εκθέσω την αληθινή ιστορία των γεγονότων· προηγουμένως όμως είναι καιρός να εξετάσουμε το ζήτημα που μας έχει τεθεί. Ο μεν Ματθαίος κατέρχεται από τον Αβραάμ στον Δαβίδ, και έπειτα στον Σολομώντα και τους διαδόχους του μέχρι τον Ιακώβ, από τον οποίο προήλθε ο Ιωσήφ, που έφερε τον τίτλο του πατέρα του Χριστού. Ο δε Λουκάς αναφέρει ότι ο Ιωσήφ δεν κατάγεται από τον Ιακώβ, όπως λέει ο Ματθαίος, αλλά από τον Ηλί· έπειτα, ανεβαίνοντας από τον Ηλί, προχωρά σε άλλους, τους οποίους ο Ματθαίος δεν μνημόνευσε διόλου. Και ακολουθώντας κατ' αυτόν τον τρόπο μια πλάγια γραμμή, φτάνει όχι στον Σολομώντα, τον γιο του Δαβίδ, αλλά στον Νάθαν, που ήταν επίσης γιος του Δαβίδ. Θα όφειλε, αν πράγματι ο λόγος τους αφορούσε την ίδια γενεαλογία, είτε να ανεβεί μέσα από τα ίδια πρόσωπα με τον Ματθαίο, είτε ο Ματθαίος να ακολουθήσει τα ονόματα που αναφέρει ο Λουκάς. Εφόσον όμως δεν συμφώνησαν μεταξύ τους κατ' αυτόν τον τρόπο, ώστε ο ένας να λέει ότι ο Ιωσήφ είναι γιος του Ιακώβ και απόγονος του Σολομώντα του γιου του Δαβίδ, και ο άλλος ότι δεν είναι γιος του Ιακώβ, αλλά του Ηλί και απόγονος του Νάθαν του γιου του Δαβίδ, φαίνεται εξαιτίας αυτών να παρουσιάζουν μεγάλη διαφωνία μεταξύ τους. —Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς για αυτό το πρόβλημα που τέθηκε; Εμπρός, αφού ανοίξουμε το μάτι της ψυχής, ας προσηλώσουμε με προσοχή τη διάνοιά μας στις ίδιες τις λέξεις και ας δούμε τι λέει ο Λουκάς: «

δ΄. Επειδή, λοιπόν, αφού συνέβη αυτό, ακόμη και αν την είχε αποπέμψει κρυφά, το γεγονός ήταν πολύ σπουδαίο για να παραμείνει κρυφό από τους πολλούς, εύλογα παρουσιάστηκε σε όνειρο ο άγγελος και είπε στον Ιωσήφ: «Ιωσήφ, Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μην φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Και πρόσεξε βέβαια πώς πρώτα τον αποκαλεί υιό του Δαβίδ, παραπέμποντάς τον στον προπάτορα, εξαιτίας εκείνου που αναμενόταν από όλους να προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ. Διότι, για ποιον λόγο δεν τον ονόμασε υιό του Ιακώβ; Επειδή αυτός ήταν ο κατά σάρκα πατέρας του, όπως μαρτυρεί ο ευαγγελιστής: «Ο Ματθάν εγέννησε τον Ιακώβ· ο Ιακώβ εγέννησε τον Ιωσήφ»· τώρα όμως, παραλείποντας την αναφορά στον πατέρα, του υπενθυμίζει τον προπάτορα· υποδηλώνοντας σχεδόν ότι εκείνος που είχε υποσχεθεί ο Θεός στον Δαβίδ, ήταν αυτός ο οποίος, παραδόξως, αν και δεν προερχόταν από αυτόν (τον Ιωσήφ), κυοφορούνταν από την Μαρία εκ Πνεύματος Αγίου. Έπειτα τον προτρέπει να πάρει θάρρος απέναντι στον φόβο που είχε· διότι δεν ήταν τυχαίος ο φόβος του, καθώς αντιλαμβανόταν ότι η Μαρία δεν είχε συλλάβει από άνδρα· και έπειτα του διδάσκει όχι αυτό που αγνοούσε, αλλά την αιτία αυτού που ήδη γνώριζε από πριν· λέει, λοιπόν: «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της, είναι εκ Πνεύματος Αγίου». ε΄.

Γʹ. Πώς ο μεν Ματθαίος από τους διαδόχους του Δαβίδ και του Σολομώντα καταβιβάζει τις γενεές μέχρι τον Ιακώβ και τον Ιωσήφ· ο δε Λουκάς από τους απογόνους του Δαβίδ και του Νάθαν μέχρι τον Ηλί και τον Ιωσήφ, γενεαλογώντας σε αντίθεση με τον Ματθαίο. αʹ. Είναι καιρός να εξετάσουμε το τρίτο από τα ζητήματα που έχουν προταθεί· ας προσηλώσουμε λοιπόν σταθερά τη διάνοιά μας στις ίδιες τις λέξεις· ας δούμε δε τι λέει ο Λουκάς: «Και ο ίδιος ο Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ, του Ηλί, του Μελχί». Αλλά βεβαίως ο Ματθαίος δεν χρησιμοποίησε τη φράση «όπως νομιζόταν»· αντιθέτως, τι λέει; «Ο Ματθάν δε εγέννησε τον Ιακώβ, ο Ιακώβ δε εγέννησε τον Ιωσήφ»· διότι είναι άλλο πράγμα βεβαίως το να νομίζει κανείς, και άλλο το να διαβεβαιώνει ότι τα πράγματα έχουν έτσι. Αν δηλαδή, ενώ ο Ματθαίος διαβεβαίωσε ότι ο Ιωσήφ ήταν υιός του Ιακώβ και του Ματθάν, ο Λουκάς ισχυριζόταν παρομοίως ότι ο Ιωσήφ ήταν υιός του Ηλί και του Μελχί, αληθινά θα υπήρχε κάποια σύγκρουση και πόλεμος, και θα υπήρχε ανάγκη από ανθρώπους που θα διαιτήτευαν μεταξύ τους· τώρα όμως, που ενώ ο Ματθαίος το διαβεβαιώνει, ο Λουκάς δεν το διατείνεται, αλλά παραθέτει την αντίληψη που είχε νομισθεί από τους πολλούς, και όχι αυτήν που επικρατούσε στον ίδιο, νομίζω ότι δεν υπολείπεται κανένα ζήτημα προς διερεύνηση.

Αυτού γιος ήταν ο Ελιέζερ. Αυτού ο Ματθάν. Και αυτού ο Ιακώβ. Τελευταίος ήταν ο Ιωσήφ, ο οποίος εθεωρείτο πατέρας του Χριστού.

Παρατήρησε, λοιπόν, ευθύς εξαρχής στα προοίμια του Ευαγγελίου του, πόσες απορίες θα μπορούσε να διατυπώσει κανείς. Πρώτον μεν, για ποιον λόγο γενεαλογείται ο Ιωσήφ, εφόσον δεν είναι ο πατέρας του Χριστού. Δεύτερον δε, από πού θα γίνει σε εμάς φανερό ότι έλκει την καταγωγή του από τον Δαβίδ, από τη στιγμή που αγνοούνται οι πρόγονοι της Μαρίας, από την οποία γεννήθηκε· διότι δεν παρατέθηκε η γενεαλογία της Παρθένου. Τρίτον, για ποιον λόγο ο μεν Ιωσήφ, ο οποίος δεν συνέβαλε καθόλου στη γέννηση, γενεαλογείται, ενώ για την Παρθένο, η οποία έγινε και μητέρα, δεν καταδεικνύεται από ποιους πατέρες, παππούδες και προγόνους κατάγεται.

Διότι, όπως προείπα, σε αυτούς είχαν δοθεί οι υποσχέσεις. Γιατί άραγε, ενώ μνημόνευσε τη μετοικεσία της Βαβυλώνας, δεν μνημόνευσε και την κάθοδο στην Αίγυπτο; Επειδή εκείνους μεν δεν τους φοβούνταν πλέον, ενώ αυτούς τους έτρεμαν ακόμη· και το ένα γεγονός ήταν αρχαίο, ενώ το άλλο πρόσφατο και είχε συμβεί προ ολίγου· και εκεί μεν δεν κατήλθαν εξαιτίας αμαρτημάτων, ενώ εδώ οδηγήθηκαν στην αιχμαλωσία εξαιτίας των παρανομιών τους. Εάν δε κάποιος επιχειρούσε να μεταφράσει και τη σημασία των ίδιων των ονομάτων, θα έβρισκε ότι και από εκεί προκύπτει άφθονη πνευματική θεωρία, η οποία συντελεί τα μέγιστα στην Καινή Διαθήκη· όπως, για παράδειγμα, από το όνομα του Αβραάμ, του Ιακώβ, του Σολομώντα, του Ζοροβάβελ· διότι τα ονόματα αυτά δεν τους είχαν δοθεί τυχαία. Αλλά, για να μη φανεί ότι γινόμαστε ενοχλητικοί μακρηγορώντας πολύ, ας τα αφήσουμε αυτά και ας προχωρήσουμε στα πιο επείγοντα. Αφού λοιπόν ανέφερε όλους τους προγόνους και κατέληξε στον Ιωσήφ, δεν σταμάτησε σε αυτόν, αλλά πρόσθεσε: «τον Ιωσήφ, τον άνδρα της Μαρίας»· δείχνοντας ότι εξαιτίας εκείνης συμπεριέλαβε στη γενεαλογία και αυτόν. Έπειτα, για να μη νομίσεις, ακούγοντας τη φράση «άνδρα της Μαρίας», ότι γεννήθηκε σύμφωνα με τον κοινό νόμο της φύσεως, πρόσεξε πώς το διορθώνει αυτό με τα όσα προσθέτει στη συνέχεια.

«Ο Αβιούδ εγέννησε τον Ελιακείμ· ο Ελιακείμ εγέννησε τον Αζώρ· ο Αζώρ εγέννησε τον Σαδώκ. Ο Σαδώκ εγέννησε τον Αχείμ· ο Αχείμ εγέννησε τον Ελιούδ· ο Ελιούδ εγέννησε τον Ελεάζαρ. Ο Ελεάζαρ εγέννησε τον Ματθάν· ο Ματθάν εγέννησε τον Ιακώβ· ο Ιακώβ εγέννησε τον Ιωσήφ, τον άνδρα της Μαρίας, από την οποία γεννήθηκε ο Ιησούς, ο λεγόμενος Χριστός.» Για ποιο λόγο καταγράφει τη γενεαλογία του Ιωσήφ και όχι της Θεοτόκου; Διότι, ποια συμμετοχή είχε ο Ιωσήφ σε εκείνον τον άσπορο τόκο; Μήπως ήταν πραγματικά πατέρας του Χριστού ο Ιωσήφ, ώστε να γενεαλογεί τον Χριστό με αφετηρία τον Ιωσήφ; Άκουσε λοιπόν, ότι πραγματικά καμία συμμετοχή δεν έχει ο Ιωσήφ στη γέννηση του Χριστού. Και έπρεπε για τον λόγο αυτόν να καταγραφεί η γενεαλογία της Θεοτόκου· αλλά επειδή υπήρχε νόμος να μην καταγράφονται γενεαλογίες γυναικών, για τον λόγο αυτόν δεν καταγράφηκε η γενεαλογία της Παρθένου· όμως, καταγράφοντας τη γενεαλογία του Ιωσήφ, κατέγραψε και τη δική της. Διότι υπήρχε νόμος να μην λαμβάνουν γυναίκες από άλλη φυλή, ούτε από άλλη πατριά, δηλαδή συγγένεια, αλλά από την ίδια φυλή και πατριά. Ώστε, εφόσον υπήρχε τέτοιος νόμος, είναι ολοφάνερο ότι, με την καταγραφή της γενεαλογίας του Ιωσήφ, συμπεριλαμβάνεται και η γενεαλογία της Θεοτόκου· διότι η Θεοτόκος ήταν οπωσδήποτε από την ίδια φυλή και από την ίδια πατριά. Διότι, αν δεν ήταν, πώς θα μπορούσε να μνηστευθεί με αυτόν;