Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 1:19

Επειδή δε η γενεά των ανθρώπων εκείνης της εποχής δεν είχε κανέναν ισάξιο με την καθαρότητα της Μαρίας, ώστε να υποδεχθεί την ενέργεια του Πνεύματος, και ενώ είχε ήδη δεσμευθεί μέσω της μνηστείας, επιλέχθηκε η μακαρία Παρθένος, χωρίς η παρθενία της να παραβλαφθεί στο ελάχιστο από τη μνηστεία. Έχει ειπωθεί δε από κάποιον από τους παλαιούς πατέρες και ένας άλλος λόγος, ότι δηλαδή η μνηστεία με τον Ιωσήφ επινοήθηκε προκειμένου να μείνει κρυφή η παρθενία της Μαρίας από τον άρχοντα του αιώνος τούτου. Διότι το σχήμα της μνηστείας της Παρθένου επινοήθηκε ως ένα είδος αντιπερισπασμού για τον πονηρό, ο οποίος από παλιά παρακολουθούσε στενά τις παρθένους, αφότου άκουσε τον προφήτη να λέει: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό». Εξαπατήθηκε, λοιπόν, μέσω της μνηστείας ο επίβουλος της παρθενίας. Διότι γνώριζε ότι η εν σαρκί επιφάνεια του Κυρίου, που επρόκειτο να συμβεί, θα επέφερε την κατάλυση της δικής του εξουσίας. «Πριν συνέλθουν, βρέθηκε έγκυος εκ Πνεύματος Αγίου». Και τα δύο τα διαπίστωσε ο Ιωσήφ: και την κύηση, και την αιτία, ότι δηλαδή προερχόταν εκ Πνεύματος Αγίου. Γι' αυτό, επειδή φοβήθηκε να ονομάζεται σύζυγος μιας τέτοιας γυναίκας, «θέλησε να την αποπέμψει κρυφά», μη τολμώντας να δημοσιοποιήσει τα όσα συνέβαιναν σε αυτήν.

Διότι η αγία Παρθένος κυοφόρησε το θείο βρέφος χωρίς να έχει έλθει σε κοινωνία γάμου, αλλά «εκ Πνεύματος Αγίου», όπως είναι γραμμένο. Και επειδή στην αρχή αγνοούσε τον τρόπο της οικονομίας ο μακάριος Ιωσήφ, «θέλησε να την απολύσει κρυφά», σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ματθαίου. Όμως δεν έμεινε εντελώς άγνωστο στους Ιουδαίους το γεγονός ότι η αγία Παρθένος κυοφόρησε πριν από τον γάμο και τη σαρκική ένωση, ωστόσο δεν κατάλαβαν ότι αυτό συνέβη εκ Πνεύματος Αγίου, αλλά νόμιζαν μάλλον ότι είχε διαφθαρεί από κάποιον από το έθνος τους, γι' αυτό και δεν είχαν ορθές αντιλήψεις για τον Χριστό. Διότι νόμιζαν, μέσα στην πλάνη τους, ότι γεννήθηκε από άλλον πατέρα, από αυτόν που δήθεν διέφθειρε την αγία Παρθένο, και ότι απλώς αναγνωρίστηκε τυπικά από τον Ιωσήφ, όντας νόθος και όχι αληθινός υιός. Όταν λοιπόν έλεγε: «Εγώ λέω αυτά που είδα κοντά στον Πατέρα μου», δεν δέχονταν απολύτως καμία αναφορά στον Θεό, αλλά υπέθεταν ότι εννοούσε κάποιον από τους επί γης πατέρες, και υποπτεύονταν ότι προσπαθεί να τους απομακρύνει από την καύχηση για τον πρόγονό τους, προκειμένου να αποδώσει στο δικό του αίμα την τιμή που οφειλόταν σε άλλον, διεκδικώντας την αρχαιότατη δόξα της πατριαρχίας· γι' αυτό, πιο φιλόνεικα και με μεγαλύτερη ένταση του αντιστέκονται λέγοντας: «Πατέρας μας είναι ο Αβραάμ».

Διότι, μετά την άφεση των αμαρτιών, του δώρισε και την ικανότητα να ανασταίνει νεκρούς, να καθαρίζει λεπρούς, καθώς και δυνάμεις θεραπείας και εκδίωξης δαιμονίων, ώστε όχι μόνο με τον λόγο να πείσει τους ακροατές, αλλά και με το ίδιο το έργο να μπορέσει να κηρύξει το Ευαγγέλιο: σε αυτούς που χάνονται ότι θα σωθούν μέσω της μετανοίας, σε αυτούς που έχουν πέσει ότι θα αναστηθούν, και στους νεκρούς ότι θα ζωογονηθούν. Και ο ίδιος λοιπόν ο Ματθαίος γράφει το Ευαγγέλιο με εβραϊκά γράμματα και κηρύττει, και δεν αρχίζει από την αρχή, αλλά διηγείται τη γενεαλογία ξεκινώντας από τον Αβραάμ: «Ο Αβραάμ», λέει, «εγέννησε τον Ισαάκ, και ο Ισαάκ τον Ιακώβ» και τα εξής μέχρι τον Ιωσήφ και τη Μαρία. Και στην αρχή τοποθετεί τη φράση λέγοντας: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού Δαυίδ», έπειτα λέει «υιού Αβραάμ», και κατόπιν, φτάνοντας στο ίδιο το ζητούμενο, λέει: «Του δε Ιησού Χριστού η γέννηση έγινε ως εξής: Αφού μνηστεύθηκε η μητέρα του, η Μαρία, με τον Ιωσήφ, προτού να συνευρεθούν, βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Και ο Ιωσήφ, επειδή ήταν δίκαιος, ζήτησε να την απολύσει κρυφά. Και ιδού, άγγελος Κυρίου του φανερώθηκε σε όνειρο λέγοντας: Μην απολύσεις τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου. Διότι, ιδού, θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους».

Διότι, έστω κι αν αναμενόταν η συζυγική ένωση της Παρθένου με τον Ιωσήφ, πράγμα που δεν ήταν καν ενδεχόμενο λόγω των γηρατειών του, ωστόσο η Γραφή προλαμβάνει, μας το παραθέτει και διασφαλίζει τη διάνοιά μας, δεδομένου ότι η υπόθεση αυτή είναι δυνατή αναφορικά με τον θείο τοκετό, ώστε να μας πείσει ότι δεν επιτρεπόταν πλέον στην Παρθένο να πλησιάσει άνδρα για συζυγική ένωση, όπως ακριβώς και ο άγγελος έπεισε τον Ιωσήφ να εγκαταλείψει την υπόνοια που ο ίδιος είχε σχηματίσει. Διότι παρόμοιο με το προαναφερθέν «πριν συνέλθουν», ως κάτι που αναμενόταν μεν αλλά δεν συνέβη, είναι το «επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την εκθέσει, θέλησε να την απολύσει κρυφά», ως κάτι φαύλο που θα προέκυπτε από τον δημόσιο διασυρμό της, το οποίο όμως δεν συνέβη· όπως διδάσκει ο άγγελος λέγοντας «μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου», αυτήν που δεν είχε γίνει ακόμη γυναίκα του, «και αν έχεις την υπόνοια σφάλματος, τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως νομίζεις», και τα εξής. Διότι αμέσως ακολούθως λέει «επειδή εκείνο που γεννήθηκε μέσα της», σαν να είχε ήδη γεννηθεί, και πάλι το «θα γεννήσει υιό» ως αναφορά στο μέλλον· διότι έτσι ακριβώς είχαν τα πράγματα. Επειδή δε η προαναγγελία έχει πιστοποιηθεί, όπως και το «πριν συνέλθουν», αρκούμαστε στο ότι δεν συνέβη καθόλου. Το «έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο» ερμηνεύεται με την ίδια λογική, λόγω του θαυμαστού της γνώσεως για την Παρθένο, η οποία τιμήθηκε από τον Θεό. 21.

Αυτά μεν λοιπόν έχουν έτσι. Το πώς όμως η παρούσα Γραφή προανήγγειλε τον τρόπο της γεννήσεως του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, θα το μαρτυρήσει περίπου ως εξής ο ευαγγελιστής γράφοντας: «Η γέννηση του Ιησού Χριστού έγινε ως εξής: Αφού η μητέρα του, η Μαρία, μνηστεύθηκε με τον Ιωσήφ, προτού συνευρεθούν, βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Ο δε Ιωσήφ, ο άνδρας της, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την διαπομπεύσει, σκέφθηκε να την αποπέμψει κρυφά. Ενώ όμως συλλογιζόταν αυτά, ιδού, άγγελος Κυρίου του εμφανίστηκε στο όνειρό του λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που συνελήφθη μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου. Θα γεννήσει δε υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους. Όλο δε αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο διά του προφήτη, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει: Μαζί μας είναι ο Θεός». Έτσι, λοιπόν, για εμάς, η θεία πρόγνωση επιβεβαιώνεται από την έκβαση των πραγμάτων, ειδάλλως η προφητεία δεν θα είχε αποδειχθεί αληθινή.

γ΄. Σε ποιον, λοιπόν, φανερώθηκε, παρά στον Ιωσήφ; Το πώς και με ποιον τρόπο έγινε αυτό γνωστό στον Ιωσήφ, θα μας το διδάξει ο λόγος λέγοντας ότι από το Άγιο Πνεύμα έγινε γνωστό έτσι και στον Ιωσήφ. Διότι ήταν δίκαιος· και εφόσον ήταν δίκαιος, δεν είναι παράξενο αν αξιώθηκε της χάριτος του θείου Πνεύματος, ώστε αφενός να κατανοήσει την κύηση της μελλοντικής συζύγου του, και αφετέρου να απόσχει από τη συζυγική σχέση. Αμέσως, αφού το κατανόησε και εξεπλάγη, θέλησε να τη χωρίσει κρυφά, αναλογιζόμενος ότι τα γεγονότα αυτά ήταν ανώτερα από τη συμβίωση μαζί του. Και αυτή ακριβώς ήταν η αιτία για την οποία, όντας δίκαιος, αφενός δεν έκρινε δίκαιο να τη διαπομπεύσει, αφετέρου θέλησε να τη χωρίσει κρυφά. Και βέβαια, αν δεν είχε πειστεί ότι αυτή είχε συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι το έμβρυο που κυοφορούσε δεν ήταν από τον ίδιο, γιατί άραγε, όντας δίκαιος άνδρας, δεν φανέρωσε σε όλους αυτήν που είχε διαφθαρεί πριν από την ώρα του γάμου, για να την παραδώσει σε εκείνους που δικάζουν τέτοιες πράξεις ώστε να διαπομπευθεί; Και πώς θα ήταν δίκαιος, αν ήταν πρόθυμος να συγκαλύψει και να αποκρύψει μια παράνομη πράξη;

Αλλά δεν είναι λογικό ο ευαγγελιστής να τον αποκαλεί δίκαιο γι' αυτούς τους λόγους· αντίθετα, επειδή αντιλήφθηκε μέσω του Αγίου Πνεύματος ότι η κύηση της Παρθένου ήταν κάτι το θειότερο, και θεωρώντας ότι η θεία οικονομία ήταν ανώτερη από τη μεταξύ τους συμβίωση, ευλόγως ο ευαγγελιστής αναφέρει ότι εκείνος σκέφτηκε να την απολύσει κρυφά, χωρίς να την εκθέσει (να την δειγματίσει) ο ίδιος, ούτε να την κάνει γνωστή στο πλήθος. Πολύ εύστοχα λοιπόν φαίνεται να έχει ειπωθεί από τον ευαγγελιστή το «μη θέλοντας να τη δειγματίσει»· διότι δεν είπε «μη θέλοντας να την παραδειγματίσει», αλλά «μη θέλοντας να τη δειγματίσει», καθώς υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ αυτών. Διότι, όπως ακριβώς δεν σημαίνει το ίδιο το γράφω και το παραγράφω, το λογίζομαι και το παραλογίζομαι, το ψηφίζω και το παραψηφίζω, έτσι δεν είναι το ίδιο το δειγματίζω και το παραδειγματίζω. Επειδή το μεν παραδειγματίζω υποδηλώνει τη φανέρωση σε όλους και τη διαπόμπευση αυτού που έχει πράξει το κακό, ενώ το δειγματίζω σημαίνει απλώς το να κάνει κανείς κάτι φανερό.

Διότι τι λέει; «Βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Ο δε Ιωσήφ, ο άνδρας της, όντας δίκαιος» σκέφτηκε ούτε να την ανακρίνει, επειδή επρόκειτο για συνέργεια του Θεού, ούτε να την εκθέσει εξαιτίας της ευγένειας και της υπεροχής της κόρης, ούτε να το αναγγείλει σε κανέναν εξαιτίας της δυνάμεως που την επισκίασε, αλλά «θέλησε να την απολύσει κρυφά».

Και άγγελος Κυρίου εμφανίζεται σε αυτόν σε όνειρο λέγοντάς του: «Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, γιατί ζητάς να αποπέμψεις κρυφά την αμνάδα που από παλιά προαναγγέλθηκε από τους προφήτες; Γιατί ζητάς να αποπέμψεις κρυφά την ασύλητη χώρα που υποδέχθηκε τον ουράνιο καρπό;»

Αλλά για να μην προβάλεις αυτόν τον ισχυρισμό, ο ευαγγελιστής αναίρεσε αυτή την υπόνοιά σου, λέγοντας ότι προερχόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ. Εάν πάλι θέλεις να το μάθεις αυτό και από αλλού, δεν θα στερηθούμε ούτε άλλη απόδειξη· διότι δεν επιτρεπόταν να νυμφευθεί κάποιος γυναίκα όχι μόνο από άλλη φυλή, αλλά ούτε και από άλλη πατριά, δηλαδή από άλλη συγγένεια. Ώστε, είτε αποδώσουμε το «από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ» στην Παρθένο, ο λόγος παραμένει ισχυρός· είτε στον Ιωσήφ, αποδεικνύεται τούτο και μέσω εκείνου. Διότι, εάν ο Ιωσήφ καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, δεν θα έπαιρνε γυναίκα από αλλού, παρά από εκεί που καταγόταν και ο ίδιος. «Τι γίνεται όμως», θα πει κάποιος, «εάν παρέβη τον νόμο;». Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο προέλαβε και μαρτύρησε ότι ο Ιωσήφ ήταν δίκαιος, για να μην πεις αυτό, αλλά μαθαίνοντας την αρετή του, να γνωρίζεις και το εξής, ότι δεν θα παρέβαινε ποτέ τον νόμο. Διότι εκείνος που ήταν τόσο φιλάνθρωπος και απαλλαγμένος από πάθος, ώστε να μη θελήσει να επιχειρήσει να τιμωρήσει την Παρθένο, ακόμη και όταν τον εξανάγκαζε η υποψία, πώς θα παρέβαινε τον νόμο χάριν της ηδονής; Εκείνος δηλαδή που επέδειξε διαγωγή ανώτερη από τον νόμο (αφού το να την αποπέμψει, και μάλιστα να την αποπέμψει κρυφά, ήταν γνώρισμα ανθρώπου που συμπεριφέρεται ανώτερα από τον νόμο), πώς θα έπραττε κάτι παράνομο, και μάλιστα χωρίς να τον αναγκάζει καμία απολύτως αιτία; Ότι μεν λοιπόν η Παρθένος καταγόταν από το γένος του Δαβίδ, είναι προφανές από αυτά· το για ποιον λόγο όμως δεν κατέγραψε τη γενεαλογία της ίδιας αλλά του Ιωσήφ, είναι αναγκαίο να το αναφέρουμε. Για ποιον λόγο, λοιπόν; Διότι δεν υπήρχε νόμος στους Ιουδαίους να καταγράφουν τη γενεαλογία των γυναικών.

«Ο Ιωσήφ δε, ο άνδρας της, επειδή ήταν δίκαιος», λέει, «και δεν ήθελε να την διαπομπεύσει, θέλησε να την απολύσει κρυφά». Αφού ανέφερε ότι η σύλληψη έγινε εκ Πνεύματος Αγίου και χωρίς σαρκική συνεύρεση, θεμελιώνει τον λόγο του και με άλλον τρόπο. Διότι, για να μην πει κάποιος: «Από πού αποδεικνύεται αυτό; Ποιος είδε, ποιος άκουσε ποτέ να έχει συμβεί κάτι τέτοιο;», και για να μην υποπτευθείς τον μαθητή ότι επινοεί αυτά τα πράγματα για να χαριστεί στον Διδάσκαλό του, εισάγει τον Ιωσήφ, ο οποίος με όσα δοκίμασε συντελεί στο να γίνουν πιστευτά τα λεγόμενα, σαν να λέει μέσα από τη διήγησή του: «Εάν δεν πιστεύεις εμένα και αντιμετωπίζεις με καχυποψία τη μαρτυρία μου, πίστεψε τον άνδρα της». «Διότι ο Ιωσήφ», αναφέρει, «ο άνδρας της, όντας δίκαιος». Δίκαιο εδώ ονομάζει αυτόν που είναι ενάρετος στα πάντα. Επειδή δικαιοσύνη είναι μεν το να μην αδικείς, αλλά υπάρχει και η καθολική αρετή· και μάλιστα με αυτήν ακριβώς την έννοια χρησιμοποιεί η Γραφή την προσωνυμία της δικαιοσύνης, όπως όταν λέει: «Άνθρωπος δίκαιος, αληθινός»· και πάλι: «Ήταν δε και οι δύο δίκαιοι».

δ΄. Επειδή, λοιπόν, ήταν δίκαιος, δηλαδή χρηστός και επιεικής, θέλησε να την απολύσει κρυφά. Γι' αυτό αναφέρει το συμβάν πριν από τη γνώση, για να μη δυσπιστήσεις σε όσα έγιναν μετά τη γνώση. Καίτοι βέβαια μια τέτοια γυναίκα δεν ήταν υπόλογη μόνο για διαπόμπευση, αλλά ο νόμος διέταζε και να τιμωρηθεί. Αλλά ο Ιωσήφ δεν συγχώρησε μόνο εκείνο το μεγαλύτερο, αλλά και το μικρότερο, την αισχύνη. Διότι όχι μόνο δεν ήθελε να την τιμωρήσει, αλλά ούτε και να τη διαπομπεύσει. Είδες άνδρα φιλόσοφο και απαλλαγμένο από το πλέον τυραννικό πάθος;

Διότι, καθώς ο μνήστορας, ο οποίος φυσιολογικά θα αναμενόταν να κυριευθεί από ζηλοτυπία, όχι μόνο δεν την εξέθεσε δημόσια, αλλά και τη δέχθηκε και τη φρόντισε μετά την κύηση, καθιστά τούτο ολοφάνερο σε όλους: ότι δηλαδή, επειδή πείστηκε πως η κυοφορία του γεννηθέντος αποτελούσε ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, την κράτησε κοντά του και την υπηρέτησε. Ό,τι δε συνηθίζεται να λέγεται για τα παράδοξα γεγονότα, αυτό δηλώνει και εδώ λέγοντας, ότι βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Ακούγοντας δε ότι τούτο συνέβη εκ Πνεύματος Αγίου, μην περιεργάζεσαι τίποτα άλλο. Όπως, για παράδειγμα, πώς ο άπειρος βρίσκεται μέσα σε μήτρα; Πώς εκείνος που συγκρατεί τα σύμπαντα κυοφορείται από γυναίκα; Πώς γεννά η Παρθένος και παραμένει παρθένος; Πώς έπλασε το Άγιο Πνεύμα εκείνον τον ναό; Και όλα τα παρόμοια ερωτήματα. Διότι δύναμη του Υψίστου ήταν αυτή που επισκίασε την Παρθένο, και Υιός Θεού ήταν το γεννώμενο. Ο δε Ιωσήφ, ο άνδρας της, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την παραδειγματίσει και να την εκθέσει, θέλησε να την αποπέμψει κρυφά. Τόσο θαυμαστός ήταν ο άνδρας αυτός, ώστε όχι μόνο δεν την τιμώρησε, αλλά δεν το είπε σε κανέναν, ούτε καν στην ίδια που θεωρούνταν ύποπτη, παρά σκεφτόταν μέσα του όχι να την εκδιώξει, αλλά να την απολύσει αθόρυβα.

Γι' αυτό και όταν περιήλθε σε αμηχανία από τέτοιους λογισμούς, τότε εμφανίστηκε ο άγγελος για να λύσει τη σύγκρουση των λογισμών του. Διότι το ότι βρισκόταν σε απορία, είναι φανερό από όσα σκεφτόταν: «Θέλησε», λέει, «να την αποπέμψει κρυφά»· και δεν θα είχε θελήσει ούτε κρυφά ούτε καθόλου να την αποπέμψει, εάν ήταν πεπεισμένος ότι η διόγκωση της κοιλιάς της προερχόταν από νόθα σύλληψη, αλλά, ως δίκαιος που ήταν, μάλλον θα την παρέδιδε και στον νόμο και στην τιμωρία.

Επειδή, λοιπόν, καθαρίσαμε τον λόγο ενώπιον του ακροατηρίου, ελάτε τώρα και εμείς, αφού συλλέξουμε άνθη από κάθε λογής ρόδα, να τα προσφέρουμε στις ακοές σας. Ελάτε, λοιπόν, να φέρουμε στο μέσο τον ευαγγελιστή Ματθαίο, ώστε, αρχίζοντας σωστά, να διηγηθούμε λεπτομερώς τη γέννηση του Χριστού. Η γέννηση, λοιπόν, του Ιησού Χριστού έγινε ως εξής: Αφού μνηστεύθηκε η μητέρα του, η Μαρία, με τον Ιωσήφ, προτού να συνευρεθούν, βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Ο δε Ιωσήφ, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να τη διαπομπεύσει, θέλησε να την αποπέμψει κρυφά. Ενώ όμως αυτός σκεφτόταν αυτά, παρουσιάστηκε σε αυτόν άγγελος Κυρίου σε όνειρο, λέγοντας: «Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία, τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου».

Μάλλον δε αξίωσέ μας να αισθανθούμε την ευωδία Του και να τρέξουμε πίσω της και να την φθάσουμε και να την κρατήσουμε, και ελευθέρωσέ μας από κάθε δυσωδία ολέθριων παθών, Εσύ που γεννήθηκες από την Παρθένο. Αφού λοιπόν ο λόγος εξέτασε συνοπτικά αυτές τις θείες και προφητικές μαρτυρίες, σπεύδει πλέον προς το θείο Ευαγγέλιο. Διότι αυτό ακριβώς έπραξαν ευλόγως και οι θείοι ευαγγελιστές, οι οποίοι, αφού έλαβαν μερικές προφητικές ρήσεις ως μαρτυρία, τόσο ώστε να αποδείξουν ότι αυτός που προφητεύτηκε είναι ο Χριστός ο Υιός του Θεού, αμέσως κήρυξαν με θάρρος το Ευαγγέλιό Του. Διότι ο θείος Ματθαίος, αφού εξιστόρησε τη γενεαλογία από την αρχή, από τον Αβραάμ, και ανέφερε ότι ο δείνα γέννησε τον δείνα και ο δείνα τον δείνα, και αφού απαρίθμησε και βρήκε από τον Αβραάμ έως τον Χριστό τρεις φορές από δεκατέσσερις γενεές, και αφού απέδειξε ότι πριν από είκοσι οκτώ γενεές ο Δαβίδ προφήτευε τα σχετικά με τον Χριστό, τότε λέγει: «Του δε Ιησού Χριστού η γέννηση έγινε ως εξής». Δεν μπορώ, λέει, να πω και εδώ, όπως για τους προηγούμενους, ότι ο δείνα γέννησε τον Ιησού· διότι Αυτός είναι απάτωρ στη γη, όπως ακριβώς είναι αμήτωρ στον ουρανό, γι' αυτό και η γέννησή Του έγινε ως εξής: «Όταν η μητέρα Του Μαρία μνηστεύθηκε τον Ιωσήφ, πριν συνευρεθούν, βρέθηκε να έχει συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου. Ο δε Ιωσήφ ο μνηστήρας της, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την διαπομπεύσει, σκέφθηκε να τη χωρίσει κρυφά».

Εκείνην, λέει, ο προφήτης προείπε ως παρθένο ότι θα συλλάβει και θα γεννήσει παιδί, τον Θεό Εμμανουήλ· αυτή όμως είχε μνηστευθεί και σε λίγο επρόκειτο να ενωθεί και με άνδρα. Όταν όμως ο δίκαιος Ιωσήφ αντιλήφθηκε ότι ήταν έγκυος, μη γνωρίζοντας το μυστήριο που είχε συντελεστεί σε αυτήν και γνωρίζοντας ότι τις μοιχαλίδες τις λιθοβολούν και τις θανατώνουν, «επειδή ήταν δίκαιος, δεν θέλησε να την διαπομπεύσει, αλλά αποφάσισε να την απολύσει κρυφά», δηλαδή να την αποδιώξει από τον οίκο του, ώστε εκείνη μεν να την απαλλάξει από τον θάνατο, και τον εαυτό του από τον ονειδισμό και τους χλευασμούς.

Ματθ. 1, 19-20. Όταν ο Ιωσήφ περιήλθε σε αμηχανία λογισμών, τότε εμφανίστηκε ο άγγελος για να λύσει τη σύγκρουση των λογισμών του· διότι το ότι βρισκόταν σε αμηχανία είναι φανερό από όσα σκεφτόταν. Διότι, λέει, «θέλησε να την απολύσει κρυφά»· δεν θα ήθελε ούτε κρυφά ούτε καθόλου να την αποπέμψει, εάν είχε πειστεί ότι ο όγκος της κοιλιάς της προερχόταν από παράνομη σύλληψη· απεναντίας, όντας «δίκαιος», θα την παρέδιδε μάλιστα στον νόμο και στην τιμωρία. Όμως, δεν είχε πειστεί για κάτι τέτοιο· ούτε, πάλι, γνώριζε ότι η κύηση ήταν αποτέλεσμα θείας ενέργειας· διότι το γεγονός υπερέβαινε την ανθρώπινη λογική. Γι' αυτό κλυδωνιζόταν από τους λογισμούς και αγνοούσε τι θα έπρεπε να πράξει για να φανεί ευάρεστος στον Θεό. Όταν λοιπόν κλονιζόταν από αυτούς τους διαλογισμούς, τότε ήλθε ο άγγελος πολύ ταιριαστά, στηρίζοντας τον νου του εκεί που έπρεπε, και του λέει: «μη φοβηθείς» και τα εξής.

Στον ίδιο. Όταν ο Ιωσήφ περιήλθε σε απορία λογισμών, τότε εμφανίστηκε ο άγγελος λύνοντας τη διαμάχη των λογισμών. Διότι το ότι απορούσε σχετικά με τον τοκετό και κυριευόταν ολόκληρος από αμηχανία, είναι φανερό από όσα σκεφτόταν και από όσα επρόκειτο σχεδόν αμέσως να πράξει. Διότι «θέλησε», λέγει, «να την απολύσει κρυφά». Δεν θα σκεφτόταν να την αποπέμψει ούτε κρυφά ούτε καθόλου, εάν είχε πειστεί ότι η εγκυμοσύνη προερχόταν από παράνομη συνεύρεση, αλλά πολύ γρήγορα θα παρέδιδε αυτήν την τολμηρή πράξη στον νόμο και στην τιμωρία, εφόσον ήταν κατεξοχήν εραστής της δικαιοσύνης. Όμως για κάτι τέτοιο δεν είχε πειστεί. Διότι η ανυπέρβλητη αρετή της μνηστευμένης και η πρέπουσα προστασία από τον μνήστορα απέκλειαν κάθε ανόσια υποψία. Αλλά και πάλι δεν είχε κατανοήσει το γεγονός ότι η κύηση ήταν αποτέλεσμα θείας ενέργειας. Διότι η πράξη αυτή ξεπερνούσε την ανθρώπινη αντίληψη. Γι' αυτό κλυδωνιζόταν από τους λογισμούς και απορούσε τι θα έπρεπε να πράξει ώστε να κάνει τα αρεστά στον Θεό. Όταν λοιπόν κλονιζόταν από αυτούς τους λογισμούς, τότε πολύ επίκαιρα έστειλε άγγελο Εκείνος που με θαυματουργικό τρόπο προκάλεσε την κύηση στην παρθενική μήτρα, προκειμένου να τον στηρίξει σε εκείνα για τα οποία έπρεπε να παραμείνει ακλόνητος και σταθερός. Γι' αυτό λέγει: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις» και τα εξής.

Ότι δε απορούσε και κλυδωνιζόταν από τις αντίρροπες πνοές των λογισμών, το κάνει φανερό η σκέψη της πράξης του· διότι «θέλησε», λέει, «να την απολύσει κρυφά», πράγμα που προφανώς δεν θα ήθελε ούτε κρυφά να κάνει, ούτε καν γενικά να την αποπέμψει, αν είχε πειστεί ότι ο όγκος της κοιλιάς της προερχόταν από νόθα γέννηση, αλλά το αντίθετο, όντας δίκαιος και εραστής της αρετής και μισώντας την παρανομία όσο κανείς άλλος, θα παρέδιδε στον νόμο και στην τιμωρία την κλοπή του γάμου, διαλύοντας κάθε πονηρή υπόνοια που θα γεννιόταν εις βάρος του και μη προδίδοντας την υπεράσπιση του δικαίου. Αλλά καθόλου δεν είχε πειστεί γι' αυτό· διότι η Παρθένος παρείχε πολλές αποδείξεις που αφαιρούσαν μια τέτοια υποψία του, δηλαδή την ακρίβεια του βίου της, τη σεμνότητα της συναναστροφής της, την καθαρότητα της ζωής της, και προ πάντων το ότι προερχόταν από λαμπρό γένος (διότι καταγόταν από βασιλική και ιερατική φυλή), και την αφιέρωσή της στον ναό από την πρώτη της ηλικία· αυτά και περισσότερα από αυτά έκαναν τον πρεσβύτη να απέχει πολύ από την υπόνοια, όχι μόνο από αυτήν που οδηγεί σε τιμωρίες, αλλά ούτε καν από εκείνη που φοβάται το απρεπές. Ούτε όμως γνώριζε πάλι το άλλο, ότι δηλαδή η κύηση ήταν αποτέλεσμα θείας ενέργειας· διότι το έργο της πρόνοιας του Θεού για εμάς υπερέβαινε κάθε ανθρώπινη έννοια και λογική· γι' αυτό, ενοχλούμενος από τους λογισμούς, δεν μπορούσε να διακρίνει τι ακριβώς έπρεπε να πράξει ώστε ούτε τον τίτλο του δικαίου να προσβάλει, και συγχρόνως να φανεί ότι διασώζει το ευάρεστο στον Θεό.

Αυτό λοιπόν νομίζω πως θα είναι καλό, Παρθένε, να διαλύσω τη μνηστεία μας κρυφά· θέλω, ως δίκαιος, να μην σε διαπομπεύσω· διότι τρέφω στοργή για εσένα και φοβάμαι τον λαό. Γι' αυτό, Εκείνος στον οποίο σε παραπέμπω είναι ικανός να με αθωώσει, εάν το θέλει, και να σου πω: Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε.»

«Διότι, αφού μνηστεύθηκε η μητέρα του, η Μαρία, τον Ιωσήφ.» Για ποιο λόγο επέτρεψε ο Θεός να μνηστευθεί αυτή, και γενικά να δοθεί η υπόνοια στους ανθρώπους ότι ο Ιωσήφ συνευρέθηκε μαζί της; Για να έχει τον προστάτη της στις συμφορές· διότι αυτός και κατά τη φυγή στην Αίγυπτο τη φρόντισε και τη διέσωσε. Συγχρόνως δε και για να ξεφύγει από την προσοχή του διαβόλου, γι' αυτό μνηστεύθηκε· διότι ο διάβολος, έχοντας ακούσει ότι η Παρθένος θα συλλάβει, παρακολουθούσε την Παρθένο· για να εξαπατηθεί, λοιπόν, ο απατεώνας, ο Ιωσήφ μνηστεύεται την αειπάρθενο· και γίνεται μόνο το σχήμα της συζυγίας, αλλά όχι η πράξη. «Προτού να συνέλθουν, βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου.» Το να συνέλθουν εδώ δηλώνει τη σαρκική συνεύρεση· διότι πριν συνευρεθούν, συνέλαβε· γι' αυτό και ο ευαγγελιστής εκπλήσσεται και αναφωνεί: «Βρέθηκε», μιλώντας σαν για κάτι παράδοξο. «Ο δε Ιωσήφ, ο άνδρας της, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να τη διαπομπεύσει, θέλησε να την αποδεσμεύσει κρυφά.» Πώς ήταν δίκαιος ο Ιωσήφ, όταν, ενώ ο νόμος πρόσταζε να διαπομπεύεται η μοιχαλίδα, δηλαδή να φανερώνεται και να τιμωρείται, αυτός επρόκειτο να συγκαλύψει το αμάρτημα και να παραβεί τον νόμο;