Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 1:22

Και όχι μόνο οι αντίπαλοι προβάλλουν τον Λουκά ως μάρτυρα της δικής τους ανοησίας, αλλά επικαλούνται και τον ευαγγελιστή Ματθαίο θεωρώντας ότι δηλώνει τα ίδια και τα υποδεικνύει ακόμη πιο σαφώς. Γι' αυτό, άλλωστε, οι άθεοι παραθέτουν τα δικά του λόγια στα συγγράμματά τους, αναφέροντας αυτά τα οποία έχει καταγραφεί ότι δέχθηκε ο Ιωσήφ σε όραμα, καθώς ο ευαγγελιστής Ματθαίος λέγει: «Εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ στο όνειρό του, λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Πνεύμα το Άγιο. Και όταν σηκώθηκε, λέγει, ο Ιωσήφ, παρέλαβε τη Μαριάμ τη γυναίκα του, και πορεύτηκαν στην Αίγυπτο· και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Ομοίως, οι αντίπαλοι επικαλούνται και αυτές τις λέξεις, δογματίζοντας ότι η ένδοξη Παρθένος κυοφόρησε για δεύτερη φορά.

Όταν δε κάποτε ο Ιωσήφ νόμισε ότι η παρθένος που του είχε μνηστευθεί είχε διαφθαρεί, και επειδή ήθελε να την απολύσει κρυφά, «Φάνηκε», λέει, «άγγελος Κυρίου σε όνειρο λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Πνεύμα το Άγιο. Και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Έπειτα, παρέθεσε έναν ιερό λόγο προς βεβαίωση· διότι είπε πάλι τα εξής: «Και όλο αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Θα βρούμε δε και τον ίδιο τον Εμμανουήλ να στηρίζει την πίστη προς το πρόσωπό του μέσα από όσα είχαν προαναγγελθεί στους προφήτες, και να αξιώνει να αναγνωρίζεται από τα ίδια τα γεγονότα, ώστε, παραβάλλοντας την έκβαση των αποτελεσμάτων με τα όσα είχαν ήδη προειπωθεί, να μην αμφιβάλλουν καθόλου ότι αυτός λοιπόν ήταν εκείνος που είχε προκηρυχθεί μέσω του νόμου και των προφητών. Διότι ήλθαν σε αυτόν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη, θέλοντας να μάθουν και λέγοντας: «Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής μάς απέστειλε λέγοντας: Εσύ είσαι ο ερχόμενος ή να περιμένουμε άλλον;»

ΑΛΛΟ. «Όλο αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει, Μαζί μας είναι ο Θεός.» Εάν ο Υιός δεν ήταν Θεός κατά φύση, δεν θα είχε ονομαστεί «Μαζί μας είναι ο Θεός», πράγμα που βέβαια έγινε όταν γεννήθηκε μέσω γυναίκας, αναλαμβάνοντας την ομοιότητά του με εμάς. Το όνομα Εμμανουήλ δεν είναι καθόλου εφεύρημα αγγέλου, αλλά ούτε και κανενός άλλου από τα δημιουργήματα, αλλά ο Πατέρας ονόμασε έτσι τον Υιό, και θα μαρτυρήσει γι' αυτό ο άγιος προφήτης λέγοντας για το θείο γέννημα: «Και θα καλέσουν το νέο του όνομα, το οποίο θα ορίσει ο Κύριος.» Διότι το Εμμανουήλ είναι όντως νέο όνομα για τον Υιό, δηλαδή, Μαζί μας είναι ο Θεός.

«Και αυτό», λέει, «έγινε, για να εκπληρωθεί το ρηθέν από τον Κύριο μέσω του προφήτη που λέει: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει» και τα εξής. «Και όταν εγέρθηκε», λέει, «από τον ύπνο ο Ιωσήφ, έπραξε έτσι και παρέλαβε τη γυναίκα του, και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο, και εκάλεσε το όνομά του Ιησού. Και όταν γεννήθηκε ο Ιησούς», λέει, «στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας κατά τις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού μάγοι από την ανατολή έφτασαν στην Ιερουσαλήμ λέγοντας: πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε». Πού είναι, λοιπόν, η αφήγηση περί του Ζαχαρία, πού είναι όσα έχουν εξιστορηθεί από τον Λουκά; Πού είναι η οπτασία του αγγέλου; Πού είναι η προφητεία του Ιωάννη του Βαπτιστή; Πού είναι η επιτίμηση προς τον Ζαχαρία, το να μην μπορεί να μιλήσει μέχρις ότου γίνουν τα όσα ειπώθηκαν από τον άγγελο; Πού είναι τα όσα ειπώθηκαν από τον Γαβριήλ στην Παρθένο; Πού είναι η παράθεση της βεβαιότητας, κατά την οποία η Μαρία αποκρίθηκε με σύνεση στον ίδιο τον άγγελο, ρωτώντας και λέγοντας: «Πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Και η καθαρή και με ακρίβεια επεξήγηση, πώς της είπε: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει;» 6. Τι λοιπόν θα πούμε; Επειδή ο Ματθαίος δεν ανήγγειλε όσα ειπώθηκαν από τον Λουκά, άραγε είναι ασύμφωνος ο άγιος Ματθαίος προς την αλήθεια;

Αυτά μεν λοιπόν έχουν έτσι. Το πώς όμως η παρούσα Γραφή προανήγγειλε τον τρόπο της γεννήσεως του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, θα το μαρτυρήσει περίπου ως εξής ο ευαγγελιστής γράφοντας: «Η γέννηση του Ιησού Χριστού έγινε ως εξής: Αφού η μητέρα του, η Μαρία, μνηστεύθηκε με τον Ιωσήφ, προτού συνευρεθούν, βρέθηκε να κυοφορεί εκ Πνεύματος Αγίου. Ο δε Ιωσήφ, ο άνδρας της, επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την διαπομπεύσει, σκέφθηκε να την αποπέμψει κρυφά. Ενώ όμως συλλογιζόταν αυτά, ιδού, άγγελος Κυρίου του εμφανίστηκε στο όνειρό του λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που συνελήφθη μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου. Θα γεννήσει δε υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιησού. Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους. Όλο δε αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο διά του προφήτη, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεθερμηνευόμενο σημαίνει: Μαζί μας είναι ο Θεός». Έτσι, λοιπόν, για εμάς, η θεία πρόγνωση επιβεβαιώνεται από την έκβαση των πραγμάτων, ειδάλλως η προφητεία δεν θα είχε αποδειχθεί αληθινή.

Και δεν το κάνει αυτό απλώς, αλλά με εξαιρετική σύνεση. Επειδή, δηλαδή, όλοι οι Ιουδαίοι έτρεφαν μεγάλο θαυμασμό για τον άνδρα αυτόν (διότι και ο Ιώσηπος θεωρεί τον πόλεμο συνέπεια του θανάτου του, και εξαιτίας του αποδεικνύει ότι ούτε καν πόλη δεν υφίσταται πλέον εκείνη που κάποτε ήταν μητρόπολη, και πλέκει γι' αυτόν μακροσκελή εγκώμια)· θέλοντας, λοιπόν, μέσω αυτού να φέρει σε συναίσθηση τους Ιουδαίους, τους υπενθυμίζει συνεχώς τη μαρτυρία του Προδρόμου. Και οι μεν άλλοι ευαγγελιστές μνημονεύουν τους παλαιότερους προφήτες, και για καθένα από όσα συνέβαιναν σε Αυτόν παραπέμπουν εκεί τον ακροατή, λέγοντας, όταν γεννιέται: «Όλο δε αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό»· και όταν Τον επιβουλεύονται και Τον αναζητούν με τόση επιμονή από παντού, ώστε να σφάζονται από τον Ηρώδη τα νήπια, φέρνουν στο προσκήνιο από τα παλιά τον Ιερεμία που λέει: «Φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και κλαυθμός και οδυρμός πολύς, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της»· και μνημονεύουν τον Ωσηέ, όταν επιστρέφει πάλι από την Αίγυπτο, παρουσιάζοντάς τον να λέει: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον υιό μου»· και παντού αυτό κάνουν.

Ομιλία Εʹ. Και όλο αυτό έγινε, για να εκπληρωθεί εκείνο που ειπώθηκε από τον Κύριο μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». αʹ. Ακούω πολλούς να λένε ότι, ενώ όταν είμαστε παρόντες και απολαμβάνουμε την ακρόαση αισθανόμαστε ευλάβεια και συστολή, όταν βγούμε έξω, γινόμαστε πάλι εντελώς διαφορετικοί, σβήνοντας τη φωτιά της προθυμίας. Τι πρέπει, λοιπόν, να γίνει για να μη συμβαίνει αυτό; Ας εξετάσουμε από πού προέρχεται. Από πού, λοιπόν, προκύπτει σε εμάς τόσο μεγάλη μεταβολή; Από την ανάρμοστη ενασχόληση και από τη συναναστροφή με πονηρούς ανθρώπους. Διότι δεν θα έπρεπε, αναχωρώντας από τη σύναξη, να εμπλεκόμαστε σε πράγματα που δεν ταιριάζουν σε αυτήν, αλλά, επιστρέφοντας αμέσως στο σπίτι, να παίρνουμε στα χέρια μας το ιερό βιβλίο, και να καλούμε τη γυναίκα και τα παιδιά να συμμετάσχουν στην ανασκόπηση όσων ακούστηκαν, και έπειτα να καταπιανόμαστε με τις βιοτικές υποθέσεις. Διότι, αν φεύγοντας από το λουτρό δεν θα επέλεγες να ριχτείς στην αγορά, ώστε να μη φθείρεις τη χαλάρωση που αποκόμισες εκεί με τις μέριμνες της αγοράς, πολύ περισσότερο θα έπρεπε να το κάνεις αυτό αναχωρώντας από τη σύναξη της εκκλησίας. Τώρα, όμως, κάνουμε το αντίθετο· και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο χάνουμε τα πάντα.

Βʹ. Ποια είναι λοιπόν τα προκείμενα σήμερα προς εξέταση; «Αυτό δε όλο έγινε, για να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό του Κυρίου διά του προφήτου, ο οποίος λέει». Αναφώνησε αντάξια του θαύματος, όσο του ήταν δυνατόν, λέγοντας: «Αυτό δε όλο έγινε». Διότι, επειδή είδε το πέλαγος και την άβυσσο της φιλανθρωπίας του Θεού, και εκείνο που ποτέ δεν είχε ελπισθεί να γίνεται πράξη, και τους νόμους της φύσεως να καταλύονται, και συμφιλιώσεις να πραγματοποιούνται, και τον ανώτερο από όλους να κατέρχεται προς τον κατώτερο από όλους, και τα μεσότοιχα να καταρρίπτονται, και τα εμπόδια να αίρονται, και πολλά άλλα περισσότερα από αυτά να συμβαίνουν, με έναν μόνο λόγο παρουσίασε το θαύμα, λέγοντας: «Αυτό δε όλο έγινε, για να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό του Κυρίου». Για να μη νομίσεις, λέει, ότι τώρα αποφασίστηκαν αυτά· από παλαιά είχαν προτυπωθεί. Πράγμα που και ο Παύλος παντού προσπάθησε να αποδείξει. Και παραπέμπει, λοιπόν, τον Ιωσήφ στον Ησαΐα, ώστε, ακόμη και αν ξεχάσει τα δικά του λόγια μόλις ξυπνήσει, εφόσον ειπώθηκαν προσφάτως, ανακαλώντας στη μνήμη του τα προφητικά λόγια, με τα οποία διαρκώς συναναστρεφόταν, να συγκρατήσει και όσα ειπώθηκαν από αυτόν. Και στη μεν γυναίκα δεν είπε τίποτε από αυτά, επειδή ήταν νεαρή κόρη και άπειρη γύρω από αυτά· στον δε άνδρα, επειδή ήταν δίκαιος και μελετούσε τους προφήτες, με αφετηρία αυτούς του απευθύνει τον λόγο.

Ματθ. 1, 22 Άραγε η φράση «τούτο δε όλον γέγονεν» ανήκει στη φωνή του αγγέλου ή στη σοφή διάνοια του ευαγγελιστή; Διότι η μεν υπάρχουσα ερμηνεία αναπτύσσει το ρητό ως φωνή του αγγέλου, η δε αλληλουχία του λόγου απαιτεί η αιτιολόγηση να προέρχεται από τον συγγραφέα.

Σε ποιον ανήκει η φωνή που λέει «όλο αυτό όμως συνέβη», άραγε στον συγγραφέα ή στον αρχάγγελο; Το ότι βέβαια ανήκει σε κάποιον που εκπλήσσεται και θαυμάζει το υπερφυές των έργων και των λόγων, το παρουσιάζει σαφώς η ίδια η περικοπή του λόγου και η σύνθεση των λέξεων. Λέγοντας δηλαδή «όλο αυτό συνέβη» είναι σαν να λέει: «πώς προήλθε όλο αυτό; Πώς, ω του θαύματος, φανερώθηκε; Πώς είδε ο ήλιος κάτι τέτοιο; Πώς έγινε γνωστό στους ανθρώπους;». Και μάλιστα, επειδή, αφού διακήρυξε την άσπορη γέννηση και τη σύλληψη εκ Πνεύματος Αγίου, καθώς και την ονομασία του Σωτήρα, την οποία έλαβε ακριβώς επειδή σώζει τον λαό του, και μάλιστα όχι από κάποιες σωματικές ασθένειες, για τις οποίες πολλές φορές στάθηκαν ικανά και τα χέρια των ιατρών, αλλά από τις ίδιες τις ασθένειες και τα μολύσματα της ψυχής, για τα οποία δεν είναι δυνατόν να βρεθεί καθαρμός ούτε θεραπεία χωρίς τη θεία ευμένεια και συγκατάθεση —εξαιτίας λοιπόν του ότι ανέφερε τα προηγούμενα και την ονομασία του Σωτήρα που προέρχεται από την κοινή ευεργεσία, αμέσως πρόσθεσε: «όλο αυτό όμως συνέβη, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο μέσω του προφήτη που λέει: ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ».

Αλλά το ότι η προκείμενη ρήση ανήκει σε κάποιον που εκπλήσσεται και υπερθαυμάζει το άπειρο πέλαγος της πρόνοιας για το ανθρώπινο γένος, είναι φανερό. Είτε δε αυτήν την εκστόμισε ο άγγελος είτε και ο ίδιος ο ευαγγελιστής, τα υπέρλογα γεγονότα δεν επιδέχονται καμία μείωση από καμία από τις δύο εκδοχές. Διότι, όσα έχουν κάποια μεσαία αξία, συχνά συνηθίζουν να λαμβάνουν αύξηση του κύρους τους από την ποιότητα των προσώπων, εκείνα όμως που έχουν ανυπολόγιστη υπεροχή έναντι όλων και προβάλλουν από την ίδια τους τη φύση το ασύγκριτο του μεγέθους τους, όποιος κι αν είναι αυτός που μιλάει για αυτά, δεν υποβιβάζει το αξίωμα της ανέκφραστης μεγαλειότητας που τα χαρακτηρίζει. Πάντως, η προηγούμενη περικοπή του λόγου μάλλον αποδίδει στον αρχάγγελο και τη συνέχεια των λόγων που προστέθηκε, και δεν είναι καθόλου παράλογο να καλεί ως μάρτυρα αυτών που βλέπονται και λέγονται τον προφήτη. Διότι, μέσω των οικείων ονομάτων και εκείνων που είναι περισσότερο γνωστά στην ακοή των ανθρώπων, εδραιώνεται η βεβαιότητα της πίστεως. Εξάλλου, ο αρχάγγελος δεν περιορίζει τη μαρτυρία μέχρι τον προφήτη, αλλά από εκεί την ανάγει στον κοινό Δεσπότη· διότι λέει: «αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη από τον Κύριο».

Εσύ θα τον ονομάσεις, ως νομιζόμενος πατέρας και ως κηδεμόνας της Παρθένου. Διότι μην υποθέσεις, Ιωσήφ, ότι επειδή η σύλληψη προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα, θα αφήσεις την Παρθένο αβοήθητη. Αλλά θα υπηρετήσεις σε όλα. «Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους.» Εδώ ερμηνεύει τι σημαίνει το όνομα Ιησούς, ότι δηλαδή σημαίνει Σωτήρας. Διότι αυτός, λέει, θα σώσει τον λαό του. Όχι μόνο τον ιουδαϊκό, αλλά και τον εθνικό, αυτόν που έσπευσε να πιστέψει και να γίνει λαός του. Από τι όμως θα σώσει; Άραγε από πολέμους; Όχι, αλλά από τις αμαρτίες τους. Από αυτό είναι φανερό ότι αυτός που πρόκειται να γεννηθεί είναι Θεός, διότι μόνο στον Θεό ανήκει το να συγχωρεί αμαρτίες. «Όλο αυτό δε έγινε, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο μέσω του προφήτη, ο οποίος λέει:» Μη νομίσεις ότι πρόσφατα τα αποφάσισε αυτά ο Θεός, αλλά από παλιά και εξ αρχής. Διότι γνωρίζεις, ω Ιωσήφ, τους προφήτες, ως νομομαθής. Και θυμήσου αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο. Δεν είπε αυτό που ειπώθηκε από τον Ησαΐα, αλλά από τον Κύριο. Διότι δεν μίλησε άνθρωπος, αλλά ο Θεός μέσω του στόματος του ανθρώπου, ώστε να είναι αξιόπιστος ο χρησμός. «Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει.» Λένε οι Εβραίοι ότι δεν αναγράφεται στον προφήτη η λέξη παρθένος, αλλά νεανίδα. Προς αυτούς πρέπει να λεχθεί ότι το νεανίδα και το παρθένος είναι το ίδιο στην Αγία Γραφή. Διότι νεανίδα ονομάζει την αδιάφθορη. Έπειτα, αν δεν γεννούσε παρθένος, πώς θα αποτελούσε σημείο και παράδοξο γεγονός;