Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 1:24

Και όχι μόνο οι αντίπαλοι προβάλλουν τον Λουκά ως μάρτυρα της δικής τους ανοησίας, αλλά επικαλούνται και τον ευαγγελιστή Ματθαίο θεωρώντας ότι δηλώνει τα ίδια και τα υποδεικνύει ακόμη πιο σαφώς. Γι' αυτό, άλλωστε, οι άθεοι παραθέτουν τα δικά του λόγια στα συγγράμματά τους, αναφέροντας αυτά τα οποία έχει καταγραφεί ότι δέχθηκε ο Ιωσήφ σε όραμα, καθώς ο ευαγγελιστής Ματθαίος λέγει: «Εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ στο όνειρό του, λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Πνεύμα το Άγιο. Και όταν σηκώθηκε, λέγει, ο Ιωσήφ, παρέλαβε τη Μαριάμ τη γυναίκα του, και πορεύτηκαν στην Αίγυπτο· και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Ομοίως, οι αντίπαλοι επικαλούνται και αυτές τις λέξεις, δογματίζοντας ότι η ένδοξη Παρθένος κυοφόρησε για δεύτερη φορά.

«Και αυτό», λέει, «έγινε, για να εκπληρωθεί το ρηθέν από τον Κύριο μέσω του προφήτη που λέει: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει» και τα εξής. «Και όταν εγέρθηκε», λέει, «από τον ύπνο ο Ιωσήφ, έπραξε έτσι και παρέλαβε τη γυναίκα του, και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο, και εκάλεσε το όνομά του Ιησού. Και όταν γεννήθηκε ο Ιησούς», λέει, «στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας κατά τις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού μάγοι από την ανατολή έφτασαν στην Ιερουσαλήμ λέγοντας: πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε». Πού είναι, λοιπόν, η αφήγηση περί του Ζαχαρία, πού είναι όσα έχουν εξιστορηθεί από τον Λουκά; Πού είναι η οπτασία του αγγέλου; Πού είναι η προφητεία του Ιωάννη του Βαπτιστή; Πού είναι η επιτίμηση προς τον Ζαχαρία, το να μην μπορεί να μιλήσει μέχρις ότου γίνουν τα όσα ειπώθηκαν από τον άγγελο; Πού είναι τα όσα ειπώθηκαν από τον Γαβριήλ στην Παρθένο; Πού είναι η παράθεση της βεβαιότητας, κατά την οποία η Μαρία αποκρίθηκε με σύνεση στον ίδιο τον άγγελο, ρωτώντας και λέγοντας: «Πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Και η καθαρή και με ακρίβεια επεξήγηση, πώς της είπε: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει;» 6. Τι λοιπόν θα πούμε; Επειδή ο Ματθαίος δεν ανήγγειλε όσα ειπώθηκαν από τον Λουκά, άραγε είναι ασύμφωνος ο άγιος Ματθαίος προς την αλήθεια;

γ΄. Εάν όμως προβάλουν και τη δική τους μαρτυρία, και πάλι τα νικητήρια ανήκουν σε εμάς. Διότι η Γραφή συνηθίζει να αποδίδει την ονομασία της νεότητας στην παρθενία, όχι μόνο προκειμένου περί γυναικών, αλλά και περί ανδρών· «Νεανίσκοι», λέει, «και παρθένοι, πρεσβύτεροι μαζί με νεότερους». Και όταν πάλι μιλάει για κάποια κόρη που δέχεται επίθεση, λέει: «Εάν φωνάξει η νεάνις», δηλαδή η παρθένος. Αλλά και όσα έχουν ειπωθεί πριν από αυτό επιβεβαιώνουν αυτόν τον ισχυρισμό. Διότι δεν είπε απλώς: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει», αλλά, αφού προηγουμένως είπε: «Ιδού, ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο», τότε πρόσθεσε: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει». Καίτοι, αν εκείνη που επρόκειτο να κυοφορήσει δεν ήταν παρθένος, αλλά αυτό γινόταν σύμφωνα με τον νόμο του γάμου, τι είδους σημείο θα ήταν αυτό που συνέβαινε; Διότι το σημείο πρέπει να υπερβαίνει τη συνήθη φυσική ακολουθία των πραγμάτων και να είναι παράδοξο και ξεχωριστό· επειδή, πώς αλλιώς θα ήταν σημείο; «Όταν δε ξύπνησε ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έκανε όπως του πρόσταξε ο άγγελος του Κυρίου». Είδες υπακοή και πειθαρχημένη διάνοια; Είδες ψυχή αφυπνισμένη και σε όλα αδιάφθορη; Διότι ούτε όταν υποπτεύθηκε κάτι δυσάρεστο και άτοπο ανέχθηκε να κρατήσει την Παρθένο, ούτε, όταν απαλλάχθηκε από αυτή την υποψία, δέχθηκε να την αποδιώξει· αλλά και την κρατά κοντά του, και διακονεί σε όλη τη θεία οικονομία. «Και παρέλαβε τη Μαρία τη γυναίκα του».

«Και αφού την παρέλαβε, δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Τη λέξη «Έως» την ανέφερε εδώ, όχι για να υποπτευθείς ότι μετά από αυτά τη γνώρισε, αλλά για να μάθεις ότι πριν από τις ωδίνες η Παρθένος ήταν απολύτως ανέπαφη. Για ποιον λόγο, λοιπόν, λέει, τοποθέτησε το «Έως»; Διότι η Γραφή έχει τη συνήθεια να το κάνει αυτό πολλές φορές, και να μη χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη για καθορισμένα χρονικά όρια. Επειδή και για την κιβωτό λέει: «Δεν επέστρεψε ο κόρακας έως ότου ξηράνθηκε η γη»· καίτοι ούτε μετά από αυτά επέστρεψε. Και όταν ομιλεί για τον Θεό λέει: «Από τον αιώνα και έως τον αιώνα εσύ υπάρχεις»· χωρίς να θέτει όρια εδώ· και πάλι προαναγγέλλοντας και λέγοντας: «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, έως ότου εκλείψει η σελήνη»· δεν θέτει τέλος στο καλό αυτό στοιχείο. Έτσι λοιπόν και εδώ είπε το «Έως», διασφαλίζοντας τα όσα προηγήθηκαν των ωδίνων, και αφήνοντάς σε να βγάλεις το συμπέρασμα για όσα ακολούθησαν. Διότι εκείνο που ήταν αναγκαίο να μάθεις από αυτόν, το είπε ο ίδιος, ότι δηλαδή η Παρθένος ήταν ανέπαφη έως τον τοκετό· εκείνο όμως που από τα λεγόμενα φαινόταν ως φυσικό επακόλουθο και κοινώς ομολογούμενο, το αφήνει πλέον σε σένα να το κατανοήσεις· ότι δηλαδή, εκείνη που έγινε μητέρα με αυτόν τον τρόπο και αξιώθηκε καινοφανών ωδίνων και παράδοξων λοχειών, εφόσον εκείνος ήταν δίκαιος, δεν θα ανεχόταν πλέον ούτε μετά από αυτά να τη γνωρίσει.

Διότι αυτό που δήλωσε προηγουμένως λέγοντας, «Προτού να γνωρίσει αυτός ή να προτιμήσει τα πονηρά», αυτό άφησε να εννοηθεί προχωρώντας, με το να πει: «Προτού το παιδί γνωρίσει», και χρησιμοποιεί πάλι επεξήγηση λέγοντας: «Το αγαθό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Διότι αυτό ακριβώς το εξαιρετικό γνώρισμα ανήκε μόνο σε αυτόν. Γι' αυτό και ο Παύλος το επαναλαμβάνει αυτό συνεχώς. Επειδή δηλαδή επρόκειτο να πεθάνει, για να μη νομίσει κανείς από τους απίστους ότι τιμωρείται για δική του αμαρτία, φέρνει συνεχώς στο προσκήνιο το αναμάρτητό του, ώστε να δείξει ότι ο θάνατός του υπήρξε απολυτρωτικός για τη δική μας αμαρτία. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο Χριστός, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν πεθαίνει πλέον». Διότι τον θάνατο που πέθανε, τον πέθανε για την αμαρτία. Και δεν πέθανε εκείνον τον θάνατο επειδή ήταν ένοχος, λέγει, εξαιτίας κάποιας αμαρτίας, αλλά υπέρ του κοινού πταίσματος όλων. Εάν λοιπόν για τον πρώτο θάνατο δεν ήταν υπεύθυνος ως προς αυτό, αποδεικνύεται περίτρανα ότι δεν πρόκειται να πεθάνει πλέον. Αλλά αυτά μεν ειπώθηκαν παρεμπιπτόντως· είναι ώρα όμως πάλι να καταπιαστούμε με τα λόγια του Ευαγγελίου: «Και όταν σηκώθηκε», λέγει, «ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος του Κυρίου, και παρέλαβε τη γυναίκα του».

Πρόσεξε και εδώ το φιλόσοφο φρόνημα του ανδρός και το πόσο αδέκαστος ήταν σε όλα. Διότι, ούτε όταν υποπτεύθηκε κάτι δυσάρεστο και άτοπο ανέχθηκε να κρατήσει την Παρθένο, ούτε όταν απαλλάχθηκε από αυτήν την υποψία διανοήθηκε να την εκδιώξει, αλλά και την κρατά κοντά του και διακονεί όλη τη θεία Οικονομία. Την ονομασία «γυναίκα», εξάλλου, τη χρησιμοποιεί συνεχώς ο ευαγγελιστής, επειδή δεν επιθυμεί να αποκαλυφθεί προς το παρόν εκείνο το μυστήριο, αλλά και για να αναιρέσει την πονηρή υποψία. Και αφού την παρέλαβε, δεν τη γνώρισε, έως ότου γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο.

«Διότι είναι καλύτερο για μένα», λέει, «ως δικαιολογία να πω ότι η Μαρία εξαφανίστηκε από το σπίτι μου, παρά να διαπομπεύσω την παρθένο που παρέλαβα από τα Άγια των Αγίων από τα χέρια των ιερέων για να τη φυλάξω, τάχα ως δίκαιος». «Και ενώ τα σκεφτόταν αυτά, ιδού, άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε σε αυτόν στο όνειρό του, λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Και θα γεννήσει υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Μη φοβάσαι, λέει, και μην υποπτεύεσαι τέτοια πράγματα· ούτε εσύ είσαι άξιος ντροπής, ούτε η παρθένος άξια θανάτου, αλλά εσύ αντί για ντροπή θα λάβεις τιμή, ενώ αυτή, επειδή γέννησε κατά σάρκα τον Σωτήρα Θεό, θα ονομαστεί Μητέρα του Θεού. «Όταν ξύπνησε ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος Κυρίου και παρέλαβε τη γυναίκα του», δηλαδή εκείνη που παρέλαβε από τους ιερείς για να τη φυλάσσει μετά τη μνηστεία τους· διότι ο μνήστορας της Παρθένου είναι και ονομάζεται φύλακάς της. «Και την παρέλαβε και δεν τη γνώριζε έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο, και τον ονόμασε Ιησού». Τι σημαίνει το «και δεν τη γνώριζε»; Δηλαδή, κρύφτηκε από τα μάτια του το να φαίνεται ότι είναι έγκυος, και την έβλεπε, αν και ήταν έγκυος, όπως ακριβώς και πριν.

Το ρητό που αναφέρει «τούτο δε όλον γέγονεν» σε ποιον άραγε ανήκει, στον άγγελο ή στον ευαγγελιστή; Κατά τα φαινόμενα ανήκει στον άγγελο, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι ερμηνευτές, στην πραγματικότητα όμως ανήκει στον συγγραφέα. Ματθ. 1, 24 «Τη γυναίκα του», αυτήν δηλαδή που δεν έστρεψε ούτε καν το βλέμμα της σε άλλον άνδρα, που διατήρησε γι' αυτόν την ιδιότητα της γυναίκας ακέραιη και ανέπαφη και δεν παρέβη σε τίποτα τη μνηστεία. Η Γραφή ονομάζει την Παρθένο «γυναίκα» του Ιωσήφ, διότι τήρησε όλα όσα αρμόζουν στη σώφρονα γυναίκα απέναντι στον σύζυγό της.

Διότι άκουσε τον Ησαΐα που λέει: «Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο·» και αμέσως προσθέτει: «Ιδού η Παρθένος» και τα λοιπά· ώστε αν δεν επρόκειτο να γεννήσει παρθένος, δεν θα ήταν σημείο. Παραχαράσσουν λοιπόν οι Εβραίοι τη Γραφή από κακοβουλία, και αντί για τη λέξη «παρθένος», θέτουν τη λέξη «νεάνις»· αλλά είτε αναφέρεται ως «νεάνις» είτε ως «παρθένος», σε κάθε περίπτωση πρέπει να νοηθεί ως παρθένος εκείνη που επρόκειτο να γεννήσει, για να αποτελεί τούτο όντως θαύμα. «Και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, που μεταφράζεται: Μαζί μας είναι ο Θεός». Λένε οι Εβραίοι: Πώς λοιπόν δεν ονομάστηκε Εμμανουήλ, αλλά Ιησούς Χριστός; Πρέπει, λοιπόν, να πούμε ότι δεν είπε «θα καλέσεις», αλλά «θα καλέσουν», δηλαδή, τα ίδια τα γεγονότα θα αποδείξουν ότι είναι Θεός και ότι συναναστρέφεται μαζί μας· διότι η θεία Γραφή δίνει τα ονόματα με βάση τα έργα, όπως το: «Κάλεσε το όνομά του, λεηλάτησε γρήγορα»· καίτοι πού ονομάστηκε κάποιος με τέτοιο όνομα; Αλλά επειδή άμα τη γεννήσει του Κυρίου λεηλατήθηκε και αιχμαλωτίστηκε η πλάνη, έτσι λέγεται ότι ονομάστηκε, λαμβάνοντας την προσωνυμία από το γεγονός. «Όταν ξύπνησε δε ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος του Κυρίου». Δες μια ψυχή σε εγρήγορση, πώς πείστηκε αμέσως. «Και παρέλαβε τη γυναίκα του». Διαρκώς την ονομάζει γυναίκα του Ιωσήφ, αποβάλλοντας κάθε πονηρή υποψία, και διδάσκοντας ότι δεν έγινε γυναίκα κανενός άλλου, αλλά ήταν δική του.