Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 1:25

Και όχι μόνο οι αντίπαλοι προβάλλουν τον Λουκά ως μάρτυρα της δικής τους ανοησίας, αλλά επικαλούνται και τον ευαγγελιστή Ματθαίο θεωρώντας ότι δηλώνει τα ίδια και τα υποδεικνύει ακόμη πιο σαφώς. Γι' αυτό, άλλωστε, οι άθεοι παραθέτουν τα δικά του λόγια στα συγγράμματά τους, αναφέροντας αυτά τα οποία έχει καταγραφεί ότι δέχθηκε ο Ιωσήφ σε όραμα, καθώς ο ευαγγελιστής Ματθαίος λέγει: «Εμφανίστηκε άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ στο όνειρό του, λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Πνεύμα το Άγιο. Και όταν σηκώθηκε, λέγει, ο Ιωσήφ, παρέλαβε τη Μαριάμ τη γυναίκα του, και πορεύτηκαν στην Αίγυπτο· και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Ομοίως, οι αντίπαλοι επικαλούνται και αυτές τις λέξεις, δογματίζοντας ότι η ένδοξη Παρθένος κυοφόρησε για δεύτερη φορά.

Γι' αυτό να ακούς με σύνεση και να πιστεύεις θεοφιλώς. Πρωτότοκος είναι ο Κύριος εκ των νεκρών, και εκ του Πατρός και εκ της Παρθένου, ώστε διαμέσου όλων αυτών να καταστεί γνωστό το μοναδικό αξίωμα της υιότητας. Ασύγκριτη δε είναι η δεσποτική γέννηση· διότι όπου η Μητέρα είναι Παρθένος, πώς μπορεί να ερμηνευθεί η γέννηση; Ομοίως συμβαίνει και με αυτό που αναφέρει ο ευαγγελιστής Ματθαίος για τον Ιωσήφ, ότι δηλαδή «δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο»· διότι πράγματι δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο.

Αλλά η Εκκλησία του Θεού ούτε έτσι παρέλαβε ούτε έτσι παρέδωσε. Αντιθέτως, καθώς έχει γραφεί, διδάσκει ότι ο Θεός και Λόγος, ο οποίος ήταν μαζί με τον Θεό προ των αιώνων, κατά τη συντέλεια των αιώνων ήλθε στον κόσμο, και γεννήθηκε από την αγία Παρθένο και εκ Πνεύματος Αγίου ως Υιός ανθρώπου, όπως είναι γεγραμμένο: «Έως ότου γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο»· ώστε να γίνει πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, όντας ο ίδιος αληθινός Θεός· ώστε και να πάθει για εμάς, ως άνθρωπος, και να μας λυτρώσει από το πάθος και τον θάνατο, ως Θεός. Μάταια, λοιπόν, φαντάζεστε ότι εκείνο που φρονεί και καθοδηγεί τη σάρκα μπορεί μέσα σας να κατεργαστεί την καινότητα, θεωρώντας ότι αυτό επιτυγχάνεται μέσω της μίμησης. Δεν κατανοείτε ότι η μίμηση αποτελεί μίμηση μιας πραγματικότητας που έχει προηγηθεί· διότι διαφορετικά δεν θα ονομαζόταν μίμηση. Ενώ ως προς τον Χριστό, επειδή ομολογείτε καινότητα μόνο στη σάρκα, πλανάσθε και βλασφημείτε.

Και το «Κάθου εκ δεξιών μου», δεν αποτελεί αξίωμα ανθρώπου, αλλά Θεού. Αλλά επειδή το αξίωμα του Θεού έγινε αξίωμα ανθρώπου, προκειμένου το αξίωμα του ανθρώπου να πιστευθεί ως αξίωμα Θεού, έχει λεχθεί: «Κάθου εκ δεξιών μου», και, «Δόξασέ με, Πατέρα, με την αΐδια δόξα». Δεν το λέει αυτό επειδή αποχωρίστηκε τη δόξα, αλλά επειδή έλαβε άδοξο σώμα, για να δείξει ότι η μορφή του δούλου δεν χωρίζεται από τη θεϊκή δόξα, αλλά ότι τη φανερώνει. Γι' αυτό λέει: «Και εδόξασα, και πάλι θα δοξάσω», υποδεικνύοντας ότι η δόξα πριν από την πρόσληψη του σώματος και μέσα στο σώμα είναι μία, όπως λέει ο Απόστολος: «Έγινε τόσο ανώτερος από τους αγγέλους, όσο πιο εξαιρετικό είναι το όνομα που κληρονόμησε σε σύγκριση με αυτούς». Διότι, σε ποιον από τους αγγέλους είπε ποτέ: «Κάθου εκ δεξιών μου»; Βεβαίως, ο Λόγος, ο δημιουργός των αγγέλων, δεν έγινε ανώτερος σαν να ήταν προηγουμένως κατώτερος· αλλά απέδειξε ότι η μορφή του δούλου που ανέτειλε σε αυτόν είναι ανώτερη από τους αγγέλους και από ολόκληρη την κτίση. Επειδή ακριβώς, αν και είναι εικόνα του αόρατου Θεού, έγινε και πρωτότοκος όλης της κτίσης, όπως είναι γραμμένο και στα Ευαγγέλια: «Έως ότου γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο».

Και με διάθεση, και με στοργή, και με όλη τη φροντίδα που αρμόζει σε όσους συζούν τη θεωρούσε γυναίκα του, απείχε όμως από τα έργα του γάμου. «Διότι δεν τη γνώριζε», λέει, «έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Αυτό βέβαια παρέχει ήδη την υπόνοια ότι, μετά την αγνή υπηρέτηση της γέννησης του Κυρίου που επιτελέστηκε διά του Αγίου Πνεύματος, η Μαρία δεν απαρνήθηκε τα καθιερωμένα έργα του γάμου. Εμείς όμως, αν και αυτό δεν παραβλάπτει καθόλου τον λόγο της ευσέβειας (διότι μέχρι την υπηρεσία για το σχέδιο της θείας οικονομίας η παρθενία ήταν αναγκαία, ενώ τα μετέπειτα δεν τα ερευνά ο λόγος του μυστηρίου), ωστόσο, επειδή η ακοή των φιλοχρίστων δεν ανέχεται ότι η Θεοτόκος έπαψε ποτέ να είναι παρθένος, θεωρούμε τις μαρτυρίες εκείνες επαρκείς.

Ως προς το ότι «Δεν την εγνώριζε έως ότου εγέννησε τον υιό της», η λέξη «έως» σε πολλά σημεία φαίνεται μεν να υποδηλώνει κάποιον χρονικό περιορισμό, στην πραγματικότητα όμως δεικνύει το αόριστο. Παρόμοιο είναι αυτό που ελέχθη από τον Κύριο: «Και ιδού εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως της συντελείας του αιώνος». Διότι, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι μετά τον αιώνα αυτόν ο Κύριος δεν επρόκειτο να είναι μαζί με τους αγίους· αλλά η υπόσχεση για το παρόν υποδηλώνει το διηνεκές και δεν αποτελεί αποκοπή του μέλλοντος.

Διότι λέγει: «Έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Επομένως, δεν είναι αναγκαίο να ονομάζεται πρωτότοκος σε σχέση με κάποιον αδελφό. Θα μπορούσε δε να λεχθεί ότι και αυτός που υπάρχει πριν από κάθε γέννηση ονομαζόταν πρωτότοκος· ακόμη δε και σε σχέση με αυτούς που γεννώνται από τον Θεό διά της υιοθεσίας του Αγίου Πνεύματος, όπως λέγει ο Παύλος: «Διότι εκείνους που προεγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς».

Διότι, όπως ακριβώς η Μαρία ονομαζόταν μητέρα του Ιωάννη λόγω της φιλοστοργίας της, και όχι επειδή τον γέννησε· έτσι και ο Ιωσήφ ονομαζόταν πατέρας του Χριστού, όχι επειδή τον γέννησε (διότι δεν τη γνώρισε, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, έως ότου γέννησε τον πρωτότοκο υιό της), αλλά λόγω της φροντίδας που έδειξε για την ανατροφή Του.

«Και αυτό», λέει, «έγινε, για να εκπληρωθεί το ρηθέν από τον Κύριο μέσω του προφήτη που λέει: Ιδού η παρθένος θα συλλάβει» και τα εξής. «Και όταν εγέρθηκε», λέει, «από τον ύπνο ο Ιωσήφ, έπραξε έτσι και παρέλαβε τη γυναίκα του, και δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο, και εκάλεσε το όνομά του Ιησού. Και όταν γεννήθηκε ο Ιησούς», λέει, «στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας κατά τις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού μάγοι από την ανατολή έφτασαν στην Ιερουσαλήμ λέγοντας: πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε». Πού είναι, λοιπόν, η αφήγηση περί του Ζαχαρία, πού είναι όσα έχουν εξιστορηθεί από τον Λουκά; Πού είναι η οπτασία του αγγέλου; Πού είναι η προφητεία του Ιωάννη του Βαπτιστή; Πού είναι η επιτίμηση προς τον Ζαχαρία, το να μην μπορεί να μιλήσει μέχρις ότου γίνουν τα όσα ειπώθηκαν από τον άγγελο; Πού είναι τα όσα ειπώθηκαν από τον Γαβριήλ στην Παρθένο; Πού είναι η παράθεση της βεβαιότητας, κατά την οποία η Μαρία αποκρίθηκε με σύνεση στον ίδιο τον άγγελο, ρωτώντας και λέγοντας: «Πώς θα γίνει αυτό, αφού δεν γνωρίζω άνδρα;» Και η καθαρή και με ακρίβεια επεξήγηση, πώς της είπε: «Πνεύμα Κυρίου θα επέλθει σε εσένα και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει;» 6. Τι λοιπόν θα πούμε; Επειδή ο Ματθαίος δεν ανήγγειλε όσα ειπώθηκαν από τον Λουκά, άραγε είναι ασύμφωνος ο άγιος Ματθαίος προς την αλήθεια;

Αλλά και πάλι σε άλλο σημείο το ίδιο Ευαγγέλιο αναφέρει: [«και βρέθηκε να έχει συλλάβει προτού συνευρεθούν», ή και «γέννησε και δεν τη γνώρισε», ή και] «γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο» [και «δεν τη γνώριζε»], και «δεν τη γνώρισε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Και δεν γνωρίζουν όσοι επαγγέλλονται ότι αναλύουν τα νοήματα των Γραφών και επιχειρούν να περιεργάζονται τα υψηλά και βαθύτατα ζητήματα, ότι η ερμηνεία έχει ως εξής. Διότι, εάν η Μαρία γεννούσε ξανά, θα έπρεπε να αναφερθούν και τα ονόματα των άλλων αδελφών. Εάν όμως 〈αποκαλείται πρωτότοκος〉, επειδή ο Μονογενής είναι «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», μην ταράζεσαι. Διότι δεν είπε ότι γέννησε τον πρωτότοκό της, αλλά «δεν τη γνώρισε έως ότου γέννησε τον υιό της», και δεν είπε «τον πρωτότοκό της», αλλά «τον πρωτότοκο». Διότι με τη φράση «τον υιό της» υπέδειξε 〈το〉 ότι γεννήθηκε από αυτήν κατά σάρκα, ενώ στην προσωνυμία του πρωτοτόκου δεν προσέθεσε πλέον το «της», αλλά μόνο «πρωτότοκο». Διότι αυτός είναι που αναφέρεται από τον απόστολο ως «πρωτότοκος πάσης κτίσεως», μη όντας ενταγμένος στην κτίση, αλλά έχοντας γεννηθεί προ της κτίσεως. Διότι δεν τον ονόμασε «πρωτόκτιστο», αλλά «πρωτότοκο», καθώς η ανάγνωση διαχωρίζεται προς το ορθότερο και ασφαλέστερο, με το να αναφέρει πρώτα το «πρωτότοκος» και έπειτα να παρουσιάζει την κτίση ως υποδεέστερη.

Διότι, έστω κι αν αναμενόταν η συζυγική ένωση της Παρθένου με τον Ιωσήφ, πράγμα που δεν ήταν καν ενδεχόμενο λόγω των γηρατειών του, ωστόσο η Γραφή προλαμβάνει, μας το παραθέτει και διασφαλίζει τη διάνοιά μας, δεδομένου ότι η υπόθεση αυτή είναι δυνατή αναφορικά με τον θείο τοκετό, ώστε να μας πείσει ότι δεν επιτρεπόταν πλέον στην Παρθένο να πλησιάσει άνδρα για συζυγική ένωση, όπως ακριβώς και ο άγγελος έπεισε τον Ιωσήφ να εγκαταλείψει την υπόνοια που ο ίδιος είχε σχηματίσει. Διότι παρόμοιο με το προαναφερθέν «πριν συνέλθουν», ως κάτι που αναμενόταν μεν αλλά δεν συνέβη, είναι το «επειδή ήταν δίκαιος και δεν ήθελε να την εκθέσει, θέλησε να την απολύσει κρυφά», ως κάτι φαύλο που θα προέκυπτε από τον δημόσιο διασυρμό της, το οποίο όμως δεν συνέβη· όπως διδάσκει ο άγγελος λέγοντας «μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου», αυτήν που δεν είχε γίνει ακόμη γυναίκα του, «και αν έχεις την υπόνοια σφάλματος, τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως νομίζεις», και τα εξής. Διότι αμέσως ακολούθως λέει «επειδή εκείνο που γεννήθηκε μέσα της», σαν να είχε ήδη γεννηθεί, και πάλι το «θα γεννήσει υιό» ως αναφορά στο μέλλον· διότι έτσι ακριβώς είχαν τα πράγματα. Επειδή δε η προαναγγελία έχει πιστοποιηθεί, όπως και το «πριν συνέλθουν», αρκούμαστε στο ότι δεν συνέβη καθόλου. Το «έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο» ερμηνεύεται με την ίδια λογική, λόγω του θαυμαστού της γνώσεως για την Παρθένο, η οποία τιμήθηκε από τον Θεό. 21.

ΙΗ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΕΡΜΙΝΟ. Σχετικά με αυτό που έχει ειπωθεί για τη Θεοτόκο, «Και δεν την γνώριζε», και τα λοιπά. Επειδή είπες ότι θεωρείς πως αποτελεί σκάνδαλο για τους Ιουδαίους αυτό που αναφέρεται στους θείους χρησμούς, «Δεν την γνώριζε έως ότου γέννησε τον υιό της», με την ιδέα ότι δήθεν, μετά από αυτά, υπήρξε συζυγική σχέση του μνήστορα με την Παρθένο· ας μάθει ο βλάσφημος και αχάριστος λαός, ότι το «έως», πολλές φορές το βρίσκουμε στη θεία Γραφή να τίθεται με την έννοια του διηνεκούς. «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου»· και αυτό είναι διηνεκές. Και δεν επέστρεψε η περιστερά στον Νώε, έως ότου ξηράνθηκε η γη, και τελικά δεν επέστρεψε ποτέ. Και, «Έως ότου γεράσετε, εγώ είμαι», λέει ο Θεός. Και αυτό ισχύει διηνεκώς.

«Και αφού την παρέλαβε, δεν τη γνώριζε, έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Τη λέξη «Έως» την ανέφερε εδώ, όχι για να υποπτευθείς ότι μετά από αυτά τη γνώρισε, αλλά για να μάθεις ότι πριν από τις ωδίνες η Παρθένος ήταν απολύτως ανέπαφη. Για ποιον λόγο, λοιπόν, λέει, τοποθέτησε το «Έως»; Διότι η Γραφή έχει τη συνήθεια να το κάνει αυτό πολλές φορές, και να μη χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη για καθορισμένα χρονικά όρια. Επειδή και για την κιβωτό λέει: «Δεν επέστρεψε ο κόρακας έως ότου ξηράνθηκε η γη»· καίτοι ούτε μετά από αυτά επέστρεψε. Και όταν ομιλεί για τον Θεό λέει: «Από τον αιώνα και έως τον αιώνα εσύ υπάρχεις»· χωρίς να θέτει όρια εδώ· και πάλι προαναγγέλλοντας και λέγοντας: «Θα ανατείλει στις ημέρες του δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης, έως ότου εκλείψει η σελήνη»· δεν θέτει τέλος στο καλό αυτό στοιχείο. Έτσι λοιπόν και εδώ είπε το «Έως», διασφαλίζοντας τα όσα προηγήθηκαν των ωδίνων, και αφήνοντάς σε να βγάλεις το συμπέρασμα για όσα ακολούθησαν. Διότι εκείνο που ήταν αναγκαίο να μάθεις από αυτόν, το είπε ο ίδιος, ότι δηλαδή η Παρθένος ήταν ανέπαφη έως τον τοκετό· εκείνο όμως που από τα λεγόμενα φαινόταν ως φυσικό επακόλουθο και κοινώς ομολογούμενο, το αφήνει πλέον σε σένα να το κατανοήσεις· ότι δηλαδή, εκείνη που έγινε μητέρα με αυτόν τον τρόπο και αξιώθηκε καινοφανών ωδίνων και παράδοξων λοχειών, εφόσον εκείνος ήταν δίκαιος, δεν θα ανεχόταν πλέον ούτε μετά από αυτά να τη γνωρίσει.

Πρόσεξε και εδώ το φιλόσοφο φρόνημα του ανδρός και το πόσο αδέκαστος ήταν σε όλα. Διότι, ούτε όταν υποπτεύθηκε κάτι δυσάρεστο και άτοπο ανέχθηκε να κρατήσει την Παρθένο, ούτε όταν απαλλάχθηκε από αυτήν την υποψία διανοήθηκε να την εκδιώξει, αλλά και την κρατά κοντά του και διακονεί όλη τη θεία Οικονομία. Την ονομασία «γυναίκα», εξάλλου, τη χρησιμοποιεί συνεχώς ο ευαγγελιστής, επειδή δεν επιθυμεί να αποκαλυφθεί προς το παρόν εκείνο το μυστήριο, αλλά και για να αναιρέσει την πονηρή υποψία. Και αφού την παρέλαβε, δεν τη γνώρισε, έως ότου γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο.

Πρόσεξε δε και εδώ τη μεταξύ τους διαφορά. Διότι εκείνοι μεν, ενώ αποστέλλονταν σε ένα μόνο έθνος, πολλές φορές προσπαθούσαν να το αποφύγουν· αυτοί δε δεν είπαν τίποτα τέτοιο, παρόλο που στέλνονταν σε ολόκληρη την οικουμένη. Η δε λέξη «έως», σε πολλά σημεία της Γραφής, φανερώνει μεν την προθεσμία του καθορισμένου χρόνου, δεν αποκλείει όμως τα όσα συμβαίνουν μετά από αυτόν. Αναφέρεται τώρα για την Αειπάρθενο Θεοτόκο ότι δεν τη γνώριζε συζυγικά ο Ιωσήφ, έως ότου γέννησε τον πρωτότοκο υιό της· και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να νομιστεί ότι μετά από αυτά δέχθηκε συζυγική συνεύρεση με άνδρα.

Παραμένει, λοιπόν, παρθένος η αειπάρθενος και μετά τον τοκετό, χωρίς να έλθει καθόλου σε συζυγική σχέση με άνδρα μέχρι τον θάνατό της. Διότι, μολονότι έχει γραφεί: «Και δεν την εγνώρισε, έως ότου εγέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο», πρέπει να γνωρίζουμε ότι πρωτότοκος είναι αυτός που γεννιέται πρώτος, έστω κι αν είναι μονογενής· διότι ο όρος δηλώνει μεν ότι γεννήθηκε πρώτος, δεν υποδηλώνει όμως οπωσδήποτε και τη γέννηση άλλων. Η δε λέξη «έως» σημαίνει μεν το χρονικό όριο ενός καθορισμένου χρόνου, δεν αποκλείει όμως ό,τι ακολουθεί έπειτα από αυτόν· διότι λέει ο Κύριος: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος», όχι με την έννοια ότι θα χωριστεί από αυτούς μετά τη συντέλεια του αιώνος. Λέει, εξάλλου, ο θείος απόστολος: «Και έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο», ομιλώντας για την περίοδο μετά την κοινή ανάσταση.

«Διότι είναι καλύτερο για μένα», λέει, «ως δικαιολογία να πω ότι η Μαρία εξαφανίστηκε από το σπίτι μου, παρά να διαπομπεύσω την παρθένο που παρέλαβα από τα Άγια των Αγίων από τα χέρια των ιερέων για να τη φυλάξω, τάχα ως δίκαιος». «Και ενώ τα σκεφτόταν αυτά, ιδού, άγγελος Κυρίου εμφανίστηκε σε αυτόν στο όνειρό του, λέγοντας: Ιωσήφ, υιέ του Δαβίδ, μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαρία τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Και θα γεννήσει υιό και θα τον ονομάσεις Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Μη φοβάσαι, λέει, και μην υποπτεύεσαι τέτοια πράγματα· ούτε εσύ είσαι άξιος ντροπής, ούτε η παρθένος άξια θανάτου, αλλά εσύ αντί για ντροπή θα λάβεις τιμή, ενώ αυτή, επειδή γέννησε κατά σάρκα τον Σωτήρα Θεό, θα ονομαστεί Μητέρα του Θεού. «Όταν ξύπνησε ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος Κυρίου και παρέλαβε τη γυναίκα του», δηλαδή εκείνη που παρέλαβε από τους ιερείς για να τη φυλάσσει μετά τη μνηστεία τους· διότι ο μνήστορας της Παρθένου είναι και ονομάζεται φύλακάς της. «Και την παρέλαβε και δεν τη γνώριζε έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο, και τον ονόμασε Ιησού». Τι σημαίνει το «και δεν τη γνώριζε»; Δηλαδή, κρύφτηκε από τα μάτια του το να φαίνεται ότι είναι έγκυος, και την έβλεπε, αν και ήταν έγκυος, όπως ακριβώς και πριν.

Διότι, αν και άκουσε από τον άγγελο ότι εκείνος που θα γεννηθεί από αυτήν θα σώσει τον λαό από τις ανομίες του, ωστόσο ταραζόταν και ντρεπόταν τον λαό, επειδή δεν μπορούσε να απολογηθεί για εκείνην σε οποιονδήποτε ήθελε να ρωτήσει. Γι' αυτό και δεν γνώριζε ότι αυτή ήταν έγκυος, ούτε ο ίδιος ούτε κανείς άλλος που θα ήθελε να το περιεργαστεί, «έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο». Και τότε έγινε γνωστό ότι γέννησε, και κανείς από όσους έβλεπαν δεν μπορούσε τότε να σκανδαλιστεί, διότι και οι άγγελοι και το αστέρι και οι μάγοι και οι ποιμένες δόξαζαν το παιδί που γεννήθηκε. Αλλά ας μη νομίσει κανείς ότι αγνοούμε τις ερμηνείες των θείων διδασκάλων σχετικά με το «δεν την εγνώριζε έως ότου γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο» και ότι από άγνοια παρερμηνεύσαμε αυτό το χωρίο. Ούτε πάλι ερμηνεύσαμε το «δεν την εγνώριζε» με αυτόν τον τρόπο για να αναιρέσουμε τις θεόπνευστες ερμηνείες τους, αλλά επειδή εκείνοι, ωθούμενοι αναγκαστικά λόγω της μάχης τους ενάντια στους αιρετικούς της εποχής, προχώρησαν σε τέτοιου είδους απολογίες για την Παρθένο, διότι δεν υπήρχε καν ανάγκη απολογίας για μια τέτοια Πανάγνη και Θεομήτορα.

Διότι ποιος, ακούγοντας από ποιον δέχθηκε η Παρθένος το χαρμόσυνο άγγελμα, και την έλευση του Αγίου Πνεύματος σε αυτήν και την επισκίαση της δύναμης του Υψίστου, και την άρρητη σύλληψη και την ακατανόητη γέννηση, και τον Υιό του Θεού που γεννήθηκε από αυτήν με τρόπο ανέκφραστο, και την αγγελική υμνωδία για το παιδί που γεννήθηκε, και τους μάγους που ήλθαν από την ανατολή του ηλίου για να τον προσκυνήσουν, θα τολμούσε να ρωτήσει αν μετά από αυτά η Παρθένος αυτή συνευρέθηκε με άνδρα; Αλλά ούτε και ο ίδιος ο διάβολος δεν θα τολμούσε να το ρωτήσει αυτό, και γι' αυτό κι εγώ στο χωρίο «δεν την εγνώριζε» προσέφερα έτσι, συν Θεώ, την πιο αληθινή ερμηνεία. Πώς όμως είπε «τον υιό της τον πρωτότοκο»; Διότι ποιον άλλον δευτερότοκο γέννησε, ώστε αυτός να παραμείνει πρωτότοκος; Και ποιον, πες μου, δευτερότοκο Υιό γέννησε ο Πατέρας, ώστε να ονομάζεται και εκ του Πατρός πρωτότοκος; Διότι, όπως ονομάζεται πρωτότοκος από τον Πατέρα όλης της κτίσης, έτσι και από τη μητέρα είναι πρωτότοκος στο βάπτισμα και πρωτότοκος εκ νεκρών ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. «Όταν λοιπόν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας κατά τις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού, μάγοι από την ανατολή έφτασαν στα Ιεροσόλυμα λέγοντας: Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων;» Δεν λένε προς το παρόν ο τεχθείς βασιλιάς του κόσμου, αλλά ο τεχθείς στην Ιουδαία και εκ των Ιουδαίων.

Προς τον Γρηγόριο σπαθαροκανδιδάτο, ο οποίος ζήτησε τη λύση μιας απορίας. Ο ασπασμός προήλθε άνωθεν, η σύλληψη υπήρξε άσπορη, η κύηση ανείπωτη, οι ωδίνες χωρίς λοχεία, σφραγίδα της παρθενίας η λύση των ωδίνων (διότι ο τοκετός ήταν άφθορος και αυτή που γέννησε παρέμεινε παρθένος και μετά τη γέννηση). Θεός εν σαρκί ήταν αυτός που γεννήθηκε. Χορός αγγέλων έκανε ύμνο το θαύμα. Όταν λοιπόν συντρέχουν τόσα και τόσο μεγάλα γεγονότα, πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφισβητήσει, ακόμη κι αν έχει κάνει μελέτη του την κάθε είδους ασέβεια, ότι η παρθένος δεν παρέμεινε παρθένος μέχρι το τέλος; Αν πάλι στο ρητό «και δεν τη γνώριζε μέχρι που γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο» κάποιοι βρίσκουν για τους εαυτούς τους αφορμή βλασφημίας, ας γνωρίζουν ότι η αλήθεια των άχραντων λογίων θέλησε μεν να παρουσιάσει το παράδοξο, το υπερφυές και το ακατάληπτο, δηλαδή τον τοκετό χωρίς γνώση ανδρός, αλλά το τι συνέβη μετά από αυτά το άφησε να νοηθεί ως φυσικό επακόλουθο. Διότι το να παραμένει παρθένος σε όλη την υπόλοιπη ζωή της εκείνη που παρέμεινε παρθένος κατά τον τοκετό δεν είναι καθόλου καινοφανές ούτε παράδοξο, αλλά αποτελεί αναγκαίο μάλλον επακόλουθο των όσων προηγήθηκαν. Άλλωστε, έκρινε σκόπιμο να αποστομώσει προς το παρόν τη βλασφημία των Ιουδαίων, οι οποίοι διέσυραν τον άσπορο τοκετό ως προϊόν πορνείας. Γι' αυτόν τον λόγο και στέκεται απέναντι στην κακοήθειά τους, με τα όσα διατρανώνει και ανακηρύσσει για το ανέπαφο αυτής που γέννησε.

«Και δεν την εγνώριζε έως ότου εγέννησε»: Δηλαδή, δεν συνευρέθηκε ποτέ μαζί της. Διότι η λέξη «έως» εδώ δεν υποδηλώνει ότι μέχρι τον τοκετό δεν την γνώριζε, ενώ μετά από αυτό την γνώρισε, αλλά ότι γενικά δεν την γνώρισε ποτέ. Η Γραφή συνηθίζει ένα τέτοιο ιδίωμα, όπως στο χωρίο: «Δεν επέστρεψε ο κόρακας στην κιβωτό, έως ότου ξεράθηκε η γη», διότι ούτε και μετά από αυτό επέστρεψε. Και πάλι: «Είμαι μαζί σας έως τη συντέλεια του αιώνος». Μετά τη συντέλεια, άραγε, δεν θα είναι;