Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:11

Μτ. 10, 11-15 Δεν θέλει να αλλάζουν τόπο με τόπο και σπίτι με σπίτι, για να μην προκληθεί λύπη σε εκείνον που τους φιλοξένησε πρώτος, ούτε να δώσουν λαβή για υποψία λαιμαργίας και αστάθειας. Και η σκόνη που τινάζεται από τα πόδια τους είναι απόδειξη της ανώφελης οδοιπορίας προς αυτούς και των κόπων που υπέμειναν για χάρη τους. Θα τιμωρηθούν δε εξίσου με τους Σοδομίτες, εφόσον εκείνοι μεν ατίμασαν τους αγγέλους, τούτοι δε τους αποστόλους.

Και δεν τόλμησε να τους προσκαλέσει πριν από αυτό, παρά μόνο όταν βαπτίστηκε· καθιστώντας σαφές εξ αυτού ότι διαφορετικά δεν θα τους είχε πείσει. Γιατί όμως δεν ήθελαν ο Παύλος και οι συνοδοί του, αλλά αρνούνταν, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να πιεστούν; Είτε διότι την παρακινούσαν σε μεγαλύτερη προθυμία, είτε επειδή ο Χριστός είχε πει: «Σε όποια πόλη εισέλθετε, ρωτήστε ποιος είναι άξιος, και εκεί να μείνετε». Επομένως, τα έκαναν όλα κατ' οικονομίαν. «Συνέβη δε, ενώ πηγαίναμε στον τόπο της προσευχής, να μας συναντήσει κάποια δούλη που είχε μαντικό πνεύμα πύθωνα, η οποία απέφερε πολλά κέρδη στους κυρίους της κάνοντας μαντείες. Αυτή, ακολουθώντας τον Παύλο και εμάς, φώναζε λέγοντας: Αυτοί οι άνθρωποι είναι δούλοι του Θεού του Υψίστου, οι οποίοι μας καταγγέλλουν την οδό της σωτηρίας». Για ποιον άραγε λόγο και ο δαίμονας έλεγε αυτά τα λόγια, και ο Παύλος τον εμπόδισε;

Πώς λοιπόν δεν είναι άτοπο, ενώ τόσες φορές ακούμε να έχουμε ειρήνη, εμείς να βρισκόμαστε σε πόλεμο μεταξύ μας, και ενώ τη λαμβάνουμε και την ανταποδίδουμε, να πολεμούμε εκείνον που δίνει την ειρήνη; Λες «Και τω πνεύματί σου», και όταν βγεις έξω τον διαβάλλεις; Αλίμονο, διότι τα σεμνά της Εκκλησίας έχουν γίνει μόνο εξωτερικά σχήματα πραγμάτων, και όχι αλήθεια. Αλίμονο, διότι τα σύμβολα αυτού του στρατοπέδου παραμένουν μόνο στα λόγια. Γι' αυτό και αγνοείτε γιατί λέγεται: «Ειρήνη πάσι». Αλλά ακούστε τα εξής, τι λέει ο Χριστός: σε όποια πόλη ή χωριό και αν εισέλθετε, «Εισερχόμενοι στην οικία, να την ασπάζεστε· και εάν μεν η οικία είναι άξια, ας έλθει η ειρήνη σας σε αυτήν· εάν όμως δεν είναι άξια, η ειρήνη σας ας επιστρέψει σε εσάς». Γι' αυτό και έχουμε άγνοια, επειδή νομίζουμε ότι αυτά είναι απλός τύπος λέξεων, και δεν συγκατατίθεται σε αυτά ο νους μας. Διότι μήπως εγώ δίνω την ειρήνη; Ο Χριστός είναι αυτός που καταδέχεται να ομιλεί μέσω ημών.

Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα λόγια με τα οποία τους προσφώνησε ο Παύλος, ή μάλλον όχι μόνο από την προσφώνησή του, αλλά και από όσα μαρτύρησε για αυτούς στη συνέχεια. Διότι, λέγοντας, «Ασπαστείτε την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα», πρόσθεσε και το αξίωμά τους. Και ποιο είναι άραγε αυτό; Δεν είπε τους πλουσίους, τους περιφανείς, τους ευγενείς· αλλά τι; «Τους συνεργάτες μου εν Κυρίω». Τίποτα δεν θα μπορούσε να εξισωθεί με αυτό όσον αφορά τον έπαινο της αρετής· και μπορεί κανείς να διαπιστώσει την αρετή τους όχι μόνο από αυτό, αλλά και από το γεγονός ότι έμεινε μαζί τους όχι μία ημέρα, ούτε δύο και τρεις, αλλά δύο ολόκληρα χρόνια. Διότι, όπως ακριβώς οι κοσμικοί άρχοντες δεν θα επέλεγαν ποτέ να καταλύσουν σε ανθρώπους ευτελείς και ταπεινούς, αλλά αναζητούν λαμπρές οικίες κάποιων επιφανών ανδρών, ώστε η ευτέλεια εκείνων που τους φιλοξενούν να μην προσβάλει το μεγαλείο του αξιώματός τους, έτσι ακριβώς έπρατταν και οι απόστολοι· δεν κατέλυαν σε τυχαίους, αλλά, όπως ακριβώς εκείνοι αναζητούσαν τη λαμπρότητα της οικίας, έτσι και αυτοί αναζητούσαν την αρετή της ψυχής, και αφού διερευνούσαν με ακρίβεια εκείνους που τους ήταν κατάλληλοι, κατέλυαν σε αυτούς. Εξάλλου, υπήρχε και νόμος θεσπισμένος από τον Χριστό που το πρόσταζε αυτό. Διότι, «σε όποια πόλη», λέει, «ή οικία εισέλθετε, ρωτήστε ποιος σε αυτήν είναι άξιος, και εκεί μείνετε». Επομένως, αυτοί ήταν άξιοι του Παύλου· και αν ήταν άξιοι του Παύλου, ήταν άξιοι των αγγέλων. Εγώ δε, εκείνο το δωμάτιο, με θάρρος θα το ονόμαζα και ουρανό και Εκκλησία.

Ὢ διάνοια που άγγιξε την αψίδα του ουρανού! Ὢ ψυχή που περιφρονεί όλα τα ορώμενα! Ὢ φρόνημα! Σαν ιστό αράχνης θεωρούσε τις φαντασίες της ζωής· δεν πήγε σε βασιλιάδες, ούτε πήγε σε πλούσιους, δεν πήγε σε εύπορους, αλλά πήγε σε σκηνοποιούς εξαιτίας της κοινής τους τέχνης, και δεν ντρεπόταν να αποκαλύπτει το επάγγελμά του, αλλά το έκανε σε όλους ολοφάνερο. Στεκόταν στην αγορά κηρύττοντας το Ευαγγέλιο, ανασταίνοντας νεκρούς, καθαρίζοντας λεπρούς, και δεν ντρεπόταν για τον τόπο, αλλά σεμνυνόταν για τον τρόπο του, και στεκόταν στην αγορά· και αυτός μεν παρέδιδε δέρματα, και οι άλλοι του έλεγαν: «Ανάστησε τον νεκρό»· και στέκονταν εκεί δύο γυναίκες, η μία έλεγε: «Φτιάξε μου το δέρμα στρώμα», και η άλλη έλεγε: «Ανάστησε τον υιό μου», και απαντούσε και στις δύο· και το ένα δεν γινόταν εμπόδιο στο άλλο, αλλά και τα χέρια εργάζονταν, και η χάρις ενεργούσε, και απαντούσε και στις δύο ο σκηνοποιός, παρέχοντας στη μία ό,τι προερχόταν από την τέχνη, και στην άλλη ό,τι προερχόταν από τη χάρη. «Εσύ τι θέλεις; Στρώμα το δέρμα, εγώ το φτιάχνω· διότι ράβω δέρματα. Τι θέλεις; Το να αναστηθεί ο νεκρός σου, εγώ το κάνω· διότι παρακαλώ τον Θεό». Η τέχνη δεν αποτελεί όνειδος. Δεν πήγε σε πλούσια και εύπορη οικία· διότι εκπλήρωνε τον Δεσποτικό νόμο που λέει: «Σε όποια πόλη ή οικία εισέλθετε, ρωτήστε ποιος είναι άξιος σε αυτήν, και εκεί να μείνετε». Μα ήταν άξιος του Παύλου ο σκηνοποιός; Και βέβαια. Διατί όχι;

ε'. Έπειτα, για να μην πουν: «Μας προστάζεις, λοιπόν, να ζούμε ως επαίτες;» και ντραπούν γι' αυτό, αποδεικνύει ότι το πράγμα αποτελεί οφειλή, αποκαλώντας τους εργάτες και ονομάζοντας μισθό αυτό που τους δίνεται. Διότι μη νομίσετε, λέγει, επειδή η εργασία σας συνίσταται σε λόγια, ότι η ευεργεσία που προέρχεται από εσάς είναι μικρή· γιατί το έργο αυτό έχει πολλούς κόπους. Και ό,τι δώσουν οι διδασκόμενοι, δεν το προσφέρουν ως χάρη, αλλά αποδίδοντας αμοιβή· διότι άξιος είναι ο εργάτης της τροφής του. Το είπε δε αυτό, όχι για να δείξει ότι οι αποστολικοί κόποι αξίζουν μόνο τόσο —προς Θεού, μη γένοιτο— αλλά αφενός για να νομοθετήσει στους ίδιους να μη ζητούν τίποτα περισσότερο, και αφετέρου για να πείσει αυτούς που παρέχουν τα αναγκαία, ότι αυτό που κάνουν δεν αποτελεί προσφορά από φιλοτιμία, αλλά οφειλή. Σε όποια πόλη ή χωριό εισέλθετε, εξετάστε ποιος είναι άξιος σε αυτήν, και εκεί μείνετε μέχρι να αναχωρήσετε.

Διότι δεν σημαίνει, λέει, επειδή είπα «Άξιος είναι ο εργάτης για την τροφή του», ότι άνοιξα για εσάς τις πόρτες όλων· αλλά και σε αυτό το ζήτημα προστάζω να επιδεικνύετε μεγάλη προσοχή και ακρίβεια. Διότι αυτό θα σας ωφελήσει και ως προς την καλή σας φήμη, αλλά και ως προς αυτήν καθαυτήν τη διατροφή σας. Εάν, δηλαδή, ο οικοδεσπότης είναι άξιος, οπωσδήποτε θα σας δώσει τροφή· και μάλιστα όταν δεν ζητάτε τίποτε περισσότερο από τα αναγκαία. Και δεν τους προστάζει μόνο να αναζητούν άξιους ανθρώπους, αλλά και να μην αλλάζουν από σπίτι σε σπίτι, ώστε ούτε αυτόν που τους φιλοξενεί να δυσαρεστούν, ούτε οι ίδιοι να αποκτήσουν τη φήμη της λαιμαργίας και της επιπολαιότητας. Διότι αυτό το φανέρωσε λέγοντας: «Εκεί να μένετε έως ότου αναχωρήσετε». Και αυτό μπορεί κανείς να το κατανοήσει και από τους άλλους ευαγγελιστές. Είδες πώς και με αυτόν τον τρόπο τους έκανε σεμνούς, και αυτούς που τους δέχονταν πρόθυμους και προσεκτικούς, δείχνοντας ότι εκείνοι είναι μάλλον που βγαίνουν κερδισμένοι, και ως προς τη δόξα και ως προς την πνευματική ωφέλεια; Έπειτα, αναλύοντας πάλι αυτό ακριβώς το ζήτημα, λέει: «Εισερχόμενοι δε στην οικία, να την ασπάζεστε. Και εάν μεν η οικία είναι άξια, ας έλθει η ειρήνη σας σε αυτήν· εάν όμως δεν είναι άξια, η ειρήνη σας ας επιστρέψει σε εσάς». Βλέπεις μέχρι ποιο σημείο δεν παραλείπει να τους δίνει λεπτομερείς οδηγίες; Και πολύ δικαιολογημένα. Διότι προετοίμαζε αθλητές της ευσέβειας και κήρυκες για όλη την οικουμένη· και προετοιμάζοντάς τους με αυτόν τον τρόπο να είναι ταπεινοί και κάνοντάς τους αγαπητούς, λέει: «Και όποιος δεν σας δεχθεί, ούτε ακούσει τα λόγια σας, βγαίνοντας από την οικία ή από την πόλη εκείνη, εκτινάξτε τη σκόνη από τα πόδια σας».

Από πού γίνεται αυτό φανερό; Άκουσε τον ίδιο τον Χριστό που λέει στους μαθητές: Σε όποια πόλη ή οικία εισέλθετε, ρωτήστε ποιος είναι άξιος μέσα σε αυτήν, και εκεί να μείνετε, και καθώς εισέρχεστε να λέτε: Ειρήνη στην οικία αυτή. Διότι, για να μην πεις, «ξοδεύω τα χρήματα, αναλώνω την περιουσία μου παραθέτοντας τραπέζι στους ξένους», προετοιμάζει πρώτα τον ίδιο τον εισερχόμενο να σου φέρει δώρα φιλοξενίας και δωρεές που υπερβαίνουν κάθε περιουσία. Ποια είναι άραγε αυτά; Η χορηγία της ειρήνης.

Ζ΄. Αλλά είναι καιρός πλέον να επανέλθουμε στη χήρα. Ήλθε, λέει η Γραφή, στα Σάρεπτα της Σιδώνας και βρήκε μια γυναίκα χήρα να συλλέγει ξύλα. Οι εξωτερικές αυτές εικόνες ήταν αντάξιες της φτώχειας που υπήρχε μέσα στο σπίτι. Τι έκανε λοιπόν; Μήπως αποτράπηκε βλέποντας τέτοια προοίμια φιλοξενίας; Σε καμία περίπτωση· διότι είχε ακούσει τη θεία απόφαση. Αντίθετα, της φώναξε από πίσω και της είπε: «Φέρε μου λίγο νερό», και εκείνη πήγε να το φέρει. Πραγματικά γενναία και φιλόσοφος ήταν η γυναίκα, και, αν δεν είναι τολμηρό να το πούμε, ήταν αντάξια της μεγαλοψυχίας του ίδιου του προφήτη. Ή μάλλον, δεν είναι τολμηρό να το πούμε· διότι, αν δεν ήταν άξια, δεν θα είχε αξιωθεί να υποδεχθεί εκείνον τον άγιο. Όπως ακριβώς λέει ο Χριστός προς τους μαθητές: «Σε όποια πόλη ή χωριό εισέλθετε, ρωτήστε ποιος είναι άξιος σε αυτήν, και εκεί να μείνετε». Έτσι και εδώ ο Θεός, επειδή γνώριζε καλά ότι η γυναίκα αυτή ήταν η πιο άξια από όλους για να δεχθεί τον προφήτη, για τον λόγο αυτόν, παραβλέποντας όλες τις άλλες, τον έστειλε εκεί. Ας δούμε όμως την ευγένεια της ψυχής της και μέσα από τις ίδιες τις πράξεις. «Φέρε μου», λέει, «νερό σε ένα δοχείο». Πολλή ήταν η φιλοφροσύνη της γυναίκας.

Αλλά, εάν εγκρίνετε, ας φέρουμε πρώτα στο μέσο εκείνον ο οποίος εκεί μεν τιμωρείται, εδώ δε απήλαυσε την τρυφή. Ας προσέξουν τα λεγόμενα και οι πλούσιοι και οι φτωχοί· διότι η διδασκαλία είναι χρήσιμη και στους δύο. Διότι, για το ότι και εδώ και εκεί πολλοί κρίνονται, άκου τον Χριστό που λέει: Σε όποια πόλη ή οικία εισέλθετε, μπαίνοντας στην οικία, να την χαιρετάτε λέγοντας: Ειρήνη σε αυτόν τον οίκο. Και αν μεν η οικία είναι άξια, ας έλθει η ειρήνη σας σε αυτήν· εάν όμως δεν είναι άξια, η ειρήνη σας ας επιστρέψει σε εσάς. Και όποιος δεν σας δεχθεί ούτε ακούσει τα λόγια σας, βγαίνοντας έξω από την πόλη, τινάξτε τον κονιορτό από τα πόδια σας. Αλήθεια σας λέω, θα είναι πιο ανεκτή η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και των Γομόρρων κατά την ημέρα της κρίσεως, παρά για την πόλη εκείνη. Σε όποια πόλη ή οικία εισέλθετε, εξετάστε ποιος είναι άξιος μέσα σε αυτήν, και εκεί να μείνετε, μέχρι να αναχωρήσετε.

Τι λέγει ο Χριστός; Σε όποια πόλη ή χωριό κι αν εισέλθετε, μπαίνοντας στην οικία να την ασπάζεστε· και αν μεν η οικία είναι άξια, ας έλθει η ειρήνη σας σε αυτήν· εάν όμως δεν είναι άξια, ας επιστρέψει η ειρήνη σας σε εσάς. Γι' αυτόν τον λόγο δεν κατανοούμε το βάθος τους, επειδή νομίζουμε ότι αυτά είναι απλώς τυπικά λόγια, και δεν τα ενστερνιζόμαστε με τον νου μας. Διότι, μήπως εγώ δίδω την ειρήνη; Ο Χριστός είναι εκείνος που καταξιώνει να ομιλεί μέσω ημών. Ακόμη και αν όλον τον υπόλοιπο χρόνο είμαστε κενοί από τη χάρη, δεν συμβαίνει όμως αυτό τώρα, για δική σας χάρη. Διότι, εάν η χάρις του Θεού ενήργησε σε έναν όνο και σε έναν μάντη κατ' οικονομίαν, και για την ωφέλεια των Ισραηλιτών, είναι ολοφάνερο ότι δεν θα αρνηθεί να ενεργήσει και σε εμάς, αλλά θα ανεχθεί να πράξει και αυτό για χάρη σας.

Για κανέναν ποτέ δεν επέρχεται κορεσμός από το κέρδος, αλλά αυτό που διαρκώς λαμβάνεται, καθίσταται ύλη και προσάναμμα της επιθυμίας για περισσότερα. Μην αποδιώχνεις τους φτωχούς. Εισέρχεται ο φτωχός στην αυλή σου ζητώντας ελεημοσύνη, και δαπανά δύο ώρες χωρίς να λάβει τίποτα. Και ενίοτε διατάζεις τον δούλο σου να τον πετάξει έξω. Δεν άκουσες τον Χριστό που λέει: Σε όποια πόλη ή οικία εισέλθετε, πείτε στον οίκο εκείνο: Ειρήνη σε εσάς. Και αν μεν η οικία είναι άξια ειρήνης, ας έλθει η ειρήνη σας επάνω της· εάν όμως δεν είναι, τινάξτε και τη σκόνη από τα πόδια σας. Αλήθεια σας λέω, πιο ανεκτή θα είναι η κατάσταση για τη γη των Σοδόμων και των Γομόρρων την ημέρα εκείνη, παρά για τον οίκο εκείνο. Εισέρχεται ο φτωχός στην αυλή σου, και εσύ διατάζεις τον δούλο σου να τον πετάξει έξω.

Πώς, εξάλλου, διαβεβαίωσε με έμφαση ότι πρέπει πρώτα να χορτάσουν τα παιδιά, και τα περισσεύματα να αφεθούν στα σκυλάκια; Αλλά και όταν έδινε εντολές στους μαθητές έλεγε: «Σε όποια πόλη ή χωριό εισέλθετε, εξετάστε ποιος είναι σε αυτήν άξιος», όχι ποιος είναι αμαρτωλός, «και εκεί να μείνετε έως ότου αναχωρήσετε από εκεί». Αυτό γνωρίζοντας και η πωλήτρια πορφύρας έλεγε στους συνοδούς του Βαρνάβα και του Παύλου: «Εάν με κρίνατε πιστή στον Κύριο, μείνετε στο σπίτι μου».

Διότι σας το οφείλουν αυτό ως εργάτες. Μίλησε όμως για τροφή, όχι για πολυτέλεια. Διότι δεν πρέπει οι δάσκαλοι να ζουν με πολυτέλεια. «Σε όποια πόλη ή χωριό εισέλθετε, εξετάστε ποιος σε αυτήν είναι άξιος, και εκεί μείνετε μέχρι να αναχωρήσετε.» Δεν προστάζει να πηγαίνουν σε όλους, για να μη διαβάλλονται συναναστρεφόμενοι με τους ανάξιους· διότι, εάν πηγαίνουν μόνο στους άξιους, οπωσδήποτε και θα τραφούν.