Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:19

«Ο Κύριος θα δώσει λόγο σε αυτούς που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη». Αυτός, λέει, θα δώσει λόγο στους αγίους αποστόλους Του, ώστε να μπορέσουν να κηρύξουν το Ευαγγέλιο. Παρόμοιο είναι και το: «Μη μεριμνήσετε για το τι θα πείτε ή τι θα λαλήσετε· διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Και δεν είστε εσείς εκείνοι που μιλούν, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα μου που μιλάει μέσα σας». Η φράση, «με πολλή δύναμη», αναφέρεται στο «Ο Κύριος θα δώσει λόγο», και όχι στο «σε αυτούς που ευαγγελίζονται», όπως νόμισαν μερικοί.

Ότι η Γραφή ονομάζει το Πνεύμα άλλοτε του Πατρός και άλλοτε του Υιού· άλλοτε δε το ονομάζει καθ' εαυτό· διότι δεν κηρύσσεται εν συγχύσει, αλλά αδιαιρέτως. Περί του Πατρός: «Εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα του Θεού». Και πάλι: «Εσείς όμως δεν είστε εν σαρκί, αλλά εν πνεύματι, εάν βεβαίως το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας». Περί του Υιού: «Εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ». Και πάλι: «Όποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός του». Περί του Πνεύματος έλεγε ο Υιός: «Μην μεριμνήσετε τι ή πώς θα μιλήσετε· διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα τι θα μιλήσετε· επειδή δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα μου, το οποίο μιλάει μέσα σας». Περί του Πνεύματος: «Διήλθαν δε τη Φρυγία και τη Γαλατική χώρα, επειδή εμποδίστηκαν από το Άγιο Πνεύμα να κηρύξουν τον Λόγο του Θεού στην Ασία. Και όταν έφτασαν στη Μυσία, προσπαθούσαν να πορευτούν προς τη Βιθυνία, και δεν τους άφησε το Πνεύμα του Ιησού». Περί του Πνεύματος: «Μη λυπείτε το Άγιο Πνεύμα, με το οποίο σφραγιστήκατε». Οι αιρετικοί ισχυρίζονται ότι η θεότητα υφίσταται κατά τάξη και υπαρίθμηση. Εμείς θα απαντήσουμε ότι είναι γεγραμμένο: «Ο πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη, χοϊκός· ο δεύτερος άνθρωπος είναι από τον ουρανό, ο επουράνιος». Και πάλι: «Πρώτα, λέει, το ψυχικό, και έπειτα το πνευματικό».

Απόκριση του Ιωάννη: Ευλογητός ο Κύριος! Ας γίνει σε σένα κατά το θέλημά σου! Και ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος δωρίζει τα πάντα πλουσιοπάροχα, θα σου χαρίσει, με τις ευχές του αγίου Γέροντα εν Αγίω Πνεύματι, να μιλάς με τον φόβο Του και, με κάθε ταπεινοφροσύνη και συναίσθηση αναξιότητας, να δίνεις την απάντηση στον καθένα σύμφωνα με την ανάγκη. Όπου, λοιπόν, κι αν βρεθείς, ζήτησε στη διάνοιά σου από τον άγιο Γέροντα: «Αββά, τι να πω;». Και μην ανησυχήσεις για το τι θα πεις, σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου που λέει: «Μη μεριμνήσετε για το τι θα μιλήσετε, διότι δεν είστε εσείς αυτοί που μιλούν, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας του εν τοις ουρανοίς είναι εκείνο που μιλά μέσα σας». Ερώτηση: Πώς οφείλουμε να εφαρμόζουμε τη φιλοξενία και την εντολή σχετικά με τους φτωχούς; Και μήπως πρέπει να δεχόμαστε αδιακρίτως όλους όσους έρχονται; Και επειδή μας ενοχλούν ζητώντας ενδύματα, εάν τυχόν μας περισσεύουν, πρέπει να τα δίνουμε; Και σε ποιον;

«Δεν είμαι εγώ ο Κύριος ο Θεός;». Και βέβαια, και σε άλλο σημείο, μέσω ενός από τους προφήτες, λέει σχετικά με το ποίμνιο των Ιουδαίων ότι: «Με ανθρώπους αλλόγλωσσους και με χείλη ξένα θα μιλήσω σε αυτόν τον λαό, και ούτε έτσι θα πιστέψουν». Αλλά και στις Πράξεις των Αγίων Αποστόλων, αυτό το γεγονός πραγματοποιείται με την ενέργεια του Πνεύματος: «Και άρχισαν, λέει, να μιλούν σε ξένες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τους έδινε την ικανότητα να εκφράζονται». Και όταν πάλι ο Χριστός έλεγε στους δικούς του μαθητές ότι θα οδηγηθούν μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλιάδες, καθόλου δεν θα ταίριαζε να φοβούνται: «Διότι μην μεριμνάτε, λέει, τι θα πείτε ή πώς θα μιλήσετε».

Ματθ. 10, 19 Το ότι δίνεται, λέει, λόγος σε κάποιους, συμβαίνει όταν είναι ωφέλιμο να απολογηθούν, ώστε διά της ομολογίας να ωφεληθούν μερικοί και να ισχυροποιηθεί η Εκκλησία.

Ματθ. 10, 19-22 Υποσχέθηκε δε να δώσει τη διαλεκτική χάρη ακριβώς εκείνη την ώρα, ώστε να φανερωθεί το χάρισμα του Πνεύματος. Διότι, αν το είχε δώσει από πριν μέσω της εμπειρίας, το γεγονός θα θεωρούνταν έργο της ανθρώπινης φύσης και επιδεξιότητας. Εξάλλου, δεν επρόκειτο να μισούνται «από όλους», αλλά από πολλούς, ιδίως εκείνο τον καιρό. Γι' αυτό χρησιμοποίησε το «από όλους» αναφερόμενος στην πλειονότητα, αφού όσοι αποδέχονταν τον λόγο τους αγαπούσαν.

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένετε την επαγγελία του Πατρός, την οποία ακούσατε» ή ότι «το Πνεύμα τον εκβάλλει στην έρημο» ή ότι ο ίδιος λέει «μην μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατρός μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια εν Πνεύματι Θεού» ή «όποιος βλασφημήσει εις το Άγιο Πνεύμα δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου» [και τα εξής] ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» ή «ο Ιησούς δε, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» (παρόμοιο με το να λέει «αυτό που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή») ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας» ή «γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία) ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό», (επομένως, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα όσοι υπεξαίρεσαν από το αντίτιμο του κτήματος) ή «ο οποίος φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν Πνεύματι» — από αυτό δεν έχω κάτι σπουδαιότερο να πω.

Από εκεί ο Μάνης διέφυγε, ενώ τα πλήθη ήθελαν να τον λιθοβολήσουν, γεγονός που θα είχε συμβεί αν δεν είχε παρεμβληθεί ο Μάρκελλος, ο οποίος με το σεβάσμιο πρόσωπό του κατεύνασε τα πλήθη, αφού διαφορετικά ο άθλιος θα είχε πέσει νεκρός προ πολλού. Αναχωρώντας, λοιπόν, φτάνει σε κάποιο χωριό των Καλχάρων, την ονομαζόμενη † Διοδωρίδα, όπου κάποιος Τρύφων, άνθρωπος εξαιρετικά επιεικής και ενάρετος, τύγχανε εκείνο τον καιρό να είναι πρεσβύτερος της περιοχής. Όταν ο Μάνης βρέθηκε κοντά του, άρχισε πάλι να προκαλεί ταραχή καυχώμενος. Συνάντησε τον άνδρα, ο οποίος ήταν μεν κατά τα άλλα αγαθός και θαυμαστός για τη θεοσέβειά του, αλλά αδύναμος στον λόγο. Αλλά ούτε και σε αυτό μπόρεσε να εμπαίξει τον δούλο του Χριστού, όπως είχε υποθέσει. Διότι ο Θεός πάντοτε ετοιμάζει για όσους ελπίζουν σε Αυτόν τις δωρεές του Αγίου Πνεύματος, τις οποίες τους χορηγεί, όπως ακριβώς υποσχέθηκε όντας αψευδής, λέγοντας: «μην μεριμνήσετε τι θα πείτε· διότι δεν είστε εσείς αυτοί που μιλούν, αλλά το πνεύμα του Πατέρα μου που μιλάει μέσα σας». Στη συνέχεια, όταν ο Μάνης θέλησε πάλι να συζητήσει με τον πρεσβύτερο Τρύφωνα και εκείνος του αντέτεινε πολλά, ο Τρύφων έγραψε στον Αρχέλαο για την υπόθεση αυτή τα εξής: «Κάποιος άνδρας ήλθε εδώ σαν βαρύς λύκος και επιχειρεί να καταστρέψει τη μάνδρα· γι' αυτό σε παρακαλώ, στείλε μου οδηγίες για το τι να κάνω απέναντί του ή με ποιους λόγους να αντικρούσω την κακοδιδασκαλία του. Ή ακόμη καλύτερα, εάν καταδέχεσαι, να έλθεις ο ίδιος».

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα που ακούσατε»· ή ότι «το Πνεύμα τον βγάζει στην έρημο», ή ότι ο ίδιος λέει «μη μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που μιλάει μέσα σας», ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ή «όποιος όμως βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου», ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα», ή «ο Ιησούς, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», όμοιο με το να πει «εκείνο που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή», ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αλήθειας», ή «γιατί ο Σατανάς γέμισε την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία), ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Άρα, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα αυτοί που ιδιοποιήθηκαν μέρος από το τίμημα του κτήματος, ή «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν πνεύματι». Ανώτερο από αυτό δεν έχω να πω. Και Θεός είναι ο Υιός: «από τους οποίους (λέει) προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». «

Γιατί λοιπόν πρέπει να αγωνιούμε ή να φοβόμαστε με ανθρώπινο φόβο, ενώ οφείλουμε να καταφεύγουμε υπό την 〈σκιά〉 μου και να μην απομακρυνόμαστε από αυτήν, αλλά και να φέρουμε πάντοτε 〈τους λόγους μου〉 δια 〈στόματος〉; Το δε: 〈θα θέσω τους λόγους μου στο στόμα σου〉, θα μπορούσε να είναι παρόμοιο με αυτό που ειπώθηκε από τον Σωτήρα μας προς τους μαθητές του: «όταν όμως σας οδηγούν στα δικαστήρια, να μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε· διότι θα σας δοθεί λόγος εκείνη την ώρα για το τι θα μιλήσετε· επειδή δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα μου που μιλάει μέσα σας». Και για τον λόγο αυτόν φανέρωσα στους ανθρώπους το δικό μου 〈χέρι〉, με το οποίο 〈έστησα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη〉, προκειμένου να 〈πω〉 στη 〈Σιών〉, δηλαδή στον 〈λαό〉 μου, να έχει θάρρος και να μην αγωνιά πλέον, ούτε 〈να φοβάται από θνητό άνθρωπο〉. Γι' αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: 〈και στη σκιά του χεριού μου θα σε σκεπάσω, με το οποίο φύτεψα τον ουρανό και θεμελίωσα τη γη· και για να πω στη Σιών, Λαός μου είσαι εσύ〉, ενώ σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈και για να πω στη Σιών, Λαός μου είσαι εσύ〉. Κάθε 〈λαός〉 του Θεού λοιπόν θα μπορούσε ευλόγως να ονομάζεται 〈Σιών〉, και η 〈Σιών〉 δεν θα είναι τίποτε άλλο από τον 〈λαό〉 του Θεού. Σε ολόκληρο δε τον παρόντα λόγο αυτά έχουν απευθυνθεί προς τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, όπως έχει αποδειχθεί από τα προηγούμενα.

Επομένως, καθένας που μέσα στην κοιλάδα του κλαυθμώνος, δηλαδή στον θνητό βίο, τυγχάνει της βοηθείας και της αντιλήψεως του Θεού, θα είναι αληθινά μακάριος, ιδίως όταν γίνονται στην καρδιά του αναβάσεις του Θεού. Διότι, ενώ οι άλλοι άνθρωποι κατασύρονται από θνητούς λογισμούς σε κάθε είδος αμαρτίας, αλλά και υποσκελίζονται από τις επιβουλές των δαιμόνων και τις σκέψεις των πονηρών πνευμάτων, εκείνος που δεν αιχμαλωτίζεται από αυτά, αλλά κατά τη χάρη του Θεού αποκτά στην καρδιά του αγαθές αναβάσεις και λογισμούς που αποστέλλονται από τον Θεό, αυτός είναι αληθινά μακάριος. Είναι αυτός που κατοικεί παντοτινά στον οίκο του Θεού, και σαν κάποιος ιερέας ασχολείται αποκλειστικά με τη λατρεία του Θεού. Και είναι μακάριος αυτός, επειδή πρώτον έχει τον Θεό ως αντίληπτορα, ο οποίος τον βοηθά και τον στηρίζει σε όλες του τις πράξεις· έπειτα, επειδή έχει αποκτήσει τις αναβάσεις του Θεού μέσα στην καρδιά του. Οι αναβάσεις υποδηλώνουν τους αγαθούς λογισμούς και τις αγαθές ενθυμήσεις που, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, ανυψώνονται και ανέρχονται στη μνήμη του μακαριζομένου ανθρώπου. Αυτό θα το κατανοήσεις εάν παραθέσεις το εξής: «Όταν σας καταδιώκουν και σας οδηγούν σε συνέδρια, μην μεριμνήσετε για το πώς ή τι θα πείτε· διότι θα σας δοθεί ο λόγος με το άνοιγμα του στόματός σας. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας του εν ουρανοίς, το οποίο μιλά μέσα σας». Διότι, σε όποιον μιλά το Πνεύμα του Θεού, στου ανθρώπου αυτού την καρδιά γίνονται οι αναβάσεις του Θεού.

Ακόμη σκεφτείτε και τούτο, ότι δεν οδηγείστε απλώς δέσμιοι προς βασιλείς και ηγεμόνες, αλλά για να αποτελέσετε μαρτυρία σε αυτούς, πράγμα ολοφάνερο στα παιδιά των Ιουδαίων, αλλά βεβαίως και στα έθνη, ώστε να γνωρίσουν τη δύναμη Εκείνου που μαρτυρείται από εσάς, ότι δηλαδή φτωχοί χαλιναγωγούν τους άρχοντες, αγροίκοι φέρνουν σε αμηχανία την υπατική βουλή και καταφρονούν την πολυθρύλητη σύγκλητο, απλοί άνθρωποι καταντροπιάζουν τυράννους και φέρνουν σε εντροπή βασιλείς. «Όταν όμως σας παραδώσουν, να μην μεριμνήσετε για το πώς ή το τι θα πείτε»· διότι είστε γλώσσες του Λόγου και αυλοί της σοφίας και κήρυκες της ζωής και ρήτορες Εκείνου που δεν έχει ανάγκη από ρήτορες, και για τον λόγο αυτόν ακολουθεί για εσάς το εξής: «Διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε». Πριν από εκείνη την ώρα, ο λόγος της χάριτος δεν σας χορηγείται, μήπως τυχόν θεωρήσετε ότι τα λόγια που λέγονται από εσάς είναι δικά σας· «διότι δεν είστε εσείς αυτοί που μιλούν, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλάει μέσα σας»· επειδή υπέρ Αυτού διεξάγεται ο αγώνας, για Αυτόν είναι το άθλημα· για χάρη Του υφίσταται το στάδιο.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ ΟΥΑΛΕΝΤΑ. Επειδή ανέφερες ότι απορείς πώς ο μεν Σωτήρας είπε: «Μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα πείτε», ενώ κάποιος από τον αποστολικό χορό προέτρεψε: «Να είστε πάντοτε έτοιμοι προς απολογίαν», μάθε ότι δεν υπάρχει αντίφαση, αλλά το πρώτο έχει λεχθεί για το μαρτύριο, ενώ το δεύτερο για τη διδασκαλία. Διότι, όταν μεν ο αγώνας διεξάγεται σε σύναξη φίλων, προσταζόμαστε και εμείς να μεριμνούμε (επειδή είναι άτοπο να μη γνωρίζουμε αυτά που υποσχόμαστε να διδάξουμε), όταν όμως υπάρχει δικαστήριο φοβερό, και όχλοι, και λυσσασμένοι δήμιοι, και φόβος από παντού, υποσχέθηκε να παράσχει τη δική Του βοήθεια. Διότι ήταν πάρα πολύ σπουδαίο, άνθρωποι που ελάχιστα διέφεραν από τα ψάρια ως προς την αφωνία, ενώ κάθονταν τύραννοι και ήταν παρόντες έπαρχοι και στρατηγοί, και ενώ τα ξίφη ήταν γυμνωμένα και όλοι συμμαχούσαν με εκείνους, αυτοί, μπαίνοντας δεμένοι και σκύβοντας προς τη γη, να μπορέσουν να αρθρώσουν φωνή. Επομένως, είναι εύλογο οι μεν πρώτοι να απολαμβάνουν τη θεία συμπαράσταση, ενώ οι δεύτεροι να διδάσκονται να μην παραδίδουν τους εαυτούς τους στον ύπνο της αμάθειας.

Ναι, λέει· τα δεσμά μού δίνουν μεγαλύτερη παρρησία· αλλά δέομαι για τη συνδρομή του Θεού, διότι άκουσα τον Χριστό να λέει: «Όταν σας παραδώσουν, να μη μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε». Και πρόσεξε πώς μίλησε μεταφορικά: «Για να μας ανοίξει ο Θεός θύρα του λόγου». Πρόσεξε πόσο απαλλαγμένος από έπαρση είναι, και πώς, ενώ βρίσκεται στα δεσμά, ομιλεί ταπεινά, εννοώντας δηλαδή: «Για να μαλακώσει τις καρδιές τους». Δεν εκφράστηκε βέβαια έτσι, αλλά, από ταπεινοφροσύνη, είπε: «Για να μας δώσει παρρησία», και αυτό που ήδη κατείχε, παρακαλεί να το λάβει. Αποδεικνύει σε τούτη την Επιστολή για ποιον λόγο δεν ήλθε τότε ο Χριστός, με το να αποκαλέσει εκείνα τα πράγματα σκιά· «Το δε σώμα», λέει, «είναι του Χριστού». Επομένως, έπρεπε πρώτα να εξοικειωθούν με τη σκιά. Συγχρόνως, φανερώνει και το μέγιστο τεκμήριο της αγάπης του προς αυτούς: «Για να ακούσετε εσείς», λέει, «εγώ βρίσκομαι σε δεσμά».

Γι' αυτόν τον λόγο, τρόπον τινά, τους μετατρέπει από ανθρώπους σε αγγέλους, απαλλάσσοντάς τους από κάθε βιοτική μέριμνα, ώστε να διακατέχονται από μία μόνο φροντίδα, αυτήν της διδασκαλίας. Μάλλον, όμως, τους απαλλάσσει ακόμη και από αυτήν, λέγοντας: «Μη μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε». Ώστε αυτό που φαίνεται ότι είναι εξαιρετικά δυσβάστακτο και επαχθές, το παρουσιάζει σε αυτούς ως πάρα πολύ εύκολο και ελαφρύ. Διότι τίποτε δεν προκαλεί τόση ευθυμία όσο η απαλλαγή από τη φροντίδα και τη μέριμνα· και μάλιστα όταν, απαλλαγμένοι από αυτήν, έχουν τη δυνατότητα να μη στερούνται τίποτα, εφόσον ο Θεός είναι παρών και γίνεται τα πάντα για αυτούς. Έπειτα, για να μην πουν: «Από πού λοιπόν θα εξασφαλίσουμε την αναγκαία τροφή;», δεν τους λέει: «Ακούσατε ότι σας είπα προηγουμένως: κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού» (διότι δεν ήταν ακόμη ικανοί να εφαρμόσουν αυτή την εντολή στην πράξη)· αλλά πρόσθεσε κάτι πολύ πιο συγκαταβατικό από αυτό, λέγοντας: «Διότι ο εργάτης είναι άξιος της τροφής του»· φανερώνοντας ότι έπρεπε να τρέφονται από τους μαθητές τους. Αυτό το κάνει ώστε, ούτε οι ίδιοι να υπερηφανεύονται απέναντι στους μαθητευομένους, θεωρώντας ότι προσφέρουν τα πάντα και δεν λαμβάνουν τίποτα από αυτούς, ούτε πάλι εκείνοι να αποκοπούν, αισθανόμενοι ότι περιφρονούνται από αυτούς.

Διότι, ακόμη και αν εμείς καταφρονήσουμε τη δική μας σωτηρία, ποιος από τους άλλους θα μας δώσει σημασία; Αλλά τίποτε από αυτά ούτε σκέφθηκαν, ούτε είπαν, ούτε ζήτησαν εξηγήσεις για τις προσταγές, αλλά απλώς υποτάσσονταν και υπάκουαν. Και αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο της δικής τους αρετής, αλλά και της σοφίας του Διδασκάλου. Διότι, πρόσεξε πώς σε καθένα από τα δεινά προσέθεσε και από μία παρηγορία· και για όσους δεν τους δέχονταν, έλεγε: «Πιο ανεκτά θα είναι τα πράγματα για τη γη των Σοδόμων και της Γομόρρας την ημέρα της κρίσεως, παρά για την πόλη εκείνη». Και εδώ πάλι, αφού είπε, «Σε ηγεμόνες και βασιλείς θα οδηγηθείτε», πρόσθεσε, «εξαιτίας μου, προς μαρτυρία σε αυτούς και στα έθνη». Και δεν είναι μικρή αυτή η παρηγορία, το να πάσχουν δηλαδή αυτά για τον Χριστό, και προς έλεγχο εκείνων. Διότι ο Θεός, ακόμη και αν κανείς δεν δίνει προσοχή, φαίνεται παντού να επιτελεί το έργο Του. Και τους παρηγορούσε με αυτά, όχι επειδή επιθυμούσαν την τιμωρία των άλλων, αλλά για να έχουν θάρρος, γνωρίζοντας ότι παντού θα έχουν συμπαρόντα Εκείνον που και τα προείπε και τα προείδε αυτά, και ότι δεν πρόκειται να τα υποστούν αυτά ως πονηροί και καταστροφείς. Μετά από αυτά, προσθέτει σε αυτούς και μία άλλη, διόλου μικρή, παρηγορία, λέγοντας: «Όταν όμως σας παραδώσουν, να μη μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε· διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα μιλήσετε. Διότι δεν είσθε εσείς εκείνοι που μιλούν, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας είναι αυτό που λαλεί μέσα σας». Για να μην πουν δηλαδή: Πώς θα μπορέσουμε να πείσουμε, όταν συμβαίνουν τέτοια πράγματα;

Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Εκείνος δε που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ενώ είπε, «Μην ανησυχήσετε για το τι θα πείτε», αλλού λέει: «Να είστε έτοιμοι για απολογία σε καθέναν που σας ζητά λόγο για την ελπίδα που υπάρχει μέσα σας». Διότι, όταν μεν ο αγώνας διεξάγεται μεταξύ φίλων, μας παραγγέλλει να μεριμνούμε κι εμείς· όταν όμως υπάρχει φοβερό δικαστήριο, και μαινόμενα πλήθη, και φόβος από παντού, τότε παρέχει τη δική Του στήριξη, ώστε να πάρουμε θάρρος και να μιλήσουμε, και να μην τρομοκρατηθούμε, ούτε να προδώσουμε τα δίκαια. Επειδή πράγματι ήταν πολύ μεγάλο κατόρθωμα, ένας άνθρωπος που ήταν απασχολημένος με λίμνες, δέρματα και τελωνεία, ενώ κάθονταν στα έδρανα τύραννοι και παρίσταντο σατράπες και δορυφόροι, και τα ξίφη ήταν γυμνωμένα, και όλοι συντάσσονταν με το μέρος εκείνων, αυτός μπαίνοντας μέσα μόνος, δεμένος, με σκυμμένο το κεφάλι, να κατορθώσει να ανοίξει το στόμα του. Διότι ούτε καν δικαίωμα λόγου ή απολογίας δεν τους παραχωρούσαν εξαιτίας της πίστεώς τους, αλλά επιχειρούσαν να τους θανατώσουν με βασανιστήρια σαν να ήταν κοινοί καταστροφείς της οικουμένης. Επειδή έλεγαν: «Αυτοί που αναστάτωσαν την οικουμένη, παρευρίσκονται και εδώ· και πάλι πρεσβεύουν τα αντίθετα προς τα διατάγματα του Καίσαρα, λέγοντας ότι βασιλιάς είναι ο Ιησούς Χριστός».

Έπειτα, πάλι, τους προαλείφει για ένα άλλο μέρος της φιλοσοφίας. Προηγουμένως μεν, αποβάλλοντας τη μέριμνα της τροφής· δεύτερον δε, τον φόβο των κινδύνων· και τώρα τον φόβο της κακολογίας. Διότι από εκείνη τη φροντίδα τους απάλλαξε, λέγοντας: «Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του», και δείχνοντας ότι πολλοί θα τους υποδεχθούν· από την αγωνία δε για τους κινδύνους τους απάλλαξε λέγοντας: «Μη μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε», και ότι «Εκείνος που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Έπειτα, όταν ερωτήθηκαν οι απόστολοι, δεν απάντησαν τίποτα; Ναι, αναφέρει· Τότε ο Πέτρος, πλήρης Αγίου Πνεύματος, τους είπε. Διότι ο κορυφαίος είδε την εκπλήρωση των προρρήσεων του Κυρίου: Διότι, όταν σας παραδίδουν σε συνέδρια, μη μεριμνήσετε τι θα πείτε ή τι θα μιλήσετε· διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα το Άγιο. Τότε λοιπόν ο Πέτρος, πλήρης Αγίου Πνεύματος, λαμβάνοντας ως συνεργό τη χάρη του Πνεύματος, αρχίζει πλέον να δημηγορεί ενώπιον του πλήθους.

Διότι το σφάλμα της αμάθειας είναι συγχωρητέο, εάν δεν προέρχεται από ραθυμία. Το να κατέχει κανείς, όμως, μαζί με την αμάθεια και την οίηση της γνώσης, είναι βαρύ και αξιοκατάκριτο και ανάξιο κάθε συγχώρησης, και αποτελεί τεκμήριο μεγαλύτερης, για να μην πω της έσχατης, αμάθειας. Αλλά επειδή ο καρπός της παρακοής είναι ο θάνατος, ενώ εκείνος που καθίσταται ταπεινός και υπάκουος μαθητής του Χριστού ανυψώνεται και λαμβάνει από τον Θεό τη φωταγωγό χάρη, και ανοίγοντας το στόμα του πληρούται από το Πνεύμα, καθαίρεται στην καρδιά και φωτίζεται στη διάνοια, και λαμβάνει λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός του, χωρίς να μεριμνά για το τι θα πει, καθιστάμενος όργανο του Πνεύματος που λαλεί μέσα του, γι' αυτό, υπακούοντας μέσω εσών στον Χριστό που ενεργεί ως Ιεράρχης μέσα σας, υποκύπτω στο πρόσταγμα και ανοίγω το στόμα μου, παίρνοντας θάρρος από τις δικές σας προσευχές ότι θα πληρωθεί από το Πνεύμα, και θα λαλήσω λόγια που δεν αποτελούν καρπό της δικής μου διάνοιας, αλλά καρπό του Πνεύματος που φωτίζει τους τυφλούς, λαμβάνοντας και αρθρώνοντας όσα Εκείνο μου δώσει.

Ακόμη, «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα: το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Ακόμη, «αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Ακόμη, «σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς». Ακόμη, «όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αλήθειας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά». Ακόμη, «όταν σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε, διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας είναι που μιλάει μέσα σας».

Ζ΄. Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο: Όταν όμως σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε για το πώς ή τι θα πείτε· διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας. Η΄. Και λίγο μετά: Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.

93. Του ιδίου, από την ομιλία περί του Αγίου Πνεύματος: Για να μην νομίσει κανείς, λοιπόν, όπως είπα προηγουμένως, ακούγοντας «Πνεύμα του Θεού», ότι σημαίνει μόνο οικειότητα και όχι κοινωνία φύσεως, ο Παύλος λέει: Σε εμάς δεν δόθηκε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού. Πάλι λέγεται Πνεύμα του Πατρός, όπως λέει ο Σωτήρας στους αποστόλους: Μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε· διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλάει μέσα σας. Και όπως είπε Πνεύμα Θεού και η Γραφή πρόσθεσε «το εκ του Θεού», έτσι πάλι έχει ειπωθεί Πνεύμα του Πατρός. Και για να μην νομίσεις ότι αυτό λέγεται λόγω οικειότητας, ο Σωτήρας το βεβαιώνει λέγοντας: Όταν έλθει ο Παράκλητος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός. Εκεί «εκ του Θεού», εδώ «παρά του Πατρός». Όπως πρόσθεσε για τον εαυτό Του: Εγώ εξήλθα παρά του Πατρός, το ίδιο και για το Άγιο Πνεύμα, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός. Είναι λοιπόν Πνεύμα Θεού και εκ του Θεού Πατρός Πνεύμα, και παρά του Πατρός εκπορεύεται. Τι σημαίνει εκπορεύεται; Δεν είπε γεννάται· διότι όσα δεν έχουν γραφτεί, δεν πρέπει να τα φρονούμε. Ο Υιός έχει γεννηθεί εκ του Πατρός, το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Πατρός. Ζητάς από εμένα να μάθεις τη διαφορά οπωσδήποτε, πώς γεννήθηκε Αυτός και πώς εκπορεύτηκε Εκείνο; Γιατί; Μαθαίνοντας ότι γεννήθηκε, μήπως έμαθες και κατενόησες και τον τρόπο;

Πράγματι, εσείς αναδειχθήκατε υπέρτεροι του ανθρώπου, καίτοι όντες εν σώματι· δίκην σιδήρου διέλθατε το πυρ, και τις βασάνους και τις στρεβλώσεις τις υπομείνατε ωσάν να ήσασταν λίθινοι, άγιοι. Όμως η δύναμη δεν ήταν δική σας, αλλά Εκείνου που είπε: «Είμαι μαζί σας πάντοτε»· Εκείνου που προείπε: «Μην μεριμνάτε πώς ή τι θα μιλήσετε· εγώ θα μιλήσω εντός σας και εγώ θα σας ενθαρρύνω». Βλέποντας Αυτόν να προΐσταται καλώς των άθλων, ω πολύαθλοι, εισήλθατε στην πάλη και, αφού συντρίψατε τον Σατανά, αξιωθήκατε των στεφάνων.

Βλέπεις, αυτό σημαίνει να είναι κανείς φρόνιμος, το να προσέχει και να μη δίνει αφορμή σε όσους θέλουν να τον θλίβουν, αλλά να διαχειρίζεται με σύνεση τις υποθέσεις του. Αν ο διώκτης ζητά χρήματα, αν ζητά τιμή, δώσε τα, για να μην έχει αφορμή. Αν όμως σου αφαιρεί την πίστη, φύλαξε το κεφάλι σου. Και δεν πρόκειται να στείλει τους μαθητές μόνο προς τους Ιουδαίους, αλλά και προς τα έθνη, γι' αυτό και λέει: "Εις μαρτύριον σε αυτούς και στα έθνη", δηλαδή για τον έλεγχο αυτών που δεν πιστεύουν. "Όταν όμως σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε, διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας, το οποίο μιλάει μέσα σας." Για να μην πουν: "Και πώς θα μπορέσουμε να πείσουμε σοφούς, όντας απλοϊκοί;", τους προτρέπει να έχουν θάρρος και να μην μεριμνούν. Διότι, όταν πρόκειται να συζητήσουμε μεταξύ πιστών, οφείλουμε να προμελετούμε και να είμαστε έτοιμοι για απολογία, όπως συμβουλεύει ο Πέτρος. Όταν όμως βρισκόμαστε ανάμεσα σε όχλους και μαινόμενους βασιλείς, μας υπόσχεται τη δική Του δύναμη, για να μη φοβηθούμε. Διότι το να ομολογούμε την πίστη είναι δικό μας έργο, ενώ το να απολογούμαστε με σοφία είναι του Θεού. Και για να μην υποθέσεις ότι η ικανότητα για τις απολογίες είναι κάτι το φυσικό, λέει: "Δεν μιλάτε εσείς, αλλά το Πνεύμα". "Θα παραδώσει δε αδελφός αδελφό σε θάνατο, και πατέρας παιδί. Και θα επαναστατήσουν παιδιά εναντίον γονέων, και θα τους θανατώσουν."