Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:20

Έπειτα, όταν ερωτήθηκαν οι απόστολοι, δεν απάντησαν τίποτα; Ναι, αναφέρει· Τότε ο Πέτρος, πλήρης Αγίου Πνεύματος, τους είπε. Διότι ο κορυφαίος είδε την εκπλήρωση των προρρήσεων του Κυρίου: Διότι, όταν σας παραδίδουν σε συνέδρια, μη μεριμνήσετε τι θα πείτε ή τι θα μιλήσετε· διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα το Άγιο. Τότε λοιπόν ο Πέτρος, πλήρης Αγίου Πνεύματος, λαμβάνοντας ως συνεργό τη χάρη του Πνεύματος, αρχίζει πλέον να δημηγορεί ενώπιον του πλήθους.

Διότι το σφάλμα της αμάθειας είναι συγχωρητέο, εάν δεν προέρχεται από ραθυμία. Το να κατέχει κανείς, όμως, μαζί με την αμάθεια και την οίηση της γνώσης, είναι βαρύ και αξιοκατάκριτο και ανάξιο κάθε συγχώρησης, και αποτελεί τεκμήριο μεγαλύτερης, για να μην πω της έσχατης, αμάθειας. Αλλά επειδή ο καρπός της παρακοής είναι ο θάνατος, ενώ εκείνος που καθίσταται ταπεινός και υπάκουος μαθητής του Χριστού ανυψώνεται και λαμβάνει από τον Θεό τη φωταγωγό χάρη, και ανοίγοντας το στόμα του πληρούται από το Πνεύμα, καθαίρεται στην καρδιά και φωτίζεται στη διάνοια, και λαμβάνει λόγο κατά το άνοιγμα του στόματός του, χωρίς να μεριμνά για το τι θα πει, καθιστάμενος όργανο του Πνεύματος που λαλεί μέσα του, γι' αυτό, υπακούοντας μέσω εσών στον Χριστό που ενεργεί ως Ιεράρχης μέσα σας, υποκύπτω στο πρόσταγμα και ανοίγω το στόμα μου, παίρνοντας θάρρος από τις δικές σας προσευχές ότι θα πληρωθεί από το Πνεύμα, και θα λαλήσω λόγια που δεν αποτελούν καρπό της δικής μου διάνοιας, αλλά καρπό του Πνεύματος που φωτίζει τους τυφλούς, λαμβάνοντας και αρθρώνοντας όσα Εκείνο μου δώσει.

Ακόμη, «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα: το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Ακόμη, «αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Ακόμη, «σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς». Ακόμη, «όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αλήθειας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά». Ακόμη, «όταν σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε, διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας είναι που μιλάει μέσα σας».

Για παράδειγμα, το χωρίο «Ο Πατέρας μου είναι ανώτερός μου», επειδή επρόκειτο να συμβάλει πολύ υπέρ εκείνων που υποβιβάζουν τον Υιό από την πατρική αξία, το εξισορρόπησε σε άλλα σημεία λέγοντας: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και πάλι: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», και «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και ο Απόστολος λέει: «Δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό». Πάλι στις Παροιμίες, το λεγόμενο από τη Σοφία «Ο Κύριος με έκτισε», διορθώνεται στα επόμενα· διότι λέει παρακάτω: «Πριν από όλα τα βουνά με γεννά», δηλώνοντας μέσω του πρώτου την κατά σάρκα κτίση και γέννηση, και μέσω του δεύτερου την προαιώνια γέννηση. Πάλι, επειδή στα Ευαγγέλια ονομάζει μόνο τον δικό του Πατέρα αληθινό Θεό (διότι λέει: «Για να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό»), για να μη φανεί ότι αποχωρίζει τον εαυτό του από την αληθινή θεότητα, ο ίδιος ο Ιωάννης που τα έγραψε αυτά, στην επιστολή του για τον Υιό λέει: «Αυτός είναι ο αληθινός Θεός και η αιώνια ζωή». Πάλι, επειδή το Πνεύμα ονομάζεται του Πατέρα κατά τη φυσική οικείωση και τη δωρεά προς εμάς (διότι λέει: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλάει μέσα σας»), για να μη φανεί ότι είναι ξένο προς τον Υιό και ότι δεν δίνεται ομοίως και από αυτόν, λέγεται και Πνεύμα του Υιού· διότι λέει ο Απόστολος:

λη'. Η προσηγορία του Υιού σημαίνει αυτά τα δύο: αφενός τη σχέση προς τον Πατέρα, κατά την οποία έχει το είναι από αυτόν, και αφετέρου το ομοούσιο προς αυτόν· διότι κάθε υιός είναι ομοούσιος με τον πατέρα. Ομοίως και η έννοια της γεννήσεως· διότι φανερώνει επαρκώς τόσο την αιτία από την οποία έχει το είναι, όσο και την ομοουσιότητα. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και με την ονομασία του Αγίου Πνεύματος, ούτε βέβαια και με αυτή της εκπορεύσεως· αλλά, όταν μεν ακούμε Πνεύμα Πατρός, κατανοούμε κάποιο δώρο του Πατρός που φτάνει σε εμάς, μας αγιάζει και ενεργεί μέσα μας. Λέει άλλωστε ο Κύριος: Το Πνεύμα του Πατρός σας είναι αυτό που λαλεί μέσα σας. Γι' αυτό και το ίδιο ονομάζεται και Πνεύμα Υιού· διότι είναι κοινό δώρο και των δύο, όπως λέει και ο μακάριος Αυγουστίνος. Όταν όμως ακούμε Πνεύμα εκ Πατρός εκπορευόμενο, εδώ κατανοούμε μεν την αιτία από την οποία αντλεί το είναι, και την ίδια την υπόσταση, όχι όμως και το ομοούσιο· διότι ούτε η λέξη του Πνεύματος ούτε η λέξη της εκπορεύσεως μπορούν να το δηλώσουν αυτό.

Ζ΄. Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο: Όταν όμως σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε για το πώς ή τι θα πείτε· διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας. Η΄. Και λίγο μετά: Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού.

93. Του ιδίου, από την ομιλία περί του Αγίου Πνεύματος: Για να μην νομίσει κανείς, λοιπόν, όπως είπα προηγουμένως, ακούγοντας «Πνεύμα του Θεού», ότι σημαίνει μόνο οικειότητα και όχι κοινωνία φύσεως, ο Παύλος λέει: Σε εμάς δεν δόθηκε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού. Πάλι λέγεται Πνεύμα του Πατρός, όπως λέει ο Σωτήρας στους αποστόλους: Μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε· διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλάει μέσα σας. Και όπως είπε Πνεύμα Θεού και η Γραφή πρόσθεσε «το εκ του Θεού», έτσι πάλι έχει ειπωθεί Πνεύμα του Πατρός. Και για να μην νομίσεις ότι αυτό λέγεται λόγω οικειότητας, ο Σωτήρας το βεβαιώνει λέγοντας: Όταν έλθει ο Παράκλητος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός. Εκεί «εκ του Θεού», εδώ «παρά του Πατρός». Όπως πρόσθεσε για τον εαυτό Του: Εγώ εξήλθα παρά του Πατρός, το ίδιο και για το Άγιο Πνεύμα, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός. Είναι λοιπόν Πνεύμα Θεού και εκ του Θεού Πατρός Πνεύμα, και παρά του Πατρός εκπορεύεται. Τι σημαίνει εκπορεύεται; Δεν είπε γεννάται· διότι όσα δεν έχουν γραφτεί, δεν πρέπει να τα φρονούμε. Ο Υιός έχει γεννηθεί εκ του Πατρός, το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Πατρός. Ζητάς από εμένα να μάθεις τη διαφορά οπωσδήποτε, πώς γεννήθηκε Αυτός και πώς εκπορεύτηκε Εκείνο; Γιατί; Μαθαίνοντας ότι γεννήθηκε, μήπως έμαθες και κατενόησες και τον τρόπο;

«Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε», λέει πάλι η ίδια η πηγή της αληθείας, «αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλά μέσα σας». Και, ως Πνεύμα του Θεού, ο Ησαΐας αναφωνεί: «Και θα αναπαυθεί επάνω του το Πνεύμα του Θεού». — Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό: ο Παύλος, ο μεγαλόφωνος κήρυκας των ορθών δογμάτων, λέει: «Εσείς όμως δεν λάβατε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό»· και, «Εάν όμως καθοδηγείστε από το Πνεύμα του Θεού, δεν ζείτε κατά σάρκα». — Πνεύμα Κυρίου, ο Ησαΐας αναφωνεί: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, διότι με έχρισε». Πάλι ονομάζεται Πνεύμα του Υιού, Πνεύμα Χριστού, Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού Χριστό, καθώς ο Παύλος πάλι μυσταγωγεί: «Εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατέρας»· και, «Το Πνεύμα εκείνου που ανέστησε τον Ιησού Χριστό κατοικεί μέσα σας»· και, «Εσείς δεν ζείτε κατά σάρκα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Χριστού κατοικεί μέσα σας»· και, «Εάν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν». Πρόσεξες πάντως ότι το Πνεύμα ονομάζεται του Θεού, και από τον Θεό και Πατέρα, και του Κυρίου, και εκείνου που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς, και Πνεύμα του Πατέρα. Άραγε λοιπόν, όταν λέει Πνεύμα Θεού ή Πατέρα ή Κυρίου ή εκείνου που ανέστησε τον Ιησού Χριστό, ή Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό, αυτές οι φράσεις δηλώνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα που σήμαινε η έκφραση που λέει ότι εκπορεύεται από τον Πατέρα;

Ακούστε λοιπόν αυτά εσείς που θεωρείτε ότι είστε πνευματικοί και πιστέψτε σε εκείνον που μιλάει, ενώ εμένα που σας αναφέρω, κατά τον λόγο της χάριτος, τις δωρεές που λαμβάνουν από τον Θεό όσοι προστρέχουν σε Αυτόν με θερμή πίστη και τηρούν τις εντολές Του, και ο οποίος απλώς υπηρετώ το Πνεύμα που ηχεί από άνωθεν, απαλλάξτε με από κάθε μομφή. Όσο για το ποιος είναι αυτός που μιλάει, ακούστε τον ίδιο τον Κύριο που λέει: «Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Θεού που μιλάει μέσα σας.» Βλέπετε λοιπόν ότι δεν λέω εγώ αυτά τα υπερφυή και μεγάλα προς την αγάπη σας, αλλά το Πνεύμα του Θεού που μιλάει μέσα μας. Αυτό το επιβεβαιώνει άλλωστε και ο κορυφαίος Πέτρος λέγοντας: «Διότι ποτέ δεν προήλθε προφητεία από ανθρώπινο θέλημα, αλλά μίλησαν οι άγιοι άνθρωποι του Θεού καθοδηγούμενοι από το Άγιο Πνεύμα.» Και αν εμείς, όντες ευτελείς και ανάξιοι, βρισκόμαστε μακριά από κάθε αγιότητα και από τους αγίους ανθρώπους του Θεού, δεν μπορούμε ωστόσο να αρνηθούμε τη δωρεά που μας δόθηκε από τον Θεό, αλλά ως οφειλέτες της χάριτός Του διακονούμε σε εσάς τα λόγια του Θεού και φανερώνουμε το τάλαντο που μας δόθηκε και το χάρισμα διά της προφητείας με την επίθεση των χειρών του αρχιερέως, ο οποίος μας ετέλεσε στην ιεροσύνη, όπως ακριβώς μας εντέλλεται ο ίδιος αυτός ο κορυφαίος των αποστόλων, καθώς λέει: «Καθένας σύμφωνα με το χάρισμα που έλαβε, ας το διακονεί στους άλλους, ως καλοί οικονόμοι της ποικίλης χάριτος του Θεού.»

Βλέπεις, αυτό σημαίνει να είναι κανείς φρόνιμος, το να προσέχει και να μη δίνει αφορμή σε όσους θέλουν να τον θλίβουν, αλλά να διαχειρίζεται με σύνεση τις υποθέσεις του. Αν ο διώκτης ζητά χρήματα, αν ζητά τιμή, δώσε τα, για να μην έχει αφορμή. Αν όμως σου αφαιρεί την πίστη, φύλαξε το κεφάλι σου. Και δεν πρόκειται να στείλει τους μαθητές μόνο προς τους Ιουδαίους, αλλά και προς τα έθνη, γι' αυτό και λέει: "Εις μαρτύριον σε αυτούς και στα έθνη", δηλαδή για τον έλεγχο αυτών που δεν πιστεύουν. "Όταν όμως σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε, διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατρός σας, το οποίο μιλάει μέσα σας." Για να μην πουν: "Και πώς θα μπορέσουμε να πείσουμε σοφούς, όντας απλοϊκοί;", τους προτρέπει να έχουν θάρρος και να μην μεριμνούν. Διότι, όταν πρόκειται να συζητήσουμε μεταξύ πιστών, οφείλουμε να προμελετούμε και να είμαστε έτοιμοι για απολογία, όπως συμβουλεύει ο Πέτρος. Όταν όμως βρισκόμαστε ανάμεσα σε όχλους και μαινόμενους βασιλείς, μας υπόσχεται τη δική Του δύναμη, για να μη φοβηθούμε. Διότι το να ομολογούμε την πίστη είναι δικό μας έργο, ενώ το να απολογούμαστε με σοφία είναι του Θεού. Και για να μην υποθέσεις ότι η ικανότητα για τις απολογίες είναι κάτι το φυσικό, λέει: "Δεν μιλάτε εσείς, αλλά το Πνεύμα". "Θα παραδώσει δε αδελφός αδελφό σε θάνατο, και πατέρας παιδί. Και θα επαναστατήσουν παιδιά εναντίον γονέων, και θα τους θανατώσουν."