Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:23

Εικόνα της εκκλησίας που βρίσκεται στον κόσμο είναι η σκηνή του Μωυσή, και εικόνα της εν ουρανοίς εκκλησίας είναι ο ναός πάνω στο όρος. Δύο εκκλησίες ως προς τον αριθμό, αλλά μία ως προς τον ρυθμό της πίστεως. Περί της εκκλησίας στον κόσμο έλεγε ο Κύριος: «Πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Και περί της επουράνιας εκκλησίας είπε ο απόστολος: «Έχετε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε μυριάδες αγγέλων που είναι απογεγραμμένοι στους ουρανούς». Όπως, λοιπόν, η σκηνή του Μωυσή στην έρημο ήταν μια συναρμολογούμενη καλύβα, την οποία οι Ρωμαίοι ονόμαζαν παπυλεώνα, και μεταφερόταν συνεχώς από τόπο σε τόπο και καθιστούσε πάροικους όσους συγκεντρώνονταν σε αυτήν, έτσι και η επί γης εκκλησία του Χριστού είναι μια σκηνή που εκλάμπει στην έρημο του βίου. Και γιατί είναι σκηνή; Επειδή «ο Λόγος έγινε σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας». Γιατί σκηνή; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Ιδού εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω στο μέσο σου, λέγει ο Κύριος». Γι' αυτό και η εκκλησία είναι σκηνή «την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος», και θεωρεί τον κόσμο ως παροικία και σαν σκηνή μεταναστεύει από τόπο σε τόπο κατά τη διάρκεια των διωγμών. Γιατί; Εξαιτίας Εκείνου που είπε: «Εάν σας διώκουν, από την πόλη αυτή να φεύγετε στην άλλη». Αλλά αλλάζει τόπους, ενώ διατηρεί τους τρόπους· από πόλη σε πόλη φεύγει, αλλά από την ευσέβεια προς την ασέβεια δεν καταφεύγει.

Κατά δε τη συντέλεια των αιώνων, αφού παρουσιάστηκε ο ίδιος ο Λόγος του Πατρός που είχε μιλήσει στον Μωυσή, δίνει και πάλι αυτή την εντολή λέγοντας: «Όταν σας διώκουν σε τούτη την πόλη, να φεύγετε στην άλλη»· και μετά από λίγο αναφέρει: «Όταν λοιπόν δείτε το βδέλυγμα της ερημώσεως, για το οποίο μίλησε ο προφήτης Δανιήλ, να στέκεται στον άγιο τόπο (εκείνος που διαβάζει ας κατανοεί), τότε όσοι βρίσκονται στην Ιουδαία ας φεύγουν στα βουνά και εκείνος που είναι στο δώμα ας μην κατεβεί για να πάρει τα πράγματα από το σπίτι του· και εκείνος που είναι στον αγρό ας μην επιστρέψει πίσω για να πάρει τα ενδύματά του». Επειδή τα γνώριζαν αυτά οι άγιοι, τέτοιον τρόπο ζωής ακολουθούσαν. Διότι όσα πρόσταξε τώρα ο Κύριος, τα ίδια έλεγε στους αγίους και πριν από την ένσαρκη παρουσία του· και αυτός είναι ο κανόνας που οδηγεί τους ανθρώπους στην τελειότητα, το να πράττουν δηλαδή ό,τι προστάζει ο Θεός.

Αφού συνέβησαν αυτά, δεν ησύχασαν ούτε στη συνέχεια, αλλά σχεδίαζαν να πράξουν τα ίδια με τα προηγούμενα και στην άλλη εκκλησία, όπου κυρίως διέμενα εγώ εκείνες τις ημέρες. Επιδίωκαν μάλιστα να επεκτείνουν τη μανία τους και μέσα στην ίδια την εκκλησία, ώστε αφού με καταδιώξουν να με θανατώσουν. Πράγμα που θα είχα υποστεί, αν δεν με βοηθούσε η χάρη του Θεού, ώστε μόλις και μετά βίας να διαφύγω και να μπορέσω να υπαγορεύσω έστω και αυτά τα ολίγα. Διότι εγώ, βλέποντάς τους να λυσσομανούν στα άκρα και έχοντας κατά νου να μην υποστεί βλάβη η εκκλησία και πάθουν κακό οι παρθένες που βρίσκονταν σε αυτήν, ούτε να σημειωθούν πάλι θάνατοι και να κακοποιηθούν για δεύτερη φορά οι πιστοί, απομάκρυνα κρυφά τον εαυτό μου από τα πλήθη, φέρνοντας στον νου μου τα λόγια του Σωτήρος: «Εάν σας καταδιώκουν σε τούτη την πόλη, να φεύγετε στην άλλη». Επειδή τους γνώριζα καλά, από τα κακά που διέπραξαν εις βάρος της άλλης εκκλησίας, ότι δεν θα δίσταζαν να προξενήσουν κανένα από τα δεινά και εναντίον τούτης· δεδομένου ότι δεν σεβάστηκαν ούτε καν την ίδια την Κυριακή της αγίας εορτής, αλλά και την ημέρα εκείνη έριξαν στη φυλακή τους ανθρώπους της εκκλησίας. Ενώ δηλαδή ο Κύριος ελευθέρωσε τους πάντες από τα δεσμά του θανάτου, ο Γρηγόριος και οι συν αυτώ, σαν να πολεμούσαν ενάντια στον Σωτήρα και έχοντας το θάρρος τους στην προστασία του ηγεμόνα, μετέτρεψαν την ημέρα της ελευθερίας σε πένθος για τους δούλους του Χριστού.

Το να μην έχει κάποιος συστολή, είναι σημάδι ανταρσίας του λογισμού. Και αυτή η ανταρσία απέναντι στη νουθεσία προέρχεται από τον διάβολο, διότι ο διάβολος από την αρχή στασίασε και όσοι πράττουν το ίδιο γίνονται τέκνα του. Και τι συμβαίνει σε αυτούς; Οι άνθρωποι αυτοί έχουν εξορίσει εντελώς τους εαυτούς τους από την ταπείνωση, κλείνοντας τα αυτιά τους για να μην ακούσουν εκείνον που λέει: «Εάν σας διώκουν σε αυτή την πόλη, να καταφεύγετε στην άλλη», και «Σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο». Αυτοί όμως υποτάχθηκαν στο κακό, και το κακό δεν γεννά τίποτα το αγαθό. Διότι λέγει: «Δεν μπορεί το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς». Καταπάτησαν την τάξη των Πατέρων με την παράβασή τους, διότι οι Πατέρες λέγουν ότι: «Εάν πας να κατοικήσεις σε έναν τόπο, ρώτησε πρώτα μήπως τυχόν κάποιος δυσαρεστηθεί με την εγκατάστασή σου». Και αν οι Πατέρες δίνουν αυτή την εντολή για τους άλλους, πόσο μάλλον όταν προκαλείται λύπη στον ηγούμενο ενός τέτοιου ανθρώπου. Το τέλος, λοιπόν, αυτής της υπόθεσης οφείλει να γίνει ως εξής:

Οι ίδιοι πάλι ρώτησαν τον ίδιο Γέροντα: Πώς λοιπόν είναι γραμμένο: «Εάν σας καταδιώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη;» Και εκείνος είπε: Αλλά εμείς δεν καταδιωχθήκαμε ακόμη. Κάποιος πρεσβύτερος, ο οποίος εκλέχθηκε από τους κατοίκους της πόλης για την επισκοπή, έστειλε να ρωτήσουν τον ίδιο Γέροντα, εάν ο Θεός θέλει να γίνει.

Ερώτηση 244. Τι σημαίνει το: «Δώστε τόπο στην οργή»; Απόκριση. Δηλαδή το να μην αντισταθεί κανείς στον πονηρό, όπως είναι γραμμένο, αλλά σε εκείνον που τον χτυπά στη δεξιά σιαγόνα να στρέψει και την άλλη, και τα εξής· ή το: «Όταν σας καταδιώκουν σε αυτήν την πόλη, να φεύγετε στην άλλη».

Κεφάλαιο γ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν σας καταδιώκουν σε αυτήν την πόλη, να φεύγετε στην άλλη. Οι δε Φαρισαίοι, αφού βγήκαν έξω, έκαναν συμβούλιο εναντίον του, για να τον εξοντώσουν. Ο δε Ιησούς, γνωρίζοντάς το, αναχώρησε από εκεί. ΙΩΑΝΝΗΣ. Από εκείνη, λοιπόν, την ημέρα αποφάσισαν να τον θανατώσουν.

Διότι όταν σας καταδιώκουν, λέει, να φεύγετε από πόλη σε πόλη. Και όταν χρειαστεί να κληθείς σε δικαστήριο, και να παρασταθείς ενώπιον αρχόντων, και να υπομείνεις εξεγέρσεις του όχλου, και να αντικρίσεις το φοβερό βλέμμα του δημίου, και να ακούσεις σκληρή φωνή, και να αντέξεις τη σκληρή όψη των βασανιστηρίων, και να δοκιμαστείς από βάσανα, και να αγωνιστείς μέχρι θανάτου, να μην απειθήσεις απέναντι σε όλα αυτά, έχοντας προ οφθαλμών τον Χριστό, ο οποίος υπέστη αυτά για χάρη σου, γνωρίζοντας ότι πρέπει να βρεθείς σε αυτές τις καταστάσεις για τον Χριστό, και μέσα από αυτές θα νικήσεις. Διότι ακολουθείς νικητή Βασιλέα, ο οποίος θέλει να γίνεις κοινωνός της δικής Του νίκης. Διότι ούτε και με τον θάνατό σου ηττήθηκες, αλλά τότε ακριβώς νίκησες κατά τον τελειότερο τρόπο, εφόσον διαφύλαξες αναλλοίωτη την αλήθεια μέσα σου μέχρι τέλους και διατήρησες αμετακίνητη την παρρησία σου υπέρ της αλήθειας.

Ματθ. 10, 23 Διότι δεν θέλει αυτοί να δειλιάζουν, αλλά το αντίθετο, να μην παραδίδουν πρόθυμα τους εαυτούς τους στον θάνατο από τον πόθο των ελπιζομένων αγαθών και να ζημιώνουν όσους επρόκειτο να ωφεληθούν από το κήρυγμα. Παραγγέλλει στους μαθητές να φεύγουν από αυτήν την πόλη στην άλλη και από εκείνη σε άλλη. Και αυτό το λέει, όχι για να τους διδάξει να δειλιάζουν, αλλά για να μη ρίχνουν τους εαυτούς τους σε κινδύνους και πεθαίνουν εύκολα, ζημιώνοντας όσους επρόκειτο να ωφεληθούν διά του κηρύγματος.

Ματθ. 10, 23 Λέγει δε «πόλεις του Ισραήλ» και τις κοινότητες των πιστών, οι οποίες υπάρχουν έως τη συντέλεια του αιώνος και δεν παύουν να υπάρχουν οι διδάσκοντες και οι διδασκόμενοι έως τη δεύτερη επιφάνεια του Κυρίου. Και φαίνεται ότι οι μαθητές και οι ευαγγελιστές ζουν έως τότε, εφόσον όλοι διδάσκουν μέσα από τα δικά τους συγγράμματα.

Προέτρεπε δε και ο ίδιος ο θεσπέσιος Ισαάκ, ο πατέρας του Ιακώβ, να αποφύγει μεν τον γάμο από τη Χαναάν, αλλά να επιθυμήσει μάλλον να πάρει σύζυγο από τις κόρες του Λάβαν. Διότι, καθώς ο νέος λαός κινδύνευε και διωκόταν, η Εκκλησία τον συμβούλευσε να αποφεύγει με σωφροσύνη τις οργές των φονιάδων· τύπος της οποίας θα μπορούσε να είναι η Ρεβέκκα. Συγκατανεύει δε σε αυτό και ο ίδιος ο νυμφίος της Ρεβέκκας, δηλαδή ο Χριστός, να απορρίπτεται η πνευματική οικειότητα όσων φλέγονται από ανόσιες οργές και έχουν μελετήσει να φονεύουν άγρια. Σημείο δε οικειότητας είναι ο γάμος. Αλλά να προτιμώνται μάλλον εκείνες από τον οίκο του Λάβαν, δηλαδή αυτές από τα έθνη. Θα δούμε δε τους αγίους αποστόλους, οι οποίοι έγιναν η απαρχή των νέων λαών στην πίστη, να σπουδάζουν να εκπληρώσουν τα όσα παραγγέλθηκαν στον Ιακώβ. Διότι αποχωρίζονταν από την αγέλη των Ιουδαίων, επειδή αυτή επιζητούσε να τους φονεύσει. Αλλάζοντας δε χώρες και πόλεις, φρόντιζαν με σύνεση να αποφεύγουν τις οργές των διωκτών τους. Διότι θυμούνταν τον Χριστό που τους παρήγγειλε και έλεγε: «Όταν μας διώκουν από αυτή την πόλη, να φεύγετε στην άλλη». Απευθύνονταν δε και προς τους ίδιους τους κατά σάρκα Ισραηλίτες που είχαν επιλέξει να απειθούν και να υβρίζουν αλύπητα λέγοντας: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και δεν θεωρείτε τους εαυτούς σας άξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε στα έθνη.»

Και πάλι αλλού το ίδιο λέει ο Δανιήλ: και ορκίστηκε στον ζώντα εις τον αιώνα, ότι θα διαρκέσει για έναν καιρό και καιρούς και μισό καιρό. Ίσως δε κάποιοι εξέλαβαν με αυτό το νόημα και το εξής: ημέρες χίλιες διακόσιες ενενήντα, και το «μακάριος εκείνος που θα υπομείνει και θα φθάσει σε χίλιες τριακόσιες τριάντα πέντε ημέρες». Γι' αυτό τον λόγο πρέπει κανείς να κρύβεται και να φεύγει. Διότι ίσως δεν θα προλάβουμε να περιέλθουμε τις πόλεις του Ισραήλ, έως ότου έλθει ο Υιός του Ανθρώπου.

Και τι πρέπει να πούμε για αυτά; Υπάρχει λοιπόν ανάγκη για νήψη, αγαπητοί. Υπάρχουν φορές που ο Εχθρός παρατάσσεται εναντίον των αδελφών προβάλλοντας δήθεν εύλογες δικαιολογίες. Και αν ο αδελφός πειστεί να εγκαταλείψει τον τόπο του, ο Εχθρός μηχανεύεται πώς να τον παγιδεύσει σε κάποιον άλλον τόπο. Εάν όμως οι άνθρωποι μας διώξουν εξαιτίας πικρού φθόνου, ή επειδή μας πιέζουν να συμμετάσχουμε σε αλλότρια έργα, τα οποία δεν ευαρεστούν τον Θεό, και φύγουμε σε άλλον τόπο, έχουμε παρρησία ενώπιον του Θεού· διότι ο Κύριος και Θεός και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός είπε στους μαθητές Του: εάν σας διώκουν από αυτή την πόλη, να φεύγετε στην άλλη. Σχετικά όμως με το να μην περιπλανιόμαστε άσκοπα, ο Σωτήρας είπε πάλι: και να μη μεταβαίνετε από οικία σε οικία. Και πάλι: σε όποια πόλη εισέλθετε, εκεί να μένετε. Εάν όμως θέλουμε να κάνουμε τα δικά μας θελήματα, τι είδους αρετή είναι αυτή;

Αυτά, λοιπόν, ας λεχθούν ως προς τη διαφορά των προκειμένων θεμάτων. Ας προχωρήσουμε τώρα στην ερμηνεία του κειμένου που έχουμε ενώπιόν μας: «Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαυῒδ εἰς στηλογραφίαν», και τα εξής. Ο μεν Σαούλ καταδίωκε τον Δαβίδ· εκείνος όμως, εφαρμόζοντας στην πράξη το «Εάν σας καταδιώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη», διέφευγε, έτσι ώστε με την παρουσία του να μην εξοργίζει τον εχθρό και να μη γίνει αιτία να διαπράξει εκείνος μιαιφονία.

Ε΄. Πορεύονται, λοιπόν, σε μία πόλη που ονομάζεται Έδεσσα, πόλη πιο απλοϊκή μεν από τις περισσότερες, αλλά πιο ευσεβή. Διότι τι θεώρησαν ότι θα μπορούσε να συγκριθεί με εκείνη την πόλη, ώστε να βρουν καταφύγιο σε τέτοιον κλύδωνα και να έχουν λιμάνι σε τέτοια θύελλα; Και δέχεται η πόλη τις ξένες, ξένες μεν ως προς τη γη, πολίτιδες δε των ουρανών· και αφού δέχθηκε την παρακαταθήκη, τη διαφύλαττε. Αλλά ας μην κατακρίνει κανείς τις γυναίκες για αδυναμία επειδή έφυγαν· διότι εκπλήρωναν το δεσποτικό πρόσταγμα που λέει: «Όταν σας καταδιώκουν», λέει, «από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη»· αυτό ακριβώς άκουσαν και αυτές και έφυγαν, και ήδη πλεκόταν για αυτές ένας στέφανος. Ποιος άραγε ήταν αυτός; Εκείνος της περιφρόνησης όλων των παρόντων εγκοσμίων αγαθών. Διότι, «όποιος άφησε αδελφούς και αδελφές, ή πατρίδα, ή οικία, ή φίλους, ή συγγενείς, θα λάβει τα εκατονταπλάσια», λέει, «και θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και βρίσκονταν εκεί έχοντας τον Χριστό ως σύνοικο. Διότι, αν εκεί όπου δύο ή τρεις είναι συγκεντρωμένοι, Εκείνος βρίσκεται ανάμεσά τους, εκείνες που δεν ήταν απλώς συγκεντρωμένες, αλλά επιπλέον έφευγαν κυνηγημένες για το όνομά Του, πώς να μην προσέλκυαν πολύ περισσότερο τη βοήθειά Του;

ΟΜΙΛΙΑ ΛΔʹ. «Όταν δε σας καταδιώκουν στην πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη. Διότι, αληθινά σας λέω, δεν θα προφθάσετε να περιέλθετε τις πόλεις του Ισραήλ, μέχρις ότου έλθει ο Υιός του ανθρώπου». αʹ. Αφού είπε εκείνα τα φοβερά και φρικτά, τα οποία είναι ικανά να συντρίψουν και διαμάντι ακόμη, δηλαδή τα όσα επρόκειτο να τους συμβούν μετά τον σταυρό, την ανάσταση και την ανάληψη, στρέφει και πάλι τον λόγο του σε πιο ήπια θέματα, δίνοντας την ευκαιρία στους αθλητές να αναπνεύσουν και παρέχοντάς τους μεγάλη άνεση.

Διότι δεν τους έδωσε εντολή, όταν καταδιώκονται, να έρχονται σε μετωπική σύγκρουση, αλλά να φεύγουν. Επειδή δηλαδή ήταν ακόμη η αρχή και τα προοίμια, χρησιμοποιεί τον λόγο με μεγαλύτερη συγκατάβαση. Διότι βέβαια δεν ομιλεί για τους διωγμούς που θα συνέβαιναν ύστερα από αυτά, αλλά για εκείνους πριν από τον σταυρό και το πάθος. Και αυτό το δήλωσε λέγοντας: «Δεν πρόκειται να τελειώσετε την περιοδεία σας στις πόλεις του Ισραήλ, έως ότου έλθει ο Υιός του ανθρώπου». Διότι, για να μην πουν: «Τι θα γίνει λοιπόν, εάν, ενώ καταδιωκόμαστε, φεύγουμε, και αφού μας προφθάσουν εκεί, μας καταδιώξουν πάλι;», αναιρώντας αυτόν τον φόβο λέει: «Δεν θα προλάβετε να περιέλθετε την Παλαιστίνη, και αμέσως εγώ θα σας συναντήσω».

Και πρόσεξε πώς και εδώ δεν καταργεί τα δεινά, αλλά συμπαρίσταται στους κινδύνους. Διότι δεν είπε: «Θα σας διασώσω και θα δώσω τέλος στους διωγμούς»· αλλά τι; «Δεν θα προφτάσετε να τελειώσετε τις πόλεις του Ισραήλ, μέχρι να έλθει ο Υιός του ανθρώπου». Διότι για να παρηγορηθούν αρκούσε και μόνο το να τον δουν. Εσύ όμως παρατήρησε, πώς δεν επαφίεται παντού και στα πάντα στη χάρη, αλλά παραγγέλλει να συνεισφέρουν και αυτοί κάτι. Διότι αν φοβάστε, λέει, να φεύγετε· άλλωστε αυτό ακριβώς φανέρωσε λέγοντας: «Να φεύγετε», και, «Μη φοβάστε». Και δεν τους διέταξε να φεύγουν πρώτοι, αλλά να υποχωρούν όταν καταδιώκονται· ούτε τους δίνει μεγάλο χρονικό διάστημα, αλλά τόσο όσο χρειάζεται για να περιέλθουν τις πόλεις του Ισραήλ.

Και αυτά τα λέγω όχι επιδιώκοντας επαίνους για τον εαυτό μου, ούτε βέβαια υπερηφανευόμενος έναντι κάποιων, αλλά για να γνωρίσετε από αυτά ότι δεν έχω πάθει τίποτα κακό, αλλά μάλλον κάτι ψυχωφελές και σωτήριο, και να μη λυπάστε πλέον για εμένα. Διότι, όταν κάποιος στεφανώνεται, οι δικοί του δεν αποθαρρύνονται, ούτε όταν απολαμβάνει αγαθά δυσαρεστούνται. Όπως ακριβώς δεν θα ήταν δίκαιο να θλίβονται όταν κάποιος σώζεται. Διότι «πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων και από όλες αυτές τους λυτρώνει ο Κύριος». Και «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε· μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε σε εμάς η παιδαγωγία σου». Αυτές είναι προφητικές φωνές. «Όλοι όσοι θέλουν να ζουν με ευσέβεια εν Χριστώ Ιησού θα διωχθούν παντού». Και «μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών». Αυτές είναι συνηγορίες του Παύλου για τούτο. «Μακάριοι όσοι έχουν διωχθεί για τη δικαιοσύνη». Και «αν εμένα δίωξαν, και εσάς θα διώξουν». Και «όταν σας διώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη». Αυτές είναι διδασκαλίες του Χριστού.

«Εάν σας καταδιώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη»· και προτιμώντας την αξιέπαινη δειλία από το θράσος, ώστε, έχοντας εμπιστοσύνη μετά τον Θεό στα δικά σου λόγια, να πραγματοποιήσουν την επιστροφή τους χωρίς φόβο. Και από τους κόπους στους οποίους υποβλήθηκαν υπερασπιζόμενοι την αρετή και υπακούοντας στον Θεό, ο οποίος παραγγέλλει να αποφεύγουν τους διώκτες τους κατά τη φοβερή αυτή εξορία, να βρουν ανακούφιση, δηλαδή τη δική σου ελεήμονα και ολόπλευρη ενίσχυση. Μην απαξιώσεις, λοιπόν, άγιε Πάτερ, να δεχθείς τον ικέτη και δούλο σου που σε παρακαλεί· αλλά τίμησε με τα δικά σου γράμματα, ως τίμιος που είσαι, αυτόν που δεν είναι άξιος καμίας τιμής. Και μέσω των προσευχών σου εμπιστεύσου τον στον Χριστό, τον μόνο τίμιο, ο οποίος τίμησε πλουσιοπάροχα μέσω του εαυτού Του τον άτιμο άνθρωπο. Μιμούμενος αυτόν τον Δεσπότη και Κύριο στα πάντα, κατέστησες τον εαυτό σου, με τη χάρη του Πνεύματος, έναν άλλον Εκείνον στα μάτια όσων σε βλέπουν.

Τι σημαίνει το «εάν σας καταδιώκουν από αυτήν την πόλη, να φεύγετε στην άλλη»; Οι πόλεις υπάρχουν για τη φρούρηση, την ασφάλεια και τη φύλαξη των πολύτιμων αγαθών· πόλη, επομένως, κατά τον αλληγορικό τρόπο, είναι η άσκηση που επινοείται με διάφορους τρόπους, όπως η εγκράτεια από το κρασί, η αποχή από τις τροφές, η παρατεταμένη αγρυπνία και τα παρόμοια, τα οποία αποτελούν φρούρηση και ασφάλεια. Εάν, λοιπόν, μας καταδιώκουν οι δαίμονες από ένα από αυτά, προκαλώντας οίηση ή κενοδοξία μέσω αυτού του είδους της άσκησης, είναι προτιμότερο να υποχωρούμε από μια τέτοια, φαινομενικά πιο αυστηρή αγωγή, για να μην περιπέσεις σε υπερηφάνεια, και να καταφύγουμε σε άλλη ακενόδοξη αρετή, μέχρις ότου έλθει ο λόγος της απαθείας.

Ή και διαφορετικά: πόλεις ονομάζει τις ανθρώπινες ψυχές· διότι σε αυτές οι αποστολικοί λόγοι, που αποστέλλονται από τον Σωτήρα, όταν μεν γίνονται δεκτοί από τους άξιους κατοικούν μέσα τους, όταν δε εκδιώκονται από εκείνους που έκριναν τους εαυτούς τους ανάξιους, μετοικούν στις ψυχές άλλων, οι οποίες έχουν καταστεί δεκτικές της διδασκαλίας τους. Και δεν πρόκειται να εξαντλήσουν τέτοιου είδους πόλεις του Ισραήλ, παραμένοντας αληθινά σε αυτές και άλλοτε μεν εγκαθιστάμενοι, άλλοτε δε διωκόμενοι από αυτές, έως ότου έλθει ο Υιός του Ανθρώπου κατά την ένδοξη παρουσία Του, πληρώντας τα πάντα.

«Και θα οδηγηθείτε μπροστά σε ηγεμόνες και βασιλιάδες για το όνομά μου», αλλά δεν θα παραδώσετε εσείς οι ίδιοι τους εαυτούς σας, επειδή θέλει να μεταπηδάτε από τόπο σε τόπο όταν σας διώκουν για το όνομά του. Όπως πάλι τον ακούμε να λέει: «Και όταν σας διώκουν από αυτή την πόλη, να φεύγετε στην άλλη». Διότι δεν θέλει να παραδιδόμαστε οικειοθελώς στους υπασπιστές και τους δορυφόρους του διαβόλου, ώστε να μην γίνουμε αίτιοι για περισσότερους θανάτους σε αυτούς, εξαναγκάζοντάς τους κατά κάποιο τρόπο να εξαγριώνονται περισσότερο και να ολοκληρώνουν τα θανατηφόρα έργα τους, αλλά να περιμένουμε και να προσέχουμε τους εαυτούς μας. Να αγρυπνείτε και να προσεύχεστε, για να μην περιπέσουμε σε πειρασμό. Έτσι ο Στέφανος, πρώτος ακολουθώντας τα ίχνη του και δεχόμενος το μαρτύριο στα Ιεροσόλυμα, αφού συνελήφθη βίαια από τους παράνομους και οδηγήθηκε στο συνέδριο, λιθοβολούμενος στο όνομα του Κυρίου Ιησού Χριστού, δοξάστηκε, παρακαλώντας και λέγοντας: «Κύριε, μην τους λογαριάσεις αυτή την αμαρτία». Έτσι ο Ιάκωβος, δεύτερος, αφού συνελήφθη από τον Ηρώδη, αποκεφαλίστηκε με μαχαίρι. Έτσι ο πρόκριτος των Αποστόλων Πέτρος, αφού πολλές φορές συνελήφθη, φυλακίστηκε και ατιμάστηκε, ύστερα σταυρώθηκε στη Ρώμη.

Ερμηνεία. Επειδή, σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, νόμος του μαρτυρίου είναι το να μην προστρέχει κάποιος θεληματικά και από μόνος του στο μαρτύριο, προνοώντας και για την ασθένεια και την ολιγοψυχία που μπορεί ο ίδιος να δείξει, και για την απώλεια και την κόλαση που πρόκειται να υποστούν εκείνοι που θα τον υποβάλουν σε μαρτύριο, αλλά ούτε πάλι, όταν τύχει και συλληφθεί για το μαρτύριο, να το αποφεύγει και να δείχνει ολιγοπιστία. Για τον λόγο αυτό και οι Χριστιανοί της εποχής εκείνης, γνωρίζοντας την ασθένεια της φύσης τους, απέφευγαν τους διωγμούς και κρύβονταν, σύμφωνα με εκείνο το Ευαγγελικό ρητό που λέει: «όταν σας διώκουν από την πόλη αυτή, να φεύγετε στην άλλη». Ορίζοντας λοιπόν τα σχετικά με αυτούς τους Χριστιανούς που διέφευγαν, ο παρών Κανόνας αναφέρει τα εξής:

«Είτε, πάλι, θλιβόμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγοριά και σωτηρία, η οποία ενεργείται με την υπομονή των ίδιων παθημάτων τα οποία πάσχουμε κι εμείς, και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς· είτε παρηγορούμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγοριά και σωτηρία, γνωρίζοντας ότι όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.» Δείτε, με αυτά τα λόγια μάς έδειξε να συμμετέχουμε ο ένας με τον άλλον στα παθήματα και στις παρηγοριές, ως «ένα σώμα και ένα πνεύμα, καθώς και κληθήκαμε σε μία ελπίδα της κλήσεώς μας.» Ας μην καταπέσουμε, λοιπόν, αδελφοί, ούτε να αποθαρρυνθούμε, αλλά ας ξεσηκωθούμε όλοι μαζί, ως καλοί στρατιώτες του Χριστού, φέροντας τα όπλα μας, τα οποία δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά κατά Θεόν για την καθαίρεση οχυρωμάτων, δηλαδή τη φρόνηση, την ανδρεία, τη σωφροσύνη, τη δικαιοσύνη· και με αυτά ας εκπληρώνουμε εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Θεό: «Όταν σας διώκουν σε τούτη την πόλη, να φεύγετε στην άλλη.» Και όταν πάμε εκεί, ας μη μεριμνήσουμε για το «τι θα φάμε ή τι θα πιούμε ή τι θα ντυθούμε.» «Διότι ο Ίδιος έχει πει: Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Ώστε και εκεί θα μας ανοίξει θύρα και θα σταθεί βοηθός μας σε όλα. Δεν χαιρόμαστε, λοιπόν, έχοντας τέτοιες υποσχέσεις; Δεν σκιρτούμε από χαρά επειδή μαθητεύουμε στον Κύριο;

Τους προλέγει όσα πρόκειται να συμβούν, ώστε, όταν γίνουν, να μην ταραχθούν. Δείχνει όμως και τη δύναμη του κηρύγματος, πώς κάνει τον άνθρωπο να περιφρονεί τη φύση· διότι τέτοιος είναι ο Χριστιανισμός. Αλλά φανερώνει και τη μανία εκείνων, ότι δηλαδή δεν θα λυπηθούν ούτε τους πιο οικείους τους. «Και θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου· εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Το «από όλους» σημαίνει αντί του «από πολλούς». Διότι δεν τους μισούσαν όλοι, αφού υπήρχαν και εκείνοι που αποδέχτηκαν την πίστη. Εκείνος όμως που θα υπομείνει μέχρι τέλους, και όχι μόνο στην αρχή, αυτός θα συμμετάσχει στην αιώνια ζωή. «Όταν δε σας καταδιώκουν σε τούτη την πόλη, να φεύγετε στην άλλη. Αλήθεια σας λέω, δεν θα προλάβετε να περιέλθετε όλες τις πόλεις του Ισραήλ, προτού έρθει ο Υιός του ανθρώπου». Τα μεν προηγούμενα φοβερά λόγια, όπως το «Θα σας παραδώσουν» και το «Θα είστε μισητοί», αφορούσαν όσα επρόκειτο να συμβούν μετά την Ανάληψη· αυτό όμως που λέγεται τώρα, αφορά τα γεγονότα πριν από τον σταυρό. Διότι δεν θα προλάβετε να τελειώσετε τις πόλεις του Ισραήλ καταδιωκόμενοι, και ευθύς θα έρθω προς εσάς. Και τους προστάζει να φεύγουν όταν καταδιώκονται. Διότι το να ρίχνει κανείς ολοφάνερα τον εαυτό του σε κίνδυνο, και να γίνεται αιτία καταδίκης για τους φονιάδες του, και να ζημιώνει αυτούς που επρόκειτο να ωφεληθούν μέσω του κηρύγματος, είναι διαβολικό. Άρα το «Μέχρι να έρθει ο Υιός του ανθρώπου», μην το εκλάβεις για τη Δευτέρα Παρουσία, αλλά για τη συναναστροφή και την παρηγοριά πριν από τον σταυρό.