Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 10:27

Επομένως, πρώτα μεν πρέπει να αναζητούμε ποιο είναι το αγαθό θέλημα του Θεού· έπειτα, όταν γνωρίσουμε το αγαθό, να εξετάζουμε αν αυτό το αγαθό είναι και ευάρεστο στον Θεό. Διότι υπάρχει κάτι, το οποίο καθ' εαυτό είναι και θέλημα του Θεού και είναι αγαθό· όταν όμως γίνεται είτε από ακατάλληλο πρόσωπο είτε σε ακατάλληλο καιρό, δεν είναι πλέον και ευάρεστο στον Θεό. Για παράδειγμα, ήταν θέλημα Θεού και ήταν αγαθό το να προσφέρεται θυμίαμα στον Θεό, αλλά δεν ήταν ευάρεστο στον Θεό να το πράττουν αυτό εκείνοι που ήταν μαζί με τον Δαθάν και τον Αβειρών. Και πάλι, είναι θέλημα Θεού και είναι αγαθό το να κάνει κανείς ελεημοσύνη· αλλά το να την κάνει προκειμένου να δοξαστεί από τους ανθρώπους, δεν είναι πλέον και ευάρεστο στον Θεό. Και πάλι, ήταν θέλημα Θεού και ήταν αγαθό να κηρύξουν οι μαθητές πάνω στα δώματα αυτό που άκουσαν στο αυτί· αλλά το να πουν κάτι πριν από τον κατάλληλο καιρό δεν ήταν πλέον και ευάρεστο στον Θεό· διότι λέγει, σε κανέναν να μην πείτε αυτό το όραμα, μέχρις ότου ο Υιός του ανθρώπου αναστηθεί εκ νεκρών. Και γενικά, κάθε αγαθό θέλημα του Θεού είναι τότε και ευάρεστο, όταν εκπληρώνεται σε αυτό εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: Όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού· και, Όλα να γίνονται με ευσχημοσύνη και κατά τάξη. Πάλι δε, όταν κάτι είναι και θέλημα Θεού, και αγαθό είναι, και ευάρεστο είναι, ούτε και τότε πρέπει να αμεριμνούμε, αλλά να αγωνιούμε και να φροντίζουμε ώστε αυτό να είναι τέλειο και ανελλιπές· άλλοτε αναλογικά με το μέτρο αυτού που γίνεται, εάν δηλαδή γίνεται σύμφωνα με όσα έχουν προσταχθεί, και άλλοτε αναλογικά με τη δύναμη εκείνου που το πράττει.

Κεφάλαιο Α'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Αυτό που σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως· και αυτό που ακούσατε ψιθυριστά στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα. Και μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή· να φοβάστε μάλλον Εκείνον που μπορεί να καταστρέψει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.

Κεφάλαιο ΙΓʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως· και ό,τι ακούσατε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα. Και μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ο μεν γάμος είναι έτοιμος, αλλά οι καλεσμένοι δεν ήταν άξιοι. Πηγαίνετε, λοιπόν, στις διασταυρώσεις των δρόμων, και όσους βρείτε, καλέστε τους στους γάμους.

Επειδή ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προστάζει: ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως· και ό,τι ακούτε ψιθυριστά στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα· και καθώς ο Απόστολος δείχνει τη φοβερή καταδίκη της σιωπής, με όσα λέει προς τους πρεσβυτέρους των Εφεσίων: σας διαβεβαιώνω σήμερα ότι είμαι καθαρός από το αίμα όλων· διότι δεν δίστασα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού· και επειδή παραγγέλλει και σε εμάς να πράττουμε το ίδιο, σε όσα γράφει: αυτά να υπενθυμίζεις, δίνοντας μαρτυρία ενώπιον του Θεού· επειδή, λοιπόν, δεν είμαι σε θέση να μιλήσω πρόσωπο με πρόσωπο σε όλους για τα προστάγματα του Κυρίου, θεώρησα αναγκαίο τουλάχιστον να απευθυνθώ γραπτώς στην εν Χριστώ αγάπη όλων σας, ώστε αφενός να απαλλάξω τον εαυτό μου από το κρίμα, και αφετέρου να σας πληροφορήσω στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού για όσα αποτελούν χρέος σας· για να μην περιπέσετε ούτε εσείς από άγνοια κάπου στο κεντρί του θανάτου, το οποίο είναι η αμαρτία, ούτε να παραβλέψετε κάποια εντολή του Θεού, για την οποία έχει γραφτεί ότι η εντολή Του είναι ζωή αιώνια, και εκπέσετε από αυτήν, καθώς ο Κύριος λέει: όποιος απειθεί στον Υιό δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του· αλλά ούτε και εμείς να βρεθούμε ένοχοι, εξαιτίας της σιωπής μας, για το αίμα εκείνων που έχουν θανατωθεί από την αμαρτία.

Μτ 10, 27 Για την παρρησία των αποστόλων κατά το κήρυγμα προφήτευσε και ο θαυμάσιος Αββακούμ: διότι, λέει, «θα ανοίξουν τα χαλινάρια τους σαν τον φτωχό που τρώει στα κρυφά», δηλαδή οι απόστολοι, οι οποίοι προηγουμένως με δυσκολία και στα κρυφά μιλούσαν σε κάποιους και τρέφονταν με την πίστη των πιστευόντων, αυτοί αργότερα, αφού σπάσουν το χαλινάρι του φόβου που τους είχε επιβληθεί, θα γεμίσουν την οικουμένη με τη φωνή τους. Προς το παρόν όμως επειδή—διότι τι λέει;

«Υψώστε τη φωνή σας, μη φοβάστε.» Διότι κήρυτταν με πολλή παρρησία, και δεν ήθελαν να περάσουν απαρατήρητοι από κανέναν, αλλά ήταν περίοπτοι σε όλους παντού, όπως μια πόλη χτισμένη σε βουνό· και ο λόφος τους δεν βρισκόταν σε απόκρυφο μέρος, ούτε στα κρυφά, αλλά εν μέσω πολλής παρρησίας, όπως μόλις ανέφερα. Διότι αυτό τους είχε παραγγείλει και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Αυτό που σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως, και αυτό που ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα». Απέδιδαν λοιπόν δόξα στον Θεό, και διακήρυτταν τις αρετές του στα νησιά. Διότι ο λόγος των αγίων αποστόλων και ευαγγελιστών φαίνεται ότι έχει γίνει εξαγγελέας της δόξας του Σωτήρα. Επειδή άλλοτε μεν ομιλούν για την άρρητη θεότητά του και υμνούν την υπερκόσμια αρετή του, μη κατατάσσοντάς τον στα δημιουργήματα, αλλά πέρα από καθετί που έχει κληθεί στην ύπαρξη, και σε φυσική ταυτότητα με τον Θεό και Πατέρα· άλλοτε πάλι διηγούνται τις θεοσημείες του που ξεπερνούν κάθε θαύμα και λόγο. Διότι το να ανασταίνει νεκρούς από τα μνήματα, και το να μεταχειρίζεται τη θάλασσα σαν ξηρά, καθιστώντας την βατή στα ίδια του τα πόδια, και το να επιτιμά τους ανέμους, και να συντρίβει τον Σατανά με τον λόγο, πιστοποιούν την θεοπρεπή δόξα του. <Ο Κύριος ο Θεός των δυνάμεων θα εξέλθει και θα συντρίψει τον πόλεμο· θα διεγείρει ζήλο, και θα αλαλάξει εναντίον των εχθρών του με ισχύ· «Εσιώπησα, μήπως θα σιωπώ και θα ανέχομαι για πάντα;»>

Δίδασκε, λοιπόν, στις συναγωγές με μεγάλη παρρησία· διότι αυτό το είχε προαναγγείλει και μέσω της φωνής του Ησαΐα, λέγοντας: «Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Αλλά και στους αγίους αποστόλους πρόσταζε να ομιλούν γι' αυτόν με μεγάλη παρρησία, λέγοντας: «Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως, και ό,τι ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στις στέγες». Και το Σάββατο, όταν δεν εργάζονταν, συζητούσε μαζί τους. Θαύμασαν, λοιπόν, τη δύναμη της μυσταγωγίας του και το μέγεθος της εξουσίας του· διότι ο λόγος του, λέει, είχε εξουσία, δεν ήταν κολακευτικός, αλλά προτρεπτικός προς σωτηρία. Οι Ιουδαίοι, βέβαια, δεν θεωρούσαν τον Χριστό τίποτα άλλο, παρά μόνο σαν έναν από τους αγίους, και ότι εμφανίστηκε ανάμεσά τους με την ιδιότητα του προφήτη. Για να έχουν όμως υψηλότερη άποψη και αντίληψη γι' αυτόν, υπερβαίνει το προφητικό μέτρο· διότι ποτέ δεν είπε: «Αυτά λέει ο Κύριος», όπως ακριβώς ήταν η συνήθεια εκείνων, αλλά, ως Κύριος του νόμου, δίδασκε πράγματα ανώτερα από τον νόμο.

Ολοκληρώνεται έως εδώ η έκθεση των προαναφερθέντων Ημιαρειανών και Αρειανών. 27. Όσοι είστε συνετοί, αφού μελετήσετε αυτήν και τις άλλες εκθέσεις, αντιληφθείτε πόσο ραδιούργο είναι το εγχείρημα του κάθε συστήματός τους και ότι δεν περιέχει τίποτε το ορθό, ούτε μετέχει στο ελάχιστο στη θεάρεστη ομολογία. Διότι ο Κύριος λέγει: «Ό,τι ακούσατε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στις στέγες»· και, όπως λέγει ο άγιος απόστολος, «ο καθένας ας λέγει την αλήθεια στον πλησίον του». Ο δε προφήτης, ελέγχοντας την κακοβουλία τους, αναφωνεί λέγοντας: «μιλάει ειρηνικά με τον πλησίον του, αλλά στην καρδιά του τρέφει την έχθρα» [ή μάλλον την κακία]. Έτσι και αυτοί, οι οπαδοί του Ακακίου, οι οποίοι διαχωρίστηκαν από τους οπαδούς του Βασιλείου, θέλοντας να διαλύσουν τον σύνδεσμο της αληθινής ομολογίας, συνέταξαν μια νόθη, ευάλωτη από παντού και απατηλή έκθεση, προκειμένου, βάσει αυτών των διατυπώσεων, εάν μεν θέλουν να εξαπατήσουν κάποιους, να μπορούν να ομολογούν το ορθό· εάν όμως θελήσουν να φανερώσουν το δηλητήριο της δικής τους κακοδοξίας, η έκθεση αυτή να είναι γι' αυτούς αμφίσημη και ως προς τις δύο περιπτώσεις και ικανή να εκφράζει την ομολογία της καθεμιάς από τις επιδιώξεις τους.

Ευφημώντας τον, λοιπόν, και ευλογώντας τον ως τον μόνο αληθινό και κοινό Θεό όλων, και δικό μας και δικό σας, μην το πράττετε αυτό σιωπηρά, ούτε με ήρεμη φωνή· αντίθετα, με πολλή παρρησία και θάρρος, χρησιμοποιήστε ηχηρές φωνές και μεγάλες ιαχές, ώστε η αίνεση που αναπέμπεται από εσάς προς τον Θεό να ακούγεται και στους αλλοτρίους. Αυτό ακριβώς φανέρωνε και ο Σωτήρας λέγοντας: «Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως, και ό,τι ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα». Σε αυτό ακριβώς το νόημα, επομένως, αναφέρεται το λόγιο που λέει: «Και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Κάντε εξάκουστη τη φωνή του ύμνου του». Μπορεί δε κανείς να θαυμάσει το αποτέλεσμα του λόγου αυτού, όταν σε ολόκληρη την ανθρώπινη οικουμένη, μέσα στις πόλεις, στα χωριά και στην ύπαιθρο, σε όλες τις Εκκλησίες του Θεού, οι λαοί του Χριστού, συγκεντρωμένοι από όλα τα έθνη, αναπέμπουν τους ύμνους και τις ψαλμωδίες με μεγάλη βοή, όχι προς τους πατρώους θεούς, ούτε προς τους θεομάχους δαίμονες, αλλά μόνο προς εκείνον που θεολογείται από τους προφήτες, ώστε η φωνή εκείνων που ψάλλουν να γίνεται εξάκουστη και σε όσους στέκονται έξω· εκπληρώνοντας έτσι στην πράξη το λόγιο που αναφέρει εδώ: «Ευλογείτε, έθνη, τον Θεό μας, και κάντε να ακουστεί η φωνή της αινέσεώς του». Έπειτα, στη συνέχεια συνδέεται το εξής: «Αυτού που διεφύλαξε την ψυχή μου στη ζωή, και δεν επέτρεψε να κλονιστούν τα πόδια μου».

Σαλπίστε με σάλπιγγα κατά τη νουμηνία, κατά την επίσημη ημέρα της εορτής σας. Ο λόγος στο ξεκίνημά του καλούσε βέβαια σε αγαλλίαση· πρόσταζε δε να αλαλάζουν, δηλαδή να αναπέμπουν επινίκιο ύμνο στον Θεό του Ιακώβ που φανερώθηκε· έπειτα, αφού παραλάβουν τους διδακτικούς λόγους, να τους εφαρμόζουν με τα έργα· και αφού γίνουν εκτελεστές των έργων, τότε πλέον να κηρύττουν και να σαλπίζουν σε όλους τους ανθρώπους, να διαλαλούν και να κάνουν σε όλους ακουστό το Ευαγγέλιο· όπως ακριβώς και ο Σωτήρας παρήγγελλε λέγοντας στους μαθητές του: «Ό,τι ακούτε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα». Γι' αυτό έχει ειπωθεί σε εκείνους που έχουν κατορθώσει τα πρώτα: «Σαλπίστε». Πώς όμως θέλει να σαλπίζουν αυτοί; Άραγε όπως σάλπιζαν παλαιότερα εκείνοι που τελούσαν τις εικόνες, τα σύμβολα και τους τύπους των αληθινών πραγμάτων;

Αυτά, λοιπόν, έχουν αποδειχθεί εκτενώς παραπάνω· και ότι εμείς και η δική μας ομολογία πίστεως έχει από κάθε άποψη την ασφάλεια και αποτελεί για εμάς στέφανο καυχήσεως και ακαταίσχυντη ελπίδα. Διότι, αν δεν έχουν έτσι τα πράγματα και εμείς είμαστε ελλιπείς ως προς αυτήν, πολύ περισσότερο θα ήταν οι απόστολοι, οι προφήτες και οι πολλές και πολυάριθμες σεπτές σύνοδοι των πατέρων, οι οποίοι μυήθηκαν από παλιά άνωθεν και μύησαν το δικό μας γένος με θεία κίνηση. Αν πάλι γνώριζαν διαφορετικά, όπως ισχυρίζεται τώρα το γένος των Λατίνων, και δεν μας τα φανέρωσαν, και μάλιστα παρόλο που ο Κύριος τους είπε: «όσα ακούσατε στο σκοτάδι, κηρύξτε τα στο φως», πώς δεν θα ήταν υπόλογοι;

βʹ. Η εξαγγελία είναι γεμάτη από μεγάλη βαρύτητα. Αποδεικνύεται δε από αυτό, ότι οι ίδιοι διαπερνούν τους εαυτούς τους με δεινά. Ότι στο όνομα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου. Προσθέτει εκείνο που περισσότερο από όλα τους λυπούσε. Αυτό λοιπόν ήταν που τους έλεγε ο Χριστός: Ό,τι ακούσατε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στις στέγες. Ότι στο όνομα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου, τον οποίο εσείς σταυρώσατε, τον οποίο ο Θεός ανέστησε από τους νεκρούς, με τη δύναμη αυτού στέκεται αυτός εδώ ενώπιόν σας υγιής.

Και όμως, ο Χριστός λέει: «Ό,τι ακούσατε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα». Πώς, λοιπόν, την ονομάζει μυστήριο; Επειδή ούτε άγγελος ούτε αρχάγγελος ούτε καμία άλλη κτιστή δύναμη το γνώριζε, προτού να πραγματοποιηθεί. Γι' αυτό λέει: «Για να γίνει γνωστή τώρα στις αρχές και στις εξουσίες στα επουράνια, μέσω της Εκκλησίας, η πολυποίκιλη σοφία του Θεού».

Όπως, λοιπόν, όταν τον ακούς να λέει: «Ό,τι ακούσατε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα, και ό,τι ακούσατε στο σκοτάδι, πείτε το στο φως», δεν υποθέτεις ότι τους διατάζει να εγκαταλείψουν τα στενά και την αγορά και να κηρύττουν πάνω στα δώματα· διότι ούτε οι μαθητές φαίνεται να έπραξαν κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, το «πάνω στα δώματα» και το «στο φως» υπονοεί την παρρησία, ενώ το «στο αυτί» και το «στο σκοτάδι» δηλώνει το εξής: «Αυτό ακριβώς που ακούσατε σε ένα μικρό μέρος της οικουμένης και σε μια περιοχή της Παλαιστίνης, αυτό να το διασαλπίσετε παντού στη γη».

Αν και προχωρώντας, λέγει, έδωσε την εντολή: «Ό,τι ακούσατε στο αυτί, να το κηρύξετε πάνω στις στέγες». Αλλά ούτε και αυτό είναι αντίθετο με το προηγούμενο. Διότι ούτε εκεί πρόσταξε να τα πουν απλώς σε όλους, αλλά σε όσους πρέπει να τα πουν, να τα πουν με παρρησία. Ως «σκύλους» δε εδώ υπονόησε εκείνους που ζουν με ανίατη ασέβεια και δεν έχουν καμία ελπίδα μεταβολής προς το καλύτερο, και ως «χοίρους» εκείνους που διάγουν διαρκώς ακόλαστο βίο, τους οποίους στο σύνολό τους χαρακτήρισε ανάξιους για μια τέτοια ακρόαση. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος, διότι για αυτόν είναι μωρία».

βʹ. Έπειτα, επειδή τους απάλλαξε από κάθε αγωνία και φόβους και μέριμνα, και τους κατέστησε ανώτερους από τους ονειδισμούς, τότε λοιπόν, σε εύθετο χρόνο, τους ομιλεί και για την παρρησία στο κήρυγμα. Διότι, λέγει, «αυτό που σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως· και αυτό που ακούσατε στο αυτί, κηρύξτε το πάνω στα δώματα».

Αν και βέβαια δεν υπήρχε σκοτάδι όταν τα έλεγε αυτά, ούτε τους μιλούσε ψιθυριστά στο αυτί. Αντιθέτως, χρησιμοποίησε στον λόγο του το σχήμα της υπερβολής. Επειδή, δηλαδή, μιλούσε μόνο σε αυτούς, και μάλιστα σε μια μικρή γωνιά της Παλαιστίνης, γι' αυτό είπε το «στο σκοτάδι» και «στο αυτί», έχοντας κατά νου τη μελλοντική παρρησία που επρόκειτο να υπάρξει και την οποία έμελλε να τους δώσει, αντιδιαστέλλοντας έτσι τον τρόπο εκείνης της ομιλίας. Διότι δεν θα κηρύξετε, λέει, σε μία, δύο ή τρεις πόλεις, αλλά σε ολόκληρη την οικουμένη, διατρέχοντας στεριά και θάλασσα, κατοικημένη και ακατοίκητη γη· και θα τα λέτε όλα σε τυράννους και σε λαούς, σε φιλοσόφους και ρήτορες, ξεκάθαρα και με κάθε παρρησία. Γι' αυτό είπε «πάνω στα δώματα» και «στο φως», χωρίς καμία δειλία και με κάθε ελευθερία. Και γιατί δεν είπε μόνο «Κηρύξτε πάνω στα δώματα» και «Πείτε τα στο φως», αλλά πρόσθεσε και το «Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι» και «Ό,τι ακούτε στο αυτί»; Για να ανυψώσει το φρόνημά τους.

Το γράμμα σου, πνευματικό μας τέκνο, το λάβαμε μεν, δεν το αποδεχτήκαμε δε, αλλά και σε κατακρίναμε για την πολλή σου αφέλεια, επειδή σκέφτηκες τέτοια πράγματα για εμάς, ότι δηλαδή εγώ θα μπορούσα να σκεφτώ ή να διανοηθώ πως κράτησες το χαρτί με κάποιο δόλο ή από περιέργεια για να με λυπήσεις. Διότι ποιος δόλος υπάρχει σε αυτό ή ποια θλίψη θα μπορούσε ποτέ να μου προκληθεί, έστω κι αν φαίνομαι να τα θεωρώ αυτά πολύ σημαντικά; Αλλά επειδή αγνοούσα εντελώς ότι το είχες εσύ, υπέθεσα ότι ίσως χάθηκε από αμέλεια αυτού που με υπηρετεί, είτε στον δρόμο είτε με κάποιον άλλο τρόπο, και γι' αυτόν λυπήθηκα, διότι για εσένα, τον οποίο εξ αρχής ομολόγησα ότι θεωρώ σαν τον εαυτό μου, και στον οποίο εμπιστεύθηκα όλα τα δικά μου, ελπίζοντας ότι μέσω εσού θα γίνουν φανερά και σε όλους τους άλλους, όπως ακριβώς έλεγε ο Χριστός στους μαθητές Του: «αυτά που ακούσατε στο αυτί, κηρύξτε τα πάνω στα δώματα», τι είδους πονηρή σκέψη θα μπορούσα να σχηματίσω εναντίον σου; Εγώ γι' αυτόν τον λόγο σε παρακαλώ να τα μεταγράψεις σε τετράδια, ώστε να σου αφήσω όλα τα προσχέδια. Και πώς υπέθεσες ότι εγώ θα σκεφτόμουν τέτοια πράγματα για εσένα;

Ό,τι σας λέω στο σκοτάδι, πείτε το στο φως.

«Και αυτό που ακούτε στο αυτί, να το κηρύξετε πάνω στις στέγες.» Αυτά, λέει, που είπα μόνο σε εσάς και σε έναν τόπο (διότι αυτό σημαίνει το προς το αυτί και στο σκοτάδι), διδάξτε τα με παρρησία και με δυνατή φωνή, ώστε να σας ακούνε όλοι. Και επειδή την παρρησία την ακολουθούν και κίνδυνοι, προσθέτει: «Και μη φοβηθείτε από αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή, να φοβηθείτε δε μάλλον εκείνον που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να τα καταστρέψει στη γέεννα.» Τους διδάσκει να περιφρονούν και τον θάνατο, διότι πιο φοβερή, λέει, είναι η κόλαση στη γέεννα. Διότι αυτοί που θανατώνουν, προκαλούν τη φθορά μόνο της σάρκας, ενώ την ψυχή ενδεχομένως και την ευεργετούν. Ο Θεός όμως, όταν ρίχνει στη γέεννα, κολάζει αμφότερα, και την ψυχή και το σώμα. Λέγοντας δε στη γέεννα, υποδηλώνει το διηνεκές της κολάσεως. Διότι η λέξη γέεννα παράγεται από το αεί. «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια για ένα ασσάριο; Και ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας. Σε εσάς όμως, ακόμα και όλες οι τρίχες της κεφαλής είναι μετρημένες. Μην φοβάστε λοιπόν, εσείς διαφέρετε πολύ από τα σπουργίτια.» Για να μην ταράσσονται νιώθοντας εγκαταλειμμένοι, λέει: Αν ούτε ένα σπουργίτι δεν θα πιαστεί εν αγνοία μου, πώς θα εγκαταλείψω εσάς, τους οποίους αγαπώ;